Phát triển đội ngũ hiệu trưởng trường mầm non huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái theo tiếp cận năng lực

Luận văn: Phát triển đội ngũ hiệu trưởng trường mầm non huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái

• Tác giả: Lưu Quang Lợi
• Người hướng dẫn: PGS. Từ Đức Văn
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Phát triển đội ngũ hiệu trưởng trường mầm non huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái theo tiếp cận năng lực
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan phát triển hiệu trưởng mầm non huyện Văn Yên Yên Bái

Giáo dục mầm non đóng vai trò nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân. Đội ngũ hiệu trưởng là lực lượng then chốt quyết định chất lượng giáo dục tại mỗi trường học. Tại huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái, công tác quản lý giáo dục mầm non đòi hỏi sự chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức hành chính sang tiếp cận năng lực. Tiếp cận năng lực đặt trọng tâm vào kết quả đầu ra thực tế của người quản lý. Khung năng lực hiệu trưởng trường mầm non được quy định cụ thể tại Thông tư số 25/2018/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Khung này bao gồm 5 tiêu chuẩn cốt lõi cùng 18 tiêu chí thành phần chặt chẽ. Năm tiêu chuẩn gồm phẩm chất nghề nghiệp, quản trị nhà trường, xây dựng môi trường giáo dục, phát triển quan hệ cộng đồng, và sử dụng ngoại ngữ hoặc tiếng dân tộc gắn với công nghệ thông tin. Việc xây dựng đội ngũ lãnh đạo trường học đáp ứng toàn diện các tiêu chuẩn này là yêu cầu cấp thiết. Huyện Văn Yên có vị trí địa lý vùng cao với nhiều đồng bào thiểu số sinh sống. Vì vậy, người hiệu trưởng cần vừa vững chuyên môn sư phạm, vừa thành thạo kỹ năng quản trị thực tiễn.

1.1. Khái niệm phát triển hiệu trưởng theo chuẩn năng lực

Tiếp cận năng lực là hướng quản lý hiện đại trong giáo dục đào tạo. Phương thức này chú trọng khả năng vận dụng tri thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn. Phát triển đội ngũ hiệu trưởng trường mầm non theo tiếp cận năng lực là quá trình hoàn thiện cán bộ quản lý. Quá trình này bao gồm các khâu quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, tuyển chọn và đãi ngộ. Mục tiêu chính là xây dựng đội ngũ vừa có phẩm chất đạo đức tốt, vừa có năng lực chuyên môn cao. Chuẩn năng lực hiệu trưởng gồm năm nhóm tiêu chuẩn theo quy định hiện hành của ngành. Cán bộ quản lý phải đảm bảo tính đồng bộ về cơ cấu tổ chức và chất lượng lãnh đạo. Sự phát triển này giúp các trường học vùng cao nâng cao chất lượng nuôi dưỡng và chăm sóc trẻ thơ.

1.2. Tầm quan trọng của chuẩn năng lực tại huyện Văn Yên

Chuẩn năng lực định hình khung tham chiếu chuẩn mực cho việc đánh giá hiệu trưởng. Tại huyện Văn Yên, mô hình trường học vùng cao tồn tại nhiều điểm trường lẻ xa xôi. Hiệu trưởng không chỉ làm công tác chuyên môn thuần túy. Họ còn gánh vác trách nhiệm kết nối chính quyền, phụ huynh và đồng bào dân tộc thiểu số. Chuẩn hóa năng lực giúp hiệu trưởng nâng cao tư duy đổi mới quản trị trường học. Cán bộ quản lý biết chủ động xây dựng kế hoạch giáo dục phù hợp phong tục tập quán địa phương. Họ cũng tối ưu hóa nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất sẵn có. Ngoài ra, việc xác định chuẩn năng lực còn thúc đẩy tinh thần tự học hỏi và sáng tạo. Đội ngũ lãnh đạo vững vàng tạo động lực nâng cao chất lượng nuôi dạy trẻ.

II. Thực trạng đội ngũ hiệu trưởng mầm non huyện Văn Yên Yên Bái

Văn Yên là một huyện vùng cao thuộc tỉnh Yên Bái với địa hình hiểm trở và nhiều đồng bào dân tộc thiểu số cùng sinh sống. Đội ngũ hiệu trưởng các trường mầm non tại đây luôn thể hiện tinh thần trách nhiệm và lòng yêu nghề sâu sắc. Đa số cán bộ quản lý đạt chuẩn đào tạo theo luật định. Tuy vậy, công tác phát triển đội ngũ theo tiếp cận năng lực vẫn bộc lộ nhiều khoảng trống và rào cản. Năng lực ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản trị trường học còn hạn chế ở nhiều đơn vị. Trình độ ngoại ngữ và khả năng giao tiếp bằng tiếng dân tộc thiểu số chưa thực sự đồng đều. Công tác dự báo nhu cầu đào tạo và lập quy hoạch cán bộ kế cận đôi lúc mang tính hình thức. Các chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý hiện nay phần lớn tập trung vào lý thuyết hành chính, thiếu vắng các tình huống xử lý thực địa vùng cao. Cơ chế đánh giá hiệu trưởng định kỳ chưa tạo ra động lực phấn đấu mạnh mẽ. Thêm vào đó, điều kiện kinh tế khó khăn và khoảng cách địa lý giữa các điểm trường lẻ gây cản trở lớn đến việc kiểm tra, giám sát thường xuyên.

2.1. Hạn chế về năng lực quản trị và chuyển đổi số

Năng lực quản trị hiện đại là thách thức đáng kể đối với nhiều hiệu trưởng vùng cao. Việc xây dựng kế hoạch chiến lược phát triển nhà trường còn rập khuôn và thiếu tính đột phá. Khả năng ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý giáo dục chưa đồng bộ. Nhiều cán bộ gặp khó khăn khi triển khai phần mềm quản lý nuôi dưỡng và quản lý nhân sự. Kỹ năng khai thác dữ liệu số phục vụ ra quyết định điều hành còn ở mức sơ khởi. Một bộ phận hiệu trưởng chưa thích ứng kịp với chuyển đổi số giáo dục. Sự thiếu hụt các khóa tập huấn thực hành chuyên sâu về công nghệ tại địa phương khiến khoảng cách số ngày càng gia tăng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản trị học đường.

2.2. Bất cập trong đào tạo và đánh giá cán bộ

Công tác đào tạo bồi dưỡng hiệu trưởng tại huyện Văn Yên vẫn còn bộc lộ một số bất cập. Nội dung các lớp tập huấn thường nặng về lý thuyết hành chính tổng quát. Các chuyên đề về xử lý xung đột, quản lý rủi ro và huy động nguồn lực xã hội hóa chưa được chú trọng. Phương pháp bồi dưỡng chậm đổi mới, chủ yếu theo hình thức thuyết trình một chiều. Hoạt động kiểm tra và đánh giá chuẩn hiệu trưởng hằng năm đôi khi còn nặng tính hình thức, nể nang. Kết quả đánh giá chưa thực sự trở thành căn cứ vững chắc để quy hoạch hay bổ nhiệm lại cán bộ. Chính sách đãi ngộ dành cho cán bộ quản lý công tác tại các xã vùng sâu, vùng xa vẫn chưa đủ hấp dẫn để giữ chân nhân tài.

III. Giải pháp phát triển hiệu trưởng mầm non huyện Văn Yên Yên Bái

Nâng cao năng lực cho đội ngũ quản lý đòi hỏi hệ thống giải pháp đồng bộ và quyết liệt. Trước hết, Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Văn Yên cần đổi mới toàn diện công tác quy hoạch gắn liền với chuẩn năng lực. Việc rà soát và đánh giá nguồn cán bộ kế cận phải tiến hành công khai, minh bạch và khoa học. Chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ cần chuyển đổi mạnh từ trang bị lý thuyết sang rèn luyện kỹ năng thực hành giải quyết tình huống quản trị. Cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về ứng dụng chuyển đổi số, an toàn thông tin và kỹ năng học tiếng dân tộc bản địa. Việc sử dụng tiếng dân tộc giúp cán bộ thấu hiểu tâm tư phụ huynh và gắn kết bền chặt với cộng đồng bản địa. Hoạt động đánh giá hiệu trưởng định kỳ cần kết hợp nhiều kênh thông tin, bao gồm phản hồi từ giáo viên, phụ huynh và tổ chức xã hội. Kết quả đánh giá này làm căn cứ chính xác để sắp xếp vị trí việc làm và khen thưởng xứng đáng. Đồng thời, chính quyền địa phương cần ban hành các chính sách đãi ngộ vượt trội cho cán bộ vùng cao.

3.1. Đổi mới nội dung và hình thức đào tạo bồi dưỡng

Nội dung đào tạo cần được thiết kế dựa trên các tiêu chí năng lực thực tế. Thay vì chỉ giảng dạy lý thuyết, ban tổ chức cần đưa các tình huống quản trị điển hình vào giáo trình. Các chuyên đề như quản lý cơ sở vật chất, phòng chống tai nạn thương tích và vận động trẻ đến trường là rất thiết thực. Cần đẩy mạnh hình thức tập huấn qua mạng kết hợp trao đổi trực tiếp tại cụm trường. Mô hình sinh hoạt chuyên môn liên trường tạo không gian thuận lợi cho các hiệu trưởng chia sẻ giải pháp. Cán bộ quản lý giàu kinh nghiệm có thể dìu dắt cán bộ trẻ mới bổ nhiệm. Cách làm linh hoạt này giúp nâng cao kỹ năng điều hành và tiết kiệm chi phí đào tạo.

3.2. Hoàn thiện chính sách quy hoạch và đãi ngộ cán bộ

Quy hoạch cán bộ quản lý mầm non cần có tầm nhìn chiến lược dài hạn. Ngành giáo dục huyện Văn Yên cần xây dựng nguồn cán bộ kế cận dồi dào từ những giáo viên cốt cán xuất sắc. Quy trình bổ nhiệm phải dựa trên kết quả khảo sát năng lực đa chiều và uy tín thực tế. Bên cạnh quy hoạch, chính sách đãi ngộ đóng vai trò đòn bẩy kích thích tinh thần cống hiến. Cần có chế độ phụ cấp thu hút và hỗ trợ nhà ở công vụ cho cán bộ công tác tại các điểm bản xa xôi. Các cơ chế tôn vinh và khen thưởng kịp thời sẽ tạo động lực lớn giúp hiệu trưởng gắn bó lâu dài với sự nghiệp giáo dục vùng cao.

IV. Đánh giá ứng dụng hiệu trưởng mầm non huyện Văn Yên Yên Bái

Phát triển đội ngũ hiệu trưởng theo tiếp cận năng lực là chiến lược cốt lõi thúc đẩy giáo dục huyện Văn Yên phát triển bền vững. Đề tài luận văn của thạc sĩ Lưu Quang Lợi đã cung cấp luận cứ khoa học vững chắc và giải pháp khả thi. Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp này mang lại nhiều chuyển biến tích cực trong thực tiễn quản lý học đường. Đội ngũ cán bộ quản lý từng bước nâng cao tính tự chủ, đổi mới phương thức quản trị và ứng dụng công nghệ hiệu quả. Mối quan hệ phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng các dân tộc ngày càng được thắt chặt. Cơ sở vật chất tại các điểm trường lẻ dần hoàn thiện và bảo đảm an toàn cho học sinh. Tỷ lệ huy động trẻ mầm non ra lớp tăng đều qua các năm. Để duy trì kết quả này, các cấp quản lý cần thường xuyên giám sát và cập nhật khung năng lực theo xu thế đổi mới giáo dục quốc gia. Sự đầu tư bài bản cho nhân tố con người là chìa khóa then chốt giúp nâng tầm chất lượng giáo dục vùng cao Yên Bái.

4.1. Hiệu quả ứng dụng vào quản trị trường học địa phương

Triển khai tiếp cận năng lực tạo ra bước đột phá rõ nét trong quản trị trường mầm non tại Văn Yên. Các hiệu trưởng đã xây dựng kế hoạch năm học sát với đặc thù từng cụm bản. Công tác quản lý tài chính và bán trú cho học sinh trở nên công khai và minh bạch. Môi trường sư phạm được cải thiện, đảm bảo an toàn cả thể chất lẫn tinh thần cho trẻ nhỏ. Đội ngũ giáo viên nhận được sự hỗ trợ chuyên môn kịp thời từ ban giám hiệu. Năng lực giải quyết xung đột và xử lý sự cố sư phạm được cải thiện đáng kể. Những tiến bộ này giúp các trường học mầm non vùng cao củng cố vững chắc niềm tin của nhân dân địa phương.

4.2. Khuyến nghị duy trì và nhân rộng mô hình đào tạo

Để duy trì thành quả bền vững, các cấp quản lý giáo dục cần thực hiện các khuyến nghị trọng tâm. Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Yên Bái nên nhân rộng mô hình bồi dưỡng theo năng lực cho các huyện lân cận. Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Văn Yên cần tiếp tục giám sát định kỳ sau bồi dưỡng. Các nhà trường cần duy trì văn hóa tự học và sinh hoạt chuyên môn thường xuyên. Cần tăng cường kinh phí đầu tư hạ tầng số và phòng học trực tuyến cho các điểm trường vùng sâu. Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền và nhà trường là bảo chứng cho chất lượng giáo dục vùng cao phát triển lâu dài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giáo dục mầm non giữ vai trò nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân, đặt tiền đề quyết định cho sự phát triển thể chất và nhân cách của trẻ thơ. Tại huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái, mạng lưới giáo dục mầm non công lập bao gồm 25 trường mầm non phân bổ trên 25 xã và thị trấn, phục vụ hơn 7.000 trẻ em. Với địa hình miền núi hiểm trở, độ cao chênh lệch từ 20 mét đến 1.952 mét và trung tâm huyện cách thành phố Yên Bái 40 km, công tác quản trị trường học gặp nhiều thách thức đặc thù. Thực tế cho thấy năng lực của người đứng đầu quyết định trực tiếp chất lượng chăm sóc, giáo dục của từng nhà trường. Tuy nhiên, đội ngũ hiệu trưởng tại địa phương vẫn bộc lộ hạn chế về tư duy chiến lược, tác phong quản trị chuyên nghiệp, kỹ năng chuyển đổi số và năng lực tiếng dân tộc thiểu số. Quán triệt tinh thần đổi mới giáo dục của Nghị quyết Đại hội XII của Đảng và Chỉ thị số 40-CT/TW của Ban Bí thư, luận văn tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng năng lực giai đoạn 2017 - 2020 và đề xuất 6 biện pháp phát triển đội ngũ hiệu trưởng theo tiếp cận năng lực. Nghiên cứu hướng tới mục tiêu chuẩn hóa 100% cán bộ quản lý trường mầm non theo chuẩn nghề nghiệp hiện đại, giảm tỷ lệ hiệu trưởng lúng túng trong điều hành xuống dưới mức 5%, tạo đòn bẩy nâng cao chất lượng giáo dục vùng cao bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Thuyết quản lý theo mục tiêu và Thuyết quản trị nhân lực theo năng lực làm điểm tựa khoa học để xây dựng mô hình phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường mầm non. Khung lý thuyết làm sáng tỏ 4 khái niệm nền tảng: phát triển đội ngũ, hiệu trưởng trường mầm non, tiếp cận năng lực và khung năng lực nghề nghiệp. Tiếp cận năng lực nhấn mạnh vào chuẩn đầu ra thực tế, kết hợp hài hòa giữa tri thức chuyên môn, kỹ năng hành động và phẩm chất đạo đức. Kế thừa quy định tại Thông tư số 25/2018/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo với 5 tiêu chuẩn và 18 tiêu chí (phẩm chất nghề nghiệp, quản trị nhà trường, xây dựng môi trường giáo dục, phát triển mối quan hệ cộng đồng, sử dụng ngoại ngữ hoặc tiếng dân tộc và công nghệ thông tin), luận văn mở rộng thành khung 8 nhóm năng lực toàn diện. Ba nhóm năng lực bổ sung mang tính thích ứng cao gồm: năng lực thu hút tập hợp lực lượng và hoạt động xã hội, năng lực hoạch định sách lược và dự báo, năng lực đổi mới sáng tạo gắn với quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo định kỳ của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Văn Yên trong 3 năm học liên tiếp từ 2017-2018 đến 2019-2020. Dữ liệu sơ cấp được điều tra trên tổng thể 25 hiệu trưởng tại 25 trường mầm non công lập trên địa bàn huyện nhằm phản ánh trọn vẹn hiện trạng cấp học. Bên cạnh đó, tác giả tiến hành khảo nghiệm chuyên gia với 40 cán bộ thuộc 5 nhóm đối tượng, gồm đại diện Phòng Giáo dục và Đào tạo, Phòng Nội vụ, cán bộ quản lý và giáo viên cốt cán theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích. Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa phân tích tài liệu lý luận, quan sát thực tế và trưng cầu ý kiến bằng bảng hỏi. Dữ liệu được xử lý bằng phương pháp thống kê toán học, xác định giá trị trung bình và độ lệch chuẩn dựa trên thang đo Likert 5 mức độ từ 1 đến 5 điểm. Cách tiếp cận này giúp lượng hóa khách quan các năng lực quản trị trừu tượng, đồng thời kiểm định chặt chẽ tính cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp triển khai từ năm học 2020-2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực trạng 25 hiệu trưởng các trường mầm non huyện Văn Yên giai đoạn 2017 - 2020 chỉ ra 4 phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, về nền tảng chính trị và học vấn, 100% hiệu trưởng là nữ giới và 100% là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Trình độ chuyên môn đạt chuẩn 100% từ cao đẳng sư phạm trở lên theo Luật Giáo dục 2019, trong đó tỷ lệ đại học đạt trên 84%, thể hiện bản lĩnh chính trị vững vàng và sự chuẩn hóa học vấn nghiêm túc.

Thứ hai, về phẩm chất nghề nghiệp và quản trị cơ sở, trên 82% cán bộ quản lý được đánh giá mức tốt về đạo đức nhà giáo và năng lực xây dựng môi trường an toàn. Tuy nhiên, năng lực chuyển đổi số còn nhiều hạn chế, chỉ có khoảng 48% hiệu trưởng đạt mức khá giỏi về ứng dụng công nghệ thông tin, còn 52% ở mức trung bình, gặp nhiều lúng túng khi vận hành phần mềm quản trị trực tuyến.

Thứ ba, về năng lực ngoại ngữ và tiếng dân tộc, chỉ có khoảng 24% hiệu trưởng giao tiếp được tiếng bản địa, tạo nên rào cản lớn khi hơn 50% trẻ mầm non trên địa bàn là con em đồng bào dân tộc thiểu số.

Thứ tư, về cơ cấu độ tuổi, nhóm từ 40 đến 50 tuổi chiếm tỷ lệ áp đảo khoảng 64%, nhóm trên 50 tuổi chiếm 24%, trong khi lực lượng trẻ dưới 35 tuổi chỉ chiếm 12%, phản ánh nguy cơ thiếu hụt nguồn kế cận trong trung hạn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ đặc thù địa bàn rộng, nhiều điểm trường lẻ cách trung tâm xã hơn 30 km, khiến việc tiếp cận hạ tầng viễn thông gặp nhiều khó khăn. Hơn nữa, áp lực công việc kiêm nhiệm đè nặng lên cán bộ nữ khiến thời gian dành cho việc tự học tin học và tiếng dân tộc bị thu hẹp. Kết quả khảo sát tương đồng với các nghiên cứu của Trịnh Thị Hồng Hà và Stephan Huber khi khẳng định thâm niên công tác không tự động chuyển hóa thành năng lực lãnh đạo nếu thiếu chương trình bồi dưỡng chuẩn hóa. Điểm khác biệt rõ rệt tại huyện Văn Yên chính là tác động của rào cản ngôn ngữ địa phương và sự phân tán địa lý đến hiệu quả quản trị. Toàn bộ thực trạng này được luận văn trực quan hóa qua 18 bảng số liệu thống kê và 9 biểu đồ chi tiết, tiêu biểu là Biểu đồ 2.1 về phẩm chất và Biểu đồ 2.5 về công nghệ. Đồ thị khảo nghiệm thể hiện hệ số tương quan giữa mức độ cần thiết và tính khả thi đạt trên 0,85, khẳng định cơ sở khoa học tin cậy của đề tài.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực tế, luận văn đề xuất 5 nhóm biện pháp phát triển đội ngũ hiệu trưởng trường mầm non huyện Văn Yên theo tiếp cận năng lực:

Một là, chuẩn hóa khung năng lực đặc thù địa phương. Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Phòng Nội vụ huyện Văn Yên ban hành bộ tiêu chí 8 nhóm năng lực vào quý II năm học 2021-2022, áp dụng cho 100% cơ sở mầm non công lập làm thước đo rà soát nhân sự hằng năm.

Hai là, đổi mới công tác quy hoạch và tạo nguồn cán bộ quản lý. Ủy ban nhân dân huyện chỉ đạo các đơn vị triển khai quy hoạch giai đoạn 2022-2025, phấn đấu nâng tỷ lệ cán bộ nữ trẻ dưới 35 tuổi và cán bộ người dân tộc thiểu số trong quy hoạch lên trên 35%.

Ba là, tổ chức đào tạo, bồi dưỡng thực chiến gắn với vị trí việc làm. Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các cơ sở đào tạo sư phạm tổ chức 2 khóa tập huấn mỗi năm về quản trị số và giao tiếp tiếng bản địa, mục tiêu đến năm 2025 có trên 80% cán bộ làm chủ công nghệ quản lý và trên 60% giao tiếp được tiếng Tày, Dao, H'Mông.

Bốn là, thực thi chính sách đãi ngộ và tạo động lực công tác vượt trội. Ủy ban nhân dân huyện cùng Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện bố trí ngân sách giai đoạn 2021-2025 để hỗ trợ kinh phí công tác điểm trường vùng sâu và ban hành quy chế khen thưởng đột xuất cho cán bộ có sáng kiến quản lý xuất sắc.

Năm là, cải tiến quy trình đánh giá thực chất gắn với minh chứng. Phòng Giáo dục và Đào tạo triển khai đánh giá đa chiều vào cuối mỗi năm học, giảm tỷ lệ đánh giá hình thức, nể nang xuống dưới mức 2%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tư liệu khoa học giàu giá trị ứng dụng cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, lãnh đạo và chuyên viên Phòng Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo: Công trình cung cấp hệ thống số liệu thực tiễn từ 25 cơ sở mầm non để tham mưu chính sách quy hoạch, tuyển chọn, bổ nhiệm và luân chuyển cán bộ quản lý phù hợp với đặc thù miền núi.

Thứ hai, hiệu trưởng và phó hiệu trưởng các trường mầm non: Cán bộ quản lý có thể sử dụng khung 8 nhóm năng lực để tự đánh giá mức độ đáp ứng công việc, nhận diện khoảng trống về chuyển đổi số và tiếng dân tộc thiểu số, từ đó chủ động lập lộ trình tự học nâng cao trình độ.

Thứ ba, giáo viên mầm non thuộc diện quy hoạch dự nguồn: Đội ngũ giáo viên nắm bắt rõ các tiêu chuẩn khắt khe về bản lĩnh chính trị, chuyên môn sư phạm và kỹ năng lãnh đạo để rèn luyện, chuẩn bị hành trang ứng tuyển vào vị trí quản lý giai đoạn 2022-2025.

Thứ tư, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tài liệu cung cấp phương pháp luận chặt chẽ trong việc vận dụng lý thuyết tiếp cận năng lực kết hợp công cụ khảo sát Likert 5 mức độ, phục vụ cho các đề tài nghiên cứu về quản lý giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao việc phát triển hiệu trưởng mầm non huyện Văn Yên cần chuyển dịch sang tiếp cận năng lực?

Tiếp cận năng lực giúp chuyển trọng tâm từ bằng cấp hình thức sang hiệu quả thực thi công vụ tại 25 trường mầm non. Hiệu trưởng không chỉ cần có bằng đại học sư phạm mà phải chứng minh năng lực điều hành thực tế qua 8 nhóm chỉ số, giải quyết dứt điểm các bài toán thực tiễn về phân tán điểm trường và nâng cao chất lượng chăm sóc trẻ vùng cao.

Khung năng lực đề xuất trong luận văn có điểm gì mới so với quy định hiện hành?

Kế thừa 5 tiêu chuẩn theo Thông tư số 25/2018/TT-BGDĐT, tác giả đã bổ sung 3 nhóm năng lực hiện đại gồm: thu hút tập hợp lực lượng, hoạch định sách lược dự báo và đổi mới sáng tạo thích ứng áp lực. Sự phát triển này giúp cán bộ quản lý tự chủ đưa ra quyết sách phù hợp với tình hình địa phương miền núi.

Đâu là điểm nghẽn lớn nhất về năng lực của hiệu trưởng mầm non Văn Yên hiện nay?

Khảo sát giai đoạn 2017 - 2020 cho thấy hai hạn chế rõ rệt nhất là kỹ năng chuyển đổi số chỉ đạt mức khá giỏi ở 48% cán bộ, và chỉ có khoảng 24% giao tiếp được tiếng dân tộc thiểu số. Điều này cản trở việc tin học hóa quản trị học đường và hạn chế hiệu quả tuyên truyền vận động phụ huynh học sinh.

Năng lực ngôn ngữ dân tộc thiểu số mang lại lợi ích cụ thể nào cho công tác quản trị trường học?

Toàn huyện Văn Yên có hơn 50% học sinh mầm non là người dân tộc thiểu số, nhiều trẻ chưa thạo tiếng Việt khi nhập học. Hiệu trưởng biết tiếng bản địa sẽ xóa bỏ rào cản giao tiếp, dễ dàng phối hợp với già làng, trưởng bản nhằm huy động nguồn lực xã hội hóa và vận động 100% trẻ ra lớp.

Căn cứ khoa học nào bảo đảm tính khả thi của 6 biện pháp được luận văn đề xuất?

Tính khả thi được kiểm chứng qua việc lấy phiếu khảo nghiệm 40 chuyên gia và cán bộ quản lý trên thang đo Likert 5 mức độ. Điểm trung bình đánh giá các biện pháp dao động từ 4,20 đến 4,85 điểm, biểu đồ tương quan xác nhận tính cấp thiết và khả thi gắn kết chặt chẽ với hệ số trên 0,85.

Kết luận

Luận văn Thạc sĩ Quản lý giáo dục của tác giả Lưu Quang Lợi đã cung cấp một công trình nghiên cứu công phu, chuẩn mực và giàu giá trị thực tiễn cho bậc học mầm non vùng cao:

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý giáo dục theo tiếp cận năng lực, thiết lập mô hình 8 nhóm năng lực phù hợp đặc thù địa bàn khó khăn.
• Phản ánh khách quan thực trạng 25 trường mầm non công lập huyện Văn Yên giai đoạn 2017 - 2020 qua 18 bảng số liệu và 9 biểu đồ chi tiết.
• Đề xuất 6 nhóm biện pháp quản lý mang tính đột phá về quy hoạch, tuyển chọn, đào tạo bồi dưỡng và đãi ngộ cán bộ.
• Kiểm chứng tính cấp thiết và tính khả thi thông qua khảo nghiệm 40 chuyên gia, đạt điểm trung bình từ 4,20 đến 4,85 trên thang đo Likert 5 mức độ.
• Xác lập lộ trình hành động giai đoạn 2021-2025, định hướng các cơ sở giáo dục hiện thực hóa mục tiêu đổi mới căn bản.

Các cơ quan quản lý và ban giám hiệu nhà trường cần sớm ứng dụng đồng bộ các giải pháp này nhằm tạo chuyển biến thực chất cho giáo dục mầm non miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 C SỞ LÝ LUẬN PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG MẦM NON HUYỆN VĂN YÊN, TỈNH YÊN BÁI THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở ngoài nước Kinh nghiệm phát triển giáo dục và đào tạo của các nước trên thế giới cho thấy hiệu trưởng có vai trò quan trọng nhất đối với sự tồn tại, phát triển của một nhà trường. Hiệu trưởng có vị trí ảnh hưởng quyết định đến chất lượng giáo dục và hiệu quả hoạt động của nhà trường.

Với vai trò quan trọng của hiệu trưởng, hầu hết các quốc gia đều hết sức quan tâm tới việc nâng cao chất lượng hoạt động nghề nghiệp của hiệu trưởng nhằm đảm bảo thành công cho sự phát triển của nhà trường. Xung quanh vấn đề đảm bảo chất lượng hiệu trưởng, có rất nhiều nghiên cứu được tiến hành. Đặc biệt trong xu thế cải cách dựa vào chuẩn và thực hiện quản lý dựa vào chuẩn thì có nhiều nghiên cứu đề cập chất lượng của hiệu trưởng theo cách đáp ứng chuẩn đề ra. Dưới nhiều góc độ khác nhau, các nghiên cứu tập trung vào các vấn đề như: Phương pháp và cách thức tuyển chọn, bổ nhiệm hiệu trưởng có chất lượng tốt cho nhà trường.

Chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng phải được cập nhật như thế nào để đáp ứng với sự phát triển của khoa học - công nghệ trong xu thế hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa, những kỹ năng, phong cách lãnh đạo hoặc những năng lực mà hiệu trưởng cần có để đảm bảo thực hiện tốt chức trách, nhiệm vụ của người đứng đầu nhà trường. Huber, Stephan gerhand (Hà Lan) chuẩn bị lãnh đạo nhà trường cho thế kỷ 21, so sánh chương trình phát triển của 15 quốc gia [23]. New York Board, Hoa Kỳ năm 2000 đã ban hành chuẩn lãnh đạo [8]. Tại Đức, tháng 10/2002, Bộ chuẩn quốc gia “Chất lượng giáo dục đối với trẻ trong các trường MN” đã được W.

Tietze cùng nhóm nghiên cứu xuất bản lần đầu tiên nhằm nâng cao chất lượng đánh giá, chăm sóc, giáo dục trẻ trong 7 các trường mầm non. Trong đó, đánh giá công tác lãnh đạo trong trường MN là 1 trong 20 chuẩn của Bộ chuẩn và lãnh đạo nhà trường được đánh giá thông qua 13 tiêu chuẩn (với 99 tiêu chí ) như sau: (1) Khả năng thực hiện nhiệm vụ lãnh đạo; (2) Tổ chức công tác của trường; (3) Phát triển đội ngũ giáo viên của trường; (4) Triển khai thực hiện kế hoạch công tác; (5) Phối hợp với các trường, tổ chức, ban ngành có liên quan; (6) Bảo đảm chất lượng và phát triển chất lượng; (7) Tài chính của trường; (8)Chăm sóc sức khỏe trẻ; (9) An toàn cho trẻ; (10) Thời gian ăn và dinh dưỡng của trẻ; (11) Trẻ làm quen với trường; (12) Phối hợp cùng gia đình trẻ; (13) Phối hợp CS-GD trẻ khuyết tật. Trên cơ sở của Bộ chuẩn quốc gia “Chất lượng GD đối với trẻ trong các trường MN” (2002), năm 2013 trong cuốn “Phát triển chất lượng GD”, W. Tietze cùng nhóm nghiên cứu đã mở rộng nội hàm Bộ chuẩn quốc gia đánh giá chất lượng giáo dục đối với trẻ trong các trường MN với 21 chuẩn.

Tuy nhiên, chuẩn lãnh đạo nhà trường được đánh giá thông qua 13 tiêu chuẩn (với 99 tiêu chí) vẫn được giữ nguyên nội dung của Bộ chuẩn quốc gia năm 2002 và đây cũng chính là căn cứ đánh giá sự phát triển của trường MN nói chung và HT trường MN nói riêng hiện nay trong các trường MN ở Đức. - Ở Singapore, Bộ Giáo dục đưa ra quy chuẩn và tổ chức thực thi một chương trình đào tạo HT cho tất cả các cấp học, cấp chứng chỉ cho những người được đào tạo theo chương trình đó và là cơ sở để bổ nhiệm chức vụ HT. Chương trình này đã được Việt Nam liên kết với Singapore soạn thảo thành một chương trình bồi dưỡng HT nhà trường và được thực hiện từ năm 2009. - Tại Hàn Quốc, người được bổ nhiệm chức vụ HT phải có giấy chứng nhận đã đảm nhiệm chức vụ phó HT, có 20 năm kinh nghiệm về giáo dục và dạy học và có ít nhất 3 năm làm phó hiệu trưởng.

Hàn Quốc xây dựng một chương trình đào tạo cụ thể và là điều kiện tiên quyết để bổ nhiệm hiệu trưởng, người giữ chức vụ hiệu trưởng phải được cấp phép. Ngoài ra, còn có nhiều nghiên cứu về phát triển giáo dục và đào tạo, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường có đề cập tới vai trò, chức trách, nhiệm vụ và hoạt động nghề nghiệp của hiệu trường. Mục tiêu của các nghiên cứu nêu trên 8 là tìm cách nâng cao chất lượng của hiệu trưởng - nhà quản lý trường học để đáp ứng yêu cầu quản lý, đảm bảo cho nhà trường thực thi tốt sứ mạng đào tạo nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo an ninh - quốc phòng của các quốc gia. Một xu thế đã và đang diễn ra trong quá trình cải cách giáo dục tại các quốc gia, do vậy có khá nhiều nghiên cứu xung quanh vấn đề chất lượng hiệu trưởng so với chuẩn đề ra.

Những nghiên cứu trong nước Những năm gần đây, GD&ĐT Việt Nam đã có những đổi mới mạnh mẽ, cơ bản và sâu sắc; song, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, vẫn còn không ít những yếu kém, khó khăn về nhiều mặt, trong đó nguyên nhân cơ bản là những hạn chế của công tác quản lý nói chung và quản lý nhà trường nói riêng, không theo kịp thực tiễn phát triển GD&ĐT. Trong những năm qua, công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ lãnh đạo các nhà trường nói chung đã được chú trọng nhưng hiệu quả của công tác bồi dưỡng còn thấp. Đội ngũ hiệu trưởng các trường mầm non ở một số vùng và địa phương còn yếu về chất lượng, đặc biệt về năng lực và tư duy quản lý, còn có những biểu hiện quan liêu, mệnh lệnh, thiếu dân chủ, chưa thực sự quan tâm tới đời sống cán bộ, giáo viên,. Một số hiệu trưởng tuổi cao chủ yếu làm việc bằng kinh nghiệm, thiếu sự năng động, đôi khi còn bộc lộ tư tưởng bảo thủ, trì trệ.

Một số hiệu trưởng trẻ có khả năng nắm bắt cái mới nhanh, nhưng còn thiếu kinh nghiệm, đôi khi còn bị chi phối bởi những tác động của mặt trái nền kinh tế thị trường. Ở Việt Nam, hiện đã có nhiều bài viết, đề tài nghiên cứu về vấn đề quản lý giáo dục, phát triển và nâng cao chất lượng cán bộ quản lý giáo dục, đội ngũ hiệu trưởng các trường mầm non, nhiều biện pháp khoa học đã được đưa ra nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục, có thể kể đến một số công trình nghiên cứu như: Tác giả Đặng Quốc Bảo: “Đào tạo bồi dưỡng CBQL giáo dục cho thế kỷ XXI ”. Kỷ yếu hội thảo về công tác đào tạo bồi dưỡng cán bộ quản lý và công chức ngành giáo dục trong thời kỳ mới [2]. 9 Công trình nghiên cứu: “Đánh giá hiệu trưởng trường tiểu học Việt Nam theo hướng chuẩn hóa”.

Luận án tiến sỹ quản lý giáo dục, 2009 của tác giả Trịnh Thị Hồng Hà đã đề cập tới mô hình đánh giá hiệu trưởng dựa vào chuẩn. Từ kết quả đó để hiệu trưởng tự đánh giá, xây dựng kế hoạch học tập, rèn luyện, tự hoàn thiện và nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý nhà trường; đồng thời, làm căn cứ để các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục xây dựng, đổi mới chương trình đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý của hiệu trưởng. Một số luận văn, luận án về chuyên ngành quản lý giáo dục với các nội dung nghiên cứu xoay quanh vấn đề phát triển, quy hoạch đội ngũ quản lý giáo dục, nâng cao năng lực quản lý trường học cho đội ngũ hiệu trưởng với các nội dung: quản lý nhân sự, quản lý chuyên môn, quản lý tài chính, cơ sở vật chất,… Sau khi chuẩn hiệu trưởng được ban hành, đã có nhiều nghiên cứu về vấn đề chuẩn hóa hiệu trưởng và đội ngũ quản lý giáo dục như: tác giả Cao Viết Sơn cho rằng: một trong những biện pháp phát triển đội ngũ quản lý giáo dục trường THCS theo quan điểm chuẩn hóa là tăng cường công tác bồi dưỡng, cập nhật bổ sung kịp thời các nội dung kiến thức mới trong chương trình bồi dưỡng hàng năm. Không ngừng đổi mới phương pháp và hình thức bồi dưỡng, từng bước tiếp cận với phương pháp và hình thức dạy học tiên tiến trên thế giới.

Tác giả Nguyễn Trọng Hoàn trong báo cáo khoa học: “Xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý cơ sở giáo dục THCS đáp ứng chuẩn hiệu trưởng trong giai đoạn mới nêu vấn đề: Vì sao Bộ GD&ĐT lại chọn quản lý giáo dục và phát triển đội ngũ nhà giáo và quản lý giáo dục giáo dục làm biện pháp mang tính đột phá? Qua phân tích tình hình nghiên cứu về phát triển cán bộ quản lý giáo dục các cấp trong cả nước, tác giả khẳng định: có được đội ngũ nhà giáo và quản lý giáo dục giáo dục tốt mới phát huy tích cực các điều kiện khác đảm bảo chất lượng giáo dục. Với các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về vấn đề phát triển đội ngũ quản lý giáo dục nói chung, quản lý giáo dục trường mầm non nói riêng và khai thác ở nhiều bình diện khác nhau; song để áp dụng cho phù hợp 10 với đội ngũ hiệu trưởng các trường mầm non trên địa bàn huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái thì vẫn còn những bất cập chưa phù hợp. Dó đó, với nhiệm vụ của mình và vận dụng lý thuyết quản lý vào thực tế công việc, tác giả muốn đi sâu tìm hiểu và nghiên cứu tìm ra những biện pháp phát triển đội ngũ hiệu trưởng các trường mầm non trên địa bàn huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của một huyện miền núi. Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài luận văn 1.

Phát triển đội ngũ 1. Phát triển Xuất phát từ nhiều góc độ nghiên cứu khác nhau, thuật ngữ “phát triển” có nhiêu khái niệm khác nhau: Theo từ điển tiếng Việt: “Phát triển là mở rộng ra, mở mang rộng rãi, làm cho tốt hơn lên” [34]. Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Phát triển là sự thay đổi hay biến đổi tiến bộ, là một phương thức của vận động, hay là quá trình diễn ra có nguyên nhân, dưới những hình thức khác nhau như tăng trưởng, tiến hoá, phân hóa, mở rộng, cuối cùng tạo ra sự biến đổi về chất” [16].