Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƯỜNG MẦM NON THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC 1. Tổng quan nghiên cứu 1. Trên thế giới Vấn đề quản lý giáo dục, xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục là vấn đề có ý nghĩa trong việc “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài”, đặc biệt có ý nghĩa to lớn trong việc nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo của nhà trường. Nghiên cứu về nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý trường mầm non trong phạm vi đề tài đề cập đến một số nghiên cứu sau: Sách chuyên khảo: Quản lý đào tạo trong nhà trường phổ thông của tác giả A.Garanxkyi, Nxb Matxcova, Liên bang Nga, năm 2000.
Sách là công trình nghiên cứu giá trị về quá trình quản lý đào tạo tại nhà trường. Cuốn sách nêu lên những vấn đề lý luận về chủ thể và đối tượng quản lý, phương pháp quản lý làm tiền đề quản lý hiện nay. Mặc dù ra đời vào những năm nđầu thế kỉ 20 song đến nay, giá trị vẫn còn nguyên với các nhà quản lý. Sách chuyên khảo: Mối quan hệ giữa quản lý và đào tạo của các tác giả Michelle A.
Miller-Day, Janet Alberts, Michael L. Krizek, Nxb Tâm lý học báo chí, New York, Mỹ năm 2014. Thực đúng như vậy, quản lý và đào tạo là 2 mặt của một thể thống nhất trong nhà trường khi chúng cũng hướng vào mục tiêu giáo dục đào tạo. Tác giả đã phân tích cặn kẽ mối quan hệ này, nêu lên các thành tố tạo thành mối quan hệ; nội dung hình thức quan hệ và các yếu tố ảnh hưởng đến quan hệ.
Cuốn sách là tài liệu tham khảo hữu ích cho cán bộ quản lý. 7 - Luận án tiến sĩ luật học: Quản lý trong dạy học trong các trường đại học công của Viunov Andrei Viacheslavovich, Khoa luật Trường đại học Tổng hợp Tomsk. Nghiên cứu về kiểm tra đánh giá CBQL được nhắc đến trong nghiên cứu của Smith, S. Các nước: Bangladesh, Malaysia, Nepal, Pakistan, Philippine, Hàn Quốc coi đánh giá hiệu trưởng là giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục, thực hiện đánh giá hiệu trưởng dựa vào trình độ đào tạo, chứng chỉ nghiệp vụ, giấy phép hành nghề, kinh nghiệm công tác và sự thể hiện bản thân qua hệ thống câu hỏi hoặc dựa trên việc đánh giá vai trò trong trường học [10].
Cùng hướng nghiên cứu nhưng tiếp cận đánh giá nguồn nhân lực, Christian Batal trong “Quản lý nguồn nhân lực trong khu vực nhà nước” đã đưa ra lý thuyết về quản lý phát triển nguồn nhân lực bao gồm từ kiểm kê, đánh giá đến nâng cao năng lực, hiệu lực của nguồn nhân lực; tác giả Brian E.Becker và Markv A.Huselil cũng khai thác tương tư nhưng để phục vụ quản trị nhân lực trong các doanh nghiệp [18]. Thông qua kiểm tra, đánh giá trường học để đánh giá cán bộ quản lý đã được đề cập trong tài liệu “Sơ lược lịch sử giáo dục Việt Nam và một số nước trên thế giới” của Dự án SREM. Cuối thập kỷ 70 thế kỷ XX, Hàn Quốc tổ chức hai lần đánh giá, tập trung vào công tác quản lý và những điểm yếu kém trong công tác quản lý trường học, từ đó đề ra chính sách, giải pháp toàn diện để phát triển một nền giáo dục hiện đại. Trong nỗ lực cải tiến chất lượng giáo dục, ông Tony Blair Thủ tướng Anh đã yêu cầu giám 8 sát chặt chẽ chất lượng giáo dục tại các trường học theo chu kỳ 3 năm/lần, kiểm tra điều kiện cho giáo viên 1.
Việt Nam Cuốn sách “Giáo dục Việt Nam những thập niên đầu thế kỷ XXI Chiến lược phát triển” của Đặng Bá Lãm đã có những phân tích khá sâu sắc về giải pháp quản lý giáo dục. Vũ Ngọc Hải và Trần Khánh Đức trong cuốn “Hệ thống giáo dục hiện đại trong những năm đầu thế kỷ XXI” đã trình bày quan điểm, mục tiêu và biện pháp phát triển giáo dục và hệ thống giáo dục, làm rõ thêm nhận thức về chiến lược phát triển giáo dục, ngoài ra còn nhiều tài liệu khác đề cập đến vấn đề này. Trong việc thực hiện các quan điểm, nguyên tắc chỉ đạo phát triển giáo dục, nhiều tác giả đã tập trung nghiên cứu lý luận về quản lý giáo dục và xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý như sau. Với nhiều công trình khoa học về quản lý đã bàn về chất lượng của người quản lý như Mai Hữu Khuê với cuốn “Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý- 1982” [25] Kiều Nam với cuốn tổ chức bộ máy lãnh đạo và quản lý 1983 [32]; Nguyễn Minh Đạo với cuốn cơ sở của khoa học quản lý 1997 [17]; Đỗ Hoàng Toàn với cuốn lý thuyết quản lý 1998 và Nguyễn Văn Bình (tổng chủ biên) với cuốn khoa học tổ chức và quản lý; Phạm Đức Thành (chủ biên) cuốn “Giáo trình quản trị nhân lực 1995 đã đề cập tới nhiều khía cạnh chất lượng CBQL của một tổ chức, trong đó có chất lượng của đội ngũ CBQL.
Một số nhà khoa học Việt Nam đã đề cập tới chất lượng và phương thức nâng cao chất lượng CBQL thông qua việc phân tích yếu tố cấu thành lực lượng cán bộ quản lý giáo dục, cũng như các nội dung, giải pháp phát triển đội ngũ này ở các cấp học, trình độ đào tạo khác nhau từ mầm non đến Đại học. Các tác phẩm của: Phạm Minh Hạc; Hà Thế Ngữ; Nguyễn Sinh Huy và Nguyễn Văn Lê; Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Đức Chính; Nguyễn Thị Mỹ lộc, Lâm Quang Thiệp; Trần Kiểm. 9 Tuy đã có một số công trình nghiên cứu liên quan tới phát triển đội ngũ cán bộ quản lý, nhưng những công trình này mới đề cập tới quản trị cán bộ quản lý các góc độ tiếp cận khác nhau, có những nghiên cứu thì đề cập tới giải pháp cụ thể để phát triển đội ngũ cán bộ quản lý… Đến nay vẫn chưa có một nghiên cứu nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện và sâu sắc về CBQL mầm non trên địa bàn huyện Thuận Thành. Vì vậy nghiên cứu đề tài “Phát triển đội ngũ CBQL các trường MN huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh theo tiếp cận năng lực” sẽ không trùng lắp, đảm bảo tính độc lập và có ý nghĩa lý luận và thực tiễn lớn đối với việc để phát triển đội ngũ CBQL các trường MN huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh theo tiếp cận năng lực là một vấn đề cấp thiết và quan trọng, nhằm đáp ứng kịp yêu cầu đổi mới quản lý giáo dục, đáp ứng nhu cầu phát triển đội ngũ CBQL các trường MN huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh theo tiếp cận năng lực trong thời gian tới.
Một số khái niệm cơ bản 1. Phát triển Thuật ngữ phát triển, theo nghĩa triết học là biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, hẹp đến rộng, đơn giản đến phức tạp [14]. Thuật ngữ phát triển ngày nay được sử dụng rộng rãi trong tất cả các ngành, các lĩnh vực của đời sống xã hội như phát triển kinh tế, phát triển văn hóa, phát triển khoa học kĩ thuật; phát triển con người… Nhìn chung, mỗi ngành, mỗi lĩnh vực đều đánh giá sự phát triển bằng những khía cạnh riêng của mình. Trong giáo dục, phát triển giáo dục thường xuyên được xã hội quan tâm.
Trong đó, phát triển đội ngũ giáo viên, phát triển đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục là vấn đề thường xuyên được Đảng ta quan tâm, coi đây là một trong những giải pháp đột phá nâng cao chất lượng giáo dục nước nhà. Nhìn từ góc độ giáo dục, phát triển hay phát triển đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục đều thống nhất chung ở một điểm là: Làm cho đối tượng hoàn thiện. 10 Như vậy, có thể hiểu: Phát triển là việc đối tượng dần hoàn thiện mình nhằm đạt đến những tiêu chuẩn nhất định mà xã hội thừa nhận. Cán bộ quản lý Thuật ngữ cán bộ quản lý bắt nguồn từ cán bộ.
Đây là những người được bổ nhiệm theo những quy trình, tiêu chuẩn nhất định trong bộ máy nhà nước, thực hiện các nhiệm vụ quản lý mà tổ chức giao cho. Trong hệ thống các cơ quan nhà nước, cán bộ quản lý thường giữ những vai trò chỉ đạo, điều hành. Nhiều trường hợp, dùng thuật ngữ cán bộ quản lý để phân đội đội ngũ nhân viên. Còn trong giáo dục, thuật ngữ cán bộ quản lý để phân biệt đội ngũ giáo viên.
Nhìn chung, ở thời điểm nào, điều kiện hoàn cảnh nào, cán bộ quản lý cũng đều có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của bất kì một ngành, một lĩnh vực. Đối với giáo dục, cán bộ quản lý có trình độ, chuyên môn nghiệp vụ càng thuận lợi và tạo điều kiện cho giáo dục phát triển. Cán bộ quản lý trường mầm non Trường mầm non là cơ sở giáo dục đặc biệt, là trường đào tạo, chăm sóc, nuôi dưỡng những thế hệ tương lai của đất nước. Ddứng đầu là Hiệu trưởng - người đứng đầu và là chủ thể quản lý cao nhất.
Xuất phát từ nhận thức về cán bộ quản lý, có thể hiểu: Cán bộ quản lý trường mầm non là người có chức vụ cao nhất, chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước tậptheere nhà trường về công tác quản lý, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ em nhằm đạt các mục tiêu giáo dục đề ra. Đội ngũ cán bộ quản lý. Nói đến “đội ngũ”, từ điển tiếng Việt định nghĩa: “Đội ngũ là tập hợp một số đông người cùng chức năng hoặc nghề nghiệp, thành một lực lượng” [2; tr 399] 11 Theo giáo trình khoa học quản lý của NXB Chính trị Hà Nội thì “Đội ngũ là một tập hợp gồm số đông người cùng chức năng hoặc nghề nghiệp thành một lực lượng” [3, tr. Đội ngũ cán bộ quản lý có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả giáo dục đào tạo của một nhà trường.
Chỉ riêng về số lượng, nếu đáp ứng đúng, đủ về số lượng đã góp phần hoàn thành nhiệm vụ quản lý. Tuy nhiên, số lượng mới chỉ là điều kiện cần. Nếu số lượng không đủ nhưng chất lượng nhân lực tốt sẽ bù đắp được sự thiếu hụt nhân lực, tuy nhiên đảm bảo mang tính chất tương đối. Đội ngũ cán bộ quản lý nếu được đào tạo bài bản, chuyên sâu; có tinh thần trách nhiệm và có nhận thức đúng đắn sẽ nâng cao hiệu quả quản lý.
Suy cho cùng, cán bộ quản lý cũng là thành tố cấu thành quản lý. Do đó, việc quản lý nhất thiết phải do cá nhân phụ trách. Con người là chủ thể mọi quá trình sản xuất. Do đó, chủ thể cán bộ quản lý giữ vai trò ảnh hưởng quan trọng.