CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG PHỐ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1.1 Các nước trên thế giới Trong bất kỳ xã hội nào, thể chế nào, giáo dục và đào tạo luôn đóng vai trò to lớn đối với xã hội bởi giáo dục là một nhân tố đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của xã hội, đồng thời sự tồn tại và phát triển của giáo dục luôn luôn chịu sự chi phối của trình độ phát triển xã hội. Trong thời đại của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại ngày nay, với sự tiến bộ của nền văn minh trí tuệ tạo nên những chuyển biến nhanh chóng về lượng cũng như về chất của nền kinh tế thế giới. Để thích ứng với yêu cầu xã hội và phát triển đất nước thì con người phải được trang bị những tri thức hiện đại, phù hợp với sự phát triển chung của khu vực và thế giới.
Để làm được điều này, giáo dục đào tạo đóng vai trò then chốt, là động lực cơ bản của sự phát triển, là cơ sở phát triển kinh tế, xã hội của một đất nước. Quốc đảo Singapore là một ví dụ điển hình cho vai trò của giáo dục. Là một đất nước hầu như không có nguồn tài nguyên thiên nhiên, không có nước ngọt, đất canh tác hẹp, nông nghiệp không phát triển, các nguyên liệu phần lớn nhập từ nước ngoài, nhưng với chính sách giáo dục tốt, với mục tiêu giáo dục là “Phát triển tài năng của từng cá nhân, sao cho mỗi người đều có thể đóng góp vào sự nghiệp kinh tế và vào cuộc đấu tranh liên tục nhằm biến Singapore thành một thị trường quốc tế giàu năng suất và mang tính cạnh tranh” đã tạo lên một Singapore phát triển thành một nước có cơ sở hạ tầng và một số ngành công nghiệp phát triển cao hàng đầu châu Á và thế giới như: cảng biển, công nghiệp đóng và sửa chữa tàu, công nghiệp lọc dầu, chế biến và lắp ráp máy móc. Singapore là nước hàng đầu về sản xuất ổ đĩa máy tính điện tử và hàng bán dẫn.
Singapore còn là trung tâm lọc dầu và vận chuyển 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com quá cảnh hàng đầu ở châu Á và là quốc gia rất thành công trong việc xây dựng một đất nước có trình độ dân trí cao và là một trong những quốc gia có hệ thống giáo dục phát triển hàng đầu Châu Á nơi thu hút hàng ngàn du học sinh quốc tế đến học tập mỗi năm. Nhật Bản là cường quốc ở châu Á, là quốc gia đã tạo nên hiện tượng phát triển thần kỳ về kinh tế từ những năm 60, 70 của thế kỷ XX, nay là quốc gia đứng hàng thứ 3 thế giới về tiềm lực kinh tế, đất nước này đã coi giáo dục như là biện pháp chiến lược hàng đầu để phát triển kinh tế - xã hội. Họ đề ra “bộ ba chiến lược”: Giáo dục - Khoa học - Chính sách mở cửa, mà mục tiêu rất quan trọng là phấn đấu trở thành một cường quốc xuất khẩu hàng gia công có hàm lượng chất xám cao. Tại Mêhicô - một nước công nghiệp mới (NIC), trong bản thỏa thuận quốc gia về hiện đại hóa nền giáo dục đã viết: “Giáo dục là lĩnh vực quyết định đối với tương lai của một quốc gia.
Hoạt động giáo dục của Chính phủ và xã hội là một trong những ưu tiên lớn nhất của chúng ta…” [32]. Thực tế đã có rất nhiều quốc gia trên thế giới coi phát triển giáo dục là vấn đề trọng tâm và việc bồi dưỡng đội ngũ giáo viên là vấn đề được đặt lên hàng đầu Đại đa số các trường sư phạm ở Úc, New Zeland, Canada … đã thành lập các cơ sở chuyên bồi dưỡng giáo viên để tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên tham gia học tập nhằm không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Tại Nhật Bản, việc bồi dưỡng và đào tạo lại cho đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục là nhiệm vụ bắt buộc đối với người lao động sư phạm. Tùy theo thực tế của từng đơn vị, từng cá nhân mà cấp quản lý giáo dục đề ra các phương thức bồi dưỡng khác nhau trong một phạm vi theo yêu cầu nhất định.
Cụ thể là mỗi cơ sở giáo dục cử từ 3 đến 5 giáo viên được đào tạo lại một lần theo chuyên môn mới và tập trung nhiều vào đổi mới phương pháp dạy học. 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Tại Liên Xô (cũ) các nhà nghiên cứu quản lý giáo dục như: M. Khuđominxki…đã rất quan tâm tới việc nâng cao chất lượng dạy học thông qua các biện pháp quản lý có hiệu quả. Muốn nâng cao chất lượng dạy học phải có đội ngũ giáo viên có năng lực chuyên môn.
Họ cho rằng kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác quản lý bồi dưỡng, phát triển đội ngũ. Hội nghị UNESCO tổ chức tại Nê-pan vào năm 1998 về tổ chức quản lý nhà trường đã khẳng định: “Xây dựng, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên là vấn đề cơ bản trong phát triển giáo dục”. Tại Việt Nam Quan điểm về vai trò của giáo dục trong việc phát huy nhân tố con người giữ vị trí hết sức quan trọng, ngay sau khi thống nhất đất nước, vai trò của giáo dục đã được Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm, với Người, con người là vốn quý nhất, là nhân tố quyết định mọi thành công; con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp cách mạng. Đó cũng là cơ sở khoa học, là kim chỉ nam cho hành động của Đảng ta trong nhận thức và hoạt động xây dựng nền giáo dục Việt Nam.
Tiếp bước theo con đường cách mạng mà Người đã gầy dựng, Đảng và Nhà nước đã coi giáo dục - đào tạo là một trong những quyết sách hàng đầu để xây dựng và phát triển đất nước. Đảng ta đã khẳng định: “Phát triển khoa học công nghệ cùng phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu” và “Đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư cho phát triển”. Như vậy, sứ mệnh lịch sử của ngành Giáo dục - Đào tạo rất nặng nề và lớn lao. Tuy nhiên, để thực hiện được sứ mệnh đó, Giáo dục - Đào tạo phải nhanh chóng thoát khỏi tình trạng lạc hậu, yếu kém hiện nay; phải theo kịp với trình độ, xu thế phát triển, hội nhập của khu vực và thế giới, nhất là phải đáp ứng được nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã chỉ rõ nhiệm vụ “đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo” nước ta, nhằm mục tiêu xây dựng một nền giáo dục phát triển cao năng lực con người, thể hiện ở những thành tựu về khoa học - công nghệ thông tin - truyền thông, sự phát triển tri thức và xu thế toàn cầu hóa sâu rộng. Thực tiễn và lý luận giáo dục đã khẳng định rằng: Một trong những giải pháp quan trọng bậc nhất để nâng cao chất lượng giáo dục, nhất là để đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục nước ta là công tác xây dựng đội ngũ giáo viên. “Công tác xây dựng đội ngũ giáo viên phải được xem là giải pháp cốt lõi, quan trọng nhất vì chính đội ngũ này quyết định sự thành bại của việc đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục” [4]. Các quan điểm cơ bản của Đảng và Nhà nước ta về giáo dục - đào tạo đã được thể hiện trong Hiến pháp 1992, Luật Giáo dục 2005, các Nghị quyết Trung ương 4 (khóa VII), Nghị quyết Trung ương 2 (khóa VIII), Kết luận hội nghị Trung ương 6 (khóa IX) và Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX, X, XI.
Nói về đội ngũ giáo viên, Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định: - Từ lâu, nghề dạy học đã được đánh giá là một trong những nghề cao quý nhất và giáo viên luôn được xã hội tôn vinh. Giáo viên và cán bộ quản lý là lực lượng có vai trò quan trọng hàng đầu trong sự nghiệp nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước. - Xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên là nhiệm vụ của các cấp ủy Đảng và chính quyền các cấp. Đó là một nhiệm vụ, một bộ phận công tác cán bộ của Đảng và Nhà nước; trong đó, ngành Giáo dục giữ vai trò chủ động trong công tác tham mưu và tổ chức thực hiện.
- Phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục phải đảm bảo yêu cầu: đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu, chuẩn hóa đội ngũ nhằm đáp ứng nhu cầu vừa tăng về quy mô, vừa nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục. 19 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Chuẩn hóa đội ngũ là chuẩn hóa về các mặt: Vững vàng về chính trị, tư tưởng; gương mẫu về đạo đức; trong sạch về lối sống; có trí tuệ, kiến thức và năng lực thực tiễn; gắn bó chặt chẽ với nhân dân. Trong những năm gần đây, Chính phủ, Bộ Giáo dục & Đào tạo đã có nhiều đề án, nhiều giải pháp nhằm tăng cường chỉ đạo phát triển sự nghiệp giáo dục, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành “Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020” (QĐ số 711/QĐ-TTg ngày 13 tháng 6 năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ) và đề án “Xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục giai đoạn 2005-2010” (QĐ số 09/2005/QĐ-TTg ngày 11 tháng 01 năm 2005 của Thủ tướng Chính phủ).
Gần đây nhất Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) đã ban hành Nghị quyết "Về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo giáo dục và Đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế".