Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ Khoa học giáo dục chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số: 9140114) với đề tài "Phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực ở các trường cao đẳng kỹ thuật nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào" do nghiên cứu sinh Xayyasit Nouamphone thực hiện tại Trường Đại học Sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên vào năm 2022, dưới sự hướng dẫn khoa học của TSKH. Nguyễn Văn Hộ và TS. Trần Thị Minh Huế.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng trong bối cảnh toàn cầu hóa, kinh tế tri thức và tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0), giáo dục nghề nghiệp đóng vai trò quyết định đến việc cung cấp nguồn nhân lực kỹ thuật cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tại nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân (CHDCND) Lào, Nghị quyết Đại hội lần thứ XI của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào đã xác định đội ngũ cán bộ quản lý và nhà giáo giữ vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Các trường cao đẳng kỹ thuật tại Lào được thành lập theo Quyết định số 175/GDTW/99 ngày 04/02/1999 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Thể thao nhằm đào tạo lao động kỹ thuật phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và chuẩn bị hội nhập Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC). Tuy nhiên, thực tiễn công tác phát triển đội ngũ giảng viên tại các trường cao đẳng kỹ thuật của Lào bộc lộ nhiều hạn chế: năng lực thiết kế bài giảng, tổ chức dạy học, biên soạn giáo trình và năng lực nghiên cứu khoa học của giảng viên còn yếu; chuẩn chức danh giảng viên chưa được thể chế hóa đầy đủ vào thực tiễn; các khâu quy hoạch, tuyển dụng, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng và đánh giá chưa dựa trên khung năng lực nghề nghiệp; chế độ tiền lương và điều kiện làm việc chưa tạo đủ động lực. Cho đến thời điểm đề tài được triển khai, tại Lào chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện và chuyên sâu cả về lý luận và thực tiễn về quản lý phát triển đội ngũ giảng viên cao đẳng kỹ thuật theo tiếp cận năng lực.

Mục đích nghiên cứu của luận án là trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát, đánh giá thực trạng phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực ở các trường cao đẳng kỹ thuật nước CHDCND Lào, đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên (đảm bảo số lượng, chất lượng, cơ cấu) đáp ứng yêu cầu của xã hội.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học của đề tài được xác định cụ thể:

  • Câu hỏi nghiên cứu (mục 4.1): Các trường cao đẳng kỹ thuật nước CHDCND Lào cần làm gì để phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực trước yêu cầu đổi mới giáo dục nghề nghiệp hiện nay?
  • Giả thuyết khoa học (mục 4.2): Trong những năm qua, việc phát triển đội ngũ giảng viên ở các trường cao đẳng đã được quan tâm và đạt được những thành tựu nhất định. Tuy nhiên việc phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực ở các trường cao đẳng kỹ thuật nước CHDCND Lào còn nhiều hạn chế, bất cập về quy hoạch, tuyển dụng, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, đánh giá và thực hiện chế độ chính sách, kiến tạo môi trường làm việc cho đội ngũ giảng viên. Nếu đề xuất và áp dụng các biện pháp phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực một cách khoa học, đồng bộ thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực, đáp ứng yêu cầu phát triển của các trường cao đẳng kỹ thuật nước CHDCND Lào hiện nay.

Để đạt được mục đích trên, luận án xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu:

  1. Nghiên cứu cơ sở lý luận của phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực ở trường cao đẳng kỹ thuật.
  2. Đánh giá thực trạng phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực ở các trường cao đẳng kỹ thuật nước CHDCND Lào.
  3. Đề xuất biện pháp phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực ở các trường cao đẳng kỹ thuật nước CHDCND Lào; tổ chức khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp; tổ chức thử nghiệm một số biện pháp đề xuất.

Khách thể nghiên cứu là đội ngũ giảng viên ở trường cao đẳng kỹ thuật. Đối tượng nghiên cứu là quá trình phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực ở các trường cao đẳng kỹ thuật nước CHDCND Lào.

Phạm vi nghiên cứu được giới hạn như sau:

  • Về nội dung: Tập trung vào phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực dựa vào chuẩn giảng viên ở các trường cao đẳng kỹ thuật nước CHDCND Lào.
  • Về thời gian: Số liệu khảo sát thực trạng được thu thập từ năm học 2016-2017 đến năm học 2019-2020.
  • Về địa bàn và đối tượng khảo sát: Khảo sát tại 04 trường cao đẳng kỹ thuật khu vực phía Nam nước Lào, gồm: Trường Cao đẳng Kỹ thuật Champasak, Trường Cao đẳng Kỹ thuật SeKong, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Attapue và Trường Cao đẳng Kỹ thuật Salavanh. Tổng số khách thể khảo sát là 443 người, bao gồm 80 cán bộ quản lý (04 hiệu trưởng, 08 phó hiệu trưởng, 38 trưởng/phó khoa, phòng, 30 trưởng/phó bộ môn) và 363 giảng viên dạy trình độ cao đẳng.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong phần tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề, tác giả đã hệ thống hóa các tài liệu khoa học theo hai tuyến chính: quốc tế và trong nước (Việt Nam, Lào).

Ở bình diện quốc tế, nghiên cứu về năng lực giảng viên và tiếp cận năng lực được tác giả điểm lại từ các mốc văn kiện: Hội nghị Quốc tế về giáo dục thế kỷ XXI "Tầm nhìn và hành động" (UNESCO, 1998) xác định 11 năng lực của giảng viên; Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đưa ra 5 mặt cấu thành của nhà giáo; nghiên cứu của Viện Dạy nghề Cộng hòa Liên bang Đức về mô hình "Đào tạo giáo viên dạy nghề chuyên sâu theo năng lực" (phân loại thành 3 nhóm: giáo viên chuyên dạy lý thuyết, giáo viên chuyên dạy thực hành, giáo viên dạy tích hợp cả lý thuyết và thực hành); đề tài của Viện Nghiên cứu Dạy nghề Vương quốc Anh về năng lực sư phạm kỹ thuật; mô hình kim tự tháp năng lực 4 tầng của Cục Đào tạo và Việc làm thuộc Bộ Lao động Hoa Kỳ (ETA, 2011). Về lý thuyết phát triển nguồn nhân lực và quản trị dựa trên năng lực, luận án điểm lại các công trình của Leonard Nadler (1969, 1980) với mô hình các biến cố trọng yếu (Critical Events Model) và mô hình phát triển nguồn nhân lực; David McClelland (1970) về kiểm tra năng lực thay vì trí thông minh; Noonan Richard (1977); Christian Batal (2002) với bộ sách quản lý nguồn nhân lực trong khu vực nhà nước theo tiếp cận năng lực gồm quy trình phân tích công việc, lập danh mục năng lực, quy hoạch, đào tạo, tuyển dụng và kiểm kê năng lực; David D. Dubois và William J. Rothwell (2004) về quản lý nguồn nhân lực dựa trên năng lực; Michelle R. Ennis (2008); Gangani, Gary N. McLean và Richard A. Braden (2006); Marriss Dorothy (2010); Ann Lieberman và Phi Delta Kappan; Catherine Armstrong (2010); Maria Hendriks và các cộng sự (2010).

Tại Việt Nam, các công trình được điểm lại gồm: Dự án Giáo dục Đại học định hướng nghề nghiệp ứng dụng (POHE) do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Trường Đại học Saxion (Hà Lan) xây dựng khung chuẩn năng lực giảng viên với 5 tiêu chuẩn; nghiên cứu của Nguyễn Viết Sự về 3 năng lực cốt lõi; Nguyễn Đức Trí (1996, 2000) về mô hình đào tạo giảng viên kỹ thuật và tiếp cận đào tạo nghề dựa trên năng lực thực hành; Nguyễn Hữu Lam về 3 thành tố năng lực; Đặng Thành Hưng (2012, 2016) về 4 nhóm năng lực cơ bản và cấu trúc năng lực của giáo viên dạy nghề; Trần Thị Tuyết Oanh cùng cộng sự (4 nhóm năng lực); Phạm Hồng Quang (2009) về 10 lĩnh vực năng lực nhà giáo; Phan Chính Thức (2014); Đặng Bá Lãm (2006); Vũ Xuân Hùng (2012); Phạm Văn Sơn; Đỗ Minh Cương và Nguyễn Thị Doan (2001); Phạm Minh Hạc, Trần Kiều, Đặng Bá Lãm, Nghiêm Đình Vỳ (2002); Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2009); Phạm Thành Nghị và Vũ Hoàng Ngân (2006); Nguyễn Minh Đường và Phan Văn Kha (2006); Trần Khánh Đức (2010); Đặng Quốc Bảo; Phạm Đỗ Nhật Tiến (2013); Nguyễn Tiến Hùng (2014); Bùi Văn Quân và Nguyễn Ngọc Cầu. Bên cạnh đó, các luận án tiến sĩ ngành Quản lý giáo dục có liên quan trực tiếp gồm: luận án của Nguyễn Văn Lâm (2015) về phát triển giảng viên trường cao đẳng giao thông vận tải; luận án của Nguyễn Văn Đệ (2011) về giảng viên đại học vùng Đồng bằng sông Cửu Long; luận án của Phạm Xuân Hùng (2016) về phát triển cán bộ quản lý giáo dục theo tiếp cận năng lực; luận án của Nguyễn Mỹ Loan (2015) về quản lý phát triển giảng viên trường cao đẳng nghề vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Tại nước CHDCND Lào, tác giả viện dẫn các văn kiện Đại hội IX (2011) và Đại hội XI của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào về chiến lược phát triển nguồn nhân lực; cuốn sách phân tích chính sách giáo dục quốc gia của Khunmee; nghiên cứu phát triển nguồn nhân lực giáo dục đại học theo tiếp cận năng lực của Soulinha Mingmeuangchan; luận án tiến sĩ giáo dục học của Soulivanh Phommachit (2015) về quy hoạch đội ngũ giảng viên Trường Cao đẳng Sư phạm Luông Nậm Thà đến năm 2020.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định rõ: Các nghiên cứu trước đây tại Lào mới dừng lại ở phạm vi giáo dục đại học hoặc cao đẳng sư phạm, chủ yếu nghiên cứu khâu quy hoạch đơn lẻ hoặc đưa ra các giải pháp vĩ mô, chưa đi sâu vào khối trường cao đẳng kỹ thuật. Các công trình quốc tế và Việt Nam tuy phong phú nhưng chưa tính đến các đặc thù về thể chế, trình độ phát triển kinh tế - xã hội và văn hóa của nước Lào. Đặc biệt, chưa có nghiên cứu nào xem xét toàn diện quá trình quản lý phát triển đội ngũ giảng viên cao đẳng kỹ thuật Lào theo tiếp cận năng lực gắn liền với việc phân loại chuẩn giảng viên theo phương thức dạy học (dạy lý thuyết, dạy thực hành, dạy tích hợp), xây dựng tiêu chí định lượng và bộ minh chứng đánh giá cụ thể.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng hệ thống các khái niệm công cụ và cơ sở lý luận sau:

  • Khái niệm "Giảng viên": Căn cứ Điều 41 Luật Giáo dục Lào năm 2007, Luật Giáo dục sửa đổi năm 2015 (Điều 17, Điều 48) và Luật Giáo dục nghề nghiệp số 63/QH ngày 12/6/2019 (Điều 15, Điều 58). Giảng viên cao đẳng là nhà giáo giảng dạy ở các trường cao đẳng, cơ sở đào tạo cao đẳng, bao gồm: giảng viên dạy lý thuyết, giảng viên dạy thực hành và giảng viên dạy tích hợp. Tiêu chuẩn chức danh đòi hỏi trình độ đào tạo từ đại học trở lên, có phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp và đạt chuẩn nghiệp vụ sư phạm kỹ thuật.
  • Khái niệm "Năng lực": Được định nghĩa là sự tích hợp có hệ thống giữa kiến thức (Knowledge), kỹ năng (Skills) và thái độ (Attitudes) cùng các đặc điểm tâm lý cá nhân, cho phép chủ thể thực hiện thành thạo, linh hoạt và hiệu quả một công việc cụ thể theo chuẩn quy định trong bối cảnh thực tiễn (kế thừa định nghĩa của Alan Mumford, Xavier Roegiers, P. Maiple, Kathryn Barto, Graham Matthews, Nguyễn Đức Trí, Vũ Xuân Hùng). Trong giáo dục nghề nghiệp, năng lực được đồng nhất với năng lực thực hành (Competency) hay năng lực hành nghề.
  • Khái niệm "Tiếp cận năng lực" (Competency-based approach): Là phương thức định hướng, lấy việc hình thành và phát triển năng lực nghề nghiệp đáp ứng chuẩn đầu ra làm mục tiêu; chú trọng khai thác tiềm năng, năng lực sẵn có của giảng viên để bồi dưỡng đạt chuẩn và trên chuẩn nghề nghiệp.
  • Khái niệm "Phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực": Là quá trình quản lý mang tính hệ thống nhằm tạo lập, duy trì và nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu và đạt chuẩn về chất lượng; chuẩn hóa các khâu từ xây dựng quy hoạch, kế hoạch, tuyển dụng, bố trí sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, kiểm tra, đánh giá đến xây dựng môi trường nghề nghiệp và thực hiện chế độ chính sách dựa trên khung năng lực.

Luận án phân tích 5 đặc trưng cơ bản trong hoạt động nghề nghiệp của giảng viên cao đẳng kỹ thuật:

  1. Thực hiện đồng thời hai chức năng: vừa là nhà giáo giảng dạy lý thuyết và thực hành, vừa là nhà nghiên cứu ứng dụng, kỹ thuật công nghệ.
  2. Đối tượng đào tạo là nguồn nhân lực kỹ thuật trực tiếp, đòi hỏi giảng viên phải có kỹ năng nghề nghiệp thực tế cao.
  3. Giảng viên được đào tạo cơ bản, chuyên sâu về chuyên ngành kỹ thuật công nghệ.
  4. Hoạt động giảng dạy mang tính thực hành cao, "miệng nói, tay làm", yêu cầu tính tỉ mỉ, chuẩn xác, cẩn thận và an toàn lao động.
  5. Quá trình dạy học đòi hỏi lượng lớn cơ sở vật chất, trang thiết bị máy móc, phương tiện kỹ thuật phức tạp và giá trị kinh tế cao.

Về phương pháp luận, luận án phối hợp 4 quan điểm tiếp cận:

  • Tiếp cận lý thuyết phát triển nguồn nhân lực (HRD) theo mô hình của Leonard Nadler và Christian Batal.
  • Tiếp cận chuẩn hóa dựa trên các quy định về chuẩn nghề nghiệp giảng viên cao đẳng.
  • Tiếp cận năng lực làm công cụ quản lý và định hướng phát triển.
  • Tiếp cận hệ thống đặt đội ngũ giảng viên trong mối quan hệ hữu cơ với hệ thống giáo dục nghề nghiệp và bối cảnh kinh tế - xã hội nước CHDCND Lào.

Về phương pháp nghiên cứu thực tế, tác giả áp dụng:

  • Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, khái quát hóa văn bản quy phạm pháp luật, nghị quyết của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, các thông tư, quy định của Bộ Giáo dục và Thể thao Lào, Bộ Lao động và Phúc lợi xã hội Lào.
  • Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Điều tra bằng bảng hỏi (phiếu khảo sát) đối với 80 cán bộ quản lý và 363 giảng viên tại 4 trường cao đẳng kỹ thuật; phỏng vấn sâu cá nhân và thảo luận nhóm cán bộ quản lý, giảng viên; nghiên cứu sản phẩm hoạt động giáo dục (giáo án, đề cương chi tiết, kế hoạch giảng dạy, kế hoạch tự học, hồ sơ quản lý); phương pháp tổng kết kinh nghiệm quản lý giáo dục; phương pháp khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi; phương pháp thử nghiệm sư phạm.
  • Nhóm phương pháp xử lý dữ liệu: Ứng dụng thống kê toán học để tính điểm trung bình ($\bar{X}$), độ lệch chuẩn (SD), độ chênh lệch, lập bảng tần số, xếp thứ bậc (Rank) và tính hệ số tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực ở trường cao đẳng kỹ thuật

Nội dung Chương 1 tập trung xây dựng bức tranh lý luận hoàn chỉnh cho đề tài qua 4 vấn đề lớn:

  1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề: Phân tích các mô hình năng lực quốc tế và khu vực; tổng hợp mô hình kim tự tháp năng lực của Bộ Lao động Hoa Kỳ (ETA 2011) với 4 lớp (năng lực kiến thức chuyên môn, năng lực phương pháp kỹ thuật, năng lực chuyên gia tư vấn kỹ thuật, năng lực quản lý) đặt trên nền tảng năng lực cốt lõi cá nhân; phân tích mô hình phát triển nguồn nhân lực của Leonard Nadler (1980) và khung quản trị nhân lực khu vực công của Christian Batal (2002).
  2. Các khái niệm công cụ: Xác định nội hàm các khái niệm: giảng viên, đội ngũ giảng viên, năng lực, tiếp cận năng lực, phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực. Luận án phân tích 3 xu hướng phát triển giảng viên (lấy cá nhân làm trọng tâm; lấy tổ chức nhà trường làm trọng tâm; kết hợp hài hòa phát triển nhà trường với phát triển cá nhân và đội ngũ giảng viên). Tác giả lựa chọn cách tiếp cận kết hợp hài hòa làm cơ sở lý luận chính.
  3. Đặc trưng và yêu cầu chuẩn nghề nghiệp đối với giảng viên cao đẳng kỹ thuật: Phân tích bản chất lao động sư phạm kỹ thuật mang tính thực hành ứng dụng, mô hình hóa cấu trúc khung năng lực của giảng viên gồm 5 lĩnh vực: (1) Năng lực chuyên môn nghề nghiệp; (2) Năng lực dạy học (nghiệp vụ sư phạm, dạy tích hợp); (3) Năng lực quản lý và phát triển chương trình; (4) Năng lực nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ; (5) Năng lực hoạt động chính trị - xã hội và hợp tác với doanh nghiệp.
  4. Nội dung và các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực: Xác định quy trình quản lý gồm 6 khâu: (1) Xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển đội ngũ theo năng lực và dự báo biên chế tương lai; (2) Tuyển chọn và bố trí sử dụng giảng viên; (3) Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng theo khung năng lực; (4) Kiểm tra, đánh giá đội ngũ dựa trên chuẩn năng lực; (5) Thực hiện chế độ, chính sách đãi ngộ, tạo động lực; (6) Kiến tạo môi trường làm việc và văn hóa tổ chức thuận lợi. Luận án cũng chỉ rõ 2 nhóm yếu tố ảnh hưởng: nhóm yếu tố bên ngoài (chính sách phát triển kinh tế - xã hội, hệ thống pháp luật, cơ chế quản lý của nhà nước, thị trường lao động, cách mạng công nghệ) và nhóm yếu tố bên trong (nhận thức của cán bộ quản lý, nguồn lực tài chính của nhà trường, cơ sở vật chất - xưởng thực hành, ý thức tự bồi dưỡng của giảng viên).

Chương 2: Cơ sở thực tiễn của phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực ở các trường cao đẳng kỹ thuật nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào

Chương 2 trình bày kết quả điều tra thực trạng tại 4 trường cao đẳng kỹ thuật phía Nam Lào: Cao đẳng Kỹ thuật Champasak, Cao đẳng Kỹ thuật SeKong, Cao đẳng Kỹ thuật Attapue và Cao đẳng Kỹ thuật Salavanh.

Bảng tổng hợp quy mô mẫu khảo sát thực trạng trong luận án:

STT Đơn vị khảo sát Cán bộ quản lý (người) Giảng viên (người) Tổng số (người)
1 Trường Cao đẳng Kỹ thuật Champasak 28 142 170
2 Trường Cao đẳng Kỹ thuật SeKong 16 70 86
3 Trường Cao đẳng Kỹ thuật Attapue 18 73 91
4 Trường Cao đẳng Kỹ thuật Salavanh 18 78 96
Tổng 4 cơ sở giáo dục nghề nghiệp 80 363 443

Cơ cấu mẫu cán bộ quản lý (80 người): 04 hiệu trưởng, 08 phó hiệu trưởng, 38 trưởng/phó khoa, phòng chức năng và 30 trưởng/phó bộ môn trực thuộc.

Các phát hiện chính từ số liệu khảo sát thực trạng:

  • Về số lượng và cơ cấu đội ngũ: Đội ngũ giảng viên có sự phát triển về số lượng nhưng còn bất cập về cơ cấu ngành nghề và trình độ đào tạo. Giảng viên có trình độ sau đại học (thạc sĩ) chiếm tỷ lệ thấp, tuyệt đại đa số là cử nhân hoặc kỹ sư trình độ đại học, một bộ phận còn là cao đẳng kỹ thuật chưa đạt chuẩn chức danh theo quy định mới. Cơ cấu độ tuổi có dấu hiệu mất cân đối, thiếu hụt lực lượng giảng viên cốt cán đầu ngành có kinh nghiệm thực tế.
  • Về năng lực chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm: Điểm đánh giá năng lực giảng dạy lý thuyết ở mức trung bình khá, nhưng năng lực thực hành kỹ thuật, năng lực dạy học tích hợp (kết hợp lý thuyết với hướng dẫn kỹ năng tại xưởng) còn nhiều hạn chế. Năng lực xây dựng chương trình, thiết kế mô-đun dạy nghề, biên soạn giáo trình và tài liệu học tập bị đánh giá ở mức thấp.
  • Về năng lực nghiên cứu khoa học: Kết quả khảo sát cho thấy năng lực nghiên cứu khoa học và sáng kiến cải tiến kỹ thuật của giảng viên các trường cao đẳng kỹ thuật đạt mức điểm thấp nhất trong các nhóm năng lực được khảo sát. Hoạt động nghiên cứu ứng dụng gắn với xưởng trường và chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp địa phương chưa được triển khai thường xuyên.
  • Thực trạng các khâu phát triển đội ngũ:
    • Công tác quy hoạch: Chủ yếu thực hiện theo chỉ tiêu biên chế hành chính hàng năm, chưa tiến hành dự báo nhu cầu nguồn nhân lực kỹ thuật theo vị trí việc làm và tiêu chuẩn năng lực.
    • Tuyển dụng và sử dụng: Khâu tuyển dụng nặng về đánh giá hồ sơ văn bằng chứng chỉ, chưa kiểm tra sát hạch tay nghề và kỹ năng thực hành kỹ thuật thực tế; việc phân công công tác có thời điểm chưa tương xứng với chuyên môn được đào tạo.
    • Đào tạo, bồi dưỡng: Các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm và kỹ năng nghề còn mang tính đồng loạt, nội dung chưa cập nhật công nghệ mới trong sản xuất, chưa gắn kết với các chương trình tập huấn tại nhà máy, xí nghiệp.
    • Kiểm tra, đánh giá: Việc đánh giá định kỳ hàng năm chủ yếu mang tính bình bầu thi đua, thiếu bộ tiêu chuẩn năng lực định lượng và hệ thống minh chứng cụ thể.
    • Chế độ chính sách và môi trường làm việc: Mức lương và phụ cấp nghề nghiệp đối với nhà giáo dạy nghề kỹ thuật còn thấp, chưa phản ánh đúng tính chất lao động nặng nhọc, độc hại; trang thiết bị tại các xưởng trường thiếu thốn, cũ kỹ, cản trở việc phát huy năng lực của giảng viên.

Chương 2 cũng tổng kết kinh nghiệm quốc tế về phát triển đội ngũ giảng viên dạy nghề của 4 quốc gia: Cộng hòa Liên bang Đức (mô hình đào tạo kép và quy chuẩn văn bằng giáo viên kỹ thuật chuyên trách lý thuyết, thực hành), Nhật Bản (gắn kết nhà trường - tập đoàn công nghiệp, luân chuyển giáo viên đi thực tế sản xuất), Singapore (khung năng lực toàn diện của hệ thống ITE và chính sách thu hút chuyên gia kỹ thuật giỏi) và Hàn Quốc (đổi mới chương trình bồi dưỡng theo tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia - NCS). Từ đó, tác giả rút ra bài học kinh nghiệm thích ứng với điều kiện của các trường cao đẳng kỹ thuật nước CHDCND Lào.

Chương 3: Biện pháp phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực ở các trường cao đẳng kỹ thuật nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào

Trên cơ sở định hướng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Lào giai đoạn 2015-2020, tầm nhìn phát triển các trường cao đẳng kỹ thuật đến năm 2030 và 4 nguyên tắc đề xuất (đảm bảo tính đồng bộ; đảm bảo tính kế thừa; đảm bảo tính cấp thiết; đảm bảo tính khả thi), luận án xác lập hệ thống 6 biện pháp quản lý phát triển đội ngũ giảng viên:

  1. Biện pháp 1: Tổ chức nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và giảng viên về phát triển đội ngũ theo tiếp cận năng lực ở các trường cao đẳng kỹ thuật. Quán triệt sâu sắc các chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước Lào về giáo dục nghề nghiệp; làm rõ bản chất, ý nghĩa của tiếp cận năng lực trong quản lý nhân sự giáo dục.
  2. Biện pháp 2: Lập quy hoạch phát triển đội ngũ giảng viên các trường cao đẳng kỹ thuật theo năng lực và vị trí việc làm. Tiến hành phân tích công việc, xác định danh mục vị trí việc làm, dự báo biên chế tương lai dựa trên quy mô học sinh - sinh viên và cơ cấu ngành nghề đào tạo; xây dựng kế hoạch bổ sung, thay thế đội ngũ hàng năm và trung hạn.
  3. Biện pháp 3: Tổ chức tuyển chọn, sử dụng đội ngũ giảng viên ở các trường cao đẳng kỹ thuật dựa trên năng lực. Chuẩn hóa quy trình tuyển dụng gồm 5 bước: xác định nhu cầu vị trí việc làm, thông báo tuyển dụng công khai, kiểm tra hồ sơ tiêu chuẩn, kiểm tra năng lực chuyên môn và kỹ năng thực hành nghề thực tế tại xưởng máy, đánh giá thử việc; bố trí phân công giảng dạy đúng chuyên môn và sở trường cá nhân.
  4. Biện pháp 4: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giảng viên ở các trường cao đẳng kỹ thuật theo khung năng lực nghề nghiệp. Đa dạng hóa các hình thức bồi dưỡng: đào tạo lại, bồi dưỡng nâng cao trình độ thạc sĩ kỹ thuật, tập huấn nghiệp vụ sư phạm tích hợp, đưa giảng viên đi thực tế tại doanh nghiệp sản xuất; khuyến khích tinh thần tự học, tự nghiên cứu khoa học của giảng viên.
  5. Biện pháp 5: Đánh giá đội ngũ giảng viên ở các trường cao đẳng kỹ thuật theo khung năng lực nghề nghiệp. Thiết lập bộ tiêu chí đánh giá chuẩn năng lực giảng viên theo 3 nhóm chức danh (dạy lý thuyết, dạy thực hành, dạy tích hợp); quy định rõ thang điểm định lượng và danh mục minh chứng (hồ sơ bài giảng, nhật ký thực hành, sản phẩm khoa học); kết hợp đánh giá của tổ bộ môn, sinh viên đánh giá và giảng viên tự đánh giá.
  6. Biện pháp 6: Phát triển môi trường nghề nghiệp thúc đẩy đội ngũ giảng viên phát huy, phát triển năng lực chuyên môn. Cải thiện điều kiện cơ sở vật chất, bổ sung thiết bị hiện đại cho các phòng thí nghiệm, xưởng thực hành; xây dựng bầu không khí dân chủ, đoàn kết, học thuật lành mạnh; thực hiện nghiêm túc, công bằng các chế độ tiền lương, phụ cấp đứng lớp, khen thưởng đột xuất cho giảng viên có thành tích sáng chế, cải tiến thiết bị dạy nghề.

Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi: Tác giả đã tiến hành khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của 6 biện pháp trên mẫu 443 khách thể (80 cán bộ quản lý và 363 giảng viên). Kết quả định lượng cho thấy tất cả các biện pháp đều đạt điểm trung bình ở mức "Rất cần thiết" và "Rất khả thi". Hệ số tương quan Pearson giữa tính cần thiết và tính khả thi đạt giá trị dương chặt chẽ, khẳng định tính đúng đắn và đồng bộ của hệ thống giải pháp đề xuất.

Thử nghiệm sư phạm: Luận án tiến hành tổ chức thử nghiệm một phần nội dung Biện pháp 4 (tổ chức bồi dưỡng năng lực nghiệp vụ sư phạm theo tiếp cận năng lực) cho nhóm giảng viên tại trường thực nghiệm và so sánh với nhóm đối chứng. Quy trình thử nghiệm trải qua các giai đoạn: thiết kế chương trình bồi dưỡng, đo lường năng lực giảng viên trước thử nghiệm, triển khai bồi dưỡng, đo lường đánh giá sau thử nghiệm. Kết quả thống kê toán học cho thấy: Trước thử nghiệm, năng lực của hai nhóm tương đương nhau (độ lệch không có ý nghĩa thống kê); sau thử nghiệm, nhóm thực nghiệm có sự tăng trưởng vượt bậc về điểm đánh giá năng lực thiết kế bài dạy tích hợp và tổ chức hướng dẫn kỹ năng thực hành nghề so với nhóm đối chứng, khẳng định tính hiệu quả và khả thi của biện pháp trong thực tiễn.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận, luận án đã:

  • Bổ sung, hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý phát triển đội ngũ giảng viên ở trường cao đẳng kỹ thuật theo tiếp cận năng lực trong bối cảnh các nước đang phát triển nói chung và nước CHDCND Lào nói riêng.
  • Xác lập rõ quan niệm, nội hàm các khái niệm công cụ; chỉ rõ 5 đặc trưng lao động nghề nghiệp của giảng viên cao đẳng kỹ thuật; phân tích cấu trúc 5 thành phần của khung năng lực giảng viên sư phạm kỹ thuật.
  • Xác định rõ nội dung 6 khâu trong quy trình quản lý phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực và chỉ ra hệ thống các yếu tố ảnh hưởng khách quan, chủ quan đối với công tác này tại các trường cao đẳng kỹ thuật.

Về mặt thực tiễn, luận án đã:

  • Đánh giá khách quan, toàn diện và có căn cứ số liệu khoa học về thực trạng đội ngũ giảng viên và thực trạng quản lý phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực tại 4 trường cao đẳng kỹ thuật khu vực phía Nam nước CHDCND Lào giai đoạn 2016-2020.
  • Phát hiện chính xác những khoảng trống và bất cập thực tế: sự mất cân đối về cơ cấu trình độ đào tạo, năng lực dạy học tích hợp và năng lực nghiên cứu khoa học của giảng viên còn yếu; các khâu quy hoạch, tuyển dụng, đào tạo bồi dưỡng, đánh giá chưa lấy tiêu chuẩn năng lực làm căn cứ cốt lõi.
  • Đề xuất hệ thống 6 biện pháp quản lý đồng bộ, có mối liên kết chặt chẽ; tiến hành khảo nghiệm khẳng định tính cấp thiết, tính khả thi cao và tổ chức thử nghiệm sư phạm thành công biện pháp bồi dưỡng năng lực nghiệp vụ cho giảng viên.
  • Đưa ra các khuyến nghị cụ thể đối với Bộ Giáo dục và Thể thao Lào, Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp, chính quyền các tỉnh và ban giám hiệu các trường cao đẳng kỹ thuật về việc ban hành quy chế chuẩn giảng viên, đổi mới cơ chế phân bổ kinh phí đào tạo và cải tiến chính sách tiền lương, phụ cấp nghề nghiệp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, luận án bị giới hạn bởi phạm vi địa bàn khảo sát thực trạng: số liệu định lượng mới được thu thập tại 4 trường cao đẳng kỹ thuật thuộc khu vực phía Nam nước CHDCND Lào (Champasak, SeKong, Attapue, Salavanh) trong giai đoạn từ năm học 2016-2017 đến năm học 2019-2020, chưa bao quát được toàn bộ các cơ sở giáo dục nghề nghiệp ở khu vực miền Trung và miền Bắc của Lào. Bên cạnh đó, do giới hạn về mặt thời gian và điều kiện cơ sở vật chất, tác giả mới chỉ tổ chức thử nghiệm sư phạm đối với một nội dung thành phần thuộc biện pháp bồi dưỡng năng lực nghiệp vụ sư phạm, chưa có điều kiện thử nghiệm toàn bộ hệ thống 6 biện pháp trên quy mô diện rộng.

Về hướng nghiên cứu tiếp theo, đề tài mở ra các hướng phát triển:

  • Mở rộng phạm vi khảo sát, đánh giá thực trạng đội ngũ giảng viên và công tác quản lý phát triển đội ngũ trên quy mô toàn bộ các trường cao đẳng kỹ thuật trên toàn lãnh thổ nước CHDCND Lào để tăng cường tính đại diện quốc gia.
  • Nghiên cứu xây dựng trọn bộ công cụ đo lường chi tiết với các tiêu chí, chỉ số hành vi và hệ thống hồ sơ minh chứng cụ thể cho từng hạng chuẩn chức danh giảng viên cao đẳng kỹ thuật (giảng viên dạy lý thuyết, giảng viên dạy thực hành, giảng viên dạy tích hợp).
  • Triển khai thử nghiệm đồng bộ các biện pháp về đổi mới tuyển dụng theo vị trí việc làm và cơ chế chính sách tạo động lực làm việc nhằm đánh giá tác động lâu dài đến chất lượng đầu ra của học sinh, sinh viên học nghề.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao cho nhiều đối tượng trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp và quản lý giáo dục:

  • Đối với các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Giáo dục và Thể thao nước CHDCND Lào, Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp Lào, các sở ngành liên quan): Cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, xây dựng và ban hành Chuẩn nghề nghiệp giảng viên cao đẳng kỹ thuật quốc gia; hoạch định chiến lược phát triển mạng lưới nhà giáo giáo dục nghề nghiệp đến năm 2030.
  • Đối với ban giám hiệu và phòng tổ chức cán bộ tại các trường cao đẳng kỹ thuật: Cung cấp khung quy trình quản lý thực hành cụ thể về lập kế hoạch biên chế, quy trình tuyển dụng dựa trên năng lực thực hành nghề, thiết kế kế hoạch bồi dưỡng định kỳ và xây dựng tiêu chí đánh giá thi đua giảng viên hàng năm theo minh chứng thực tế.
  • Đối với giảng viên các trường cao đẳng kỹ thuật: Giúp giảng viên tự đối chiếu với khung chuẩn năng lực nghề nghiệp để chủ động lập kế hoạch tự học tập, tự bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề và năng lực nghiên cứu ứng dụng.
  • Đối với các nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Quản lý giáo dục: Cung cấp tài liệu tham khảo toàn diện về phương pháp luận kết hợp giữa lý thuyết phát triển nguồn nhân lực (HRD) với tiếp cận năng lực trong giáo dục nghề nghiệp; đồng thời cung cấp hệ thống mẫu phiếu hỏi, kỹ thuật xử lý số liệu thống kê và mô hình tổ chức thử nghiệm sư phạm.

Câu hỏi thường gặp

  1. Dung lượng mẫu khảo sát thực trạng của luận án được phân bổ như thế nào? Khảo sát thực trạng được thực hiện trên tổng số 443 khách thể tại 4 trường cao đẳng kỹ thuật thuộc khu vực phía Nam Lào, bao gồm 80 cán bộ quản lý (04 hiệu trưởng, 08 phó hiệu trưởng, 38 trưởng/phó khoa, phòng chức năng, 30 trưởng/phó bộ môn) và 363 giảng viên dạy trình độ cao đẳng.

  2. Năm đặc trưng hoạt động nghề nghiệp của giảng viên trường cao đẳng kỹ thuật được xác định trong luận án là gì? Năm đặc trưng gồm: (1) Thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ: vừa là nhà giáo giảng dạy, vừa là nhà nghiên cứu chuyên môn kỹ thuật; (2) Đối tượng đào tạo là nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao trực tiếp tham gia sản xuất; (3) Được đào tạo cơ bản và chuyên sâu về chuyên ngành kỹ thuật; (4) Hoạt động nghề nghiệp mang tính thực hành rất cao, "miệng nói, tay làm", đòi hỏi tính cẩn thận, tỉ mỉ và an toàn; (5) Quá trình dạy học đòi hỏi số lượng lớn cơ sở vật chất, trang thiết bị máy móc kỹ thuật phức tạp phục vụ thực hành.

  3. Luận án đề xuất bao nhiêu biện pháp quản lý và biện pháp nào được chọn để thử nghiệm thực tế? Luận án đề xuất hệ thống 6 biện pháp quản lý đồng bộ từ nâng cao nhận thức, lập quy hoạch, tuyển chọn sử dụng, đào tạo bồi dưỡng, đánh giá cho đến xây dựng môi trường nghề nghiệp. Trong đó, nội dung bồi dưỡng năng lực nghiệp vụ sư phạm theo tiếp cận năng lực (thuộc Biện pháp 4) đã được lựa chọn để tổ chức thử nghiệm sư phạm với nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng.

  4. Luận án phân loại giảng viên cao đẳng kỹ thuật thành những nhóm nào để quản lý theo tiếp cận năng lực? Căn cứ vào đặc thù đào tạo nghề nghiệp và chuẩn nghề nghiệp, luận án phân loại giảng viên cao đẳng thành 3 nhóm chức danh: giảng viên chuyên dạy lý thuyết, giảng viên chuyên dạy thực hành và giảng viên dạy tích hợp (kết hợp cả lý thuyết chuyên môn và hướng dẫn kỹ năng thực hành tại xưởng).

  5. Đâu là những hạn chế lớn nhất của đội ngũ giảng viên các trường cao đẳng kỹ thuật Lào được chỉ ra qua khảo sát thực trạng? Khảo sát chỉ ra 3 hạn chế nổi cộm: năng lực thiết kế và tổ chức dạy học tích hợp còn yếu; năng lực biên soạn giáo trình, tài liệu mô-đun dạy nghề còn hạn chế; năng lực nghiên cứu khoa học, cải tiến kỹ thuật và chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp đạt mức điểm thấp nhất trong các tiêu chí được khảo sát.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Xayyasit Nouamphone đã giải quyết một cách khoa học, hệ thống và nhất quán mục tiêu nghiên cứu về phát triển đội ngũ giảng viên theo tiếp cận năng lực tại các trường cao đẳng kỹ thuật nước CHDCND Lào. Công trình đã làm rõ cơ sở lý luận, hệ thống hóa các đặc trưng nghề nghiệp đặc thù của nhà giáo giáo dục nghề nghiệp và cung cấp bức tranh thực trạng chân thực tại 4 cơ sở đào tạo khu vực phía Nam Lào trong giai đoạn 2016-2020. Hệ thống 6 biện pháp quản lý được đề xuất có căn cứ khoa học, đảm bảo tính đồng bộ, kế thừa, cấp thiết và khả thi, đã được kiểm chứng thông qua quy trình khảo nghiệm và thử nghiệm sư phạm chặt chẽ. Kết quả của luận án đóng góp cơ sở lý luận và thực tiễn thiết thực cho việc nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên kỹ thuật, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa và hiện đại hóa tại nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.