Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Những công trình nghiên cứu có liên quan đến phát triển đội ngũ giảng viên của các tác giả nước ngoài Xuất phát từ vị trí, vai trò, tầm quan trọng đặc biệt của đội ngũ nhà giáo, phát triển đội ngũ nhà giáo đối với việc nâng cao chất lượng GD&ĐT, đã có nhiều nhà khoa học, quản lý, chuyên gia giáo dục trên thế giới quan tâm nghiên cứu vấn đề này dưới các góc độ tiếp cận khác nhau. Chuyên gia giáo dục của UNESCO, Roj Sing cho rằng: “Giáo viên giữ vai trò quyết định trong quá trình giáo dục”; theo tác giả: “Không một hệ thống giáo dục nào có thể vươn cao quá tầm những giáo viên làm việc cho nó”; giáo viên phải được đào tạo trở thành những nhà giáo dục hơn là những chuyên gia truyền đạt kiến thức. Giảng dạy phải thích ứng với người học chứ không phải buộc người học tuân theo các quy định có sẵn từ trước theo thông lệ cổ truyền” [60, tr.
Điều đó cho thấy bất kỳ quốc gia, dân tộc nào muốn chấn hưng, nâng cao chất lượng giáo dục thì phải quan tâm đầu tư, xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên. Nhà Tâm lý, Giáo dục học Vưgotxki L.X cho rằng, dạy học là yếu tố cơ bản, cần thiết, bên trong của quá trình phát triển ở cả người dạy và người học. Vì vậy, “tổ chức tốt quá trình dạy học sẽ đưa tới sự phát triển các phẩm chất nghề nghiệp ở từng giáo viên, thông qua đó nâng cao được chất lượng của đội ngũ giáo viên trong các nhà trường” [87. Trong nghiên cứu về “Những vấn đề quản lý trường học”, tác giả Zimi P.
đã đi sâu nghiên cứu vấn đề lãnh đạo công tác giảng dạy và giáo dục trong nhà trường, coi đó là khâu then chốt 16 trong hoạt động quản lý của hiệu trưởng. Bên cạnh đó, các tác giả cũng đã tập trung vào nghiên cứu một số vấn đề về quản lý ở các nhà trường sư phạm, theo các tác giả việc làm tốt quản lý ở các nhà trường này sẽ trực tiếp đào tạo được đội ngũ giáo viên cả về số lượng và chất lượng. Để thực hiện được điều này, các tác giả nhấn mạnh: “Đối với công tác đào tạo ở các trường sư phạm, để đào tạo được đội ngũ giáo viên tốt theo tiêu chuẩn nhất định thì mỗi nhà trường cần chăm lo xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên. Cán bộ lãnh đạo nhà trường phải biết lựa chọn đội ngũ giáo viên bằng nhiều nguồn khác nhau và bồi dưỡng họ trở thành những giảng viên tiêu biểu nhất so với các nhà trường khác” [56, tr.
Tác giả Day C (1994) trong công trình “Planning for the professional development of teachersand schools: a principled approach”, chỉ rõ những nguyên tắc để phát triển đội ngũ, nhấn mạnh việc phát triển chuyên môn cho giảng viên là cần thiết nhất. Mục đích và các giải pháp phát triển chuyên môn cho giảng viên là: (-) Xây dựng chiến lược và chính sách phát triển đội ngũ; (-) Đào tạo các kiến thức và kỹ năng cơ bản về sư phạm và quản lý; (-) Phát triển mạng lưới chuyên môn dạy học; (-) Khuyến khích các lực lượng tham gia phát triển đội ngũ [24]. Hội nghị quốc tế về giáo dục đại học thế kỉ XXI năm 1998 đã nêu lên những năng lực cần có của một giảng viên đại học mẫu mực, bao gồm: 1) Có kiến thức và sự thông hiểu về các cách học khác nhau của sinh viên; 2) Có kiến thức, năng lực và thái độ về mặt theo dõi đánh giá sinh viên nhằm giúp họ tiến bộ; 3) Tự nguyện hoàn thiện bản thân trong ngành nghề của mình; biết ứng dụng những tiêu chí nghề nghiệp và luôn luôn cập nhật những thành tựu mới nhất; 4) Biết ứng dụng những thành tựu của công nghệ thông tin, về môn học, ngành học của mình 5); Có khả năng nhận biết được tín hiệu của thị trường bên ngoài về nhu cầu của giới chủ đối với sinh viên tốt nghiệp; 6) Làm chủ được những thành tựu mới về dạy và học, từ cách dạy học mặt giáp mặt 17 đến cách dạy học từ xa; 7) Chú ý đến quan điểm và mong ước của khách hàng; 8) Hiểu được những tác động của nhân tố quốc tế và đa văn hoá đối với các chương trình đào tạo; 9) Có khả năng dạy nhiều loại hình sinh viên khác nhau, thuộc những nhóm khác nhau về độ tuổi môi trường kinh tế - xã hội, dân tộc; 10) Có khả năng bảo đảm các giờ giảng chính khoá, seminar hoặc tại các xưởng sản xuất với số lượng sinh viên đông; 11) Có khả năng hiểu được những chiến lược thích ứng về nghề nghiệp của các cá nhân [83]. Công trình nghiên cứu “Những chiến lược hiệu quả dành cho giảng viên và nhà lãnh đạo giáo dục trong kỷ nguyên toàn cầu hoá” của Lee Little Sodier chỉ rõ hệ thống các năng lực của người giảng viên được hình thành từ hai hệ thống kiến thức và kỹ năng đó là: Hệ thống những kiến thức và kỹ năng của người giảng viên về môn học cần dạy; Hệ thống những kiến thức và kỹ năng về các hoạt động dạy - học và giáo dục.
Tác giả cho rằng, những vấn đề cần làm để nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên là: Phải chuẩn bị cho giảng viên tương lai khả năng thích ứng với sự biến đổi về kinh tế - xã hội, văn hoá, giáo dục và khả năng sáng tạo để đương đầu với những sự biến đổi đó; Đảm bảo sự kế thừa việc đào tạo ban đầu và đào tạo thường xuyên trong việc xây dựng đội ngũ giảng viên;Năng lực nghề nghiệp của người giảng viên bao gồm 2 hệ thống kiến thức và kỹ năng, có sự chuyển hoá từ kiến thức chung của nhân loại sang kiến thức của giảng viên cần biết, sang kiến thức cần dạy và cuối cùng là sang kiến thức người học cần lĩnh hội; Nâng cao sự hiểu biết lý thuyết và thực hành, cần đảm bảo chuyển hoá những kiến thức thành hệ thống những kỹ năng sư phạm… [43]. Trong công trình “Các yêu cầu đòi hỏi giáo viên và sinh viên thay đổi trong nền kinh tế thị trường” Tác giả Goerge Goerner - Trường Cao đẳng Cộng đồng Mohawk Valley, Hoa Kỳ đã nhấn mạnh đến yếu tố quản lý đội ngũ giảng viên nhằm củng cố sứ mệnh và giá trị của trường đại học. Từ kết quả nghiên cứu của mình, tác giả cũng đã đề ra những mục tiêu và giải pháp cụ thể đối với việc quản lý đội ngũ giáo viên [29]. Công trình nghiên cứu củatác giả B.
Ellison “School 18 Development Planning - Kế hoạch phát triển nhà trường” đã chỉ rõ việc phát triển đọi ngũ giảng viên là một bộ phận, nội dung quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực của nhà trường. Theo đó, các tác giả đã phân tích các yếu tố đảm bảo cho sự cạnh tranh về chất lượng đào tạo của mỗi nhà trường là chương trình học, việc dạy và học; nguồn nhân lực; phúc lợi cho học sinh và sinh viên; cơ sở vật chất; nguồn tài chính; hồ sơ học sinh và marketing; cơ cấu và các cách thức quản lý; cơ chế quản lý và đánh giá nội bộ; sự quan tâm của cộng đồng, xã hội; xây dựng thông tin chiến lược qua việc điều tra [94]. Tác giả Linda Darling-Hammond trong nghiên cứu “How Teacher Education Matters–Vấn đề giáo dục của giáo viên như thế nào”khẳng định, không thể có một trường đại học danh tiếng nếu thiếu một đội ngũ giảng viên xuất sắc; tác giả cho rằng, giảng viên đại học có 3 chức năng: nhà giáo; nhà khoa học và nhà cung ứng dịch vụ cho xã hội. Giảng viên đại học trước hết là một nhà giáo giỏi - người được trang bị bốn nhóm kiến thức/kỹ năng sau: Kiến thức chuyên ngành; Kiến thức về chương trình đào tạo; Kiến thức và kỹ năng về dạy học và Kiến thức về môi trường giáo dục, hệ thống giáo dục, mục tiêu giáo dục, giá trị giáo dục.
; giảng viên đại học là nhà khoa học, người có khả năng nghiên cứu, giải thích và dự báo các vấn đề của tự nhiên - xã hội mà loài người và khoa học chưa có lời giải; giảng viên đại học là nhà cung ứng dịch vụ cho xã hội, người tham gia công tác quản lý, các công việc hành chính, tham gia các tổ chức xã hội, cố vấn cho sinh viên, liên hệ thực tập, tìm chỗ làm cho sinh viên, phản biện cho các tạp chí khoa học, tham dự và tổ chức các hội nghị, hội thảo khoa học [103]. Các tác giả Niels Brouwer và Fred Korthagen trong bài viết “Can Teacher education Make a Difference?- Giáo dục của Giáo viên có thể tạo nên sự khác biệt không?”đã chỉ ra sự cần thiết phải phát triển tính sáng tạo cho giảng viên đại học, nhất là đối với giảng viên trong các trường/khoa sư phạm. Nếu không chú ý đầy đủ đến điều này thì các trường/khoa sư phạm không thể đào tạo ra được những nhà giáo sáng tạo sau này; các tác giả hết sức quan tâm đến phát triển chuyên môn nói chung và việc phát triển phương 19 pháp giáo dục cho đội ngũ giảng viên đại học bằng các hình thức như tạo cơ hội học tập cho họ; tham gia các hoạt động tư vấn, giúp đỡ sinh viên học tập; giám sát và hỗ trợ kỹ thuật cho các cơ sở giáo dục; tham quan, thực tế [102]. Tác giả David Kember và Lyn Gow trong công trình “Action research as a form of staff development in higher education - Nghiên cứu hành động là một loại hình phát triển đội ngũ giảng viên đại học” đã cho rằng, để phát triển đội ngũ giảng viên đại học cần phải cải thiện hoạt động giảng dạycủa giảng viên,thôngquacác hoạt độnglậpkếhoạch; biên soạn đề cương chi tiết; tổ chức các mối quan hệ với sinh viên và tài liệu học tập; sử dụng các phương pháp và hình thức dạy học; đánh giá kết quả học tập của sinh viên.đi sâu nghiên cứu mô hình dạy học hợp tác và xem đây là một phương diện củaphát triển đội ngũ giảng viên đại học.
Theo các tác giả này, dạy học hợp tác phải trở thành một năng lực không thể thiếu được của người giảng viên đại học [96]. Tác giả Tom Bisschoff, Bennie Grobler với công trình “The managment ofteacher compentence - Quản lý sự hài lòng của giáo viên” cho rằng hiệu trưởng nhà trường cần khuyến khích giáo viên phát triển năng lực của bản thân, khuyến khích tổ trưởng chuyên môn giúp đỡ giáo viên trong tổ.
