Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN ĐÁP ỨNG YÊU CẦU KIỂM ĐỊNH CHẤT LƯỢNG CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Trên thế giới đã có những nghiên cứu về phát triển ĐNGV đại học, được thể hiện qua các nghiên cứu sau: Trong nghiên cứu “Phát triển giảng viên: Tổng quan về khái niệm và phương pháp tiếp cận,” Asghar & Ahmad (2014) cho rằng, dạy học là một hoạt động chuyên nghiệp, không phải người dạy được đào tạo một lần là xong mà cần được huấn luyện, bồi dưỡng trong quá trình hoạt động nghề nghiệp. Năng lực của giảng viên cần phải được làm mới và phát triển theo thời gian khi những ý tưởng và phương pháp tiếp cận mới đối với việc dạy và học được phát hiện.
Điều này nhấn mạnh sự cần thiết của việc quản lý phát triển ĐNGV đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng cơ sở giáo dục đại học. Tác giả cũng đưa ra các đề xuất để thực hiện kế hoạch quản lý phát triển ĐNGV để thực hiện thành công những thay đổi trong giáo dục. Allen (2014), trong nghiên cứu “Kết nối liên tục: một chương trình giới thiệu dựa trên trường đại học để cải thiện chất lượng giảng viên”, đã khẳng định ý nghĩa, tầm quan trọng của việc phát triển chương trình giảng dạy cũng như năng lực ĐNGV. Nghiên cứu này đã nêu bật năm khía cạnh chính của giảng viên gắn với viết giáo trình, thời gian, duy trì và mở rộng mạng lưới chuyên nghiệp, hiệu quả của giảng viên và giữ chân giảng viên.
Kết quả nghiên cứu cho thấy sự gia tăng về chất lượng chương trình giảng dạy cũng như tỷ lệ duy trì giảng dạy trong lớp học. Khi số lượng người tham gia tiếp tục tăng lên, xuất hiện một mô hình bền vững để các trường đại học không chỉ khẳng định năng lực ĐNGV mà còn liên quan đến KĐCL giáo dục. Theo các tác giả Darling-Hammond, Hyler & Gardner (2017) trong bài viết “Phát triển giảng viên chuyên nghiệp hiệu quả” cho rằng thực tiễn giáo dục đang có những thay đổi mạnh mẽ do những tác động của môi trường xã hội, điều này đặt ra 7 yêu cầu cho ĐNGV cần được đào tạo, bồi dưỡng theo yêu cầu KĐCL giáo dục. Muốn vậy, công tác quản lý giáo dục cần được đặt ra như một chiến lược cần ưu tiên, trong đó quản lý giảng viên phát triển các năng lực như chất lượng chuyên môn, năng lực dạy học, năng lực phát triển chương trình và năng lực nghiên cứu khoa học, đặc biệt là năng lực nghiên cứu khoa học và hướng dẫn nghiên cứu.
Nghiên cứu sâu vào lĩnh vực kiểm định chất lượng giáo dục đại học, Sywelem & Witte (2009) cho rằng, theo quan điểm quốc tế đương đại, kiểm định giáo dục là tiêu chí, tiêu chuẩn quan trọng để có cơ sở khách quan đánh giá chất lượng ĐNGV, chất lượng học tập của người học đáp ứng với yêu cầu của xã hội; đó cũng là điều kiện mà mỗi trường đại học có thể làm cho mình tồn tại. Các tác giả cho thấy, khi xã hội càng phát triển nhu cầu kiểm định giáo dục ở mọi cấp học càng trở nên quan trọng, nhất là đối với giáo dục đại học, gồm cả kiểm định chương trình dạy học, kiểm định kết quả đào tạo. Tuy nhiên, trong nghiên cứu này chưa đề cập rõ cách thức kiểm định như thế nào, thời điểm kiểm định, tương quan giữa kết quả kiểm định về năng lực, trình độ của giảng viên với năng lực học tập, kết quả học tập của người học. Qua công bố “Tổng quan về kiểm định giáo dục đại học ở Hoa Kỳ”, Hegji (2017) cho thấy không có một cơ quan tập trung thực hiện sự kiểm soát quốc gia đơn lẻ đối với các tổ chức giáo dục sau trung học.
Các tiểu bang giả định mức độ kiểm soát khác nhau đối với giáo dục, nhưng nói chung, các tổ chức giáo dục đại học được phép hoạt động với sự độc lập và tự chủ. Tính chất và chất lượng của các chương trình kiểm định cũng có thể rất khác nhau. Do đó, vai trò của kiểm định trong giáo dục đại học là giúp đảm bảo mức độ chất lượng chấp nhận được trên một loạt các chương trình và tổ chức trong giáo dục đại học. Mục đích của đánh giá nhằm là tạo ra văn hóa cải tiến liên tục chất lượng học tập tại các trường cao đẳng và đại học, kích thích nâng cao tiêu chuẩn chung giữa các cơ sở giáo dục; nâng cao năng lực ĐNGV trong đánh giá và lập kế hoạch dạy học, nghiên cứu và thiết lập các tiêu chí để chứng nhận và cấp phép chuyên nghiệp và để nâng cấp các khóa học có sự chuẩn bị.
8 Trong bài viết “Kiểm định giáo dục đại học, đảm bảo chất lượng và tác động của chúng đối với việc tăng cường dạy và học”, Makhoul (2019) nghiên cứu mối quan hệ giữa kiểm định giáo dục đại học và tăng cường giảng dạy và học tập trong các cơ sở giáo dục đại học. Tác giả cho biết các tổ chức giáo dục đại học hiện đang xem xét việc đáp ứng tiêu chuẩn giáo dục được chỉ định bởi các cơ quan công nhận quốc tế. Mục đích của nghiên cứu là để điều tra xem liệu xác nhận chất lượng bên ngoài có thực sự ảnh hưởng đến việc KĐCL giáo dục bên trong hay không của các cơ sở giáo dục đại học. Kết quả nghiên cứu đã khẳng định việc thực hiện kiểm định sẽ có tác động đến việc dạy và học cũng như quản lý hoạt động dạy và học.
Từ thực tiễn các nghiên cứu về quản lý phát triển ĐNGV và KĐCL giáo dục có thể thấy các nghiên cứu trên khẳng định kiểm định giáo dục đại học luôn được xem là nhân tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo của mỗi cơ sở giáo dục đại học. Do vậy, để xây dựng uy tín, thương hiệu, đảm bảo năng lực cạnh tranh trong môi trường hội nhập quốc tế, các cơ sở giáo dục đại học không ngừng nâng cao năng lực ĐNGV và tiến hành công tác KĐCL giáo dục. Các nghiên cứu cũng chú trọng gắn kết chặt chẽ giữa việc thực hiện nâng cao năng lực ĐNGV đi liền với việc KĐCL giáo dục, qua đó có cơ sở khẳng định trình độ, năng lực của giảng viên, chương trình giảng dạy với chất lượng kiểm định qua kết quả học tập của người học, nhu cầu của xã hội đối với các sản phẩm đào tạo của các trường đại học. Hơn nữa, không những cải tiến tiêu chuẩn, tiêu chí đánh giá việc KĐCL giáo dục đại học, mà cần coi trọng nâng cao chất lượng ĐNGV.
Không phải giảng viên chỉ đào tạo một lần là dùng suốt đời mà cần có những hình thức, biện pháp bồi dưỡng thích hợp góp phần nâng cao chất lượng, trình độ chuyên môn, các phẩm chất nhân cách của ĐNGV phù hợp với yêu cầu của thực tiễn. Trong nước Tại Việt Nam trong thời gian gần đây có nhiều nghiên cứu về công tác kiểm định chất lượng các trường đại học nói chung và các nhà trường quan quân đội nói riêng, nghiên cứu phát triển ĐNGV cũng như nghiên cứu việc phát triển ĐNGV đáp ứng yêu cầu kiểm định chất lượng giáo dục, cụ thể hiện như sau: 9 Trần Anh Vũ (2015), trong nghiên cứu “Đảm bảo chất lượng bên trong các trường đại học Việt Nam nhìn từ các nghiên cứu trong và ngoài nước” cho rằng mô hình đảm bảo chất lượng các trường đại học của Việt Nam hiện đi theo ba hướng gồm hệ thống đảm bảo chất lượng bên trong, hệ thống đảm bảo chất lượng bên ngoài và hệ thống đảm bảo chất lượng của các cơ sở giáo dục đại học. Bên cạnh đó, tác giả đã tham chiếu so với một số mô hình đảm bảo chất lượng ở một số trường đại học trên thế giới như mạng lưới các trường đại học Đông Nam Á, một số nước phương Tây, trên cơ sở đó tác giả chỉ ra kinh nghiệm các trường đại học cần học tập như các trường hằng năm cần đăng ký KĐCL giáo dục, kết hợp kiểm định cơ sở giáo dục và kiểm định chương trình đào tạo, giữa kiểm định với đánh giá cơ sở giáo dục. Tác giả đặc biệt nhấn mạnh đến sự cần thiết phải tăng cường xây dựng hệ thống đảm bảo chất lượng bên trong, trong đó công tác quản lý phát triển ĐNGV là một phần không thể thiếu trong quá trình đảm bảo chất lượng bên trong tại cơ sở giáo dục.
Cùng nghiên cứu về hướng này, tác giả Phan Thị Yến (2017) trong đề tài “Nghiên cứu Mô hình đảm bảo chất lượng cơ sở giáo dục AUN và mối quan hệ với mô hình đảm bảo chất lượng trong các cơ sở giáo dục đại học tại Việt Nam” đã chỉ ra mô hình đảm bảo chất lượng của hiệp hội các trường đại học Đông Nam Á (Asean University Network-Quality Assurance, viết tắt AUN-QA) và ảnh hưởng của mô hình này đến việc đảm bảo chất lượng giáo dục đại học của Việt Nam với nhiều mặt tích cực. Tại Việt Nam, nhiều trường đại học là thành viên chính thức của tổ chức đảm bảo chất lượng AUN-QA như Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Cần Thơ,… Liên quan đến công tác phát triển ĐNGV, tác giả Ngô Thị Minh Thực (2011) với nghiên cứu “Khảo nghiệm các biện pháp phát triển ĐNGV Trường Cao đẳng Ngô Gia Tự, Bắc Giang” cùng với tác giả Nguyễn Thị Thu Hương (2012) trong nghiên cứu “Xây dựng ĐNGV trong trường đại học - Thực trạng và giải pháp” đã có những khảo sát, đánh giá về thực trạng ĐNGV trong trường đại học. Theo các tác giả, bên cạnh những ưu điểm, các hạn chế được nêu lên như chất lượng ĐNGV trong trường đại học chưa thực sự tương xứng với đòi hỏi phát triển của đất nước, xã hội và xu thế hội nhập, đầu tư nhà nước và xã hội cho giáo dục 10 nhiều nhưng dàn trải. Hơn nữa, công tác quản lý giảng viên trong quy hoạch, kế hoạch xây dựng ĐNGV chưa được quan tâm đúng mức.
Một số nghiên cứu gần đây quan tâm đến phát triển ĐNGV các cơ sở giáo dục đại học ở địa phương như nghiên cứu “Sử dụng mô hình ASK (Attitude - Skill - Knowledge) trong đánh giá năng lực của giảng viên các trường đại học thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội” của tác giả Nguyễn Thị Vân Anh (2018), nghiên cứu “Phát triển ĐNGV ở Trường Đại học Quảng Bình trong bối cảnh hiện nay” của tác giả Lương Thị Lan Huệ (2019). Cùng hướng này còn có nghiên cứu “Phát triển ĐNGV Trường Cao đẳng Du lịch Nha Trang trong bối cảnh hội nhập” của tác giả Nguyễn Doãn Thành (2019).