Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu khoa học được mô tả là luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục với các thông tin hành chính và học thuật cụ thể như sau:

  • Tên đề tài: Phát triển đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học hiện nay theo hướng chuẩn hóa
  • Nghiên cứu sinh: Phạm Văn Dũng
  • Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Thị Tình
  • Cơ sở đào tạo: Học viện Khoa học Xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam
  • Ngành: Quản lý giáo dục; Mã số: 9 14 01 14
  • Năm bảo vệ: 2022

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Phật giáo là một trong sáu tôn giáo lớn tại Việt Nam với lịch sử phát triển lâu dài. Theo số liệu báo cáo năm 2020 của Ban Tôn giáo Chính phủ được trích dẫn trong văn bản, cả nước có 15.873 phật tử (chiếm tỷ lệ cao nhất trong các tôn giáo tại Việt Nam), chưa kể hơn một nửa dân số chịu ảnh hưởng của Phật giáo ở nhiều mức độ khác nhau. Nhằm đáp ứng nhu cầu đào tạo tăng tài, hệ thống giáo dục của Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã kiện toàn với 34 trường Trung cấp Phật học (tính đến tháng 02/2021) và 35 trường tại 33 địa phương (tính đến tháng 09/2019). Trường Trung cấp Phật học trực thuộc Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam và Ủy ban nhân dân các tỉnh, chịu trách nhiệm đào tạo nguồn nhân lực cho các ban trị sự, ban đại diện Phật giáo cấp huyện, thị xã, thành phố và các tự viện.

Chất lượng đào tạo tại các trường này phụ thuộc trực tiếp vào đội ngũ giảng sư – lực lượng nhà giáo trong hệ thống giáo dục Phật giáo. Mặc dù công tác phát triển đội ngũ đã đạt được một số kết quả, thực tiễn quản lý vẫn bộc lộ nhiều bất cập: đội ngũ giảng sư vừa thiếu về số lượng, không đồng bộ về cơ cấu, hạn chế về năng lực sư phạm, thiếu hụt giảng sư có trình độ cao; công tác tuyển dụng và sử dụng chưa đạt hiệu quả tối ưu; thiếu chế tài quản lý phù hợp; công tác kiểm tra, đánh giá chưa được chú trọng đúng mức; động lực tự đào tạo, tự bồi dưỡng chưa cao và chế độ đãi ngộ còn hạn chế.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định rõ: Các công trình nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào quản lý và phát triển đội ngũ giáo viên phổ thông hoặc giảng viên các trường trung cấp, cao đẳng, đại học công lập và ngoài công lập nói chung; chưa có công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu một cách toàn diện, hệ thống về quản lý phát triển đội ngũ giảng sư tại các trường Trung cấp Phật học theo hướng chuẩn hóa.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

  • Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu lý luận về phát triển đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học hiện nay theo hướng chuẩn hóa, luận án phân tích thực trạng phát triển đội ngũ giảng sư tại các trường Trung cấp Phật học và đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ giảng sư đủ về số lượng, đáp ứng yêu cầu về chất lượng, đồng bộ về cơ cấu, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường và đáp ứng nhu cầu đào tạo tăng ni sinh của Giáo hội Phật giáo Việt Nam.
  • Nhiệm vụ nghiên cứu (đánh số theo văn bản):
    1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến phát triển đội ngũ giảng sư.
    2. Xây dựng cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học theo hướng chuẩn hóa.
    3. Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng phát triển đội ngũ giảng sư ở trường Trung cấp Phật học theo hướng chuẩn hóa.
    4. Đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ giảng sư ở trường Trung cấp Phật học theo hướng chuẩn hóa, khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất và tiến hành thử nghiệm một giải pháp trong thực tiễn.

Giả thuyết khoa học

Hiện nay, do nhiều nguyên nhân khác nhau mà đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học đang thiếu về số lượng, hạn chế về chất lượng, không đồng bộ về cơ cấu, thiếu động lực hoạt động; chưa đáp ứng được so với yêu cầu dạy học và yêu cầu về các tiêu chuẩn của giảng sư hiện nay. Nếu đề xuất và sử dụng đồng bộ các giải pháp phát triển đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học tác động đến hệ thống thành tố cấu trúc của đội ngũ giảng sư theo hướng chuẩn hóa, thì đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học sẽ đủ về số lượng, đáp ứng yêu cầu về chất lượng, đồng bộ về cơ cấu, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường và đáp ứng nhu cầu đào tạo đội ngũ tăng ni sinh của Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Phát triển đội ngũ giảng sư các trường Trung cấp Phật học theo hướng chuẩn hóa.
  • Phạm vi nội dung: Tập trung vào nhóm giảng sư là người thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam (tăng ni, tu sĩ tham gia giảng dạy cơ hữu). Nghiên cứu dựa trên lý thuyết phát triển nguồn nhân lực của Leonard Nadler và lý luận tiếp cận chuẩn hóa.
  • Phạm vi khách thể và địa bàn khảo sát: Khảo sát tại 09 trường Trung cấp Phật học trên phạm vi cả nước: Trường Trung cấp Phật học Hà Nội, Nam Định, Hải Dương, Đà Nẵng, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, TP. Hồ Chí Minh, Vĩnh Long, Đồng Nai. Khách thể khảo sát bao gồm cán bộ quản lý (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, trưởng/phó các Ban Giáo vụ, Ban Bảo trợ học đường, Ban Cố vấn), giảng sư và tăng ni sinh.
  • Phạm vi thời gian: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ năm 2010 đến năm 2016; dữ liệu khảo sát thực tiễn được thu thập từ năm 2016 đến năm 2021.
  • Chủ thể quản lý: Đa chủ thể, trong đó chủ thể chính là Ban Giám hiệu các trường Trung cấp Phật học.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước theo ba mạch nội dung chính:

1. Các nghiên cứu về đội ngũ giáo viên, giảng viên và chuẩn nghề nghiệp

  • Bối cảnh quốc tế: Luận án điểm lại các tổng kết của UNESCO về sự chuyển đổi vai trò của người giáo viên trong giáo dục hiện đại (từ truyền thụ kiến thức sang điều hành hoạt động học tập, cá nhân hóa, sử dụng công nghệ và đóng vai trò nhà nghiên cứu hình thành từ Anh thập niên 1980 và lan sang Mỹ). Khuyến cáo 21 điểm của UNESCO nhấn mạnh việc đào tạo giáo viên trở thành nhà giáo dục và ứng dụng phương tiện mới. Nghiên cứu của OECD đưa ra 05 nội dung cấu thành chất lượng nhà giáo (kiến thức môn học, kỹ năng sư phạm, tư duy phản ánh/tự phê bình, cảm thông và tôn trọng phẩm giá, năng lực quản lý). Các nhà sư phạm Đức như Hortsch Hanno (2003), Herman Satebag (2004), Michael Steig (2006) đặt nền móng cho đào tạo giáo viên theo tiếp cận năng lực thực hiện hướng tới chuẩn đầu ra. Beerens trong công trình Creating a Culture of Motivation and Learning nhấn mạnh tính biến động và văn hóa học tập thường xuyên của đội ngũ.
  • Bối cảnh trong nước: Tác giả Đặng Quốc Bảo, Đỗ Quốc Anh, Đinh Thị Kim Thoa (2006) nghiên cứu phẩm chất và năng lực người thầy trong thời kỳ đổi mới. Phạm Minh Hạc phân loại cấu trúc năng lực sư phạm gồm nhóm năng lực nhân cách, năng lực dạy học và năng lực tổ chức giao tiếp. Trần Bá Hoành, Lê Văn Hồng, Lê Ngọc Lan, Nguyễn Văn Thàng xác định cấu trúc nhân cách gồm đức và tài, trong đó Trần Bá Hoành chia năng lực giáo viên thành 04 loại (chẩn đoán nhu cầu/thiết kế kế hoạch; tổ chức thực hiện; giám sát đánh giá; giải quyết vấn đề thực tiễn). Phan Văn Kha (2006) đề xuất chuẩn nghiệp vụ sư phạm giáo viên trung cấp chuyên nghiệp với 06 tiêu chuẩn và 20 tiêu chí. Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT quy định 05 tiêu chuẩn chuẩn nghề nghiệp giáo viên.

2. Các nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên, giảng viên

  • Khái niệm và điều kiện phát triển: Glatthorn (1995) định nghĩa phát triển đội ngũ là sự tăng trưởng cả về số lượng lẫn chất lượng thông qua đào tạo chính thức và phi chính thức, đòi hỏi 03 điều kiện: thời gian dài, sự chủ động của giáo viên và môi trường tạo động lực. Trần Khánh Đức (2010) tổng kết 03 góc độ tiếp cận phát triển đội ngũ: tiếp cận cá thể, tiếp cận nhóm (nhà trường) và tiếp cận kết hợp.
  • Mối quan hệ với hiệu quả giáo dục và cải cách: Thống kê của Hội đồng Quốc gia Hoa Kỳ về Giáo dục (1996) và nghiên cứu của Falk (2001) chứng minh trình độ chuyên môn của giáo viên tác động trực tiếp đến thành tích người học. Nghiên cứu của Morris, Chan và Ling (2000) về cải cách tiểu học tại Hồng Kông, Klette (2000) tại Na Uy, các nghiên cứu tại Úc và Namibia (sau độc lập), cùng công trình của Futrell và cộng sự (1995) chỉ rõ cải cách giáo dục chỉ thành công khi đặt trọng tâm vào việc phát triển và có sự tham gia tích cực của đội ngũ giáo viên ở các cấp độ cá nhân, nhóm và quốc gia.
  • Giải pháp quản lý nguồn nhân lực: Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo tiếp cận qua 04 chức năng quản lý (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra). Bùi Văn Quân và Nguyễn Ngọc Cầu nêu 03 cách tiếp cận (mô hình Christan Batal, phương pháp quản lý, nội dung phát triển). Đề tài của Quỹ Hòa bình và Phát triển Việt Nam đề xuất 05 nhóm giải pháp vĩ mô về quy hoạch, sắp xếp mạng lưới sư phạm, đào tạo căn bản, chính sách tiền lương và xây dựng Luật Nhà giáo.

3. Các nghiên cứu về đội ngũ giảng sư trong hệ thống giáo dục Phật giáo

  • Kinh nghiệm quốc tế: Tại Myanmar, giảng sư là các vị chức sắc có uy tín, tốt nghiệp từ các cơ sở Phật học quốc tế (như Ấn Độ) với mô hình phân công 2–3 vị phụ trách một môn học. Tại Đài Loan, các Phật học viện quy mô nhỏ kết hợp giữa pháp sư nội bộ và học giả, giáo sư thế học bên ngoài. Tại Ấn Độ, các đại học Phật giáo quy tụ học giả có trình độ tiến sĩ, giáo sư giàu kinh nghiệm quản lý hoạt động dạy học quy mô lớn. Tại Singapore, Học viện Phật giáo áp dụng phương châm "Tu học nhất thể hóa, sinh hoạt tùng lâm hóa", đội ngũ giảng viên có trình độ thạc sĩ, tiến sĩ và giảng dạy song ngữ Anh – Hoa.
  • Nghiên cứu tại Việt Nam: Thích Nguyên Đạt chỉ ra hạn chế về năng lực sư phạm và phương pháp dạy học tích cực của giảng sư tại các Học viện Phật giáo, đề xuất giải pháp bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm linh hoạt. Tác giả Đại Đoàn Kết nhận định về lộ trình chuẩn hóa giảng sư và chương trình để văn bằng Phật học tương thích với hệ thống giáo dục quốc dân. Trần Anh Tuấn phân tích thực trạng đội ngũ giảng sư cơ hữu tại Học viện Phật giáo Việt Nam tại Hà Nội, đề xuất mô hình kết hợp, mời giảng sư du học và thành lập Khoa Sư phạm Phật giáo. Nguyễn Văn Tuân nhấn mạnh vai trò tu chứng và uyên thâm kinh điển của các nhà sư tu hành.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình trong nước về giáo dục Phật giáo chủ yếu mang tính nhận định, tham luận hội thảo hoặc khảo sát cục bộ ở bậc học viện (đại học Phật giáo). Luận án giải quyết khoảng trống nghiên cứu thông qua việc thiết lập khung lý luận chuẩn hóa năng lực giảng sư đặc thù và thực hiện khảo sát thực chứng trên quy mô 09 trường Trung cấp Phật học trên cả ba miền Bắc – Trung – Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm công cụ

  • Lý thuyết phát triển nguồn nhân lực của Leonard Nadler: Luận án vận dụng mô hình phát triển nguồn nhân lực để xây dựng các nội dung phát triển đội ngũ giảng sư qua các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nghề nghiệp liên tục.
  • Lý luận quản lý đội ngũ trong tổ chức: Tiếp cận quá trình phát triển nguồn nhân lực qua chuỗi các khâu quản lý chức năng: quy hoạch, tuyển chọn/tuyển dụng, bố trí sử dụng, đào tạo bồi dưỡng, kiểm tra đánh giá và thực hiện chế độ chính sách tạo động lực.
  • Khái niệm Giảng sư: Là giảng viên thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam, tham gia giảng dạy tại các cơ sở giáo dục của Giáo hội từ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng đến Học viện Phật giáo.
  • Khái niệm Đội ngũ giảng sư ở trường Trung cấp Phật học: Là tập hợp những người thực hiện hoạt động giảng dạy, giáo dục tại các trường Trung cấp Phật học, được tổ chức thành một lực lượng cùng chung một nhiệm vụ là thực hiện các mục tiêu giáo dục đã đề ra cho các trường Trung cấp Phật học.

Các tiếp cận phương pháp luận

  1. Tiếp cận hệ thống: Đặt sự phát triển đội ngũ giảng sư trường Trung cấp Phật học trong mối quan hệ hữu cơ với hệ thống giáo dục Phật giáo và hệ thống giáo dục quốc dân.
  2. Tiếp cận quản lý nguồn nhân lực: Thực hiện đầy đủ các khâu từ quy hoạch, tuyển dụng, sử dụng, đào tạo đến đánh giá và đãi ngộ.
  3. Tiếp cận chuẩn hóa: Xây dựng và sử dụng bộ chuẩn năng lực nghề nghiệp làm căn cứ đo lường và phát triển.
  4. Tiếp cận chức năng quản lý: Vận dụng các chức năng lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra của chủ thể quản lý nhà trường.
  5. Tiếp cận thực tiễn: Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của Giáo hội và xã hội; tiếp thu kinh nghiệm quốc tế và trong nước.
  6. Tiếp cận năng lực: Xác định cấu trúc năng lực nghề nghiệp kết hợp giữa phẩm chất tu sĩ và kỹ năng sư phạm.
  7. Tiếp cận Phật giáo: Tôn trọng các nguyên lý giáo dục Phật giáo ("giới – định – tuệ", "tri hành hợp nhất", phương châm "Đạo pháp – Dân tộc – Chủ nghĩa xã hội").

Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Luận án kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

  • Phương pháp nghiên cứu văn bản tài liệu (phân tích nội dung văn bản quy phạm của Nhà nước và Giáo hội).
  • Phương pháp quan sát (hoạt động giảng dạy và sinh hoạt học đường).
  • Phương pháp phỏng vấn sâu (thu thập ý kiến cán bộ quản lý và chuyên gia).
  • Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi (khảo sát diện rộng bằng bảng hỏi cấu trúc).
  • Phương pháp chuyên gia (lấy ý kiến đánh giá về tiêu chuẩn và giải pháp).
  • Phương pháp thống kê toán học (xử lý và phân tích số liệu điều tra thực tiễn).
  • Phương pháp tổng kết kinh nghiệm.
  • Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động (giáo án, đề cương môn học, bài giảng).
  • Phương pháp thử nghiệm (tổ chức thử nghiệm thực tế một giải pháp đề xuất để so sánh đối chứng trước và sau tác động).

Nguồn tư liệu và dữ liệu

  • Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo của Ban Tôn giáo Chính phủ (năm 2020, 2021), các văn bản quy định của Ban Giáo dục Phật giáo Trung ương, nghị quyết Đại hội Giáo hội Phật giáo Việt Nam, hồ sơ thống kê của 09 trường khảo sát giai đoạn 2010–2016.
  • Dữ liệu sơ cấp: Thu thập từ khảo sát thực tiễn giai đoạn 2016–2021 tại 09 trường Trung cấp Phật học (Hà Nội, Nam Định, Hải Dương, Đà Nẵng, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, TP. Hồ Chí Minh, Vĩnh Long, Đồng Nai) đối với 03 nhóm khách thể: cán bộ quản lý, giảng sư và tăng ni sinh.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến phát triển đội ngũ giảng sư

Chương 1 tập trung phân tích lịch sử nghiên cứu lý luận và thực tiễn về đội ngũ nhà giáo và phát triển đội ngũ trong hệ thống giáo dục nói chung và giáo dục Phật giáo nói riêng. Luận án phân định hai nhóm nghiên cứu lớn:

  • Nhóm nghiên cứu về vai trò, tiêu chuẩn chất lượng và khung năng lực nghề nghiệp của giáo viên, giảng viên theo chuẩn quốc tế (UNESCO, OECD) và chuẩn nghề nghiệp tại Việt Nam (Thông tư 20/2018/TT-BGDĐT).
  • Nhóm nghiên cứu về quy trình phát triển nguồn nhân lực và quản lý đội ngũ trong bối cảnh cải cách giáo dục.

Chương này cũng phân tích mô hình tổ chức và quản lý giảng sư tại một số quốc gia (Myanmar, Đài Loan, Ấn Độ, Singapore), đồng thời đánh giá các bài viết, tham luận về giáo dục Phật giáo tại Việt Nam. Luận điểm cốt lõi được rút ra là: các nghiên cứu trước đây chưa đi sâu vào bậc đào tạo Trung cấp Phật học – bậc học mang tính nền tảng của Giáo hội; từ đó khẳng định tính cấp thiết của việc xây dựng nghiên cứu chuyên sâu về chuẩn hóa đội ngũ giảng sư tại cấp học này.

Chương 2: Cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giảng sư ở trường Trung cấp Phật học hiện nay theo hướng chuẩn hóa

Chương 2 thiết lập hệ thống khái niệm khoa học và khung phân tích cho toàn bộ luận án:

  1. Đặc điểm trường Trung cấp Phật học: Là cơ sở đào tạo tu sĩ do Ban Trị sự Phật giáo địa phương thành lập, Ban Giáo dục Phật giáo Trung ương quản lý. Chương trình đào tạo chuẩn kéo dài 04 năm, gồm hai khối kiến thức: nội điển (Kinh, Luật, Luận, Văn học Phật giáo, Lịch sử Phật giáo, Hành chính giáo hội) và ngoại điển (Văn học, Lịch sử, Triết học, Ngoại ngữ, Luật pháp, Tin học...) với tối thiểu 10 môn học. Hình thức đào tạo chủ yếu là nội trú 100% nhằm rèn luyện nếp sống thiền môn theo nguyên tắc "Tri hành hợp nhất". Chuẩn đầu ra giúp tăng ni sinh đủ điều kiện bổ nhiệm trụ trì hoặc dự thi lên các học viện Phật giáo.
  2. Cấu trúc tiêu chuẩn chức danh giảng sư trường Trung cấp Phật học:
Nhóm tiêu chuẩn Thành tố cấu thành Biểu hiện cụ thể theo luận án
Tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp Phẩm chất chính trị Nhận thức về mối quan hệ đạo – đời; nắm vững chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước; tâm huyết với nghề dạy học; gắn bó lý tưởng dân tộc.
Phẩm chất đạo đức Ý thức tổ chức kỷ luật; tinh thần trách nhiệm, tận tụy; tâm từ bi trong thuyết pháp và giáo hóa; tinh thần phụng sự cộng đồng.
Tiêu chuẩn năng lực chuyên môn, nghiệp vụ Năng lực chuyên môn Kiến thức Phật học sâu rộng, chính xác; khả năng cập nhật tri thức mới; liên hệ vận dụng giáo lý vào thực tiễn; tiếp cận tri thức Phật học quốc tế.
Năng lực dạy học Chuẩn bị giáo án lên lớp; sử dụng phương pháp và phương tiện dạy học hiện đại; sử dụng ngôn ngữ sư phạm; kiểm tra đánh giá kết quả học tập; tổ chức điều khiển lớp học.
Năng lực phát triển và thực hiện chương trình Hiểu biết quy trình phát triển chương trình; xây dựng, điều chỉnh và cập nhật nội dung; thiết kế công cụ đánh giá chương trình; triển khai chương trình đào tạo.
Năng lực phát triển nghề nghiệp Tự đánh giá điểm mạnh/yếu; lập kế hoạch bồi dưỡng; tự học nâng cao trình độ; sử dụng ngoại ngữ và công nghệ thông tin; tư vấn hỗ trợ đồng nghiệp.
  1. Nội dung phát triển đội ngũ theo hướng chuẩn hóa: Bao gồm 06 khâu quản lý nguồn nhân lực: Quy hoạch; Tuyển dụng; Bố trí sử dụng; Đào tạo, bồi dưỡng; Kiểm tra, đánh giá; Thực hiện chế độ, chính sách đãi ngộ tạo động lực.
  2. Các yếu tố ảnh hưởng: Phân định thành nhóm yếu tố khách quan (chủ trương của Đảng/Nhà nước, sự chỉ đạo của Giáo hội, điều kiện kinh tế - xã hội địa phương) và nhóm yếu tố chủ quan (năng lực quản lý của Ban Giám hiệu, nhận thức và động cơ phấn đấu tự thân của giảng sư).

Chương 3: Kết quả nghiên cứu thực tiễn về phát triển đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học hiện nay theo hướng chuẩn hóa

Chương 3 trình bày kết quả phân tích số liệu điều tra thực trạng tại 09 trường Trung cấp Phật học thông qua hệ thống 17 bảng số liệu thống kê:

  • Thực trạng số lượng và cơ cấu (Bảng 3.1, Bảng 3.2): Đội ngũ giảng sư còn thiếu hụt ở một số bộ môn đặc thù; cơ cấu theo độ tuổi, giới tính (tăng/ni), trình độ đào tạo thế học và Phật học chưa có sự cân đối đồng đều giữa các vùng miền.
  • Thực trạng phẩm chất đạo đức và các nhóm năng lực (Bảng 3.3 đến Bảng 3.8): Giảng sư được đánh giá cao ở tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp và phẩm chất chính trị (Bảng 3.3). Năng lực chuyên môn Phật học đạt mức khá tốt (Bảng 3.4), tuy nhiên năng lực dạy học (Bảng 3.5), năng lực phát triển chương trình (Bảng 3.6) và năng lực phát triển nghề nghiệp (Bảng 3.7) còn bộc lộ nhiều điểm hạn chế, đặc biệt là kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin, ngoại ngữ và kỹ thuật kiểm tra đánh giá hiện đại (tổng hợp tại Bảng 3.8).
  • Thực trạng các khâu quản lý phát triển đội ngũ (Bảng 3.9 đến Bảng 3.15): Công tác quy hoạch (Bảng 3.9) và tuyển dụng (Bảng 3.10) còn mang tính cục bộ, dựa nhiều vào nguồn lực sẵn có tại địa phương; công tác bố trí sử dụng (Bảng 3.11) đôi lúc chưa đúng sở trường; hoạt động đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm (Bảng 3.12) chưa diễn ra thường xuyên; kiểm tra đánh giá (Bảng 3.13) thiếu tiêu chí định lượng chuẩn hóa; việc thực hiện chế độ, chính sách tạo động lực (Bảng 3.14) còn mang tính tự nguyện, hỗ trợ danh nghĩa, chưa tạo được sức hút và áp lực tự hoàn thiện (tổng hợp tại Bảng 3.15).
  • Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố (Bảng 3.16, Bảng 3.17): Đánh giá chi tiết tác động của các yếu tố khách quan và chủ quan đến công tác phát triển đội ngũ theo hướng chuẩn hóa, làm cơ sở thực chứng để xây dựng các giải pháp can thiệp.

Chương 4: Giải pháp phát triển đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học hiện nay theo hướng chuẩn hóa

Chương 4 đề xuất hệ thống giải pháp quản lý dựa trên các nguyên tắc khoa học và tiến hành kiểm chứng:

  • Hệ thống 06 giải pháp: Đề xuất các giải pháp đồng bộ tác động vào các khâu của quản lý nguồn nhân lực (quy hoạch, tuyển chọn theo chuẩn, bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm và Phật học, đổi mới kiểm tra đánh giá, hoàn thiện chính sách đãi ngộ, xây dựng môi trường học thuật gắn kết thiền môn).
  • Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi: Kết quả khảo nghiệm qua ý kiến chuyên gia và cán bộ quản lý được tổng hợp tại Bảng 4.1 (Đánh giá tính cần thiết của các giải pháp) và Bảng 4.2 (Đánh giá tính khả thi của các giải pháp), khẳng định sự đồng thuận cao đối với hệ thống giải pháp đề xuất.
  • Thực nghiệm giải pháp: Luận án tiến hành thử nghiệm một giải pháp cụ thể trong thực tiễn, theo dõi và đo lường kết quả qua Bảng 4.3 (Đánh giá kết quả trước thử nghiệm), Bảng 4.4 (Đánh giá kết quả sau thử nghiệm) và Bảng 4.5 (So sánh kết quả trước và sau thử nghiệm giải pháp), chứng minh tính hiệu quả và khả năng ứng dụng thực tế.

Kết quả và những đóng góp mới

1. Đóng góp mới về mặt lý luận

  • Dựa trên cách tiếp cận phát triển nguồn nhân lực (Leonard Nadler) và tiếp cận chức năng quản lý, luận án đã xây dựng cơ sở lý luận chuyên biệt về phát triển đội ngũ giảng sư tại các trường Trung cấp Phật học theo hướng chuẩn hóa.
  • Làm rõ và xác định nội hàm các khái niệm: Giảng sư, Đội ngũ giảng sư, Trường Trung cấp Phật học, Phát triển đội ngũ giảng sư ở trường Trung cấp Phật học theo hướng chuẩn hóa.
  • Xây dựng khung chuẩn chức danh giảng sư trường Trung cấp Phật học gồm: tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp (phẩm chất chính trị, phẩm chất đạo đức) và 04 nhóm năng lực cốt lõi (năng lực chuyên môn, năng lực dạy học, năng lực phát triển và thực hiện chương trình đào tạo, năng lực phát triển nghề nghiệp), phản ánh tính đặc thù kết hợp giữa yêu cầu sư phạm và chuẩn mực tu sĩ Phật giáo.

2. Đóng góp mới về mặt thực tiễn

  • Cung cấp bức tranh thực trạng toàn diện, có căn cứ thực chứng về số lượng, cơ cấu, phẩm chất và năng lực của đội ngũ giảng sư tại 09 trường Trung cấp Phật học đại diện cho các vùng miền trên cả nước giai đoạn 2016–2021.
  • Đánh giá khách quan thực trạng 06 khâu quản lý phát triển đội ngũ giảng sư theo hướng chuẩn hóa, chỉ ra các mặt mạnh, hạn chế và nguyên nhân cốt lõi.
  • Đề xuất hệ thống 06 giải pháp đồng bộ, khả thi nhằm phát triển đội ngũ giảng sư đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu và đạt chuẩn về chất lượng.
  • Kiểm chứng khoa học tính cần thiết và khả thi của các giải pháp qua khảo nghiệm chuyên gia và tiến hành thử nghiệm một giải pháp can thiệp thực tế với các số liệu đối chứng trước – sau rõ ràng.

3. Kiến nghị và giải pháp đề xuất

  • Đối với Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam và Ban Giáo dục Phật giáo Trung ương: Cần ban hành quy chế chức danh và chuẩn nghề nghiệp thống nhất cho giảng sư các cấp; hoàn thiện chương trình khung đào tạo Trung cấp Phật học; phối hợp với các cơ sở đào tạo sư phạm thế học để mở các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm chính quy cho tăng ni giảng sư; nghiên cứu thành lập Khoa Sư phạm Phật giáo.
  • Đối với Ban Trị sự Phật giáo các tỉnh và Ban Giám hiệu các trường Trung cấp Phật học: Thực hiện nghiêm túc công tác quy hoạch nguồn giảng sư dài hạn; đổi mới khâu tuyển chọn, đánh giá định kỳ theo bộ chuẩn năng lực; đảm bảo các chế độ sinh hoạt phí, bảo trợ học đường và tạo điều kiện về thời gian, học liệu để giảng sư nâng cao trình độ chuyên môn, ngoại ngữ và công nghệ thông tin.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế của luận án:
    • Phạm vi đối tượng: Nghiên cứu chủ yếu tập trung vào nhóm giảng sư cơ hữu là tu sĩ thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam, chưa khảo sát sâu toàn diện đối với lực lượng giảng viên thỉnh giảng ngoại điển (các giáo sư, tiến sĩ từ các trường đại học bên ngoài tham gia giảng dạy các môn khoa học xã hội).
    • Phạm vi không gian: Dữ liệu khảo sát thực chứng được tiến hành tại 09 trường Trung cấp Phật học trọng điểm; chưa bao quát toàn bộ 34–35 trường Trung cấp Phật học đang hoạt động trên cả nước.
  • Hướng nghiên cứu tiếp theo:
    • Mở rộng phạm vi khảo sát điều tra trên toàn bộ hệ thống trường Trung cấp Phật học toàn quốc để tăng tính khái quát hóa cho bộ dữ liệu.
    • Nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế phối hợp quản lý và tiêu chuẩn hóa dành riêng cho nhóm giảng viên thỉnh giảng ngoại điển trong các trường Phật học.
    • Mở rộng nghiên cứu chuẩn hóa đội ngũ giảng sư ở các bậc học khác trong hệ thống giáo dục Phật giáo (bậc Sơ cấp, Cao đẳng và Học viện Phật giáo).

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo học thuật và thực tiễn có giá trị đối với các nhóm đối tượng cụ thể:

  1. Đối với các cơ quan quản lý giáo dục Phật giáo: Là cơ sở khoa học để Ban Giáo dục Phật giáo Trung ương và Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo các tỉnh hoạch định chiến lược phát triển mạng lưới giáo dục Phật giáo và xây dựng văn bản quy phạm nội bộ về chuẩn hóa giảng sư.
  2. Đối với Ban Giám hiệu các trường Trung cấp Phật học: Cung cấp khung năng lực và công cụ đo lường phục vụ trực tiếp cho công tác quy hoạch, tuyển chọn, đánh giá xếp loại, phân công giảng dạy và lập kế hoạch đào tạo bồi dưỡng giảng sư hàng năm.
  3. Đối với giảng sư và tăng ni sinh: Giúp giảng sư tự đối chiếu phẩm chất, năng lực bản thân với chuẩn chức danh để tự lập kế hoạch học tập, bồi dưỡng; giúp tăng ni sinh định hình các yêu cầu chuẩn mực cho quá trình tu học và tham gia giảng dạy sau này.
  4. Đối với các nhà nghiên cứu giáo dục: Cung cấp tư liệu thực chứng và khung lý luận về mô hình quản lý giáo dục đặc thù trong các cơ sở đào tạo tôn giáo tại Việt Nam.

Các phần đáng tham khảo nhất trong văn bản: Khung tiêu chuẩn chức danh và 04 nhóm năng lực của giảng sư (Chương 2); Hệ thống 17 bảng số liệu khảo sát thực trạng năng lực và công tác quản lý (Chương 3); Quy trình thử nghiệm và bảng số liệu đánh giá kết quả giải pháp (Chương 4).

Câu hỏi thường gặp

1. Giảng sư ở trường Trung cấp Phật học được luận án định nghĩa như thế nào?

Theo luận án, giảng sư là giảng viên thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam giảng dạy tại các cơ sở giáo dục của Giáo hội. Đội ngũ giảng sư ở trường Trung cấp Phật học là tập hợp những người thực hiện hoạt động giảng dạy, giáo dục tại các trường Trung cấp Phật học, được tổ chức thành một lực lượng cùng chung một nhiệm vụ là thực hiện các mục tiêu giáo dục đã đề ra cho các trường Trung cấp Phật học.

2. Khung tiêu chuẩn chức danh của giảng sư trường Trung cấp Phật học gồm những thành tố nào?

Khung tiêu chuẩn gồm hai nhóm chính:

  • Tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp: Gồm phẩm chất chính trị (quan điểm về đạo – đời, đường lối chính sách của Nhà nước, tâm huyết với nghề) và phẩm chất đạo đức (tổ chức kỷ luật, trách nhiệm, tận tụy, lòng từ bi, tinh thần phục vụ cộng đồng).
  • Tiêu chuẩn năng lực chuyên môn, nghiệp vụ: Gồm 04 nhóm năng lực: (1) Năng lực chuyên môn Phật học; (2) Năng lực dạy học; (3) Năng lực phát triển và thực hiện chương trình đào tạo; (4) Năng lực phát triển nghề nghiệp.

3. Chương trình đào tạo tại các trường Trung cấp Phật học có cấu trúc và đặc điểm gì?

Chương trình đào tạo kéo dài 04 năm thống nhất theo quy định của Ban Giáo dục Tăng ni Trung ương, gồm tối thiểu 10 môn học thuộc hai khối kiến thức: nội điển (Kinh, Luật, Luận, Lịch sử Phật giáo, Văn học Phật giáo, Hành chính giáo hội) và ngoại điển (Văn học, Lịch sử, Triết học, Xã hội học, Ngoại ngữ, Tin học, Pháp luật). Hình thức đào tạo chủ yếu là nội trú 100% nhằm kết hợp giữa học lý thuyết và thực hành thiền môn theo tôn chỉ "Tri hành hợp nhất".

4. Dữ liệu thực tiễn của luận án được thu thập tại những địa bàn nào?

Khảo sát thực tiễn được thực hiện tại 09 trường Trung cấp Phật học đại diện cho ba miền đất nước, bao gồm: Trường Trung cấp Phật học Hà Nội, Nam Định, Hải Dương, Đà Nẵng, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, TP. Hồ Chí Minh, Vĩnh Long và Đồng Nai. Dữ liệu được thu thập từ cán bộ quản lý, giảng sư và tăng ni sinh trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2021.

5. Luận án đã đề xuất bao nhiêu giải pháp và kết quả khảo nghiệm, thử nghiệm được thể hiện ra sao?

Luận án đề xuất 06 giải pháp phát triển đội ngũ theo hướng chuẩn hóa. Tính cần thiết và khả thi của các giải pháp được khẳng định thông qua khảo nghiệm chuyên gia (Bảng 4.1 và Bảng 4.2). Đồng thời, tác giả đã tiến hành thử nghiệm một giải pháp trên thực tế, kết quả so sánh đối chứng trước và sau thử nghiệm (Bảng 4.3, 4.4, 4.5) cho thấy sự cải thiện rõ rệt, chứng minh tính khả thi của giải pháp can thiệp.

Kết luận

Luận án tiến sĩ Phát triển đội ngũ giảng sư ở các trường Trung cấp Phật học hiện nay theo hướng chuẩn hóa của nghiên cứu sinh Phạm Văn Dũng là công trình khoa học thuộc chuyên ngành Quản lý giáo dục, giải quyết trọn vẹn yêu cầu chuẩn hóa nguồn nhân lực giảng dạy trong hệ thống giáo dục Phật giáo tại Việt Nam. Công trình đã xây dựng thành công khung lý luận chuẩn chức danh kết hợp giữa phẩm chất tu sĩ và năng lực sư phạm, đồng thời phản ánh bức tranh thực trạng tại 09 trường Trung cấp Phật học thông qua các dữ liệu thực chứng. Hệ thống 06 giải pháp quản lý đồng bộ cùng kết quả khảo nghiệm, thử nghiệm thực tế là cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng, đóng góp thiết thực cho công tác nâng cao chất lượng đào tạo tăng tài của Giáo hội Phật giáo Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.