Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÔNG CHỨC THỰC HIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ KINH TẾ CẤP HUYỆN 1. Khái quát về đội ngũ công chức thực hiện quản lý nhà nước về kinh tế cấp huyện 1. Khái niệm công chức thực hiện quản lý nhà nước về kinh tế * Khái niệm công chức Tồn tại rất nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm “Công chức”, tùy thuộc vào thể chế chính trị, thể chế nhà nước của từng quốc gia. Ở Pháp, tại Điều 2, Chương II của Quy chế chung về công chức nhà nước của Pháp năm 1994 xác định: "Công chức là người được bổ nhiệm vào một công việc thường xuyên với thời gian làm việc trọn vẹn và được biên chế vào một ngạch trong thứ bậc của các cơ quan hành chính nhà nước, các cơ quan ngoại biên hoặc các công sở nhà nước".
Trong những năm gần đây, một khái niệm khác được thừa nhận là: "Công chức bao gồm toàn bộ những người được Nhà nước hoặc cộng đồng lãnh thổ (công xã, tỉnh, vùng) bổ nhiệm vào làm việc thường xuyên trong một công sở hay công sở tự quản, kể cả các bệnh viện và được biên chế vào một ngạch của nền hành chính công". Theo cách hiểu này, công chức Pháp gồm 3 loại: Công chức hành chính nhà nước, công chức trực thuộc cộng đồng lãnh thổ và công chức trực thuộc các công sở tự quản [17]. Ở Mỹ, tất cả các nhân viên trong bộ máy hành chính của Chính phủ đều được gọi chung là công chức, bao gồm những người được bổ nhiệm về chính trị (còn gọi là công chức chính trị), những người đứng đầu bộ máy độc lập và những quan chức của ngành hành chính. Ở Anh, khái niệm công chức chỉ bao hàm những nhân viên công tác trong ngành hành chính [17].
12 Ở Việt Nam, quan niệm về công chức xuất hiện đầu tiên trong Sắc lệnh số 76/SL ngày 20/5/1950 của Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tại Điều 1 đã ghi: Những công dân Việt Nam được chính quyền nhân dân tuyển để giữ một chức vụ thường xuyên trong các cơ quan Chính phủ, ở trong hay ngoài nước đều là công chức theo quy chế này, trừ những trường hợp riêng biệt do Chính phủ quy định [17]. Theo Luật cán bộ, công chức số 52/2019/QH14 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật cán bộ, công chức, Luật viên chức, được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIV, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 25/11/2019, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2020, quy định: Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật [32] [33]. Như vậy, các tiêu chí để xác định công chức ở Việt Nam hiện nay: - Là công dân Việt Nam.
- Được tuyển dụng, bổ nhiệm vào làm việc trong biên chế chính thức của bộ máy Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội. - Được xếp vào một ngạch trong hệ thống ngạch bậc của quản lý do Nhà nước qui định. - Được hưởng lương từ ngân sách nhà nước. 13 Do Luận văn tập trung vào nghiên cứu hoạt động phát triển công chức thực hiện quản lý nhà nước về kinh tế ở trong phạm vi cấp huyện tại Việt Nam nên tác giả luận văn sử dụng cách khái niệm về công chức được quy định trong Luật CBCC 2008 và Luật sửa đổi một số điều của Luật CBCC 2019 như đề cập ở trên.
* Khái niệm công chức thực hiện quản lý nhà nước về kinh tế Quản lý Nhà nước về kinh tế là sự tác động có tổ chức và bằng pháp quyền của Nhà nước lên nền kinh tế quốc dân nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực kinh tế trong và ngoài nước, các cơ hội có thể có, để đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế đất nước đặt ra trong điều kiện hội nhập và mở rộng giao lưu quốc tế [38]. Như vậy, công chức thực hiện QLNN về kinh tế được hiểu là người làm chuyên môn về lĩnh vực quản lý kinh tế (bao gồm cả công chức trong bộ máy quản lý kinh tế), tham gia hoạch định chính sách kinh tế và thực hiện việc quản lý của Nhà nước đối với các hoạt động kinh tế trên phạm vi toàn quốc hoặc trong từng vùng hay lĩnh vực cụ thể. Theo đó, công chức thực hiện QLNN về kinh tế cấp huyện là những người làm chuyên môn về lĩnh vực quản lý kinh tế, tham gia hoạch định chính sách kinh tế và thực hiện việc quản lý của Nhà nước đối với các hoạt động kinh tế trong phạm vi từng huyện. Trên thực tế, tùy thuộc vào điều kiện cụ thể và tình hình kinh tế - xã hội của từng địa phương để tổ chức bộ máy QLNN về kinh tế.
Tuy nhiên, công chức thực hiện QLNN về kinh tế cấp huyện thường bao gồm những người làm việc trong các cơ quan, đơn vị sau: - Văn phòng HĐND và UBND huyện - Phòng Tài chính và Kế hoạch - Phòng Kinh tế và Hạ tầng - Phòng Tài nguyên và Môi trường - Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn - Phòng Tư pháp - Thanh tra huyện 14 1. Đặc điểm công chức thực hiện quản lý nhà nước về kinh tế cấp huyện Đội ngũ công chức thực hiện QLNN về kinh tế cấp huyện là những người làm việc trong bộ máy QLNN về kinh tế ở cấp huyện; thực thi nhiệm vụ xây dựng, phát triển kinh tế, quản lý kinh tế gắn với địa bàn huyện cụ thể. Đặc điểm của đội ngũ CCQLNN về kinh tế cấp huyện được thể hiện: - Hoạt động của họ gắn với quyền lực nhà nước và pháp luật nhà nước. Trong hoạt động QLNN về kinh tế, đội ngũ công chức thực hiện QLNN về kinh tế cấp huyện phải thực hiện theo đúng quy định của pháp luật nhà nước; ngoài ra, theo phân cấp, tùy theo đặc điểm, điều kiện cụ thể, mỗi đơn vị lại có những quy định cụ thể sao cho phù hợp với đặc điểm, tình hình của địa phương.
- Hoạt động công chức thực hiện QLNN về kinh tế ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống nhân dân địa phương. Xuất phát từ vai trò trực tiếp chuyển tải và triển khai thực hiện đường lối đổi mới kinh tế của Đảng và Nhà nước tới nhân dân nên đội ngũ công chức thực hiện QLNN về kinh tế cấp huyện có quan hệ mật thiết, chặt chẽ với đời sống của nhân dân trên địa phương. Vì vậy, đội ngũ công chức có năng lực công tác, có chuyên môn, nghiệp vụ thì việc triển khai thực hiện sẽ có hiệu quả. Ngược lại, nếu đội ngũ này yếu về năng lực và chuyên môn, nghiệp vụ thì việc chuyển tải và cụ thể hóa các đường lối chính sách trong thực tiễn sẽ không đạt hiệu quả, thậm chí còn làm sai các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế.
- Công chức thực hiện QLNN về kinh tế cấp huyện phải chịu áp lực rất lớn trong công việc. Hoạt động của đội ngũ công chức thực hiện QLNN về kinh tế gắn trực tiếp với người dân địa phương cũng như các tổ chức kinh tế ở địa phương trên nhiều mặt. Vì vậy, áp lực về khối lượng công việc cần giải quyết cũng như áp lực yêu cầu về thời gian cần hoàn thành là rất lớn, nhất là các lĩnh vực nhạy cảm dễ nảy sinh tiêu cực và khiếu kiện như lĩnh vực đất đai, đền bù thu hồi đất để giải phóng mặt bằng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Vai trò của đội ngũ công chức thực hiện quản lý nhà nước về kinh tế cấp huyện Công chức thực hiện QLNN về kinh tế cấp huyện có vai trò quan trọng trong công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế của các huyện trên địa bàn cả nước.
Vai trò đó được cụ thể như sau: Thứ nhất, công chức thực hiện QLNN về kinh tế cấp huyện là những người trực tiếp xây dựng chiến lược phát triển kinh tế của địa phương Các công chức thực hiện QLNN về kinh tế cùng với chính quyền cấp huyện căn cứ vào các chính sách kinh tế - xã hội, văn bản pháp luật của Đảng, Nhà nước và của tỉnh để xây dựng chiến lược phát triển cụ thể từng giai đoạn phù hợp với điều kiện cụ thể của từng huyện sao cho phù hợp và hiệu quả nhất. Thứ hai, công chức thực hiện QLNN về kinh tế cấp huyện là những người cụ thể hóa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước thành hiện thực. Trên cơ sở các chủ trương, đường lối, chính sách, chiến lược và kế hoạch của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế, chính quyền địa phương các cấp xây dựng và triển khai những biện pháp cụ thể để thực hiện phù hợp với điều kiện địa phương. Các công chức thực hiện QLNN về kinh tế cấp huyện đóng góp một phần không nhỏ trong việc hiện thực hóa các chủ trương, chính sách đó trên thực tế.
Thứ ba, công chức thực hiện QLNN về kinh tế cấp huyện là cầu nối giữa Nhà nước với Nhân dân và các tổ chức kinh tế trên địa bàn huyện. Công việc của công chức thực hiện QLNN về kinh tế gắn liên với các tổ chức kinh tế và nhân dân trên địa bàn huyện. Họ chính là những người làm việc trực tiếp và lắng nghe nguyện vọng của các tổ chức kinh tế và nhân dân. Chính vì vậy, họ sẽ có thể đề đạt những tâm tư nguyện vọng của các tổ chức kinh tế, của nhân dân đến các cơ quan quản lý Nhà nước cấp trên, từ đó sẽ tìm được các giải pháp và các chính sách phát triển kinh tế phù hợp nhằm tạo sự đồng thuận trong nhân dân với chính quyền các cấp [38].