CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động. Chính sự phân công, hợp tác lao động nhằm đến hiệu quả nhiều hơn, năng suất cao hơn trong lao động, đòi hỏi phải có sự chỉ huy phối hợp, điều hành, kiểm tra, chỉnh lý., phải có người đứng đầu. Đây là hoạt động giúp người thủ trưởng phối hợp nỗ lực của các thành viên trong nhóm, trong cộng đồng, trong tổ chức đạt được mục tiêu đề ra. Ở Việt Nam, khoa học quản lý tuy còn non trẻ, song đã có những thành tựu đáng kể, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý xã hội trong những điều kiện cụ thể tương ứng với tình hình phát triển kinh tế xã hội của đất nước.
Trong lĩnh vực quản lý giáo dục ở Việt Nam, những năm qua đã có một số công trình nghiên cứu về lý luận cũng như đề ra được các giải pháp phát triển cán bộ quản lý giáo dục như: Luận án tiến sỹ “ Cơ sở lí luận và thực tiễn của quá trình xây dựng cán bộ quản lí cấp Sở Giáo dục và Đào tạo đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục trong giai đoạn mới.” của tác giả Ngô Mạnh Hải, Luận văn thạc sỹ “Biện pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Lập Trạch tỉnh Vĩnh Phúc” của tác giả Lê Minh Tiến. Tuy vậy, với những biến động của bối cảnh giáo dục, trước những yêu cầu mới của phát triển, giáo dục THCS cần có những nghiên cứu phù hợp đáp ứng trong giai đoạn phát triển hiện nay. Hơn nữa, tính đến thời điểm này, chưa có đề tài nghiên cứu khoa học nào đề cập đến vấn đề phát triển đội ngũ CBQL trường THCS của huyện An Lão thành phố Hải Phòng. Vì vậy, việc nghiên cứu biện pháp phát triển đội ngũ CBQL trường THCS huyện An Lão thành phố Hải Phòng là rất cần thiết.
Những khái niệm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quản lý Có thể hiểu khái niệm quản lý theo nhiều quan niệm và cách tiếp cận khác nhau. Trong khuôn khổ của luận văn này chúng tôi chỉ đưa ra một trong số những định nghĩa kinh điển nhất: Quản lý là tác động có chủ hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) – trong một tổ chức, nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức [12, tr. Từ các quan niệm về quản lý, chúng ta có thể rút ra những vấn đề cốt lõi của quản lý đó là: Chủ thể quản lý (ai quản lý): Chỉ có thể là con người hoặc một tổ chức do con người cụ thể lập nên.
Khách thể quản lý (quản lý ai, quản lý cái gì, quản lý công việc gì): Đó có thể là người, tổ chức, vật chất hay sự việc. Giữa chủ thể và khách thể quản lý có mối quan hệ tác động qua lại, tương hỗ nhau, chủ thể quản lý làm nảy sinh các tác động quản lý còn khách thể quản lý thì sản sinh ra các giá trị vật chất và tinh thần có giá trị sử dụng trực tiếp đáp ứng nhu cầu của con người, thoả mãn mục đích của chủ thể quản lý. Trong quản lý, chủ thể quản lý phải có tác động phù hợp và sắp xếp hợp lý các tác động đó nhằm đạt mục tiêu. Do đó quản lý phải có sự kết hợp chặt chẽ giữa tri thức và lao động.
Xét dưới góc độ điều khiển học hành động quản lý chính là quá trình điều khiển sắp xếp tác động làm cho đối tượng quản lý thay đổi trạng thái (từ lộn xộn thành trật tự theo ý chí và mục tiêu của nhà quản lý). Cán bộ quản lý Cán bộ quản lý là các cá nhân thực hiện các chức năng và nhiệm vụ quản lý nhất định của bộ máy quản lý. CBQL được hiểu là người điều hành hay điều khiển, tổ chức thực hiện công việc. CBQL chính là người “Nhạc trưởng” điều hành, chỉ huy hệ thống (tổ chức).
Mỗi CBQL nhận trách nhiệm trong bộ máy quản lý bằng hình thức bổ nhiệm. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong thực tế, những CBQL đứng đầu một tổ chức, một đơn vị thì người đó còn được gọi là lãnh đạo. Người lãnh đạo là “ người quản lý ở vị trí cấp cao nhất của đơn vị, là người chịu hoàn toàn trách nhiệm về thực hiện sứ mệnh chính trị của đơn vị. Người có dấu ấn tinh thần mạnh mẽ đến sự phát triển của đơn vị”[4].
Hoạt động của người lãnh đạo là giải quyết những vấn đề chung đảm bảo cho sự phát triển của cả hệ thống. Như vậy lãnh đạo và CBQL có nhiều điểm thống nhất gặp nhau, cả hai đều là chủ thể ra quyết định, điều khiển hoạt động của tổ chức; người lãnh đạo cũng phải thực hiện các chức năng của người quản lý. Tuy nhiên hai khái niệm cán bộ lãnh đạo và CBQL không đồng nhất với nhau. Trong hoạt động của người lãnh đạo chủ yếu là định hướng cho khách thể thông qua hệ thống cơ chế, đường lối, chủ trương, chính sách “làm thức tỉnh” hành vi của đối tượng, định hướng hoạt động của đối tượng.
Còn hoạt động quản lý chỉ mang tính điều khiển vận hành thông qua những thiết chế có tính pháp lệnh được quy định từ trước. Cán bộ quản lý giáo dục là người làm công việc lãnh đạo, quản lý, điều hành các hoạt động giáo dục từ: bộ, cục, vụ, viện ở trung ương đến các sở, phòng, ban, cơ sở giáo dục thuộc ngành giáo dục. CBQL trường học, cơ sở GD & ĐT là đội ngũ cán bộ điều hành, thực hiện quá trình giáo dục trong các trường học, cơ sở GD & ĐT. Người hiệu trưởng một nhà trường do đặc điểm sứ mệnh và chức năng thiết chế vừa có tính sư phạm và tính kinh tế đối với xã hội nên vừa là người quản lý vừa là người lãnh đạo.
* Người quản lý được phân theo “cấp quản lý”, bao gồm: Người quản lý cấp thấp nhất: là người chịu trách nhiệm trực tiếp về kết quả sản xuất hay dịch vụ do những thành viên của bộ phận mà người đó phụ trách thực hiện. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Người quản lý cấp trung gian: Là những người tiếp thu những chủ trương, chiến lược, chính sách có tầm rộng lớn và toàn diện từ người quản lý cấp cao rồi chuyển tải chúng thành những mục tiêu, kế hoạch chuyên biệt hơn, riêng lẻ hơn, cụ thể hơn cho người quản lý cấp thấp để họ thực hiện. Người quản lý cấp cao: Là những người chịu trách nhiệm định hướng, chỉ đạo và điều hành toàn diện một tổ chức. Họ phải xây dựng, xác định mục tiêu, chính sách, chiến lược cho toàn bộ tổ chức.
Mục tiêu họ đặt ra, theo thứ bậc, trật tự trong tổ chức sẽ phải đi tới từng thành viên. Như vậy, xét trong toàn bộ hệ thống, cán bộ quản lý trường THCS là CBQL cấp thấp, cấp cơ sở, quản lý trực tiếp một cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, khi xem xét trong một thiết chế nhà trường, họ lại là CBQL cấp cao nhất. Vì vậy, họ phải thực hiện các bổn phận, đó là: Bổn phận chính của quản lý cấp thấp: Người quản lý cấp thấp mới được bổ nhiệm phải học cách đặt kế hoạch và lịch biểu.
Trong quá trình hoạt động của mình, họ phải học cách để đơn vị, bộ phận của mình hòa nhập, làm việc nhịp nhàng, ăn khớp với toàn bộ tổ chức và học cách chia sẻ sự phục vụ của đội ngũ cán bộ nhân viên dưới quyền với những người quản lý khác. Bổn phận chính của quản lý cấp cao: Chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc xem xét kế hoạch toàn diện của tổ chức, làm việc với những CBQL cấp trung gian để thực hiện kế hoạch này và duy trì sự kiểm soát toàn diện đối với mọi hoạt động của tổ chức. Cán bộ quản lý giáo dục nói chung và cán bộ quản lý trường THCS nói riêng cần phải thực hiện 4 chức năng sau: Chức năng kế hoạch hoá: Kế hoạch hoá là một chức năng quản lý. Kế hoạch hoá có nghĩa là xác định được mục tiêu, mục đích đối với thành tựu tương lai của tổ chức và các con đường, biện pháp, cách thức để đạt được mục tiêu, mục đích đó.
Chức năng tổ chức : Khi người quản lý đã lập xong kế hoạch, họ cần phải chuyển hoá những ý tưởng khá trừu tượng ấy thành hiện thực. Tổ chức là quá LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trình hình thành lên cấu trúc các quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận trong một tổ chức nhằm làm cho họ thực hiện thành công các kế hoạch và đạt được mục tiêu tổng thể của tổ chức. Chức năng lãnh đạo, chỉ đạo: là quá trình tác động đến các thành viên của tổ chức, làm cho họ gắn kết, nhiệt tình, tự giác và nỗ lực phấn đấu đạt được mục tiêu của tổ chức. Chức năng kiểm tra: Kiểm tra là một chức năng quản lý, thông qua đó người phụ trách đơn vị theo dõi, giám sát các thành quả hoạt động và tiến hành những hoạt động sửa chữa, uốn ắn nếu cần thiết.
Các chức năng quản lý làm nên bản chất quản lý. Nó nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy và là nhân tố thúc đẩy sự phát triển của tổ chức. Các chức năng này của hoạt động quản lý được thực hiện liên tiếp, đan xen vào nhau, phối hợp và bổ sung cho nhau tạo thành chu trình quản lý. Trong chu trình quản lý có một yếu tố không thể thiếu được, nó có mặt trong tất cả các giai đoạn, nó vừa là điều kiện, vừa là phương tiện cho nhà quản lý khi thực hiện chức năng quản lý và ra quyết định quản lý đó là thông tin.
Mối liên hệ của các chức năng quản lý được thể hiện qua sơ đồ sau: Sơ đồ 1.1: Mối liên hệ giữa các chức năng quản lý Kế hoạch Kiểm tra Thông tin Tổ chức Chỉ đạo ( Nguồn: Nguyễn Thị Mỹ Lộc. Tập bài giảng cao học QLGD, trường ĐHGD, ĐHQG Hà Nội, 2010) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Quản lý nhà trường 1.