Luận án tiến sĩ quản lý khoa học và công nghệ chính sách phát triển các doanh nghiệp spinoff nhằm thương mại hóa sản phẩm rd trong các trường đại học nghiên cứu trường hợp trường đại học công nghệ tp hồ chí minh

Luận án tiến sĩ kỹ thuật phân tích quản lý khoa học và công nghệ chính sách phát triển các doanh nghiệp spinoff nhằm thương mại hóa, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Nguyễn Đức Minh
• Người hướng dẫn: GS. Trịnh Duy Luân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ
• Đề tài: Chính Sách Phát Triển Các Doanh Nghiệp Spin-off Nhằm Thương Mại Hóa Sản Phẩm R&D Trong Các Trường Đại Học (Nghiên Cứu Trường Hợp Trường Đại Học Công Nghệ TP. Hồ Chí Minh)
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Các công trình nghiên cứu đã công bố liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Các công trình nghiên cứu spin-off và doanh nghiệp spin-off
• 1.3. Các công trình nghiên cứu thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu
• 1.4. Các công trình nghiên cứu chính sách phát triển doanh nghiệp
• 1.5. Đánh giá các nghiên cứu đã công bố liên quan đến đề tài luận án
• 1.6. Những điểm mà luận án cần tập trung nghiên cứu giải quyết
• 1.7. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP SPIN-OFF NHẰM THƯƠNG MẠI HÓA SẢN PHẨM R&D TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC
• 2.1. Các khái niệm cơ bản của đề tài
• 2.2. Khái niệm doanh nghiệp spin-off trong trường đại học
• 2.3. Khái niệm chính sách phát triển các doanh nghiệp spin-off
• 2.4. Khái niệm về nghiên cứu và triển khai (R&D)
• 2.5. Khái niệm thương mại hóa kết quả nghiên cứu
• 2.6. Lý thuyết nghiên cứu chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off trong trường đại học
• 2.7. Tiếp cận liên ngành
• 2.8. Các lý thuyết thương mại sản phẩm, liên kết R&D
• 2.9. Lý thuyết đổi mới Khoa học và công nghệ quốc gia
• 2.10. Lý thuyết và phương pháp đánh giá tác động chính sách
• 2.11. Nội dung chính sách phát triển các doanh nghiệp spin-off trong trường đại học
• 2.11.1. Chính sách khuyến khích tinh thần kinh doanh, khởi nghiệp
• 2.11.2. Chính sách quản lý sở hữu trí tuệ trường đại học
• 2.11.3. Chính sách đầu tư tài chính
• 2.11.4. Chính sách phát triển nguồn nhân lực
• 2.11.5. Chính sách liên kết doanh nghiệp spin-off
• 2.11.6. Chính sách thực thi quyền tự chịu trách nhiệm cho các trường đại học
• 2.11.7. Chính sách phát triển Khoa học và công nghệ đổi mới sáng tạo của Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.12. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG VÀ CÁC CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP SPIN-OFF TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Khái quát về trường đại học Việt Nam hiện nay
• 3.2. Trường đại học công lập
• 3.3. Trường đại học ngoài công lập
• 3.4. Chính sách phát triển các doanh nghiệp spin-off trong trường đại học
• 3.4.1. Chính sách khuyến khích tinh thần kinh doanh, khởi nghiệp
• 3.4.2. Chính sách quản lý sở hữu trí tuệ trường đại học
• 3.4.3. Chính sách đầu tư tài chính
• 3.4.4. Chính sách phát triển nguồn nhân lực
• 3.4.5. Chính sách liên kết doanh nghiệp spin-off
• 3.4.6. Chính sách thực thi quyền tự chủ cho các trường đại học
• 3.4.7. Chính sách phát triển Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo của Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.5. Thực trạng chính sách của Nhà nước trong việc phát triển doanh nghiệp spin-off trong trường đại học ở Việt Nam
• 3.6. Thực trạng triển khai chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off tại một số trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.6.1. Hoạt động của doanh nghiệp spin-off tại đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.6.2. Thương mại hóa và chuyển giao công nghệ
• 3.6.3. Liên kết doanh nghiệp spin-off
• 3.6.4. Hoạt động của doanh nghiệp spin-off tại đại học Bách Khoa Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.6.5. Hoạt động của doanh nghiệp spin-off tại trường đại học FPT
• 3.7. Đánh giá chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off tại các trường đại học Việt Nam
• 3.8. Các vấn đề đặt ra đối với chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off tại các trường đại học hiện nay
• 3.9. Thực thi chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off tại đại học Hutech TP.HCM, đại học Bách Khoa TP.HCM và đại học FPT
• 3.10. Tiểu kết Chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP SPIN-OFF TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC VIỆT NAM
• 4.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước đối với việc hoàn thiện chính sách nhà nước nhằm thúc đẩy doanh nghiệp spin-off phát triển
• 4.2. Căn cứ năng lực hoạt động mô hình spin-off tại đại học Công Nghệ TP.HCM; đại học Bách Khoa TP.HCM, đại học FPT
• 4.3. Giải pháp hoàn thiện chính sách nhà nước nhằm thúc đẩy doanh nghiệp spin-off phát triển
• 4.3.1. Nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách quản lý sở hữu trí tuệ
• 4.3.2. Nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách đầu tư tài chính
• 4.3.3. Nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển nguồn nhân lực
• 4.3.4. Nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách liên kết tổ chức hoạt động của doanh nghiệp spin-off
• 4.4. Điều kiện để thực hiện các giải pháp chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off
• 4.5. Tiểu kết Chương 4
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về doanh nghiệp spin off

Doanh nghiệp spin-off là một mô hình kinh doanh phát triển từ các kết quả nghiên cứu tại các trường đại học. Mô hình này không chỉ giúp thương mại hóa các sản phẩm nghiên cứu mà còn tạo ra giá trị kinh tế cho xã hội. Tại Đại học Công nghệ TP.HCM, việc phát triển các doanh nghiệp spin-off đã trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển khoa học và công nghệ. Theo nghiên cứu, các doanh nghiệp này thường được hình thành từ các dự án nghiên cứu có tiềm năng thương mại hóa cao. Việc khởi nghiệp từ nghiên cứu không chỉ tạo ra việc làm mà còn thúc đẩy sự đổi mới sáng tạo trong cộng đồng. "Chúng ta cần phải tạo ra một môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp spin-off phát triển, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của đất nước".

1.1. Khái niệm và vai trò của doanh nghiệp spin off

Doanh nghiệp spin-off được định nghĩa là các công ty được thành lập từ các kết quả nghiên cứu tại các trường đại học. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển giao công nghệ và thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu. Mô hình này không chỉ giúp các nhà nghiên cứu hiện thực hóa ý tưởng mà còn tạo ra giá trị kinh tế cho xã hội. Theo một nghiên cứu, các doanh nghiệp spin-off có khả năng phát triển nhanh chóng nhờ vào sự hỗ trợ từ các trường đại học và các chính sách khuyến khích từ nhà nước. "Việc phát triển các doanh nghiệp spin-off là một trong những cách hiệu quả nhất để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế".

II. Chính sách phát triển doanh nghiệp spin off tại Đại học Công nghệ TP

Chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off tại Đại học Công nghệ TP.HCM được xây dựng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc khởi nghiệp từ nghiên cứu. Các chính sách này bao gồm việc hỗ trợ tài chính, cung cấp cơ sở hạ tầng và tạo ra môi trường khởi nghiệp tích cực. Đặc biệt, chính sách khuyến khích tinh thần khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo là rất quan trọng. "Chúng tôi cam kết sẽ tạo ra một hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh mẽ, nơi mà các nhà nghiên cứu có thể hiện thực hóa ý tưởng của mình". Việc thực hiện các chính sách này không chỉ giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp spin-off mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

2.1. Các chính sách hỗ trợ khởi nghiệp từ nghiên cứu

Các chính sách hỗ trợ khởi nghiệp từ nghiên cứu tại Đại học Công nghệ TP.HCM bao gồm việc cung cấp các nguồn lực tài chính, hỗ trợ kỹ thuật và tư vấn cho các doanh nghiệp spin-off. Chính sách này nhằm khuyến khích các nhà nghiên cứu tham gia vào quá trình thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu. "Chúng tôi tin rằng việc hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp spin-off sẽ giúp họ vượt qua những khó khăn ban đầu và phát triển bền vững". Ngoài ra, việc tạo ra các chương trình đào tạo và hội thảo về khởi nghiệp cũng là một phần quan trọng trong chính sách này.

III. Thực trạng và thách thức trong phát triển doanh nghiệp spin off

Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, việc phát triển doanh nghiệp spin-off tại Đại học Công nghệ TP.HCM vẫn gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt nguồn lực tài chính và cơ sở hạ tầng cần thiết cho các doanh nghiệp này. Nhiều nhà nghiên cứu vẫn chưa có đủ kiến thức về thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu. "Chúng ta cần phải cải thiện khả năng tiếp cận nguồn vốn cho các doanh nghiệp spin-off và nâng cao nhận thức về thương mại hóa trong cộng đồng nghiên cứu". Việc giải quyết những thách thức này sẽ giúp tăng cường sự phát triển của các doanh nghiệp spin-off và đóng góp vào sự phát triển kinh tế của đất nước.

3.1. Những thách thức trong việc thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu

Thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu là một quá trình phức tạp và đầy thách thức. Nhiều sản phẩm nghiên cứu chưa được áp dụng vào thực tiễn, dẫn đến lãng phí nguồn lực. Các nhà nghiên cứu thường thiếu kinh nghiệm trong việc xây dựng mô hình kinh doanh và tiếp cận thị trường. "Để giải quyết vấn đề này, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các trường đại học và doanh nghiệp, nhằm tạo ra các chương trình đào tạo và hỗ trợ cho các nhà nghiên cứu". Việc nâng cao khả năng thương mại hóa sẽ giúp các doanh nghiệp spin-off phát triển mạnh mẽ hơn.

IV. Giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển doanh nghiệp spin off

Để phát triển doanh nghiệp spin-off một cách hiệu quả, cần có những giải pháp hoàn thiện chính sách. Các giải pháp này bao gồm việc cải thiện cơ chế hỗ trợ tài chính, tăng cường đào tạo cho các nhà nghiên cứu và xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp. "Chúng tôi cần phải tạo ra một môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp spin-off phát triển, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của đất nước". Việc thực hiện các giải pháp này sẽ giúp tăng cường sự phát triển của các doanh nghiệp spin-off và đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

4.1. Các giải pháp cụ thể để phát triển doanh nghiệp spin off

Các giải pháp cụ thể để phát triển doanh nghiệp spin-off bao gồm việc xây dựng các quỹ đầu tư cho khởi nghiệp, tổ chức các chương trình đào tạo về khởi nghiệp và thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu. Ngoài ra, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các trường đại học và doanh nghiệp để tạo ra các cơ hội kết nối và hỗ trợ cho các doanh nghiệp spin-off. "Chúng tôi tin rằng việc tạo ra một mạng lưới hỗ trợ mạnh mẽ sẽ giúp các doanh nghiệp spin-off phát triển bền vững".

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ (mã số: 934 0412.01) của nghiên cứu sinh Nguyễn Đức Minh, được thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2023 dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Trịnh Duy Luân, có tiêu đề: "Chính sách phát triển các doanh nghiệp spin-off nhằm thương mại hóa sản phẩm R&D trong các trường đại học (Nghiên cứu trường hợp Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh)".

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Theo tác giả, trường đại học thực hiện ba chức năng cơ bản gồm đào tạo, hoạt động khoa học và công nghệ (KH&CN), và phục vụ cộng đồng. Trong bối cảnh đổi mới sáng tạo, mô hình doanh nghiệp spin-off (doanh nghiệp khởi nguồn công nghệ từ trường đại học) là phương thức chuyển giao kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ (R&D) vào sản xuất và đời sống xã hội. Tại Việt Nam, nhiều sản phẩm đầu ra của hoạt động nghiên cứu khoa học chưa được áp dụng vào thực tiễn, còn dừng lại ở mức độ báo cáo; số lượng kết quả nghiên cứu được thương mại hóa còn hạn chế so với khối lượng công trình được thực hiện.

Mặc dù Nhà nước đã ban hành các chủ trương, văn bản quy phạm pháp luật như Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP, Luật Chuyển giao công nghệ, Nghị định 115/2005/NĐ-CP, Nghị định 96/2010/NĐ-CP, Nghị định 80/2007/NĐ-CP và Quyết định số 2133/QĐ-TTg ngày 01/12/2011 (đặt mục tiêu phát triển 15 doanh nghiệp spin-off đến năm 2020 và 20 doanh nghiệp spin-off định hướng đến năm 2030), hệ thống chính sách dành cho mô hình spin-off trong trường đại học vẫn bộc lộ nhiều khoảng trống. Các quy định pháp luật chưa đồng bộ, chưa tạo đủ cơ chế khuyến khích giảng viên, nhà khoa học thành lập doanh nghiệp hoặc đầu tư khai thác kết quả nghiên cứu.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án chỉ rõ: phần lớn các nghiên cứu trong nước trước đây mới dừng lại ở việc đánh giá thực trạng chính sách thương mại hóa tại các trường đại học công lập. Các trường đại học ngoài công lập thuộc khối ngành kỹ thuật chưa được khảo sát đầy đủ để cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện cơ chế, chính sách. Đồng thời, các công trình nghiên cứu mang tính hệ thống về mô hình doanh nghiệp spin-off tại Việt Nam còn thiếu hụt cả về lý luận và phương pháp luận.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu chung của luận án là nghiên cứu, đánh giá chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off trong các trường đại học kỹ thuật nhằm xác định thực trạng tác động tích cực và hạn chế của chính sách đến việc phát triển spin-off và thương mại hóa sản phẩm R&D, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Luận án xác định 4 mục tiêu cụ thể:

1. Xây dựng cơ sở lý luận về chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off nhằm thương mại hóa các sản phẩm R&D tại các trường đại học.
2. Tìm hiểu thực trạng các doanh nghiệp spin-off trong các trường đại học của Việt Nam, việc thương mại hóa sản phẩm R&D của các doanh nghiệp này và những chính sách có liên quan.
3. Xác định những nhân tố tác động tới sự phát triển của doanh nghiệp spin-off tại các trường đại học, qua đó thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm R&D; đánh giá tác động tích cực và tiêu cực của chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off.
4. Đề xuất một số chính sách tác động tới những nhân tố thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp spin-off tại các trường đại học, qua đó hỗ trợ thương mại hóa sản phẩm R&D.

Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm:

1. Tóm tắt các thành tựu, hạn chế và nguyên nhân từ chính sách phát triển spin-off; khảo sát thực trạng chính sách tại một số trường đại học kỹ thuật (nghiên cứu điển hình tại Trường Đại học Công nghệ TP.HCM cùng hai trường đối sánh là Trường Đại học Bách khoa – ĐHQG TP.HCM và Trường Đại học FPT).
2. Xác định mối quan hệ giữa chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm R&D và các yếu tố trong khung chính sách.
3. Đề xuất khung chính sách, giải pháp, lộ trình, môi trường thực hiện chính sách và dự báo tính khả thi, tác động chính sách.

Câu hỏi nghiên cứu

• Câu hỏi nghiên cứu chủ đạo (3.1): Có những giải pháp chính sách nào để phát triển các doanh nghiệp spin-off tại các trường đại học, và qua đó có thể thương mại hóa được các sản phẩm R&D?
• Câu hỏi nghiên cứu bổ trợ (3.2):
  • Thực trạng phát triển của các doanh nghiệp spin-off tại các trường đại học của Việt Nam, việc thương mại hóa sản phẩm R&D của các doanh nghiệp này và những chính sách có liên quan như thế nào?
  • Những nhân tố nào tác động tới các chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off tại trường đại học, qua đó giúp thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm R&D của các doanh nghiệp này?

Giả thuyết nghiên cứu

• Giả thuyết chủ đạo (4.1): Có những giải pháp chính sách tác động tới các yếu tố quản lý sở hữu trí tuệ, đầu tư tài chính, phát triển nguồn nhân lực và liên kết doanh nghiệp spin-off thì sẽ giúp phát triển các doanh nghiệp spin-off trong trường đại học, từ đó thúc đẩy thương mại hóa các sản phẩm R&D.
• Giả thuyết nghiên cứu bổ trợ (4.2):
  • Sự phát triển của các doanh nghiệp spin-off tại các trường đại học còn khó khăn; việc thương mại hóa sản phẩm R&D của các doanh nghiệp này còn nhiều hạn chế.
  • Hiện nay, những chính sách liên quan đến doanh nghiệp spin-off còn thiếu, còn chung chung, chưa đồng bộ và chưa hướng tới thương mại hóa sản phẩm R&D. Để tháo gỡ các rào cản cần có cơ sở pháp lý, chính sách hỗ trợ phù hợp và các giải pháp về quản lý sở hữu trí tuệ, đầu tư tài chính, phát triển nguồn nhân lực và liên kết doanh nghiệp.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Chính sách của Nhà nước đối với việc phát triển doanh nghiệp spin-off trong trường đại học ở Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Thu thập dữ liệu và tư liệu giai đoạn 2016 - 2020; đánh giá tác động chính sách và đề xuất giải pháp cho giai đoạn đến năm 2030.
• Phạm vi không gian: Khảo sát tại một số trường đại học tiêu biểu trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, tập trung nghiên cứu trường hợp điển hình là Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH), có phân tích so sánh với Trường Đại học Bách khoa TP.HCM (đại diện khối công lập) và Trường Đại học FPT (đại diện khối ngoài công lập).
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào 4 nhóm chính sách can thiệp: chính sách quản lý sở hữu trí tuệ (SHTT), chính sách đầu tư tài chính, chính sách phát triển nguồn nhân lực và chính sách hỗ trợ liên kết tổ chức hoạt động của doanh nghiệp spin-off. Luận án không đi sâu vào việc thương mại hóa các kết quả nghiên cứu cơ bản.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo ba mạch nội dung chính:

Các nghiên cứu về spin-off và mô hình doanh nghiệp spin-off

• Nghiên cứu quốc tế: Manuel Stagars (2015) phân tích phương thức tích hợp startup và spin-off vào cấu trúc trường đại học thông qua vườn ươm và liên kết tư nhân. Luigi Fici và Michela Piccarozzi (2016) tiếp cận spin-off dưới góc độ thiết kế tổ chức và quốc tế hóa trường đại học. Lavinia-Maria Cernescu và Luisa Dungan (2015) làm rõ vai trò của đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và phân định khái niệm spin-off với startup. Jan Hunady, Marta Orviska và Peter Pisar (2019) so sánh các chỉ số GDĐH tại châu Âu và xác định các yếu tố thúc đẩy thành lập spin-off.
• Nghiên cứu trong nước: Bạch Tân Sinh và cộng sự (2003-2004) nghiên cứu sự hình thành doanh nghiệp KH&CN và điều kiện chuyển đổi tổ chức R&D sang cơ chế doanh nghiệp. Hoàng Xuân Long và cộng sự (2006) khảo sát mô hình liên kết viện, trường với doanh nghiệp tại Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Cần Thơ. Đinh Văn Toàn và cộng sự (2019) nghiên cứu phát triển doanh nghiệp trong cơ sở giáo dục đại học từ kinh nghiệm quốc tế đến Việt Nam. Đặng Thị Tố Tâm (2019) khảo sát thực trạng chuyển giao KH&CN từ trường đại học sang doanh nghiệp. Ngô Hữu Thống (2022) nhận diện rào cản và rủi ro khi thành lập spin-off từ góc nhìn cơ sở giáo dục đại học trong nước. Bành Quốc Tuấn và Nguyễn Thị Thái Hà (2021) phân tích spin-off như giải pháp thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Các nghiên cứu về thương mại hóa sản phẩm R&D

• Nghiên cứu quốc tế: Farsi và cộng sự (2011) nghiên cứu trường hợp Đại học Tehran (Iran), sử dụng lý thuyết thể chế của North (1990) để chỉ ra 2 nhóm nhân tố cản trở (thể chế chính thức và thể chế phi chính thức) cùng 8 nhóm rào cản cụ thể (tổ chức, quản lý, môi trường, công nghiệp, pháp lý, văn hóa, nguồn lực, tài chính). Einar Rasmussen (2008) phân tích chính sách hỗ trợ của chính phủ Canada đối với spin-off thông qua các văn phòng chuyển giao công nghệ. Graham Richards (2009) mô tả lộ trình thương mại hóa tài sản trí tuệ từ phòng thí nghiệm ra thị trường. Einar Rasmussen và Magnus Gulbrandsen (2006) tổng kết 2 làn sóng phát triển tại châu Âu (thập niên 1980 với công viên khoa học, thập niên 1990 tập trung vào cấp phép sáng chế và spin-off). Saheed A. Gbadegeshin (2017) khảo sát quy trình thương mại hóa công nghệ cao qua spin-off tại Đại học Turku (Phần Lan). Henry Bigne (2015) dùng lý thuyết dựa trên nguồn lực (RBV) phân tích 4 nhóm nguồn lực (thể chế, nhân lực, tài chính, thương mại) tại các đại học Tây Ban Nha.
• Nghiên cứu trong nước: Hoàng Văn Hoa và cộng sự (2017) đánh giá thực trạng thương mại hóa kết quả KH&CN tại các trường đại học công lập thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nguyễn Hữu Xuyên (2021) nghiên cứu quản lý sáng chế, chuyển giao và thương mại hóa công nghệ phục vụ đổi mới sáng tạo. Nguyễn Thị Thu Hằng (2010) và Hoàng Nguyên Phong (2010) phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến liên kết viện, trường và doanh nghiệp.

Các nghiên cứu về chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off

Vũ Cao Đàm (2014) bàn về triết lý và cải cách chính sách khoa học - giáo dục tại Việt Nam. Mai Hà, Hoàng Văn Tuyên và Đào Thanh Trường (2015) phân tích khung pháp lý, thiết chế hỗ trợ doanh nghiệp KH&CN trước và sau Nghị định 80/2007/NĐ-CP.

Vị trí và khoảng trống luận án giải quyết

Luận án kế thừa các lý thuyết về thể chế, mô hình liên kết và thương mại hóa, đồng thời giải quyết khoảng trống học thuật: chưa có công trình nào đánh giá có hệ thống tác động của chính sách nhà nước đến sự phát triển của spin-off tại các trường đại học kỹ thuật ngoài công lập ở Việt Nam. Luận án tích hợp 4 chiều kích chính sách (SHTT, tài chính, nhân lực, liên kết doanh nghiệp) trong một khung phân tích thống nhất áp dụng cho trường hợp điển hình Trường Đại học Công nghệ TP.HCM và các trường đối chứng.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khái niệm

• Khái niệm: Luận án phân định rõ các thuật ngữ "Spin-off", "Doanh nghiệp spin-off trong trường đại học" (University Spin-off), "Chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off", "Nghiên cứu và triển khai (R&D)", "Thương mại hóa kết quả nghiên cứu". Luận án chỉ ra sự khác biệt giữa university spin-off và startup thông thường: spin-off hình thành trực tiếp từ việc khai thác tài sản trí tuệ và kết quả nghiên cứu tạo ra bên trong trường đại học, gắn kết chặt chẽ với nguồn lực học thuật của cơ sở chủ quản.
• Khung lý thuyết:
  • Tiếp cận liên ngành giữa khoa học quản lý, kinh tế học, luật học và xã hội học.
  • Mô hình Ba vòng xoắn ốc (Triple Helix) của Henry Etzkowitz và Loet Leydesdorff (1995, 2021) mô tả tương tác ba bên: Nhà nước - Viện/Trường - Doanh nghiệp trong nền kinh tế tri thức.
  • Lý thuyết kinh tế thể chế của Douglass North (1990) phân tích tác động của các quy tắc chính thức (văn bản quy phạm pháp luật) và phi chính thức (nhận thức, văn hóa học thuật) đến hành vi thương mại hóa.
  • Lý thuyết dựa trên nguồn lực (Resource-Based View - RBV).
  • Phương pháp luận phân tích chính sách công (James Anderson, 2003) và sơ đồ chuỗi kết quả chính sách nhằm đo lường tác động can thiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Cách tiếp cận: Tiếp cận quản lý; tiếp cận tâm lý học; tiếp cận nội quan và ngoại quan; tiếp cận quan sát tham dự (tác giả là giảng viên đại học trực tiếp làm việc trong môi trường nghiên cứu).
• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập và phân tích tài liệu sơ cấp (văn bản pháp luật, báo cáo của Bộ GD&ĐT, Bộ KH&CN, Sở KH&CN TP.HCM, báo cáo hoạt động KH&CN của các trường) và tài liệu thứ cấp (sách chuyên khảo, bài báo khoa học).
• Phương pháp phỏng vấn sâu định tính: Thực hiện 15 cuộc phỏng vấn sâu với các chuyên gia, nhà quản lý đại học và cơ quan quản lý nhà nước tại TP.HCM:

STT	Họ tên chuyên gia	Chức danh / Vị trí công tác
1	GS.TSKH. Hồ Đắc Lộc	Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ TP.HCM (HUTECH)
2	PGS. Trần Thị Mỹ Diệu	Hiệu trưởng Trường ĐH Văn Lang
3	TS. Đỗ Hữu Nguyên Lộc	Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TP.HCM
4	Bà Nguyễn Thị Ngọc Nhung	Trưởng phòng Quản lý SHTT, Sở KH&CN TP.HCM
5	Ông Trần Đình Mai	Trưởng ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP.HCM
6	PGS.TS. Võ Đình Bảy	Viện trưởng Viện Công nghệ cao Hutech
7	TS. Nguyễn Khánh Sơn	Phó Trưởng khoa Công nghệ Vật liệu, ĐHBK TP.HCM - BKTechs
8	TS. Trần Thế Trung	Viện trưởng Viện Nghiên cứu Công nghệ FPT (FTRD)
9	PGS.TS. Nguyễn Xuân Hùng	Giám đốc Trung tâm Thương mại hóa CIRTech, ĐH Hutech
10	PGS.TS. Phùng Văn Phúc	Trưởng phòng Quản lý KH&CN, Trường ĐH Hutech
11	ThS. Hà Thị Huyền Trang	Phó Trưởng phòng Quản lý KH&CN, Trường ĐH Hutech
12	TS. Đỗ Chiếm Tài	Trưởng phòng Quản lý KH&CN, Trường ĐH Quốc tế Hồng Bàng
13	TS. Đào Minh Đức	Nguyên Trưởng phòng SHTT, Sở KH&CN TP.HCM
14	Ông Bùi Thanh Bằng	Giám đốc Trung tâm Thông tin và Thống kê KH&CN TP.HCM
15	TS. Đặng Quốc Minh Dương	Trưởng phòng Quản lý Khoa học, Trường ĐH Văn Hiến

• Phương pháp

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. TONG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIEN QUAN DEN 90 0. Các công trình nghiên cứu đã công bồ liên quan đến đề tài luận án. Các công trình nghiên cứu spin-off và doanh nghiệp spin-oƒƒ.

Các công trình nghiên cứu thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu. Các công trình nghiên cứu chính sách phát triển doanh nhiệp J1⁄/1118742/1-814119⁄/1-82/18/11S000nẺaa. Đánh giá các nghiên cứu đã công bố liên quan đến đề tài luận án. Những điểm mà luận án cần tập trung nghiên cứu giải quyết .- 39 Tiểu kết Chương Ï .--- e- e<©cẻ©ce£teEke++EEEEkEEkEEEEEEEEEkETEEEEEErkrrkrrkrrerrerrerke 4I Chương 2.

CƠ SỞ LÝ LUẬN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIEN DOANH NGHIỆP SPIN-OFF NHAM THƯƠNG MẠI HOA SAN PHAM R&D TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HOC. Các khái niệm cơ bản của dé tải .-¿- Sex +ESEEEE+EEEEEEEESEEEEEESErEkrkrrrrerkea 42 PIN NV C. Khái niệm doanh nghiép SDIH-Oj[ƒ. cà ST khhiikeiierirersee 43 2.

Khai niệm doanh nghiệp spin-off trong trường đại học. Khái niệm chính sách phát triển các doanh nghiệp spin-off. Khái niệm về nghiên cứu và triển khai (R&D) cececcsccscescesvesvessesvesseseeseesee 63 2. Khái niệm thương mại hóa kết quả nghién CU.

Lý thuyết nghiên cứu chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off trong trurOng 0::18. Tiếp cận liên ñgÀHhh. Các lý thuyết thương mại sản phẩm, liên kết R&D. Lý thuyết đồi mới Khoa học và công nghệ quốc gia.

Lý thuyết và phương pháp đánh giá tác động chính sách. Nội dung chính sách phát triển các doanh nghiệp spin-off trong 0/15 0:18:11. Chính sách khuyến khích tinh thân kinh thương, khởi nghiệp. Chính sách quản ly sở hữu trí tuệ trường đại NOC.

Chính sách đâu tur tài NINN. Chính sách phát triển nguôn nhân UC cescccscescscesssessssesssesssesssessssesssesessecssees 78 2. Chính sách liên kết doanh nghiệp spin-Offvcccccccsscossscssscessseesssessssessseseseesssees 81 2. Chinh sach thuc thi quyền tự chịu trách nhiệm cho các trường đại hoc.

Chính sách phát triển Khoa học và công nghệ đổi mới sảng tạo của Thành phố HO Chí Minh. - +: + £+E£+EE+EE£EEEEEEEEEEESEEEEEEEEEEEEEE11127112111211 211 xe, 85 Tid Ket Ching 0209NNnNnnnnnn he agaaŨŨỒ. THUC TRANG HOAT DONG VA CAC CHINH SACH DOI VOI DOANH NGHIEP SPIN-OFF TRONG TRUONG DAI HOC TẠI VIET NAM HIEN NAY. Khái quát về trường đại học Việt Nam hiện nay.

Trường đại học CONG ÌẬP. SG St kg kế 87 3. Trường dai hoc ngoài CONG AP. Chính sách phát triển các doanh nghiệp spin-off trong trường đại học.

Chính sách khuyến khích tinh than kinh thương, khởi nghiệp. Chính sách quản ly sở hữu trí tuệ trường đại hOC. Chính sách đâu tư tài CHInh coecceccecscsscessessessssssessessesssssssssessessssssessessessseeses 92 3. Chính sách phát triển nguôn nhân Ïực.- 5c 5 s+ce+cs+x+Ezterxerxee 97 3.

Chính sách liên kết doanh nghiệp spin-0ƒ[. Chính sách thực thi quyên tự chủ cho các trường đại học. Chính sách phát triển Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo của Thành pho Hô Chí ÌMiHLH.- 5-5 SE SE‡EE‡EE‡EE*EEEEEEEEEEEEEEEEEE12112112111111111 1110. Thực trạng chính sách của Nhà nước trong việc phát triển doanh nghiệp spin-off trong trường đại học ở Việt Nam.

Thực trạng chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off trong trường đại học ở Việt Nam nói CÏHHE. Thực trạng triển khai chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off tại một số trường đại học tại Thành phá Hà Chí Minh .--- 2 cs+e+xxs+e+zsrs2 112 3. Hoạt động của doanh nghiệp spin-off tại đại học Công nghệ Thành phố HO Chi Minh 011. Thuong mại hóa và chuyển giao công nghỆ.

VE au go. Vẻ liên kết doanh nhiệp Spin-Off. Hoạt động của doanh nghiệp spin-off tại dai hoc Bách Khoa Thành phố HO Chi Minh 0. Hoạt động của doanh nghiệp spin-off tại trường đại hoc FPT.

Đánh giá chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off tại các trường đại học ViIEt ÌNaIm. Các vấn dé đặt ra đối với chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off tại các trường đại học hẲiỆH HTJ. cv TH re 157 3. Thực thi chính sách phát triển doanh nhiép spin-off tại đại học Hutech TP.HCM, đại học Bách Khoa TP.HCM va đại học FPT.« «<< 159 Tid Két CHwong 08 90 0 n he ẽeaa.

ĐÈ XUẤT GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIEN DOANH NGHIỆP SPIN -OFF TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC VIỆT NAM. Bôi cảnh quôc tê và trong nước đôi với việc hoàn thiện chính sách nhà nước nhằm thúc đầy doanh nghiệp spin-off phát triển. Bối cảnh QUOC ẨỂ. Bối cảnh HONG HƯỚC.

Quan điểm của Nhà nước nhằm hoàn thiện chính sách thúc đây doanh nghiệp spin-off phát triỂn.-- 2-2 2£ ++E£+EE+EE£EEEE2EEEEEEEErEerErrrkerreei 179 4. Can cứ nang lực hoạt động mô hình spin-off tại đại học Công Nghệ TP.HCM; đại học Bach Khoa TP.HCM, đại học FPT. Giải pháp hoàn thiện chính sách nhà nước nhằm thúc đây doanh nghiệp spin-off phát triỂn. Nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách quản lý sở hữu trí tuệ.

Nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách dau tư tài chính. Nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách phát triển nguồn nhân lực. Nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách liên kết tổ chức hoạt động của doanh nghiỆT SJDIH-O|. ---- cv kg HH rệt 185 4.

Điều kiện dé thực hiện các giải pháp chính sách phát triển doanh nghiệp U00. DiGU KiGN Att nan nen. 190 Tiểu kết Chương 4(. - + ©c<©ce+©se+keEkEEkEkeEkeEkerkerkerkerrrrkrrkrrkrrrerrkrrkrrerrkee 194 KET LUẬN VÀ KHUYEN NGHỊ,.-- 2 2s ©ssssessesseessessssserssrsee 195 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIÁ LIEN QUAN DEN LUẬN ÁN .-s-csccsscescssErseEsetsstkserserssssssserserssre 199 TÀI LIEU THAM KHẢO.

2-2-5 5° ©5<Ss£ s£EssESs£SseEseEssessessersersee 200 PHU LUC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHU VIET TAT STT | Từ viết tắt Nội dung CGCN Chuyên giao công nghệ ĐH Đại học ĐHBK TP.HCM Đại học Bách khoa Thành phô H6 Chi Minh ĐHCL Đại học Công lập DHDL Dai hoc dan lap DHNCL Đại học ngoài Công lập ĐHQG TP.HCM Đại học Quốc Gia Thành phô Hồ Chí Minh ĐHQGHN Đại học Quốc gia Hà Nội ĐHTT Đại học tư thục DMST Đổi mới sáng tao DN Doanh nghiệp GD&DT Giao duc va Dao tao GDDH Giao duc Dai hoc GS, PGS Giáo sư, Phó giáo su KH&CN Khoa học và Công nghệ NCKH Nghiên cứu khoa học PGS. TS Phó giáo sư Tiến sĩ SHTT Sở hữu trí tuệ TMH Thương mại hóa TP.HCM Thành phố H6 Chi Minh TSTT Tài sản trí tuệ UBND Ủy ban Nhân dân DANH MỤC CÁC BANG Bảng 1. Khung lý thuyết nghiên cứu về chính sách nhằm phát triển doanh nghiép SpITI-O ẨÏ. So sánh công ty (university spin-off) và các doanh nghiệp khởi nghiệp 1/7277.

Dinh nghĩa doanh nghiệp khởi nghiệp spin-off. Bảng đánh giá các tác động của chính sách.- --- 55 5-xssxc+vcseces 71 Bang 2. Hệ thống chính sách tac động đến doanh nghiệp spin-off trường DH. Công bố khoa học của DH Công nghệ TP.

Hoạt động TMH, CGCN của DH Công nghệ TP. Số bài báo công bố trong nước theo lĩnh vực của DH Công nghệ TP. Số bài báo công bố các tạp chi ISS, Scopus của DH Công nghệ ¡5:0 —. Số lượng các TSTT thuộc quyền tác giả cấp Khoa qua 5 năm "0102/2000.

Số lượng các TSTT thuộc quyền tác giả qua 5 năm. Thống kê số lượng giảng viên cơ hữu trường ĐH Công nghệ ¡05:90 —. Tổ chức dao tao và nghiên cứu trường DH Công nghệ. Thống kê nguồn thu của Viện và Trung tâm 5 năm 2016-2020.

Thống kê tông chi đầu tư cho NCKH, CGCN 5 năm 2016-2020. Các khó khăn trong hoạt động TMH KQNC R&D. Hop tác TMH sản phẩm.-- ¿2° 2 s9SEEE+E£+EE£EEEEEEEEEEeEkrrxrrerei 142 Bảng 3. Hoạt động CGCN Trường DH Bách Khoa TP.

Số đề tài NCKH nghiệm thu trong năm (chưa tính đề tài Tỉnh/Thành phó) của Trường DH Bách Khoa TP. Công bố khoa học của trường DH Bách Khoa TP. Đề tài liên kết với địa phương, doanh nghiệp và quốc tế của Trường DH Bach Khoa TP.- 5 5c SĂ se sssersereerske 146 Bảng 3. Thống kê số lượng giảng viên cơ hữu của Trường ĐH Bách Khoa ¡5.

Hoạt động NCKH, SHTT giai đoạn 2016-2020 của DH FPT. Thống kê số lượng giảng viên cơ hữu của DH FPT. Những nguyên nhân can trở hoạt động phát triển nguồn nhân lực. Những nguyên nhân cản trở hoạt động SHTTT.

Những nguyên nhân rào cản về đầu tư tài chính. Những nguyên nhân cản trở hoạt động liên kết doanh nghiệp Bảng 3. Tông hợp các giải pháp về SHTT, đầu tư tài chính, phát triển nguồn nhân lực và liên kết doanh nghiệp.----- 2 2 22 sz=se¿ 172 Bảng 4. Khung đề xuất hoàn thiện hệ thống chính sách phát triển [1081340112900 0000007.

193 DANH MỤC CÁC HÌNH VE, DO THỊ Hình 2. Mô phỏng mô hình ba vòng xoắn ốc (triplehelix). Quá trình Nghiên cứu & triển khai .----2- 5552 s+cx+£xezxzzzsersee 68 Hình 2. Sơ đồ chuỗi kết quả chính sách.

Sơ đồ cơ cau tổ chức của DH Công nghệ TP. Hoạt động TMH, CGCN của DH Công nghệ TP. Số bài báo KH&CN công bồ trong nước theo lĩnh vực của DH Cong nghé TP. Số bài báo công bồ các tạp chi ISS, Scopus DH Công nghệ TP.

Số lượng các TSTT thuộc quyền tác giả qua 5 năm. Tổ chức đào tạo và nghiên cứu trường DH Công nghệ. Ly do chon dé tai Trường đại hoc là nơi dao tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài và nâng cao dân trí cho đất nước; thực hiện nghiên cứu khoa học (NCKH), công nghệ tao ra tri thức, sản phẩm mới, phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế. Một trường đại học (ĐH) có 3 chức năng chính là đào tạo, hoạt động khoa học và công nghệ (KH&CN), và phục vụ cộng đồng.

Trong những thập ky gần đây chúng ta đã chứng kiến nhiều sự thay đổi mạnh mẽ về hình thức và cách thức hoạt động của các trường DH, mối liên hệ của ĐH với Chính phủ, khu vực tư nhân, khu vực công nghiệp, thị trường. Hiện nay, có nhiều hình thức tổ chức trong một trường DH như vườn ươm doanh nghiệp, các công ty trong trường ĐH, các trung tâm thực hiện chức năng dịch vụ xã hội, trong đó không thé không ké đến một loại hình tô chức trong trường DH đó là các doanh nghiệp spin- off. Trên thực tiễn, mô hình doanh nghiệp spin-off trong trường DH đã tồn tại từ lâu trên thế giới. Đây là một mô hình hiện đại và có tính ưu việt rất lớn khi nó nằm trong một trường DH, tuy nhiên dường như những ưu điểm của mô hình này chưa thật sự được phát huy trong các trường ĐH ở Việt Nam và chưa thật sự dành được sự quan tâm nhất định ở cả tầm vĩ mô (chính phủ) và vi mô (bản thân các trường DH).

Từ nhiều năm nay, Đảng và Nhà nước đã có những chủ trương, chính sách quan trọng nhăm tăng cường các hoạt động KH&CN trong các trường ĐH. Nhiều văn bản quy phạm pháp luật về chiến lược, kế hoạch, chương trình. của các ngành, lĩnh vực được ban hành, trong đó có các văn bản liên quan đến lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (DMST).