Luận văn thạc sĩ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố đồng hới tỉnh quảng bình

Luận văn thạc sĩ phân tích phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Dương Nhật Huy
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Kỳ Minh
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Phát Triển Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Tại Thành Phố Đồng Hới, Tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1.1. Khái niệm doanh nghiệp
• 1.1.2. Khái niệm, tiêu chí phân loại DNNVV
• 1.1.2.1. Nhóm tiêu chí định tính
• 1.1.2.2. Nhóm tiêu chí định lượng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DNNVV TẠI THÀNH PHỐ ĐỒNG HỚI TRONG THỜI GIAN QUA
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN – KINH TẾ - XÃ HỘI TP ĐỒNG HỚI ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Đồng Hới
• 2.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI THÀNH PHỐ ĐỒNG HỚI TRONG THỜI GIAN QUA
• 2.2.1. Thực trạng phát triển về số lượng
• 2.2.2. Thực trạng DNNVV phân theo loại hình
• 2.2.3. Thực trạng quy mô phát triển của các DNNVV
• 2.2.4. Thực trạng năng lực cạnh tranh của DNNVV hiện nay
• 2.2.5. Tình hình liên kết DNNVV trên địa bàn
• 2.2.6. Thực trạng đóng góp của DNNVV đối với sự phát triển KT-XH của thành phố Đồng Hới
• 2.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỰC TRẠNG DNNVV
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DNNVV TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ ĐỒNG HỚI
• 3.1. QUAN ĐIỂM, MỤC TIÊU, ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN DNNVV
• 3.1.1. Mục tiêu phát triển DNNVV
• 3.1.2. Định hướng phát triển DNNVV trên địa bàn
• 3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU PHÁT TRIỂN DNNVV TRÊN ĐỊA BÀN T/P ĐỒNG HỚI
• 3.2.1. Giải pháp về phát triển số lượng doanh nghiệp
• 3.2.2. Giải pháp mở rộng quy mô, nâng cao sức cạnh tranh của DN
• 3.2.3. Giải pháp về lựa chọn loại hình doanh nghiệp phù hợp
• 3.2.4. Giải pháp về đẩy mạnh liên kết DN
• 3.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.3.1. Đối với Trung ương
• 3.3.2. Đối với tỉnh Quảng Bình
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI (bản sao)
• PHỤ LỤC
• P.1. DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• P.2. DANH MỤC CÁC BẢNG
• P.3. DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Tại Đồng Hới

Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình, đang trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu trong chiến lược phát triển kinh tế địa phương. DNNVV không chỉ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra nhiều việc làm cho người dân. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần có những chính sách hỗ trợ hiệu quả từ chính quyền địa phương.

1.1. Khái Niệm và Vai Trò Của Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa

DNNVV được định nghĩa là các doanh nghiệp có quy mô nhỏ, thường có số lao động và vốn đầu tư hạn chế. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

1.2. Tình Hình Hiện Tại Của DNNVV Tại Đồng Hới

Thành phố Đồng Hới hiện có nhiều DNNVV hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau. Tuy nhiên, sự phát triển của các doanh nghiệp này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và điều kiện tự nhiên của địa phương.

II. Những Thách Thức Trong Phát Triển Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Tại Đồng Hới

Mặc dù có nhiều tiềm năng, DNNVV tại Đồng Hới đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu vốn, khó khăn trong tiếp cận thị trường và chính sách hỗ trợ chưa đủ mạnh đang cản trở sự phát triển của các doanh nghiệp này.

2.1. Thiếu Vốn Đầu Tư Cho Doanh Nghiệp Nhỏ

Nhiều DNNVV gặp khó khăn trong việc huy động vốn đầu tư, dẫn đến hạn chế trong mở rộng quy mô và nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.2. Khó Khăn Trong Tiếp Cận Thị Trường

DNNVV thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận thị trường do thiếu thông tin và kinh nghiệm trong marketing, điều này làm giảm khả năng cạnh tranh của họ.

III. Giải Pháp Phát Triển Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Tại Đồng Hới

Để thúc đẩy sự phát triển của DNNVV, cần có những giải pháp đồng bộ từ chính quyền và các tổ chức hỗ trợ. Các giải pháp này bao gồm việc cải thiện môi trường kinh doanh, tăng cường hỗ trợ tài chính và đào tạo nguồn nhân lực.

3.1. Cải Thiện Môi Trường Kinh Doanh

Cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, giảm thiểu thủ tục hành chính và tạo điều kiện thuận lợi cho DNNVV hoạt động.

3.2. Tăng Cường Hỗ Trợ Tài Chính

Chính quyền cần có các chương trình hỗ trợ tài chính cho DNNVV, bao gồm các khoản vay ưu đãi và quỹ hỗ trợ phát triển doanh nghiệp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về DNNVV Tại Đồng Hới

Nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng các DNNVV tại Đồng Hới đã có những bước tiến nhất định trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, vẫn cần nhiều nỗ lực hơn nữa để phát huy tối đa tiềm năng của các doanh nghiệp này.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Năng Lực Cạnh Tranh

Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều DNNVV đã cải thiện được năng lực cạnh tranh thông qua việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất.

4.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Hỗ Trợ

Các giải pháp hỗ trợ từ chính quyền đã giúp nhiều DNNVV vượt qua khó khăn và phát triển bền vững hơn.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Doanh Nghiệp Nhỏ và Vừa Tại Đồng Hới

Phát triển DNNVV tại Đồng Hới là một nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế địa phương. Với những chính sách hỗ trợ hợp lý, DNNVV có thể phát huy tối đa tiềm năng và đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế của thành phố.

5.1. Tương Lai Của DNNVV Tại Đồng Hới

DNNVV có tiềm năng lớn để phát triển trong tương lai, đặc biệt là khi có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức xã hội.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ dài hạn và bền vững để đảm bảo sự phát triển liên tục của DNNVV tại Đồng Hới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa được đẩy mạnh tại Việt Nam, đặc biệt tại các địa phương như thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình, phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) trở thành một trong những mục tiêu chiến lược quan trọng. Tính đến năm 2012, số lượng DNNVV tại Đồng Hới đã đạt khoảng 1.370 doanh nghiệp, tăng trưởng bình quân 61,27%/năm trong giai đoạn 2010-2012. Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa phương. Nhiều doanh nghiệp còn gặp khó khăn về vốn, công nghệ, quản lý và năng lực cạnh tranh, dẫn đến tình trạng hoạt động không hiệu quả, thua lỗ hoặc phá sản.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá thực trạng phát triển DNNVV tại Đồng Hới trong giai đoạn 2010-2012, đồng thời đề xuất các giải pháp phát triển bền vững đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang hoạt động trên địa bàn thành phố, xem xét các yếu tố ảnh hưởng như nguồn lực lao động, vốn, khoa học công nghệ, tài nguyên môi trường, cơ chế chính sách và tổ chức quản lý. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách phát triển DNNVV, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và giải quyết việc làm tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết duy vật biện chứng và lý thuyết quản trị chiến lược. Lý thuyết duy vật biện chứng giúp phân tích mối quan hệ biện chứng giữa các yếu tố trong phát triển DNNVV, nhấn mạnh sự vận động và biến đổi không ngừng của các hiện tượng kinh tế - xã hội. Lý thuyết quản trị chiến lược cung cấp cơ sở để đánh giá và đề xuất các chiến lược phát triển phù hợp với bối cảnh thị trường và điều kiện địa phương.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm:

• Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV): Theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP, DNNVV được phân loại dựa trên số lao động và tổng nguồn vốn, với ba cấp độ: siêu nhỏ, nhỏ và vừa.
• Năng lực cạnh tranh: Bao gồm năng lực tài chính, công nghệ, quản lý, chất lượng sản phẩm và thương hiệu.
• Phát triển DNNVV: Bao gồm phát triển số lượng, mở rộng quy mô, nâng cao năng lực cạnh tranh, lựa chọn loại hình doanh nghiệp phù hợp và tăng cường liên kết doanh nghiệp.
• Môi trường kinh doanh: Các yếu tố như vị trí địa lý, quan hệ Nhà nước - doanh nghiệp, thị trường, cơ sở hạ tầng kỹ thuật và thông tin.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập bao gồm:

• Số liệu thứ cấp: Từ Niên giám thống kê Quảng Bình, Niên giám thống kê thành phố Đồng Hới, các văn bản pháp luật, báo cáo ngành và các tài liệu chuyên ngành.
• Số liệu sơ cấp: Thu thập qua khảo sát 43 doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn Đồng Hới, được chọn ngẫu nhiên theo tiêu chí số năm hoạt động, lĩnh vực và loại hình doanh nghiệp. Cơ cấu mẫu gồm 8 doanh nghiệp tư nhân, 30 công ty trách nhiệm hữu hạn và 5 công ty cổ phần; lĩnh vực hoạt động gồm sản xuất, xây dựng, thương mại - dịch vụ.

Phương pháp phân tích sử dụng chủ yếu là thống kê mô tả, phân tích tương đối, so sánh qua các năm và các chỉ số hiệu quả sản xuất kinh doanh. Các phương pháp phân tích chiến lược và suy luận logic cũng được áp dụng để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010-2012 với dự báo và đề xuất giải pháp đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng số lượng DNNVV: Số lượng DNNVV tại Đồng Hới tăng từ 1.118 doanh nghiệp năm 2010 lên 1.370 doanh nghiệp năm 2012, tốc độ tăng bình quân đạt 61,27%/năm. Trong đó, công ty trách nhiệm hữu hạn chiếm tỷ trọng cao nhất, tăng từ 50,59% lên 58,27%, với tốc độ tăng bình quân 70,57%/năm.

2. Phân bố theo lĩnh vực hoạt động: DNNVV tập trung chủ yếu vào thương mại (chiếm khoảng 36%) và xây dựng (khoảng 25-31%). Lĩnh vực khách sạn, nhà hàng và các hoạt động khác như vận tải, hỗ trợ đào tạo có tốc độ tăng trưởng cao nhất, lần lượt đạt 79,21% và 89,95%/năm.

3. Năng lực cạnh tranh còn hạn chế: Các DNNVV chủ yếu sử dụng lao động phổ thông chưa qua đào tạo, trình độ công nghệ và quản lý còn thấp. Vốn đầu tư hạn chế, khả năng tiếp cận thông tin và thị trường còn yếu, dẫn đến hiệu quả sản xuất kinh doanh chưa cao, nhiều doanh nghiệp hoạt động không có lãi hoặc thua lỗ.

4. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và hạ tầng: Đồng Hới có vị trí địa lý thuận lợi, khí hậu nhiệt đới gió mùa với đặc điểm khắc nghiệt, địa hình đa dạng và tài nguyên phong phú. Hệ thống giao thông đồng bộ gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy và sân bay tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế. Tuy nhiên, một số hạn chế về cơ sở hạ tầng kỹ thuật và môi trường kinh doanh vẫn còn tồn tại.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng số lượng DNNVV phản ánh hiệu quả của các chính sách hỗ trợ và sự phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, tỷ lệ tăng trưởng chậm lại trong những năm gần đây cho thấy các doanh nghiệp đang đối mặt với nhiều thách thức về vốn, công nghệ và quản lý. So sánh với kinh nghiệm phát triển DNNVV tại các địa phương như Huế và Quận Sơn Trà, Đồng Hới cần tăng cường liên kết doanh nghiệp, cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực quản trị.

Biểu đồ cơ cấu kinh tế của Đồng Hới cho thấy tỷ trọng công nghiệp - xây dựng tăng từ 62,68% lên 65,68% trong giai đoạn 2010-2012, trong khi dịch vụ giảm nhẹ, phản ánh xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế phù hợp với phát triển DNNVV. Bảng số liệu về vốn và lao động cũng minh chứng cho sự mở rộng quy mô doanh nghiệp, tuy nhiên hiệu quả sử dụng vốn và năng suất lao động vẫn cần cải thiện.

Việc phát triển DNNVV tại Đồng Hới không chỉ góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập mà còn thúc đẩy sự năng động của nền kinh tế địa phương. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần giải quyết các hạn chế về công nghệ, quản lý và tiếp cận thị trường, đồng thời tận dụng tốt các điều kiện tự nhiên và hạ tầng hiện có.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hỗ trợ tài chính: Cần thiết lập các quỹ hỗ trợ vốn ưu đãi dành riêng cho DNNVV, giảm thiểu rào cản tiếp cận tín dụng. Mục tiêu tăng tỷ lệ doanh nghiệp tiếp cận vốn ưu đãi lên 50% trong vòng 3 năm tới, do chính quyền thành phố phối hợp với các ngân hàng thực hiện.

2. Nâng cao năng lực quản lý và công nghệ: Tổ chức các khóa đào tạo, tư vấn quản trị doanh nghiệp và chuyển giao công nghệ cho chủ doanh nghiệp và cán bộ quản lý. Mục tiêu nâng tỷ lệ doanh nghiệp áp dụng công nghệ mới lên 40% vào năm 2025, do các trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp và viện nghiên cứu địa phương đảm nhiệm.

3. Phát triển liên kết doanh nghiệp: Khuyến khích thành lập các hiệp hội ngành nghề, thúc đẩy hợp tác giữa DNNVV với doanh nghiệp lớn và các tổ chức hỗ trợ. Mục tiêu tăng số lượng liên kết doanh nghiệp lên 30% trong 5 năm tới, do Hội DNNVV thành phố chủ trì.

4. Cải thiện môi trường kinh doanh: Đẩy mạnh cải cách hành chính, đơn giản hóa thủ tục đăng ký kinh doanh, cấp phép và thuế. Mục tiêu rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ xuống dưới 10 ngày, do các cơ quan quản lý nhà nước thực hiện trong vòng 2 năm.

5. Phát triển hạ tầng kỹ thuật: Đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông, điện, viễn thông và các khu công nghiệp, cụm công nghiệp phù hợp với nhu cầu phát triển DNNVV. Mục tiêu hoàn thiện hạ tầng tại các khu vực trọng điểm trước năm 2025, do chính quyền địa phương phối hợp với các nhà đầu tư thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển DNNVV phù hợp với điều kiện địa phương, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển kinh tế.

2. Chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa: Giúp hiểu rõ về thực trạng, ưu nhược điểm và các giải pháp phát triển, từ đó có thể áp dụng các chiến lược quản trị, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường.

3. Các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp: Bao gồm các trung tâm tư vấn, hiệp hội doanh nghiệp, viện nghiên cứu, giúp định hướng hoạt động hỗ trợ, đào tạo và kết nối doanh nghiệp hiệu quả hơn.

4. Sinh viên và nhà nghiên cứu kinh tế phát triển: Cung cấp tài liệu tham khảo về phát triển DNNVV trong bối cảnh địa phương, phương pháp nghiên cứu và phân tích thực trạng kinh tế - xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Doanh nghiệp nhỏ và vừa được phân loại như thế nào theo quy định hiện hành?
   DNNVV được phân loại theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP dựa trên số lao động và tổng nguồn vốn, gồm ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ và vừa. Ví dụ, doanh nghiệp nhỏ có số lao động từ 10 đến dưới 50 người và tổng nguồn vốn dưới 20 tỷ đồng (đối với ngành công nghiệp).

2. Những khó khăn chính mà DNNVV tại Đồng Hới đang gặp phải là gì?
   Các doanh nghiệp chủ yếu gặp khó khăn về vốn, công nghệ lạc hậu, trình độ quản lý thấp, hạn chế trong tiếp cận thông tin và thị trường, cũng như thiếu liên kết với các doanh nghiệp khác.

3. Tại sao phát triển DNNVV lại quan trọng đối với kinh tế địa phương?
   DNNVV tạo ra nhiều việc làm, tăng thu nhập cho người dân, thúc đẩy sự năng động của nền kinh tế, tận dụng nguồn lực địa phương và góp phần phát triển các ngành nghề truyền thống.

4. Các giải pháp nào được đề xuất để nâng cao năng lực cạnh tranh của DNNVV?
   Bao gồm hỗ trợ tài chính, đào tạo quản lý và công nghệ, phát triển liên kết doanh nghiệp, cải thiện môi trường kinh doanh và đầu tư hạ tầng kỹ thuật.

5. Làm thế nào để các doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tiếp cận được các nguồn vốn ưu đãi?
   Thông qua việc thành lập các quỹ hỗ trợ vốn, đơn giản hóa thủ tục vay vốn, tăng cường tư vấn tài chính và phối hợp giữa chính quyền địa phương với các tổ chức tín dụng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận về DNNVV, đồng thời đánh giá thực trạng phát triển DNNVV tại thành phố Đồng Hới giai đoạn 2010-2012 với số lượng doanh nghiệp tăng trưởng bình quân 61,27%/năm.
• Phân tích các yếu tố ảnh hưởng như điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, cơ sở hạ tầng và môi trường kinh doanh, từ đó nhận diện những hạn chế về vốn, công nghệ, quản lý và năng lực cạnh tranh của DNNVV.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm hỗ trợ tài chính, nâng cao năng lực quản lý và công nghệ, phát triển liên kết doanh nghiệp, cải thiện môi trường kinh doanh và đầu tư hạ tầng kỹ thuật.
• Khuyến nghị các chủ thể liên quan như chính quyền địa phương, doanh nghiệp, tổ chức hỗ trợ và nhà nghiên cứu cần phối hợp thực hiện các giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển bền vững DNNVV.
• Giai đoạn tiếp theo (đến năm 2020) cần tập trung vào triển khai các chính sách hỗ trợ, nâng cao năng lực cạnh tranh và hoàn thiện môi trường kinh doanh để DNNVV đóng góp hiệu quả hơn vào sự phát triển kinh tế - xã hội của Đồng Hới và tỉnh Quảng Bình.

Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp xây dựng kế hoạch chi tiết triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời thiết lập hệ thống đánh giá, giám sát tiến độ và hiệu quả thực hiện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. Khái niệm doanh nghiệp Quá trình hình thành và phát triển kinh tế của bất cứ một quốc gia nào trên thế giới cũng đều cần có nền tảng của nó. Doanh nghiệp là đơn vị kinh tế cơ sở, là tế bào của nền kinh tế, là nơi kết hợp các yếu tố sản xuất một cách hợp lý để tạo ra sản phẩm dịch vụ có hiệu quả cao và tạo ra của cải vật chất cho xã hội.

Theo Luật doanh nghiệp Việt Nam: “Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện hoạt động kinh doanh; đó là việc thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi”. Mục đích được đề cập ở đây là làm lợi vốn đầu tư, làm lợi cho công nhân viên và đảm bảo sự phát triển trong tương lai. Quan điểm này chỉ mới đề cập các yếu tố đầu vào và mục đích cần đạt được, chưa nêu lên được các chức năng, các mối quan hệ trong quá trình hoạt động kinh doanh. Vì đạt được mục đích làm lợi vốn đầu tư, doanh nghiệp cần phải có sự kết hợp giữa các yếu tố đầu vào theo từng chức năng để đạt hiệu quả như mong muốn.

Trên quan điểm lý thuyết hệ thống: Doanh nghiệp là một bộ phận hợp thành trong hệ thống kinh tế, mỗi đơn vị trong hệ thống đó phải chịu sự tác Luan van 8 động tương hỗ lẫn nhau, phải tuân thủ những điều kiện hoạt động mà Nhà nước đặt ra cho hệ thống kinh tế đó, nhằm phục vụ cho mục đích tiêu dùng của xã hội [16]. Quan điểm này chỉ mới mô tả rất tổng quát, chưa nêu lên được chức năng, nhiệm vụ và vị trí cũng như tính pháp lý của doanh nghiệp. Việc đưa ra một khái niệm chuẩn xác về DN có ý nghĩa rất quan trọng đối với các quốc gia trên thế giới; bởi đó là cơ sở để xác định cơ chế quản lý với những chính sách ưu tiên thích hợp và xây dựng cơ cấu tổ chức, quản lý hiệu quả đối với hệ thống các doanh nghiệp này. Tuy nhiên, không có tiêu thức thống nhất để phân loại DNNVV cho tất cả các nước vì điều kiện kinh tế - xã hội của mỗi nước không giống nhau, thậm chí ngay trong một nước sự phân loại cũng khác nhau tuỳ theo từng thời kỳ, từng ngành nghề, từng vùng lãnh thổ.

DNNVV không chỉ là phạm trù phản ánh độ lớn của doanh nghiệp, mà còn là một phạm trù bao hàm nội dung tổng hợp về kinh tế, tổ chức sản xuất, quản lý, tiến bộ khoa học công nghệ [10]. Vì vậy, có nhiều quan điểm khác nhau về DNNVV; các quan điểm đó thay đổi theo từng thời điểm khác nhau của mỗi quốc gia, mỗi ngành, địa phương. Sự khác nhau đó chủ yếu là do tiêu chí dùng để đánh giá quy mô DNNVV và lượng hoá từng chỉ tiêu cụ thể đó là bao nhiêu. Khái niệm, tiêu chí phân loại DNNVV a.

Nhóm tiêu chí định tính Nhóm tiêu chí này dựa trên những đặc trưng cơ bản của các DNNVV như: trình độ chuyên môn hoá thấp, số đầu mối quản lý ít, mức độ phức tạp của quản lý thấp,… Sử dụng nhóm tiêu chí này có ưu thế là phản ánh đúng bản chất của vấn đề, nhưng thường khó xác định trên thực tế. Do đó, nhóm Luan van 9 tiêu chí này thường được dùng làm cơ sở để tham khảo, kiểm chứng chứ ít được sử dụng để xác định quy mô doanh nghiệp. Nhóm tiêu chí định lượng Được xây dựng trên tiêu chí các chỉ tiêu như số lượng lao động, tổng giá trị tài sản (hay tổng vốn), doanh thu hoặc lợi nhuận của doanh nghiệp. Số lao động có thể là số lao động trung bình trong danh sách hoặc số lao động thường xuyên thực tế của doanh nghiệp.

Tài sản hoặc vốn có thể bao gồm tổng giá trị tài sản (hay vốn) cố định hoặc giá trị tài sản (hay vốn) còn lại của doanh nghiệp. Các tiêu chí định lượng đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc xác định quy mô doanh nghiệp. Vào những thời điểm khác nhau các tiêu chí này rất khác nhau giữa các ngành nghề mặc dù chúng vẫn có những yếu tố chung nhất định. Đối với đa phần các quốc gia phát triển (Mỹ, Pháp, Nhật), những doanh nghiệp có số lao động từ 500 trở xuống thì được coi là có quy mô nhỏ và vừa, trong số đó những doanh nghiệp có số lao động 200 trở xuống được coi là doanh nghiệp nhỏ.

Các cách định nghĩa này cũng chỉ mang tính chất tương đối. Dựa theo quy mô có thể phân loại doanh nghiệp thành doanh nghiệp có quy mô lớn, nhỏ và vừa. Trong đó, việc xác định các tiêu chí và định mức để đánh giá quy mô của một DNNVV có sự khác biệt ở các quốc gia trên thế giới. Ngay trong cùng một quốc gia, những tiêu chí này cũng có thể được thay đổi theo thời gian vì sự phát triển của doanh nghiệp, đặc điểm nền kinh tế hay tốc độ phát triển kinh tế của quốc gia đó, tính đặc thù của từng lĩnh vực hoạt động sản xuất kinh doanh; mục đích phân định, mục tiêu của từng chính sách kinh tế, chương trình trợ giúp của mỗi quốc gia.

Tuy nhiên, các tiêu chí phổ biến nhất được nhiều quốc gia sử dụng là: số lượng lao động bình quân mà doanh Luan van 10 nghiệp sử dụng trong năm, tổng mức vốn đầu tư của doanh nghiệp, tổng doanh thu hàng năm của doanh nghiệp (Bảng 1.1: Tiêu chí phân loại DNNVV của một số quốc gia và khu vực Quốc gia/ khu Phân loại DNNVV Số lao động Vốn đầu tư Doanh thu vực bình quân NHÓM CÁC NƯỚC PHÁT TRIỂN 1. Hoa kỳ Nhỏ và vừa 0 – 500 Không quy Không quy định định 2. Nhật - Đối với ngành 1 – 300 ¥ 0 – 300 triệu Không quy định sản xuất ¥ 0 – 100 triệu - Đối với ngành 1 – 100 ¥ 0 – 50 triệu TM - Đối với ngành 1 – 100 DV 3. EU Siêu nhỏ <10 Không quy Không quy định định Nhỏ <50 < € 7 triệu Vừa <250 < € 27 triệu 4.

Australia Nhỏ và vừa <200 Không quy Không quy định định 5. Canada Nhỏ <100 Không quy <CDN$ 5 triệu định Vừa <500 CDN$ 5-20triệu 6. New Nhỏ và vừa <50 Không quy Không quy định Zealand định 7. Korea Nhỏ và vừa <300 Không quy Không quy định định 8.

Taiwan Nhỏ và vừa <200 <NT$ 80triệu <NT$ 100triệu B. NHÓM CÁC NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN 1. Thái Lan Nhỏ và vừa Không quy Baht 200 triệu Không quy định định 2. Malaysia Đối với ngành sản 0 – 150 Không quy RM 0 – 25 triệu xuất định 3.

Philippine Nhỏ và vừa <200 Peso 1,5-60 Không quy định triệu 4. Indonesia Nhỏ và vừa Không quy <US$ 1 triệu <US$ 5 triệu định 5. Brunei Nhỏ và vừa 1 – 100 Không quy Không quy định định Nguồn: 1) DNNVV, APEC, 1998; 2) Định nghĩa DNNVV, UN/ECE, 1999; 3) Tổng quan về DNNVV, OECD, 2000. Luan van 11 Bảng 1.1 cho thấy, hầu hết các quốc gia đều lấy tiêu chí số lao động bình quân làm cơ sở quan trọng để phân loại doanh nghiệp theo quy mô.

Điều này là hợp lý hơn so với việc lựa chọn các tiêu chí khác như doanh thu, vốn. là các chỉ tiêu lượng hóa bằng giá trị tiền tệ. Các tiêu chí như doanh thu, vốn tuy rất quan trọng nhưng thường xuyên chịu sự tác động bởi những biến đổi của thị trường, sự phát triển của nền kinh tế, tình trạng lạm phát. nên thiếu sự ổn định trong việc phân loại doanh nghiệp.

Điều này giải thích tại sao tiêu chí số lao động bình quân được nhiều quốc gia lựa chọn, tiêu chí này thường có tính ổn định lâu dài về mặt thời gian, lại thể hiện được phần nào tính chất, đặc thù của ngành, lĩnh vực kinh doanh mà doanh nghiệp đang tham gia. Số liệu ở Bảng 1.1 cũng cho thấy, đa số các quốc gia chỉ sử dụng 1 trong 3 tiêu thức đánh giá trên. Một số quốc gia khác sử dụng kết hợp 2 trong 3 tiêu thức nói trên. Một số ít quốc gia sử dụng kết hợp cả 3 tiêu thức số lao động, vốn và doanh thu.

Ngân hàng thế giới (World Bank) và nhiều tổ chức quốc tế khác cũng đều sử dụng tiêu chí số lao động để đánh giá. Theo World Bank, doanh nghiệp được chia thành 4 loại tương ứng với số lượng lao động như sau: doanh nghiệp siêu nhỏ (số lao động < 10 người), doanh nghiệp nhỏ (số lao động từ 10 người đến dưới 50 người), doanh nghiệp vừa (số lao động từ 50 người đến 300 người), doanh nghiệp lớn (số lao động > 300 người). [13] Ở Việt Nam, từ năm 1998 trở về trước, nước ta chưa có văn bản nào quy định phân loại doanh nghiệp theo quy mô, mà chủ yếu phân loại doanh nghiệp theo 2 nhóm: doanh nghiệp quốc doanh và doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Sự ra đời của công văn số 681/1998/CP-KTN, ngày 20/06/1998 của Chính phủ về việc định hướng chiến lược và chính sách hỗ trợ phát triển DNNVV đã đánh dấu bước khởi đầu trong quá trình thống nhất quan niệm và đẩy mạnh hỗ trợ DNNVV ở Việt Nam.

Công văn số 681 quy định, DNNVV Luan van 12 là doanh nghiệp có quy mô vốn kinh doanh dưới 5 tỷ đồng và số lượng lao động bình quân năm ít hơn 200 người. Tuy nhiên, công văn này lại khẳng định, các tiêu thức này chủ yếu mang tính chất quy ước hành chính để phục vụ cho việc quản lý và vận dụng chính sách hỗ trợ phát triển. Bước sang năm 1999, với sự ra đời của Luật Doanh nghiệp, môi trường kinh doanh được cải thiện đáng kể, bằng các chính sách hỗ trợ, ưu đãi doanh nghiệp, thêm vào đó là sự ra đời của các luật thuế, các DNNVV đã có nhiều sự chuyển biến đột phá. Để phù hợp với xu thế mới, ngày 23/11/2001 Chính phủ ban hành Nghị định số 90/2001/NĐ-CP nhằm trợ giúp phát triển DNNVV.

Theo đó, Nghị định số 90 đã đưa ra tiêu chuẩn chính thức, áp dụng thống nhất để phân loại DNNVV. Tại Điều 3 của Nghị định này định nghĩa như sau: DNNVV là cơ sở sản xuất, kinh doanh độc lập, đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật hiện hành, có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người.