CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN CUNG ỨNG DỊCH VỤ PHÁP LÝ 1.1 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến phát triển cung ứng dịch vụ pháp lý 1.1 Khái niệm dịch vụ Theo quy định của WTO, "Dịch vụ là các sản phẩm đầu ra được tạo ra theo đặt hàng và chúng không thể được mua bán, tách biệt khỏi quá trình tạo ra chúng; các quyền sở hữu không thể được thiết lập trên các dịch vụ, và vào thời điểm quá trình tạo ra chúng được hoàn thành, dịch vụ được cung cấp ngay cho khách hàng tiêu dùng". Tại Việt Nam, các học giả và nhà nghiên cứu cũng đã đưa ra một số định nghĩa về dịch vụ. Các đặc trưng cơ bản của dịch vụ được đưa ra như sau: - Dịch vụ là các sản phẩm vô hình; - Dịch vụ có tính không đồng nhất, không tiêu chuẩn hoá được; - Dịch vụ có tính không tách rời; - Dịch vụ không lưu kho bãi được. Dưới góc độ pháp lý, dịch vụ là đối tượng của các quan hệ mua bán, trao đổi, làm phát sinh các mối quan hệ dân sự và kinh tế giữa các chủ thể tham gia.
Do dịch vụ có các đặc thù riêng, vì vậy cần có chế định pháp lý riêng điều chỉnh nhóm quan hệ cung cấp và tiêu dùng dịch vụ, không giống như đối với hàng hoá (Nguồn: https://thongtinphapluatdansu. Khái niệm dịch vụ pháp lý Dịch vụ là thuật ngữ xuất hiện ở các nước từ lâu nhưng được sử dụng ngày càng phổ biến ở Việt Nam từ những năm 80 trở lại đây. Tuy vậy, cách hiểu về thuật ngữ này và nội hàm của nó ở các nước không giống nhau. Để có cách hiểu thống nhất về dịch vụ trong quan hệ quốc tế và phục vụ công cuộc hội nhập kinh tế quốc tế, năm 1991 Liên Hợp Quốc đã công bố Bảng phân loại tạm thời các dịch vụ chủ yếu (PCPC) và đến năm 1997 thì có Bảng phân loại dịch vụ chủ yếu (CPC) của Liên Hợp Quốc.
PCPC và CPC không đưa ra định nghĩa về dịch vụ, nhưng các hành vi được liệt kê trong các bảng đó được gọi là dịch vụ. Theo nghĩa rộng của thuật ngữ này, dịch vụ pháp lý có thể định nghĩa là tổng thể các dịch vụ tư vấn pháp luật, dịch vụ đại diện pháp lý và mọi hoạt động liên quan đến hành chính tư pháp (thẩm phán, thư ký phiên toà, công tố. Trong thực tiễn nhiều nước các hoạt động liên quan đến hành chính tư pháp bị loại ra khỏi phạm vi của khái niệm dịch vụ pháp lý trong thương mại quốc tế vì người ta coi các hoạt động đó là "các dịch vụ được cung cấp khi thi hành thẩm quyền của Chính phủ". 6 Luan van Như vậy, theo nghĩa bình thường của thuật ngữ này thì dịch vụ pháp lý có thể được định nghĩa là tổng thể các dịch vụ tư vấn pháp luật và dịch vụ đại diện pháp lý được định lập và thực hiện theo quy định pháp luật của nước nơi các dịch vụ đó được định lập và có thể được thực hiện trong các lĩnh vực pháp luật nội dung và thủ tục tố tụng khác nhau của hệ thống pháp luật quốc gia.
Dịch vụ pháp lý theo pháp luật Việt Nam Dịch vụ pháp lý ở Việt Nam được điều chỉnh bởi nhiều văn bản pháp luật khác nhau, chưa có sự thống nhất về quan niệm, cũng như bản chất của dịch vụ pháp lý. Luật Doanh nghiệp năm 1999 và Nghị định số 03/2000/NĐ-CP hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Doanh nghiệp, có hướng dẫn khoản 4 Điều 6 của Luật Doanh nghiệp về chứng chỉ hành nghề đã quy định: Chứng chỉ hành nghề được cấp cho cá nhân có đủ trình độ chuyên môn và kinh nghiệm nghề nghiệp về một ngành, nghề nhất định. Kinh doanh dịch vụ pháp lý là một trong 6 ngành, nghề kinh doanh phải có chứng chỉ hành nghề. Pháp lệnh Luật sư năm 2001 được ban hành và Chính phủ đã ban hành Nghị định 94/2001/NĐ-CP ngày 12/12/2001 quy định chi tiết thi hành Pháp lệnh Luật sư.
Để triển khai thi hành Pháp lệnh Luật sư, Bộ Tư pháp đã khẩn trương xem xét cấp chứng chỉ hành nghề luật sư để các luật sư thành lập Văn phòng luật sư hoặc Công ty luật hợp danh và tiến hành hoạt động nghề nghiệp theo đúng quy định của pháp luật. Điều 1 Pháp lệnh Luật sư năm 2001 quy định về dịch vụ pháp lý bao gồm hoạt động tố tụng, tư vấn pháp lý và dịch vụ pháp lý khác. Để cụ thể hoá nội dung dịch vụ pháp lý, Điều 14 Pháp lệnh Luật sư năm 2001 quy định phạm vi hành nghề luật sư bao gồm: - Tham gia tố tụng với tư cách là người bào chữa cho bị can, bị cáo hoặc là người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án hình sự; - Tham gia tố tụng với tư cách là người đại diện hoặc là người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự trong các vụ án dân sự, kinh tế, lao động hoặc hành chính; - Tham gia tố tụng trọng tài để giải quyết tranh chấp; - Tư vấn pháp luật, soạn thảo hợp đồng, đơn từ theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức; - Đại diện theo ủy quyền của cá nhân, tổ chức (sau đây gọi chung là khách hàng) để thực hiện các công việc có liên quan đến pháp luật; - Thực hiện dịch vụ pháp lý khác theo quy định của pháp luật. Như vậy, theo Pháp lệnh Luật sư năm 2001, dịch vụ pháp lý có thể chia thành các lĩnh vực sau đây: Dịch vụ pháp lý trong lĩnh vực tố tụng tư pháp; Dịch vụ pháp lý 7 Luan van trong lĩnh vực tố tụng trọng tài; Tư vấn pháp luật; Đại diện theo uỷ quyền về các vấn đề có liên quan đến pháp luật; Các dịch vụ pháp lý khác.
Dịch vụ pháp lý theo quy định của GATS/WTO, BTA và một số nước trên thế giới Theo WTO, dịch vụ bao gồm 12 nhóm chính , trong đó có nhóm “dịch vụ thương mại” bao gồm “dịch vụ nghề nghiệp”, và “dịch vụ pháp lý” là một loại dịch vụ thuộc nhóm này. Theo GATS, dịch vụ pháp lý bao gồm “các dịch vụ về tư vấn và đại diện cũng như tất cả các hoạt động khác liên quan tới tố tụng” (như hoạt động của thẩm phán, thư ký tòa án, công tố. Tuy nhiên, khía cạnh thứ hai (hoạt động liên quan tới tố tụng) đã bị loại ra khỏi phạm vi của GATS bởi tại hầu hết các quốc gia, đây được coi là “loại hình dịch vụ do chính phủ thực hiện”. Do vậy, GATS chỉ quy định về các dịch vụ đại diện và tư vấn trong một số ngành luật và các thủ tục pháp lý.
Theo Danh mục phân loại các lĩnh vực dịch vụ (Danh mục CPC), dịch vụ pháp lý là loại hình dịch vụ kinh doanh hay dịch vụ nghề nghiệp (CPC 861) và được phân loại như sau: - Dịch vụ tư vấn và đại diện liên quan tới luật hình sự (86111); - Dịch vụ tư vấn pháp luật và đại diện trong các thủ tục tư pháp liên quan tới các lĩnh vực pháp luật khác (86119); - Dịch vụ tư vấn pháp luật và đại diện trong các thủ tục pháp lý trước các hội đồng tư pháp (có thẩm quyền như Tòa án) (86120); - Dịch vụ về văn bản pháp luật và xác nhận (86130); và Các thông tin tư vấn pháp lý khác (86190). Dịch vụ tư vấn pháp luật, theo cách hiểu chung nhất, là hoạt động của những người có kiến thức về mặt pháp lý được pháp luật cho phép cung cấp các ý kiến pháp lý nói chung cho các cá nhân, tổ chức có yêu cầu (sau đây gọi chung là khách hàng) và khách hàng sẽ phải trả một khoản phí tương ứng. Tư vấn pháp luật có thể là việc giải đáp pháp luật, hướng dẫn thực hiện pháp luật, sau đó có thể tự mình thực hiện các công việc pháp lý giúp khách hàng, chẳng hạn như soạn thảo hợp đồng mà khách hàng là một bên trong hợp đồng. Dịch vụ đại diện pháp luật được hiểu là người đại diện thay mặt khách hàng trước cơ quan có thẩm quyền, trước bạn hàng của khách hàng để thực hiện các công việc đúng pháp luật, theo sự uỷ quyền của khách hàng nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng và có thu phí.
Cơ quan nhà nước có thẩm quyền có thể là cơ quan tư pháp, cơ quan hành chính, hoặc tổ chức có quyền tư pháp. Người đại diện trực tiếp thực hiện các công việc trước các cơ quan, tổ chức này thay mặt khách hàng và không nằm ngoài phạm vi đã được thoả thuận trước với khách hàng. Dịch vụ tư vấn pháp luật, dịch vụ đại diện liên quan đến pháp luật hình sự là dịch vụ tư vấn pháp luật, dịch vụ đại diện pháp luật trong tố tụng hình sự, và dịch vụ soạn thảo các văn bản pháp lý liên quan tới pháp luật hình sự. 8 Luan van Việc nghiên cứu và thực hiện các công việc chuẩn bị cho vụ án hình sự (chẳng hạn nghiên cứu văn bản pháp luật, gặp gỡ người bị nghi phạm tội, nhân chứng, nghiên cứu hồ sơ của vụ án được cơ quan điều tra, cơ quan công tố cung cấp và nghiên cứu các tài liệu có liên quan khác), và thực hiện công việc về đơn từ tố tụng liên quan đến pháp luật hình sự cũng thuộc dịch vụ pháp lý này.
Dịch vụ tư vấn pháp luật, dịch vụ đại diện theo thủ tục tư pháp liên quan đến các lĩnh vực khác của pháp luật là dịch vụ tư vấn pháp luật, đại diện trong quá trình tố tụng phi hình sự và dịch vụ soạn thảo văn bản pháp lý liên quan đến các ngành luật khác mà không phải là luật hình sự. Dịch vụ tư vấn pháp luật, dịch vụ đại diện khi thực hiện các công việc liên quan tới thủ tục hành chính, trọng tài… bao gồm dịch vụ tư vấn pháp luật, dịch vụ đại diện trong thủ tục tố tụng hành chính, trọng tài… và dịch vụ soạn thảo văn bản pháp lý có liên quan đến những thủ tục luật định đó. Luật sư có thể hướng dẫn khách hàng thực hiện những thủ tục, chuẩn bị những giấy tờ cần thiết trước khi gặp cơ quan hành chính nhà nước. Cẩn thận hơn, khách hàng có thể uỷ quyền hoàn toàn cho luật sư thay mặt mình đứng ra làm tất cả các công việc liên quan tới thủ tục hành chính trước cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền trong những trường hợp pháp luật cho phép.