PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do nghiên cứu Công nghệ là trung tâm của nhiều thay đổi đang diễn ra ở các khu vực sản xuất và dịch vụ của nhiều quốc gia trên thế giới. Tuy nhiên, tại nhiều nƣớc đang phát triển, hầu hết việc sáng tạo công nghệ mới vẫn còn bị giới hạn trong các viện nghiên cứu, các trƣờng đại học và các tổ chức này có xu hƣớng bị tách rời với hệ thống sản xuất. Kết quả là, hoạt động sản kinh doanh vẫn nằm bên lề của sản phẩm tri thức, làm hạn chế khả năng cạnh tranh và phát triển kinh tế của các nƣớc đó.
Tuy nhiên, tại rất nhiều nƣớc đang phát triển khác vẫn duy trì nhƣng nỗ lực tăng cƣờng sản sinh công nghệ bằng cách tập trung vào việc du nhập, sử dụng, lắp ghép và thay đổi các công nghệ nhập khẩu. Việc chuyển đổi từ tình trạng du nhập để trở thành nƣớc sáng tạo công nghệ mới đòi hỏi một sự đầu tƣ học hỏi công nghệ lâu dài, nghĩa là, cần tích lũy năng lực để có thể tạo ra những thay đổi công nghệ phức tạp hơn. Bởi vì, cho dù việc phù hợp hóa các công nghệ nhập khẩu hiệu quả đến đâu đi nữa, các doanh nghiệp ở các nƣớc cần đầu tƣ cho nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và cho các nỗ lực sản sinh công nghệ của chính mình. Trong giai đoạn hiện nay của nƣớc ta, việc sử dụng công nghệ trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp hầu hết là sử dụng các công nghệ nhập khẩu bởi vì quỹ dành cho nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ của các doanh nghiệp hạn chế.
Đối lập với quỹ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ của nhà nƣớc, quỹ nghiên cứu và phát triển công nghệ tƣ nhân nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận. Nói cách khác, các doanh nghiệp có xu hƣớng tài trợ rất ít cho các công trình nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ có giá trị thƣơng mại trong ngắn hạn, cho dù nghiên cứu khoa học có thể đem đến cho công chúng giá trị thụ hƣởng vô cùng to lớn. Do đó, trong giai đoạn hiện nay, với nhu cầu công nghệ tăng cao trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội nhƣng năng lực công nghệ của nƣớc ta còn hạn chế, vì vậy cần có giải pháp nhất định để tăng cƣờng khả năng công nghệ của đất nƣớc gắn liền với hệ thống 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sản xuất để tăng khả năng cạnh tranh và phát triển kinh tế. Chính vì những lí do trên, tôi lựa chọn đề tài: “Phát triển công nghệ nhập khẩu nhằm tăng cƣờng năng lực nội sinh về công nghệ của các doanh nghiệp ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay (Nghiên cứu trƣờng hợp công ty Cổ phần Tiến bộ Quốc tế - AIC)” để làm đề tài nghiên cứu cho mình.
Lịch sử nghiên cứu Sự gắn kết giữa các lĩnh vực Khoa học xã hội và nhân văn, khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật và giữa khoa học với công nghệ đƣợc thực hiện trên cơ sở những nghiên cứu liên ngành nhằm hƣớng tới sự phát triển toàn diện của doanh nghiệp. Đề tài liên quan đến nâng cao năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ nói chung và năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ của doanh nghiệp nói riêng đƣợc rất nhiều các tác giả quan tâm. Trong phạm vi đề tài này tôi xin đƣợc tổng quan 3 công trình nghiên cứu đƣợc xem là gần với những quan tâm của đề tài và quan trọng hơn là những phát hiện trong các công trình này, có những nội dung sẽ đƣợc sử dụng làm luận cứ, có những nội dung sẽ trở thành câu hỏi nghiên cứu khi tôi xây dựng đề cƣơng nghiên cứu này: “Nghiên cứu cơ sở khoa học cho việc xây dựng một số chính sách và thúc đẩy hoạt động đổi mới công nghệ và nghiên cứu & triển khai trong các cơ sở sản xuất ở Việt Nam” - Trần Ngọc Ca, Báo cáo đề tài cấp bộ. Hà Nội, 6 – 2000; Đề tài : “các biện pháp tăng cường năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ phục vụ phát triển bền vững ở Việt Nam” của Nguyễn Danh Sơn và các tác giả (2003); Đề tài: “Chính sách nhập khẩu công nghệ mới, công nghệ cao đáp ứng yêu cầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam, thực trạng và giải pháp” Nguyễn Văn Hoàn và các tác giả (2005), Báo cáo đề tài cấp Bộ, Viện Nghiên cứu Thƣơng mai, Bộ Thƣơng mại 2.
Đề tài: Nghiên cứu cơ sở khoa học cho việc xây dựng một số chính sách và biện pháp thúc đẩy hoạt động đổi mới công nghệ và R&D trong các cơ sở sản xuất ở Việt Nam của tác giả Trần Ngọc Ca, 2000. Tác giả lựa chọn phân tích 2 mảng chính sách đƣợc xem là ảnh hƣởng khá rõ nét tới hoạt động 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đổi mới công nghệ và R&D trong doanh nghiệp đó là chính sách tài chính và chính sách nhân lực. Đề tài đã kiểm chứng giả thuyết nghiên cứu sau: a. Mặc dù môi trƣờng chính sách tài chính đã có những tiến bộ nhất định trong thời gian qua và đã bao gồm khá đầy đủ thuộc cơ chế khuyến khích đổi mới công nghệ và R&D trong các doanh nghiệp.
Tuy nhiên, do việc soạn thảo và ban hành một số văn bản chính sách còn vội vàng, nội dung quy định còn quá chung và chƣa thể hiện sự hiểu biết thấu đáo về đặc thù của hoạt động đổi mới công nghệ và R&D nên hiệu quả còn thấp. Chính sách về nhân lực có tầm quyết định quan trọng trong đổi mới công nghệ và R&D trong doanh nghiệp, trong nhiều trƣờng hợp còn cấp bách hơn chính sách tài chính. Giải quyết các vấn đề của doanh nghiệp theo kiểu trọng cung bằng cơ chế khuyến khích trực tiếp cho doanh nghiệp khi họ đổi mới nếu không quan tâm xử lý các vần đề nằm trong các yếu tố của kinh tế vĩ mô, vào nhu cầu cạnh tranh và tính cấp thiết của đổi mới thì hiệu quả của các chính sách đẩy sẽ rất thấp và tình trạng chung của đổi mới công nghệ và R&D trong doanh nghiệp sẽ còn tiếp tục yếu. Đề tài: “Các biện pháp tăng cường năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ phục vụ phát triển bền vững ở Việt Nam” của Nguyễn Danh Sơn và các tác giả (2003).
Ở đề tài nghiên cứu này, tác giả đã đi sâu nghiên cứu về thực trạng năng lực nội sinh về khoa học và công nghệ của Việt Nam để từ đó đƣa ra một số giải pháp nhằm tăng cƣờng năng lực này để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nƣớc - Về định hƣớng giải pháp, đề tài đƣa ra biện pháp tăng cƣờng năng lực nội sinh về KH&CN theo hai hƣớng: Một là, tăng cƣờng tiềm lực/ các nguồn lực KH&CN; hai là, tăng cƣờng xã hội hóa trong huy động và sử dụng tiềm lực/ nguồn lực KH&CN - Về các giải pháp chiến lƣợc và tăng cƣờng năng lực nội sinh về KH&CN tác giả đƣa ra nhóm các giải pháp đối với việc nâng cao từng năng lực: Năng lực nghiên cứu khoa học, năng lực ra quyết định về đổi mới định hƣớng phát 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com triển KH&CN, năng lực định hƣớng và phối hợp các hoạt động KH&CN, năng lực hỗ trợ đổi mới công nghệ của doanh nghiệp Đề tài nêu lên những hạn chế về nguồn lực tại Việt Nam nhƣ hiện nay sẽ ảnh hƣởng lớn đến việc nâng cao năng lực nội sinh về KH&CN, từ đó đƣa ra quan điểm nhà nƣớc cần có quyết tâm, sự lựa chọn khôn ngoan và thông minh với các giải pháp chính sách kịp thời, hiệu quả thì nƣớc ta hỗ trợ và đồng hành cùng các doanh nghiệp có thể rút ngắn quá trình này và sớm phát triển Việt Nam theo hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Đề tài: “Chính sách nhập khẩu công nghệ mới, công nghệ cao đáp ứng yêu cầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam, thực trạng và giải pháp” Nguyễn Văn Hoàn và các tác giả (2005), Báo cáo đề tài cấp Bộ, Viện Nghiên cứu Thƣơng mại, Bộ Thƣơng mại. Đề tài với mục tiêu nghiên cứu là: - Làm rõ vai trò của chính sách nhập khẩu công nghệ và những yêu cầu đặt ra cho việc điều chỉnh và hoàn thiện chính sách nhập khẩu công nghệ mới, công nghệ cao đáp ứng mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Việt Nam. - Phân tích thực trạng chính sách nhập khẩu công nghệ mới, công nghệ cao và tác động của nó đến việc nhập khẩu và sử dụng chính trong các doanh nghiệp giai đoạn (1991-2001).
- Đề xuất những vấn đề về điều chỉnh chính sách nhập khẩu công nghệ mới, công nghệ cao của Việt Nam đến năm 2020. Đề tài nêu nổi bật đƣợc vai trò chính sách nhập khẩu công nghệ để đáp ứng đƣợc yêu cầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc, tuy nhiên, với hiện trạng chính sách của Việt Nam thời điểm đề tài nghiên cứu vẫn chƣa có quy định về nhập khẩu công nghệ mới, công nghệ cao mà nó đƣợc điều chỉnh bởi rất nhiều văn bản pháp quy của Chính phủ, dẫn đến không phải bất cứ đơn vị nào có nhu cầu nhập khẩu công nghệ có thể nắm bắt đƣợc tƣờng tận các văn bản đó. Từ phân tích thực trạng, đề tài nghiên cứu đã đƣa ra 6 đề xuất liên quan đến điều chính chính sách nhập khẩu công nghệ mới, công nghệ cao của Việt Nam đến năm 2020. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Hoàn thiện chính sách về nhập khẩu và chuyển giao công nghệ.
- Hoàn thiện hệ thống các chính sách liên quan đến nhập khẩu và chuyển giao công nghệ. - Đổi mới công tác quản lý và tổ chức nhập khẩu công nghệ. - Các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp trong công tác làm chủ công nghệ nhập khẩu. - Khuyến khích và tạo điều kiện cho các hiệp hội ngành phát triển.
- Xây dựng kế hoạch cụ thể để thực hiện chiến lƣợc phát triển công nghệ quốc gia. Đây là một trong những đề xuất có tính chiến lƣợc quốc gia và gắn doanh nghiệp với yêu cầu phát triển năng lực nội sinh của đất nƣớc thông qua chính sách nhập khẩu công nghệ. Đến thời điểm hiện tại, các nội dung đề xuất vẫn còn có giá trị thực tế. Mục tiêu nghiên cứu Đƣa ra giải pháp nhằm tăng cƣờng năng lực nội sinh về công nghệ của doanh nghiệp.