Chương 1: Những vấn đề chung về phát triển cho vay tiêu dùng cá nhân ở Ngân hàng thương mại. Chương 2: Thực trạng cho vay tiêu dùng cá nhân ở Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng – Chi nhánh Đông Đô. Chương 3: Phương hướng và giải pháp phát triển cho vay tiêu dùng cá nhân ở Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng – Chi nhánh Đông Đô đến năm 2020. 4 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY TIÊU DÙNG CÁ NHÂN Ở NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
Tầm quan trọng của phát triển cho vay tiêu dùng cá nhân trong điều kiện khủng hoảng kinh tế 1.1 Tác động của khủng hoảng kinh tế đến cầu tiêu dùng Trong những năm vừa qua, khủng hoảng kinh tế đã ảnh hưởng tới mọi ngõ ngách, vấn đề xã hội. Khó khăn và thách thức đều lớn hơn dự báo: giá lương thực thực phẩm, giá dầu thô và nguyên vật liệu trên thị trường quốc tế tăng cao; thị trường chứng khoán sụt giảm mạnh; khủng hoảng nợ công diễn ra tại nhiều nước; tăng trưởng kinh tế thế giới chậm lại; Lạm phát tăng cao tại hầu hết các quốc gia…Những biến động sóng gió của nền kinh tế thế giới đã tác động tiêu cực đến nền kinh tế Việt Nam. Ở trong nước, kinh tế nước ta tiềm ẩn nhiều bất ổn. Mặc dù đã có sự quản lý của nhà nước nhưng môi trường kinh tế vĩ mô còn biến động do nhiều yếu tố: giá vàng và USD diễn biến bất thường, thị trường chứng khoán nhiều bất ổn và rủi ro, thị trường kinh doanh bất động sản nằm ngoài tầm quản lý dẫn đến hiện tượng đầu cơ gây thiệt hại trực tiếp đến bộ phận dân cư có thu nhập thấp nhưng nhu cầu về nhà ở cao và hiện tại gần như đóng băng.
Chỉ số giá tiêu dùng tăng mạnh vượt chỉ tiêu quốc hội giao, giá một số hàng hoá thiết yếu như lương thực, thực phẩm, xăng dầu, điện nước có mức tăng rất cao khiến cho mức lương có tăng nhưng không bù đắp nổi tốc độ tăng giá…Nguy cơ mất ổn định kinh tế vĩ mô trở thành thách thức lớn. Sự khủng hoảng đó đã ảnh hưởng đến cầu tiêu dùng và thói quen sinh hoạt của người dân. Các nhu cầu thiết yếu được chú trọng hơn. Nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm, hàng hoá xa xỉ của người dân giảm xuống.
Sức mua và tiêu dùng của người dân giảm sút rõ rệt. Doanh số bán lẻ và tiêu dùng dịch vụ tăng thấp. Như vậy cuộc khủng hoảng kinh tế đã ảnh hưởng rõ rệt và tác động tới đời sống của dân cư, lòng tin vào tương lai bị giảm sút làm cho mức cầu tiêu dùng không tăng. 5 Tác động khủng hoảng kinh tế làm cho các doanh nghiệp Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn: một phần bị từ chối hợp đồng, sản phầm tiêu thụ chậm, hàng tồn kho ngày càng nhiều…Phần chịu tác động của chính sách thắt chặt tiền tệ, hạn chế tăng trưởng tín dụng ngân hàng làm lãi suất cho vay cao vượt xa khả năng kinh doanh của doanh nghiệp.
Tuy rằng ngân hàng nhà nước đã đưa mức lãi trần nhưng đều không đạt kết quả do các ngân hàng thương mại không thực hiện triệt để. Nợ xấu ngân hàng ngày càng có xu hướng gia tăng. Từ những lý do trên các doanh nghiệp khó, lại càng khó hơn và số doanh nghiệp đã tự giác đóng cửa, tuyên bố phá sản tăng nhanh và công nhân, người lao động là những nạn nhân gánh chịu hậu quả, thực tế là thất nghiệp ngày càng nhiều hơn. Doanh số bán lẻ và tiêu dùng dịch vụ năm 2011 và năm 2012 chỉ ở mức thấp.
Bên cạnh đó, công tác nhập khẩu hàng hoá của các doanh nghiệp Việt Nam cũng không tốt hơn các doanh nghiệp xuất khẩu. Người lao động thu nhập thấp hơn chi dùng, để giảm khó khăn cho sinh hoạt gia đình, người dân phải cắt, giảm chi tiêu, thất nghiệp trong xã hội tăng,…làm cho những doanh nghiệp nhập khẩu của Việt Nam xác định giới hạn an toàn không bị lỗ, nhưng mức độ cầm chừng hoặc co cụm, hạn chế phát triển mở rộng. Từ xuất khẩu cho đến nhập khẩu hàng hoá của Việt Nam đều giảm, gây khó khăn cho các doanh nghiệp làm dịch vụ, sản xuất các phụ kiện đi kèm, hỗ trợ cho xuất khẩu cũng bị ảnh hưởng như: bao bì, đóng gói, vận chuyển…đều giảm. Như vậy, khủng hoảng kinh tế tác động khiến thu nhập dân cư giảm xuống, tồn kho hàng hoá tăng lên, thanh khoản ngân hàng kém đi.
Vì vậy, một chính sách phát triển tín dụng cho vay tiêu dùng cá nhân tốt sẽ giúp kính thích tiêu dùng, tăng thanh khoản, làm giảm lượng hàng hoá tồn kho của các nhà sản xuất. gián tiếp hỗ trợ cho nền kinh tế.2 Sự cần thiết của phát triển cho vay tiêu dùng cá nhân của Ngân hàng thương mại Với sự dồi dào về cả nguồn vốn và nguồn nhân lực thì các ngân hàng thương mại có thể đáp ứng tốt nhất nhu cầu vay đối với khách hàng là cá nhân. 6 Nhu cầu vay vốn của họ rất lớn, nhu cầu cũng như mong muốn của mỗi người là vô hạn song khả năng thanh toán của mỗi người hữu hạn. Chính vì vậy, nhu cầu có khả năng thanh toán của mỗi người tại thời điểm hiện tại là rất nhỏ so với những mong muốn của họ.
Bên cạnh đó, một số người có thu nhập ổn định muốn đáp ứng nhu cầu của mình trước khi có đủ tiền để thanh toán. Một số trường hợp khách hàng không có đủ tiền để thanh toán cho những khoản chi tiêu của mình chỉ diễn ra tạm thời, trong khi nhu cầu chi tiêu của họ lại mang tính cấp thiết như viện phí, nộp học phí, cưới hỏi, sửa chữa nhà cửa…Vì vậy, nhu cầu tiêu dùng luôn diễn ra trong mọi nền kinh tế. Để đáp ứng nhu cầu này, thực hiện cho vay tiêu dùng là hết sức cần thiết tại các Ngân hàng thương mại. Khi có nhu cầu vay tiêu dùng, họ có thể vay bạn bè, người thân hoặc thậm chí các công ty, cá nhân cho vay nặng lãi.
Tuy nhiên, việc đi vay như vậy ảnh hưởng rất nhiều đến tính ổn định của nguồn vốn vay như: Nếu chúng ta vay bạn bè, người thân thì đến lúc nào đó họ cần tiền và yêu cầu trả thì sẽ rất bị động cho mình khi đó có khả năng không thể trả ngay được hoặc nếu bạn vay tín dụng đen sẽ phải chịu lãi suất rất cao sẽ không có lợi cho bạn. Trong trường hợp người có tiền cho vay cũng rất băn khoăn về độ tin cậy cũng như uy tín người vay, nếu có thế chấp tài sản cũng rất khó có được một hợp đồng làm thoả mãn cả hai bên với các điều kiện ràng buộc về mặt pháp lý. So với các tổ chức cho vay khác thì ngân hàng thương mại có lợi thế hơn nhiều do: ngân hàng thương mại có nguồn vốn lớn, khả năng thẩm định cho vay tốt, mạng lưới chi nhánh rộng khắp. Đối với hầu hết các khách hàng hiện nay họ rất trung thành với một số ít ngân hàng mà họ đang giao dịch đặc biệt các ngân hàng nơi họ sinh sống.
Với những điều kiện thuận lợi nói trên các ngân hàng thương mại có thể thực hiện tốt việc cho vay đối với khách hàng là cá nhân. Từ việc tài trợ cho các khách hàng là cá nhân, ngân hàng đa dạng hoá các loại hình cho vay góp phần làm phong phú các sản phẩm kinh doanh tiền tệ đồng thời san sẻ rủi ro. 7 Thông qua hoạt động cho vay tiêu dùng cá nhân các ngân hàng thương mại sẽ góp phần lưu thông hàng hoá dịch vụ, tác động tích cực đến quá trình sản xuất kinh doanh, đồng thời kích thích mở rộng sản xuất. Cho vay tiêu dùng cá nhân sẽ từng bước giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu và khả năng thanh toán tức thời, nhằm tạo điều kiện cho việc lưu thông hàng hoá tiêu dùng.
Nhờ một phần vào việc phát triển cho vay tiêu dùng cá nhân mà ngân hàng thương mại có điều kiện mở rộng hoạt động tín dụng. Đồng thời thông qua đó, hoạt động cho vay tiêu dùng cá nhân sẽ góp phần quảng bá hình ảnh của ngân hàng sâu rộng hơn trong đời sống xã hội, đưa hoạt động ngân hàng đến với từng người dân góp phần tăng thu các dịch vụ kèm theo. Ngoài ra, đối với người vay vốn, khi họ sử dụng tài sản mà lâu nay mơ ước họ sẽ có ý thức tiết kiệm hơn, làm việc có hiệu quả cao hơn. Ý thức trách nhiệm trả nợ ngân hàng cũng khiến cho người vay có động lực, cố gắng làm việc.
Cho vay tiêu dùng cá nhân sẽ giúp không chỉ người vay được hưởng lợi mà còn nhiều người khác được hưởng lợi. Việc tài trợ cho hoạt động cho vay tiêu dùng cá nhân góp phần gián tiếp tài trợ cho hoạt động sản xuất của nền kinh tế, cũng nhờ đó hoạt động cho vay nói riêng và các hoạt động của ngân hàng nói chung có cơ hội phát triển. Đối với các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh hàng tiêu dùng, thông qua hoạt động cho vay tiêu dùng, giúp doanh nghiệp sớm thu hồi vốn, tăng vòng quay vốn, kích thích sản xuất và tiêu dùng hàng hoá của doanh nghiệp. Hoạt động cho vay tiêu dùng cá nhân có thể nói là hoạt động cho vay có tỷ suất lợi nhuận tương đối cao và được coi là khoản mục có khả năng sinh lời cao nhất trong danh mục tài sản của ngân hàng thương mại.
Tuy nhiên tỷ lệ doanh số cho vay tiêu dùng so với tổng doanh số cho vay, cũng như dư nợ cho vay tiêu dùng với tổng dư nợ cho vay là chưa cao. Tỷ lệ nợ quá hạn cho vay tiêu dùng trên tổng dư nợ của ngân hàng nhỏ và hầu hết các khoản vay đều có tài sản đảm bảo do vậy nguy cơ mất khả năng thu hồi được vốn vay là ít. Nếu ngân hàng có những biện pháp quản lý khoản vay một cách hiệu quả và đưa ra những quy định chặt chẽ nhằm 8 kiểm soát và hạn chế rủi ro xẩy ra thì đây là loại hình cho vay tương đối an toàn cho các ngân hàng thương mại.3 Ý nghĩa của phát triển cho vay tiêu dùng cá nhân của Ngân hàng thương mại Cũng giống như hoạt động cho vay kinh doanh, cho vay tiêu dùng cá nhân cũng tiềm ẩn những rủi ro nhất định không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, hoạt động tín dụng này có ý nghĩa không nhỏ đối với cá nhân người tiêu dùng, các nhà sản xuất, Ngân hàng thương mại và cả đối với nền kinh tế.