Chương 1: Một số vấn đề cơ bản về phát triển cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại; Chương 2: Thực trạng phát triển cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam - Chi nhánh Cao Bằng; Chương 3: Giải pháp phát triển cho vay khách hàng cá nhân tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam - Chi nhánh Cao Bằng. 5 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái quát về cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm cho vay khách hàng cá nhân Theo thông tư 39/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng, “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”.
Như vậy, cho vay khách hàng cá nhân là hình thức cấp tín dụng mà trong đó NHTM giao cho khách hàng là cá nhân, hộ gia đình một khoản tiền để sử dụng trong một thời hạn nhất định, theo nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi, với mục đích đáp ứng nhu cầu vay vốn để tiêu dùng và phục vụ sản xuất, kinh doanh. Trong phạm vi luận văn này, đối tượng khách hàng cá nhân (KHCN) bao gồm cá nhân, hộ gia đình. Đặc điểm cho vay khách hàng cá nhân Thứ nhất, KHCN thường có số lượng lớn, nhu cầu vay vốn rất đa dạng song không thường xuyên và chịu sự ảnh hưởng nhiều của môi trường kinh tế, văn hóa, xã hội. Chính vì vậy, ở mỗi khu vực khác nhau, nhu cầu vay vốn của KHCN cũng khác nhau.
Thứ hai, thông thường các khoản cho vay KHCN có quy mô vốn nhỏ hơn so với cho vay khách hàng doanh nghiệp (KHDN). Đối với NHTM hoạt động theo định hướng là ngân hàng bán lẻ thường có số lượng các khoản vay KHCN chiếm tỷ trọng lớn. Thứ ba, chi phí mà NHTM bỏ ra đối với các khoản cho vay KHCN thường lớn cả về nhân lực. Bởi đối tượng cho vay là KHCN có diễn biến phức tạp, số lượng các khoản vay là lớn, song quy mô mỗi khoản vay lại tương đối nhỏ.
6 Thứ tư, lãi suất cho vay của các khoản cho vay KHCN thường cao hơn so với các khoản cho vay KHDN. Bởi vì, chi phí cho vay (về thời gian, nhân lực đi thẩm định, quản lý các khoản cho vay này) KHCN tính trên mỗi đơn vị đồng vốn cho vay là lớn, mức độ rủi ro của khoản vay cao và kém nhạy bén với lãi suất. Thứ năm, các khoản cho vay KHCN bao giờ cũng tiền ẩn rủi ro tín dụng cao. Bởi lẽ, khả năng trả nợ của KHCN chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như sự biến động về tình trạng sức khoẻ, công việc… Mặt khác, việc thẩm định cho vay KHCN thường gặp khó khăn do vấn đề thông tin không đầy đủ, không rõ ràng.
Tuy nhiên, các khoản cho vay này lại có độ phân tán rủi ro lớn. Phân loại cho vay khách hàng cá nhân - Theo thời hạn sử dụng tiền vay Cho vay ngắn hạn là khoản vay có thời gian dưới 12 tháng, được sử dụng để bù đắp sự thiếu hụt chi tiêu ngắn hạn của các cá nhân và hộ gia đình. Rủi ro của khoản vay này khá nhỏ, vì trong thời gian ngắn ít có biến động xảy ra. Cho vay trung hạn là khoản vay có thời hạn từ trên 12 tháng đến 60 tháng, được sử dụng để phục vụ cho các nhu cầu vốn có thời hạn dài hơn như mua ô tô, xây dựng nhà cửa, du học….
Cho vay dài hạn là khoản vay có thời hạn trên 60 tháng hay tối đa lên tới 20 năm, phục vụ cho các nhu cầu vay vốn lớn như: mua sắm đất đai, nhà cửa. Nhìn chung, đối với ngân hàng thương mại, tín dụng dài hạn tiềm ẩn rủi ro lớn. - Theo loại tiền cho vay Cho vay đồng nội tệ là khoản vay được giải ngân cho khách hàng bằng đồng nội tệ. Cho vay đồng ngoại tệ là khoản vay được giải ngân theo nhu cầu của khách hàng bằng đồng ngoại tệ nhưng vẫn đảm bảo được quy định về quản lý ngoại hối của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
- Theo hình thức đảm bảo tiền vay + Cho vay có bảo đảm bằng tài sản: là loại cho vay mà theo đó nghĩa vụ trả nợ của chủ thể vay vốn được bảo đảm bằng tài sản của chủ thể vay vốn, tài sản hình thành từ vốn vay hoặc bảo đảm bằng tài sản của bên thứ ba. 7 + Cho vay không có bảo đảm bằng tài sản: là loại cho vay không có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh; mà việc cho vay này do chính các tổ chức tín dụng lựa chọn dựa trên cơ sở các phương án vay vốn hiệu quả, khả thi và dựa vào độ tín nhiệm, uy tín trong quan hệ tín dụng của khách hàng. Theo mục đích sử dụng + Cho vay tiêu dùng: Là khoản cho vay đáp ứng những nhu cầu chi tiêu cho cá nhân, hộ gia đình. Các khoản vay này giúp các cá nhân có thể trang trải vào những mục đích như mua nhà ở, xe cộ, các vật dụng gia đình, học tâp… + Cho vay phục vụ cho sản xuất kinh doanh: Là các khoản tín dụng được cung cấp để phục vụ cho mục đích bổ sung vốn sản xuất kinh doanh, đầu tư tài chính, của hộ gia đình, bao gồm các khoản bổ sung vốn lưu động, mua sắm máy móc, trang thiết bị, thanh toán vật tư hàng hóa và các chi phí kinh doanh phát sinh cần thiết… - Theo phương thức cho vay + Cho vay từng lần: Là các khoản vay ngắn hạn của KHCN nhằm mục đích đáp ứng nhu cầu tiền mặt tức thời và được thanh toán một lần khi khoản vay đáo hạn.
Các khoản vay này thường có quy mô nhỏ, phần lớn dùng để chi trả cho những mục đích thiếu vốn tạm thời của các cá nhân trong các trường hợp như mua sắm các đồ dùng giá trị lớn, xây nhà mới,… + Cho vay theo hạn mức: Là hình thức cho vay trong đó NHTM thỏa thuận cấp cho khách hàng hạn mức cho vay. Hạn mức này có thể là cả kì hoặc cuối kì. Khách hàng có thể vay tới hạn mức tối đa và hoàn trả tất cả hoặc một phần số tiền đã vay sau đó lại vay tiếp, có thể lên đến mức tối đa cho tới khi hết thời hạn rút vốn quy định trong hợp đồng áp dụng với các hộ kinh doanh cá thể vay vốn lưu động phục vụ cho mục đích sản xuất kinh doanh. + Cho vay thấu chi: Là hình thức cho vay trong đó NHTM cho phép KHCN vay được chi vượt quá số dư tiền gửi thanh toán của mình đến một giới hạn nhất định và trong khoảng thời gian xác định.
Giới hạn này gọi là hạn mức thấu chi. Đặc điểm của hình thức cho vay này là cho vay ngắn hạn, thủ tục đơn giản, phần lớn là không có bảo đảm và thường được áp dụng đối với khách hàng có độ tín nhiệm cao, 8 kì thu nhập ngắn, đều đặn. + Cho vay trả góp: Là hình thức cho vay trong đó NHTM cho phép KHCN trả gốc theo nhiều lần trong thời hạn cho vay đã thỏa thuận thường theo tháng hoặc theo quý. Những khoản vay này thường dùng để mua sắm các tài sản như: nhà cửa, máy móc thiết bị, các đồ dùng có giá trị trong sinh hoạt gia đình.
Cho vay trả góp hiện nay ngày càng trở nên phổ biến trong các sản phẩm cho vay đối với KHCN do nhu cầu tiêu dùng của người dân ngày càng tăng cao, họ có nhu cầu mua sắm và sử dụng các tiện ích ngay ở hiện tại khi chưa tích lũy đủ tiền, họ sẽ sử dụng hình thức vay trả góp của một NHTM để hoàn trả dần bằng các dòng thu nhập trong tương lai. + Cho vay thẻ tín dụng: Thẻ tín dụng ngân hàng cũng như các loại thẻ thanh toán khác đã nhanh chóng được sử dụng phổ biến, thẻ tín dụng cung cấp một hạn mức tín dụng thường xuyên và quay vòng mà khách hàng có thể sử dụng bất cứ khi nào họ có nhu cầu. KHCN sử dụng thẻ tín dụng có thể vay trả dần hoặc trả một lần tùy vào khả năng tài chính của họ. Vai trò hoạt động cho vay khách hàng cá nhân Đối với nền kinh tế: Cho vay KHCN là kênh hỗ trợ vốn cho dân cư giúp họ có được cuộc sống ổn định, trang trải các khoản chi phí sinh hoạt, học tập… phát sinh trong cuộc sống để thỏa mãn từ nhu cầu thiết yếu cho đến nhu cầu xa xỉ nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống.
Để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của khách hàng buộc các thành phần kinh tế đẩy mạnh sản xuất, do đó tạo ra nhiều công ăn việc làm, giúp người dân an cư lạc nghiệp, ổn định kinh tế. Là một phần của tín dụng nói chung, cho vay KHCN cũng có vai trò tích cực đối với xã hội. Cho vay KHCN tích cực khai thác triệt để các nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội rồi lưu thông các nguồn vốn này một cách trôi chảy và hiệu quả, từ nơi thừa vốn đến nơi thiếu vốn, từ nơi có hiệu quả thấp đến nơi có hiệu quả cao. Đối với ngân hàng thương mại: Hoạt động cho vay luôn đem lại lợi nhuận cao nhất cho ngân hàng, khách hàng truyền thống là các doanh nghiệp.
Tuy nhiên với điều kiện kinh tế hiện nay, các KHCN ngày càng tham gia nhiều vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Hơn nữa nền kinh tế ngày càng phát triển, thu nhập bình quân đầu người càng ngày cao thì nhu cầu sử dụng và các dịch vụ tài chính. Hiện nay, 9 Việt Nam có 97 triệu người, thị trường KHCN là một thị trường rộng lớn và nhiều tiềm năng để ngân hàng khai thác. Họ còn cung cấp một nguồn vốn tự tiết kiệm cá nhân.
Vì vậy, tạo dựng mối quan hệ với nhóm khách hàng này rất có ý nghĩa đối với hoạt động kinh tế NHTM Đối với khách hàng cá nhận: Khách hàng sẽ được thỏa mãn vốn để kinh doanh, chi tiêu, thanh toán mà không cần đến nhiều thời gian sức lực tìm kiếm nơi cung ứng vốn. Cho vay KHCN là hình thức tín dụng cho cá nhân, hộ gia đình giúp giải quyết mâu thuận giữa nhu cầu tiêu dùng với khả năng thanh toán.