Phát Triển Bền Vững với Việc Giữ Gìn Giá Trị Truyền Thống Các Dân Tộc Thiểu Số Tỉnh Đăk Nông

Luận án tiến sĩ khám phá phát triển bền vững và bảo tồn giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số tại Đắk Nông trong bối cảnh hiện nay.

• Tác giả: Bùi Thị Hoà
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Văn Huyên
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: CND VBC & CNDVLS
• Đề tài: Phát Triển Bền Vững và Bảo Tồn Giá Trị Truyền Thống Dân Tộc Thiểu Số Tỉnh Đăk Nông
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Bền Vững Đăk Nông Hiện Nay 2024

Đăk Nông, tỉnh miền núi biên giới Tây Nguyên, đang đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Sự phát triển nhanh chóng đòi hỏi sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và gìn giữ giá trị truyền thống dân tộc thiểu số. Các dân tộc thiểu số Đăk Nông, với nền văn hóa phong phú, đang đóng góp vào sự phát triển chung của tỉnh, nhưng đồng thời cũng đứng trước nguy cơ mai một bản sắc. Việc phát triển bền vững Đăk Nông cần phải giải quyết hài hòa các yếu tố này, đảm bảo sự phát triển toàn diện và bền vững cho tương lai. Cần nhận thức đầy đủ nội hàm phát triển bền vững gắn liền với việc giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống dân tộc.

1.1. Tiềm Năng Phát Triển Kinh Tế Xã Hội Đăk Nông

Đăk Nông sở hữu tiềm năng lớn về nông nghiệp, du lịch sinh thái, và khoáng sản. Sự phát triển các ngành này cần đi đôi với bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, đảm bảo sự bền vững về môi trường. Nông nghiệp bền vững cần được chú trọng phát triển các sản phẩm OCOP, nâng cao giá trị gia tăng, và tạo sinh kế bền vững cho người dân. Du lịch cộng đồng Đăk Nông nên khai thác các giá trị văn hóa bản địa, tạo trải nghiệm độc đáo cho du khách, đồng thời bảo tồn các di sản văn hóa.

1.2. Vai Trò Của Văn Hóa Truyền Thống Trong Phát Triển

Văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số là nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển. Các phong tục tập quán, nghề thủ công truyền thống, lễ hội, và kiến trúc truyền thống cần được bảo tồn và phát huy giá trị. Việc khai thác các yếu tố văn hóa này cần được thực hiện một cách có chọn lọc, tránh thương mại hóa và làm mất đi bản sắc văn hóa. Cần tăng cường bảo tồn di sản văn hóa Đăk Nông để phục vụ cho du lịch và giáo dục.

II. Thách Thức Bảo Tồn Giá Trị Truyền Thống Đăk Nông

Quá trình đô thị hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế đang tạo ra nhiều thách thức cho việc bảo tồn giá trị truyền thống dân tộc thiểu số ở Đăk Nông. Sự du nhập của văn hóa ngoại lai, sự thay đổi lối sống, và sự suy giảm số lượng người nắm giữ di sản văn hóa đang đe dọa sự tồn tại của nhiều giá trị văn hóa truyền thống. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu, khai thác tài nguyên không bền vững, và các vấn đề xã hội như đói nghèo, thiếu giáo dục cũng tác động tiêu cực đến việc bảo tồn văn hóa. Cần có những giải pháp đồng bộ để giải quyết các thách thức này.

2.1. Tác Động Của Kinh Tế Thị Trường Đến Văn Hóa

Kinh tế thị trường mang lại cơ hội phát triển kinh tế, nhưng đồng thời cũng tạo ra áp lực thương mại hóa văn hóa. Các giá trị văn hóa truyền thống có thể bị biến tướng để phục vụ mục đích kinh doanh, làm mất đi tính thiêng liêng và ý nghĩa vốn có. Cần có chính sách kiểm soát và định hướng phát triển du lịch văn hóa một cách bền vững, đảm bảo lợi ích kinh tế đi đôi với bảo tồn văn hóa.

2.2. Biến Đổi Khí Hậu và Môi Trường Ảnh Hưởng Đến Văn Hóa

Biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường đang ảnh hưởng đến đời sống và sinh kế của các cộng đồng dân tộc thiểu số, đặc biệt là những cộng đồng sống phụ thuộc vào rừng và đất đai. Sự mất mát tài nguyên thiên nhiên và thay đổi tập quán canh tác truyền thống đe dọa sự tồn tại của nhiều giá trị văn hóa gắn liền với thiên nhiên. Cần tăng cường các biện pháp bảo vệ môi trường Đăk Nông, ứng phó với biến đổi khí hậu, và hỗ trợ các cộng đồng thích ứng với những thay đổi.

2.3. Thiếu Hụt Nguồn Lực và Chính Sách Hỗ Trợ Bảo Tồn

Công tác bảo tồn văn hóa truyền thống còn gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực tài chính, nhân lực, và cơ sở vật chất. Các chính sách hỗ trợ bảo tồn văn hóa còn chưa đủ mạnh và chưa thực sự phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Cần tăng cường đầu tư cho công tác bảo tồn văn hóa, xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên trách, và hoàn thiện hệ thống chính sách hỗ trợ.

III. Cách Phát Triển Kinh Tế Bền Vững Gắn Với Bảo Tồn Văn Hóa

Phát triển kinh tế bền vững cần dựa trên khai thác hợp lý các nguồn lực tự nhiên và văn hóa, tạo ra giá trị gia tăng và sinh kế bền vững cho người dân. Các ngành kinh tế như nông nghiệp, du lịch, và tiểu thủ công nghiệp cần được phát triển theo hướng thân thiện với môi trường, bảo tồn văn hóa, và tạo ra lợi ích cho cộng đồng. Cần chú trọng phát triển các sản phẩm OCOP Đăk Nông gắn liền với văn hóa bản địa, tạo ra thương hiệu sản phẩm độc đáo.

3.1. Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Dựa Trên Văn Hóa

Du lịch văn hóa Đăk Nông có tiềm năng lớn để phát triển bền vững. Cần khai thác các giá trị văn hóa bản địa như phong tục tập quán, lễ hội, kiến trúc, ẩm thực, và nghề thủ công để tạo ra các sản phẩm du lịch độc đáo. Du lịch cộng đồng cần được phát triển theo hướng tôn trọng văn hóa bản địa, tạo ra lợi ích kinh tế cho cộng đồng, và góp phần bảo tồn văn hóa.

3.2. Hỗ Trợ Phát Triển Nghề Thủ Công Truyền Thống

Nghề thủ công truyền thống là một phần quan trọng của văn hóa các dân tộc thiểu số. Cần hỗ trợ các nghệ nhân duy trì và phát triển nghề thủ công, tạo ra các sản phẩm thủ công chất lượng cao, có giá trị văn hóa và kinh tế. Các sản phẩm thủ công cần được quảng bá và tiêu thụ rộng rãi trên thị trường, tạo ra thu nhập cho người dân.

3.3. Nâng Cao Giá Trị Nông Sản Địa Phương Bằng Văn Hóa

Các sản phẩm nông sản địa phương có thể được nâng cao giá trị bằng cách gắn liền với các câu chuyện văn hóa, truyền thống canh tác, và phong tục tập quán của các dân tộc thiểu số. Ví dụ, cà phê Đăk Nông có thể được quảng bá như một sản phẩm gắn liền với văn hóa cà phê của người Ê Đê, M'Nông, tạo ra sự khác biệt và hấp dẫn đối với người tiêu dùng.

IV. Phương Pháp Bảo Tồn và Phát Huy Giá Trị Văn Hóa

Bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống đòi hỏi sự tham gia của toàn xã hội, từ chính quyền, cộng đồng, đến các tổ chức xã hội và doanh nghiệp. Cần có các biện pháp đồng bộ để ghi lại, bảo tồn, phục hồi, và quảng bá các giá trị văn hóa. Giáo dục văn hóa cho thế hệ trẻ, hỗ trợ các nghệ nhân, và tạo ra các không gian văn hóa là những giải pháp quan trọng.

4.1. Giáo Dục Văn Hóa Cho Thế Hệ Trẻ

Giáo dục cho dân tộc thiểu số Đăk Nông về văn hóa truyền thống là yếu tố then chốt để bảo tồn văn hóa. Cần đưa nội dung văn hóa bản địa vào chương trình giáo dục, khuyến khích học sinh tìm hiểu và tham gia các hoạt động văn hóa. Các trường học cần trở thành trung tâm văn hóa, nơi lưu giữ và truyền bá các giá trị văn hóa truyền thống.

4.2. Hỗ Trợ Nghệ Nhân và Người Giữ Gìn Văn Hóa

Các nghệ nhân và người giữ gìn văn hóa là những báu vật sống của cộng đồng. Cần có chính sách hỗ trợ họ về vật chất và tinh thần, tạo điều kiện cho họ truyền dạy nghề, sáng tạo tác phẩm, và tham gia các hoạt động văn hóa. Cần tôn vinh và ghi nhận những đóng góp của họ cho công tác bảo tồn văn hóa.

4.3. Xây Dựng Không Gian Văn Hóa Cộng Đồng

Cần xây dựng các không gian văn hóa cộng đồng như nhà văn hóa, bảo tàng, thư viện, và các điểm sinh hoạt văn hóa để tạo điều kiện cho người dân tham gia các hoạt động văn hóa, giao lưu, và học hỏi. Các không gian văn hóa cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm văn hóa của từng dân tộc, tạo ra môi trường thân thiện và hấp dẫn.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Bền Vững Dân Tộc Thiểu Số

Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc hoạch định và thực thi các chính sách phát triển dân tộc thiểu số, đảm bảo sự công bằng, bình đẳng, và tạo điều kiện cho các dân tộc thiểu số phát triển toàn diện. Các chính sách cần tập trung vào xóa đói giảm nghèo, nâng cao trình độ dân trí, bảo tồn văn hóa, và bảo vệ môi trường. Cần tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào quá trình hoạch định và thực thi chính sách.

5.1. Xóa Đói Giảm Nghèo và Nâng Cao Dân Trí

Xóa đói giảm nghèo Đăk Nông và nâng cao trình độ dân trí là yếu tố quan trọng để phát triển bền vững. Cần có các chương trình hỗ trợ người dân tiếp cận vốn, kỹ thuật, và thị trường, tạo ra sinh kế bền vững. Cần tăng cường đầu tư cho giáo dục, y tế, và cơ sở hạ tầng ở vùng sâu vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

5.2. Bảo Tồn và Phát Huy Văn Hóa Truyền Thống

Các chính sách bảo tồn văn hóa cần tập trung vào việc hỗ trợ các nghệ nhân, phục dựng các lễ hội, bảo tồn các di sản văn hóa, và quảng bá văn hóa bản địa. Cần tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo tồn văn hóa, học hỏi kinh nghiệm từ các nước khác.

5.3. Bảo Vệ Môi Trường và Ứng Phó Biến Đổi Khí Hậu

Các chính sách bảo vệ môi trường cần tập trung vào việc ngăn chặn phá rừng, khai thác tài nguyên không bền vững, và ô nhiễm môi trường. Cần có các chương trình hỗ trợ người dân thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ nguồn nước, và sử dụng năng lượng tái tạo.

VI. Tương Lai Phát Triển Bền Vững và Văn Hóa Đăk Nông

Tương lai của phát triển bền vững và văn hóa Đăk Nông phụ thuộc vào sự nỗ lực của toàn xã hội. Cần có tầm nhìn chiến lược, giải pháp sáng tạo, và sự chung tay của tất cả các bên liên quan. Việc bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống không chỉ là trách nhiệm của riêng ai, mà là nhiệm vụ chung của toàn xã hội. Đăk Nông có thể trở thành một hình mẫu về phát triển bền vững, nơi kinh tế, xã hội, môi trường, và văn hóa phát triển hài hòa.

6.1. Xây Dựng Thương Hiệu Đăk Nông Dựa Trên Văn Hóa

Đăk Nông có thể xây dựng thương hiệu riêng dựa trên những giá trị văn hóa độc đáo của mình. Thương hiệu này có thể được thể hiện qua các sản phẩm nông sản, thủ công mỹ nghệ, du lịch, và các hoạt động văn hóa. Thương hiệu Đăk Nông cần mang đậm bản sắc văn hóa, thân thiện với môi trường, và hướng tới phát triển bền vững.

6.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế Về Phát Triển Bền Vững

Đăk Nông có thể tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực phát triển bền vững, học hỏi kinh nghiệm từ các nước khác, và thu hút nguồn vốn đầu tư cho các dự án phát triển bền vững. Hợp tác quốc tế cần tập trung vào các lĩnh vực như bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường, và phát triển du lịch bền vững.

6.3. Tham Gia Mạng Lưới Phát Triển Bền Vững Toàn Cầu

Đăk Nông có thể tham gia các mạng lưới phát triển bền vững toàn cầu để chia sẻ kinh nghiệm, học hỏi kiến thức, và kết nối với các đối tác. Việc tham gia các mạng lưới này sẽ giúp Đăk Nông nâng cao vị thế trên trường quốc tế, thu hút đầu tư, và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Nh ng c ng tr nh nghiên cứu tiêu biểu liên quan đến vấn đề PTBV PTBV là mảng vấn đề lớn của x hội, trong nhiều thập niên gần đây thu h t sự quan tâm của hầu hết quốc gia trên thế giới, được các nhà khoa học, các chính trị gia trong và ngoài nước nghiên cứu, bàn luận. Đ có nhiều công trình khoa học nghiên cứu, luận giải về vấn đề phát triển, PTBV, nhằm từng bước làm r khái niệm, nội hàm của PTBV, từ đó xác định các nội dung và cách thức thực hiện chiến lược PTBV. * Nghiên cứu về sự phát triển nói chung đ bắt đầu từ xa xưa trong lịch sử triết học.

Trước khi triết học Mác ra đời, các nhà triết học c n nhìn nhận sự phát triển một cách phiến diện, chưa đầy đủ, hoặc di n đạt nó theo quan điểm duy tâm, siêu hình, máy móc. theo các trường phái triết học, hoặc theo các giai đoạn phát triển của triết học trong lịch sử. ngghen với thế giới quan duy vật biện chứng, trong các công trình nghiên cứu của mình, kế thừa, phát triển các quan niệm, quan điểm về sự phát triển của các nhà tư tưởng trước đó đ vạch r bản chất, nguồn gốc, động lực, quy luật và cơ chế của sự phát triển, đặc biệt là của sự phát triển x hội. Nh ng vấn đề này được các nhà nghiên cứu triết học Mác - Lênin thể hiện sâu sắc trong nhiều công trình luận giải về phép biện chứng, nguyên lý về phát triển, đặc biệt là trong các giáo trình, các chuyên khảo về triết học Mác - Lênin được xuất bản và lưu hành ở Việt Nam nhiều năm nay.

Dù vấn đề phát triển ngày càng được bổ sung hoàn thiện hơn, song nguyên lý về sự phát triển do các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin xây dựng, vẫn được coi là nguyên lý có ý nghĩa khái quát nhất; lý giải một cách khoa học nguồn gốc, động lực, quy luật và cơ chế của sự phát triển; vì vậy nó là cơ sở khoa học tin cậy của việc nghiên cứu vấn đề này. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] * Về lý thuyết phát triển: Từ gi a thế k XX, trên thế giới đ xuất hiện một số lý thuyết phát triển hiện đại, có thể kể đến một số lý thuyết phát triển x hội tiêu biểu thời kỳ đầu như: Thuyết Phát triển cân b ng của Nurkse thuyết “Cú hích lớn của Rosenstein - Rodan thuyết Các giai đoạn phát triển của W.W Rostow thuyết Phát triển nhị nguyên của Lewis. Các lý thuyết phát triển này định ra đường lối và chính sách phát triển cho một số nước đang phát triển, chủ yếu các thuyết này đề cập đến các yếu tố, cách thức, các mô hình tăng trưởng kinh tế. Theo thời gian, các quan điểm và lý thuyết về phát triển ngày càng được mở rộng nội hàm và đến thập niên 7 của thế k XX, lý thuyết phát triển được bổ sung yếu tố bền v ng.

Đặc biệt, khái niệm PTBV xuất hiện ngày càng nhiều trong báo cáo của các tổ chức Liên Hiệp Quốc. * Về các lý thuyết phát triển bền vững: Nh ng năm của thế k XX, các cuộc thảo luận của Câu lạc bộ Rôma đ đưa đến sự xuất hiện trên di n đàn lý luận nhiều quan điểm và tư tưởng về PTBV. Từ nh ng năm của thế k XX, thế giới đ có nh ng n lực bảo vệ môi trường tự nhiên, với nh ng ý tưởng làm giảm nh các tác động đến môi trường, không gây ô nhi m, suy thoái môi trường, sử dụng hợp lý hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên. đ chứng tỏ môi trường và phát triển tuy không c n là nh ng vấn đề mâu thuẫn, nhưng PTBV mới chỉ là vấn đề của môi trường, đặc biệt là của môi trường tự nhiên mà thôi.

Nh ng quan điểm này được thể hiện tại Báo cáo “Những giới hạn của Tăng trưởng trong Tuyên ngôn của Hội nghị Liên Hợp Quốc lần thứ nhất về môi trường tại Xtốckhôm Thụy Điển. Nh ng năm của thế k XX, cả thế giới đi tìm nh ng nội dung của PTBV. Nh ng vấn đề như tính hiệu quả, sự phân phối, tính công bằng, bảo tồn và quản lý tài nguyên, trách nhiệm gi a các thế hệ. đ được đặt ra và trở thành nội dung chính của báo cáo Brundtland: PTBV là sự phát triển hài h a gi a tăng trưởng kinh tế, công bằng x hội và bảo vệ môi trường nhằm đáp 7 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ứng nhu cầu của hiện tại mà không làm tổn hại đến nhu cầu của thế hệ tương lai.

Các báo cáo “Chiến lược toàn c u bảo vệ tự nhiên của Liên đoàn Quốc tế bảo vệ tự nhiên và các nguồn lực thiên nhiên báo cáo Tương lai chung của chúng ta của y ban quốc tế về môi trường và phát triển báo cáo “Phát triển con người của UNDP ;. đề cập đến nhiều quan điểm về phát triển, đặc biệt các lý thuyết phát triển này có xu hướng ngày càng mở rộng mục tiêu phát triển: phát triển phải giải quyết được mối quan hệ cùng có lợi gi a các nước giàu và nước ngh o giải quyết được nh ng vấn đề về quyền con người, quyền công dân, khoảng cách thu nhập gi a người giàu và người ngh o Trong các lý thuyết này, mối quan hệ gi a phát triển kinh tế gắn với phát triển x hội và bảo vệ môi trường đ chính thức được đề cập. Từ đó, trong các lý thuyết phát triển nh ng khái niệm mới được sử dụng như: phát triển không phá hủy (development without destruction), phát triển sinh thái ecodevelopment. Đặc biệt, thuật ng phát triển bền vững (Sustainable development với nghĩa là sự phát triển lâu dài, v ng bền, được gi gìn, củng cố, được duy trì, bảo vệ, đ đưa ra cách nhìn mới về việc hoạch định các chiến lược phát triển lâu bền, mà ở đó, nội hàm phát triển v ng chắc được ch ý đến năm chiều cạnh của sự phát triển: (1) sự thích ứng x hội và sự công bằng của các giải pháp giải quyết; (2) sự thận trọng sinh thái (3) tính hiệu quả kinh tế (4) sự chấp nhận về văn hóa (5) sự cân bằng về l nh thổ.

PTBV là sự phát triển thỏa m n được nhu cầu của hiện tại nhưng không đe dọa khả năng thỏa m n nhu cầu của các thế hệ tương lai. Điều đó cũng có nghĩa là, để PTBV, cần và tất yếu phải tuân thủ nguyên tắc công bằng và bình đ ng gi a các thế hệ kh ng định và vạch r tính tất yếu của việc chuyển từ con đường phát triển không bền v ng, sang con đường PTBV như một yêu cầu của thời đại. Các luận điểm khoa học cũng đ lấy con người làm trung tâm với một loạt nh ng chỉ số thống kê phản ảnh nh ng khía cạnh đo sự phát triển của con người như mức độ dinh dưỡng của dân số, tình trạng sức khỏe, trình độ học vấn, tiếp cận giáo dục và chất lượng môi trường. Đề cập nh ng khía cạnh đo 8 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] lường sự phát triển nêu trên chính là mở rộng khả năng con người , tức là th c đẩy con người hướng tới cuộc sống mà họ mong muốn, bao gồm cả tiếp cận các nền văn hóa và sự tham gia văn hóa.

Từ nh ng năm của thế k XX di n ra quá trình xác định nội hàm phát triển bền v ng từ quy mô toàn cầu đến địa phương. Hội nghị thượng đỉnh về trái đất của Liên Hợp Quốc về Môi trường và Phát triển ở Riodejaneiro (1992 đ đề ra Chương trình nghị sự toàn cầu cho thế k XXI với nội dung là bảo vệ môi trường cho PTBV. Khái niệm PTBV đ trở thành phương thức chỉ đạo về hành động đối với việc thiết kế một tương lai tốt đ p hơn. Hội nghị nhấn mạnh quyền lợi và trách nhiệm của các quốc gia đối với vấn đề môi trường, kh ng định quan điểm phát triển theo phương thức đảm bảo kết hợp hài h a gi a tăng trưởng kinh tế, xóa đói giảm ngh o, công bằng x hội, sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên, đảm bảo sự bền v ng về môi trường, coi con người là trung tâm của các mối quan hệ về sự phát triển lâu dài.

Trong giới khoa học tự nhiên và khoa học x hội, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế học, nhiều học giả cũng đ nêu lên nhiều quan điểm khác nhau về lý thuyết PTBV. Các nhà tự nhiên và môi trường học lấy sinh thái làm trung tâm của PTBV; các nhà khoa học x hội lại lấy con người làm trung tâm của PTBV cũng lại có nh ng cách tiếp cận với khái niệm PTBV từ góc độ kinh tế , từ góc độ sinh thái , hoặc tiếp cận từ góc độ văn hóa - x hội , v. Nh ng năm đầu thế k XXI, trong bối cảnh kinh tế, chính trị, x hội, đặc biệt là văn hóa, có nhiều biến đổi, nhiều quan điểm về PTBV được bổ sung, mang tính phổ quát trên phạm vi toàn cầu, trở thành mục tiêu phấn đấu của toàn nhân loại, của từng quốc gia, từng dân tộc và từng nhóm cộng đồng. Trong giai đoạn này, ba trụ cột của phát triển bền v ng được xác định: Một, bền v ng về mặt kinh tế, hay phát triển kinh tế bền v ng là phát triển kinh tế nhanh và an toàn.

Tính bền v ng về kinh tế có thể được thể hiện qua các chỉ tiêu về phát triển kinh tế như: Tổng sản phẩm trong nước: GDP Gross Domestic Product tổng sản phẩm quốc gia: GNP Gross National 9 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Product tổng sản phẩm bình quân đầu người: GDP capita: tăng trưởng của GDP GDP growth cơ cấu GDP. Hai, bền v ng về mặt x hội là công bằng x hội và phát triển con người. Tính bền v ng về phát triển x hội thường được đánh giá qua một số số đo: chỉ số phát triển con người HDI chỉ số bình đ ng thu nhập chỉ số về giáo dục, dịch vụ y tế, chỉ số về sức khỏe, tuổi thọ, dân số, dân cư, hoạt động văn hóa. Ba, bền v ng về môi trường là khai thác và sử dụng hợp lý môi trường thiên nhiên, bảo vệ và không ngừng cải thiện chất lượng môi trường sống, đảm bảo cho con người được sống trong không gian sạch, trong lành và an toàn, bảo đảm sự hài h a trong mối liên hệ gi a con người, x hội và thiên nhiên.