Luận án tiến sĩ: Phát triển bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh - Trường ĐH Kinh tế và Quản trị Kinh doanh

Luận án tiến sĩ khám phá phát triển bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh, đề xuất giải pháp nâng cao giá trị và bảo tồn tài nguyên du lịch.

• Tác giả: Lê Thanh Tùng
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Thị Phương Hoa
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý Kinh tế
• Đề tài: Phát Triển Bền Vững Du Lịch Tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài luận án
• Những đóng góp mới của luận án
• Kết cấu của luận án
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DU LỊCH
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu về phát triển du lịch
• 1.1.1. Những nghiên cứu về phát triển địa phương du lịch bền vững
• 1.1.2. Những nghiên cứu về phát triển bền vững khách du lịch
• 1.1.3. Tổng quan các công trình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển bền vững du lịch
• 1.1.4. Những nghiên cứu về phát triển kinh doanh bền vững du lịch
• 1.1.5. Những nghiên cứu về quản lý phát triển bền vững du lịch
• 1.2. Đánh giá chung về các công trình nghiên cứu về phát triển du lịch và phát triển bền vững du lịch
• 1.3. Xác định khoảng trống trong nghiên cứu
• 1.3.1. Khoảng trống về mặt nội dung trong nghiên cứu phát triển du lịch
• 1.3.2. Khoảng trống về phương pháp trong nghiên cứu phát triển du lịch
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DU LỊCH
• 2.1. Cơ sở lý luận về phát triển bền vững du lịch
• 2.1.1. Các khái niệm liên quan đến đề tài
• 2.1.2. Vai trò của phát triển bền vững du lịch ở một địa phương nhìn từ góc độ quản lý kinh tế
• 2.1.3. Nội dung phát triển bền vững du lịch tại địa phương
• 2.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển bền vững du lịch
• 2.2. Cơ sở thực tiễn về phát triển bền vững du lịch
• 2.2.1. Kinh nghiệm phát triển bền vững du lịch của một số nước trên thế giới
• 2.2.2. Kinh nghiệm phát triển bền vững du lịch của một số địa phương ở Việt Nam
• 2.3. Bài học vận dụng cho phát triển bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh
• 2.3.1. Bài học từ kinh nghiệm phát triển bền vững du lịch trên thế giới
• 2.3.2. Bài học từ kinh nghiệm phát triển du lịch ở một số địa phương của Việt Nam
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. Chương 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển du lịch tại tỉnh Bắc Ninh
• 3.3. Phương pháp tiếp cận nghiên cứu và khung phân tích
• 3.3.1. Phương pháp tiếp cận nghiên cứu
• 3.3.2. Khung phân tích
• 3.4. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu, chọn mẫu điều tra
• 3.4.1. Chọn điểm nghiên cứu
• 3.4.2. Chọn mẫu điều tra
• 3.5. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.5.1. Thu thập thông tin thứ cấp
• 3.5.2. Thu thập thông tin sơ cấp
• 3.6. Phương pháp xử lý và phân tích thông tin
• 3.6.1. Phương pháp xử lý thông tin
• 3.6.2. Phương pháp phân tích thông tin
• 3.7. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.7.1. Nhóm chỉ tiêu sử dụng để nghiên cứu sự hài lòng của du khách
• 3.7.2. Nhóm chỉ tiêu đánh giá sự tăng trưởng và cơ cấu du lịch
• 3.7.3. Nhóm chỉ tiêu đánh giá về hiệu quả kinh doanh
• 3.7.4. Nhóm chỉ tiêu đánh giá tính bền vững
• 3.7.5. Nhóm chỉ tiêu đánh giá những yếu tố cản trở sự phát triển bền vững du lịch
• 4. Chương 4: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DU LỊCH TỈNH BẮC NINH
• 4.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Ninh
• 4.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 4.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 4.1.3. Một số chỉ tiêu kinh tế xã hội tỉnh Bắc Ninh và so với cả nước
• 4.2. Thực trạng phát triển du lịch tỉnh Bắc Ninh
• 4.2.1. Quá trình hình thành và phát triển du lịch tỉnh Bắc Ninh
• 4.2.2. Kinh tế du lịch trong cơ cấu kinh tế tỉnh Bắc Ninh
• 4.2.3. Thực trạng khai thác, sử dụng tài nguyên du lịch tỉnh Bắc Ninh
• 4.2.4. Thực trạng quy hoạch và phát triển địa phương bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh
• 4.2.5. Thực trạng phát triển bền vững khách du lịch tỉnh Bắc Ninh
• 4.2.6. Thực trạng phát triển kinh doanh bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh
• 4.3. Phân tích nhân tố ảnh hưởng đến phát triển bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh
• 4.3.1. Tiêu chí và các biến đánh giá
• 4.3.2. Phân tích nhân tố ảnh hưởng đến phát triển bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh
• 4.4. Phân tích những yếu tố cản trở sự phát triển bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh
• 4.4.1. Vùng 1 - Bắc sông Đuống
• 4.4.2. Vùng 2 - Nam sông Đuống
• 4.5. Đánh giá chung về phát triển bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh
• 4.5.1. Những kết quả đạt được
• 4.5.2. Những khó khăn, hạn chế và nguyên nhân
• 4.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. Chương 5: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DU LỊCH TỈNH BẮC NINH
• 5.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước tác động đến phát triển du lịch tỉnh Bắc Ninh
• 5.2. Quan điểm, định hướng và mục tiêu phát triển bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh
• 5.2.1. Quan điểm phát triển bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh
• 5.2.2. Định hướng, mục tiêu phát triển bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh
• 5.3. Giải pháp thúc đẩy phát triển bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh
• 5.3.1. Giải pháp chung
• 5.3.2. Giải pháp trọng tâm
• 5.3.3. Giải pháp riêng cho từng vùng
• 5.4. Một số kiến nghị
• 5.4.1. Đối với chính phủ
• 5.4.2. Đối với tỉnh Bắc Ninh
• 5.4.3. Đối với các cơ quan quản lý du lịch
• 5.4.4. Đối với các cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch
• 5.4.5. Đối với cộng đồng người dân địa phương khu du lịch, điểm du lịch
• 5.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Bền Vững Du Lịch Tỉnh Bắc Ninh

Phát triển bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Tỉnh Bắc Ninh, với tiềm năng du lịch phong phú, cần có những chiến lược phát triển hợp lý để bảo tồn văn hóa và môi trường. Việc nghiên cứu và áp dụng các giải pháp phát triển bền vững sẽ giúp tỉnh nâng cao giá trị du lịch và đóng góp vào sự phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Đặc Điểm Du Lịch Tỉnh Bắc Ninh

Tỉnh Bắc Ninh nổi bật với 1.589 điểm di tích, trong đó có nhiều di tích lịch sử và văn hóa quan trọng. Các lễ hội truyền thống và làng nghề cũng là những yếu tố thu hút khách du lịch.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Phát Triển Bền Vững

Phát triển bền vững không chỉ giúp bảo tồn tài nguyên mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân địa phương. Điều này cũng góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa Bắc Ninh ra thế giới.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Phát Triển Du Lịch Bền Vững

Mặc dù có nhiều tiềm năng, du lịch Bắc Ninh vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng quá tải vào mùa lễ hội, ô nhiễm môi trường và sự thiếu hụt cơ sở hạ tầng là những vấn đề cần được giải quyết. Việc nhận diện và phân tích các thách thức này là rất cần thiết để đưa ra các giải pháp hiệu quả.

2.1. Tình Trạng Quá Tải Điểm Đến

Vào mùa lễ hội, lượng khách du lịch tăng đột biến gây ra tình trạng quá tải tại các điểm du lịch, ảnh hưởng đến trải nghiệm của du khách và môi trường.

2.2. Ô Nhiễm Môi Trường

Hoạt động du lịch không kiểm soát có thể dẫn đến ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và làm giảm giá trị tài nguyên du lịch.

III. Phương Pháp Phát Triển Bền Vững Du Lịch Tỉnh Bắc Ninh

Để phát triển bền vững du lịch, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Các giải pháp như quản lý tài nguyên, bảo tồn văn hóa và phát triển hạ tầng là rất quan trọng. Việc hợp tác giữa các bên liên quan cũng sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp trong phát triển du lịch.

3.1. Quản Lý Tài Nguyên Du Lịch

Quản lý tài nguyên du lịch hiệu quả sẽ giúp bảo tồn các di sản văn hóa và thiên nhiên, đồng thời nâng cao trải nghiệm cho du khách.

3.2. Bảo Tồn Văn Hóa Địa Phương

Bảo tồn văn hóa địa phương không chỉ giúp duy trì bản sắc mà còn thu hút khách du lịch đến với những giá trị văn hóa độc đáo của Bắc Ninh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về phát triển bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các giải pháp được đề xuất đã được áp dụng thử nghiệm và cho thấy hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo vệ môi trường. Việc đánh giá kết quả nghiên cứu sẽ giúp điều chỉnh các chiến lược phát triển trong tương lai.

4.1. Kết Quả Thực Hiện Các Giải Pháp

Các giải pháp đã được triển khai và cho thấy sự cải thiện trong việc quản lý tài nguyên và nâng cao trải nghiệm du lịch.

4.2. Đánh Giá Tác Động Đến Kinh Tế Địa Phương

Phát triển bền vững du lịch đã góp phần tăng trưởng kinh tế địa phương, tạo ra việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Du Lịch Bền Vững Tỉnh Bắc Ninh

Phát triển bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Tương lai của du lịch bền vững phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bên liên quan và việc áp dụng các giải pháp khoa học. Cần có những chính sách hỗ trợ từ chính quyền để thúc đẩy phát triển du lịch bền vững.

5.1. Định Hướng Phát Triển Tương Lai

Định hướng phát triển du lịch bền vững cần được xây dựng dựa trên các yếu tố như bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế.

5.2. Vai Trò Của Chính Quyền Trong Phát Triển

Chính quyền cần có những chính sách hỗ trợ và khuyến khích các hoạt động du lịch bền vững để đảm bảo sự phát triển lâu dài.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Phát triển du lịch bền vững đóng vai trò huyết mạch trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế và bảo tồn di sản tại các nền kinh tế đang phát triển. Công trình luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Quản lý kinh tế (Mã số: 9.10) với đề tài "Phát triển bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh" do nghiên cứu sinh Lê Thanh Tùng thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Đặng Thị Phương Hoa và TS. Đàm Thanh Thủy tại Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh – Đại học Thái Nguyên (2021), là nghiên cứu tiên phong giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa tốc độ công nghiệp hóa nhanh chóng và yêu cầu bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (Dân ca Quan họ) tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.

Khoảng trống nghiên cứu (Research gap) được xác định rõ nét: Mặc dù các nghiên cứu trước đây (như Phạm Trung Lương, 2002; Nguyễn Đức Tuy, 2013; Lê Đức Viên, 2017) đã tiếp cận du lịch bền vững ở cấp vùng hoặc tại các trung tâm du lịch lớn (Tây Nguyên, Đà Nẵng, Duyên hải Đông Bắc), nhưng chưa có công trình nào đánh giá toàn diện cấp tỉnh tại Đồng bằng sông Hồng gắn với tài nguyên di sản dày đặc và chịu áp lực công nghiệp hóa mạnh mẽ. Dữ liệu thực tiễn phản ánh sự nghịch lý gay gắt: Bắc Ninh sở hữu tới 1.589 điểm di tích (trong đó có 1.398 di tích lịch sử, 131 di tích kiến trúc, 2 di tích khảo cổ, 58 di tích hỗn hợp; với 577 di tích đã xếp hạng gồm 4 di tích quốc gia đặc biệt, 180 di tích cấp quốc gia, 393 di tích cấp tỉnh) và 41 lễ hội truyền thống, song tỷ lệ đóng góp của du lịch vào GRDP của tỉnh năm 2018–2019 chỉ đạt khiêm tốn 0,59% — thấp hơn rất nhiều so với mức bình quân cả nước là 8,3% (2018) và 9,2% (2019).

Luận án đặt ra 3 câu hỏi nghiên cứu và hệ thống giả thuyết tương ứng:

1. Câu hỏi 1 (RQ1): Thực trạng phát triển bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2015–2019 đang bộc lộ những điểm nghẽn và thành tựu nào trên 3 trụ cột kinh tế – văn hóa xã hội – môi trường?
   • Giả thuyết 1 (H1): Tăng trưởng du lịch Bắc Ninh giai đoạn qua mang tính cục bộ, phụ thuộc vào tính mùa vụ lễ hội và chưa phát huy tương xứng giá trị kinh tế của di sản phi vật thể.
2. Câu hỏi 2 (RQ2): Những nhân tố cấu thành nào thúc đẩy hoặc cản trở sự phát triển bền vững du lịch tỉnh Bắc Ninh theo không gian lãnh thổ đặc thù?
   • Giả thuyết 2 (H2): 8 nhóm nhân tố (tài nguyên, hạ tầng, vận chuyển, dịch vụ phụ trợ, lưu trú, an ninh trật tự, hướng dẫn viên, giá cả) có mức độ tác động dị biệt đáng kể giữa Vùng 1 (Bắc sông Đuống) và Vùng 2 (Nam sông Đuống).
3. Câu hỏi 3 (RQ3): Cần khung giải pháp và lộ trình quản lý kinh tế nào để thúc đẩy du lịch Bắc Ninh đạt mục tiêu đóng góp trên 4% GRDP vào năm 2030 trong kỷ nguyên số hóa 4.0?
   • Giả thuyết 3 (H3): Mô hình quản lý tích hợp gắn liên kết vùng, ứng dụng du lịch thông minh và phân bổ nguồn lực theo cơ chế thị trường sẽ giải quyết triệt để các yếu tố cản trở phát triển.

Khung lý thuyết của công trình được định hình dựa trên sự tích hợp của ba lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Thể chế (Institutional Theory - DiMaggio & Powell, 1983; Scott, 2004), Lý thuyết Tăng trưởng Nội sinh (Endogenous Growth Theory - Arrow, 1962; Uzawa, 1965) và Lý thuyết Phụ thuộc Nguồn lực (Resource Dependence Theory - Pfeffer & Salancik, 1978). Đóng góp mang tính đột phá của luận án nằm ở việc lượng hóa thực trạng và xây dựng lộ trình nâng tổng thu nhập du lịch từ 3.300 tỷ đồng (giai đoạn 2020) lên 20.000 tỷ đồng vào năm 2030, nâng tỷ trọng đóng góp GRDP từ 0,59% lên trên 4,0%.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ không gian hành chính tỉnh Bắc Ninh với sự phân hóa thành hai tiểu vùng sinh thái – nhân văn: Vùng 1 (Bắc sông Đuống gồm TP. Bắc Ninh, TX. Từ Sơn, huyện Yên Phong, Tiên Du, Quế Võ) và Vùng 2 (Nam sông Đuống gồm huyện Thuận Thành, Gia Bình, Lương Tài). Dữ liệu phân tích thực trạng tập trung giai đoạn 2015–2019, tầm nhìn chiến lược đề xuất đến năm 2025 và 2030, sử dụng chuỗi tài liệu học thuật và thống kê thứ cấp giai đoạn 2010–2020.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về quản lý phát triển du lịch bền vững được phân hóa thành 5 dòng nghiên cứu chính:

Dòng thứ nhất tập trung vào khai thác, bảo tồn tài nguyên và môi trường sinh thái. Khung định chế của UNEP và UNWTO (2005, 2016) xác lập nguyên tắc tối ưu hóa tài nguyên môi trường, duy trì tính xác thực văn hóa – xã hội và đảm bảo lợi ích kinh tế dài hạn. Hill (2011) tại khu vực Amazon (Peru) khẳng định mối liên hệ hữu cơ giữa bảo tồn hệ sinh thái rừng và sinh kế bản địa. Tại Việt Nam, Nguyễn Thị Thống Nhất (2014) làm rõ tiêu chí khai thác di sản thế giới miền Trung gắn với bảo tồn di tích; Đinh Kiệm (2013) tại Duyên hải Cực Nam Trung Bộ và Nguyễn Đăng Tiến (2016) tại Quảng Ninh – Hải Phòng thiết lập hệ tiêu chuẩn đánh giá tài nguyên và sinh khí hậu.

Dòng thứ hai nghiên cứu sự tham gia của cộng đồng và phát triển địa phương. Yi-fong Chen (2012) tại Taroko (Đài Loan) chỉ ra nguy cơ gia tăng bất bình đẳng xã hội nếu ban quản lý không điều hòa quyền lợi giữa các nhóm dân tộc bản địa. Rebecca Sims (2008) tại Anh chứng minh chuỗi cung ứng ẩm thực địa phương giúp gia tăng tính bền vững nông nghiệp - du lịch. Greg Richards (2000) tại Bồ Đào Nha, Indonesia và Edinburgh khẳng định tính bền vững chỉ đạt được qua mối quan hệ biện chứng hai chiều giữa cộng đồng sở tại và doanh nghiệp lữ hành. Lee và Hsieh (2016) tại Đài Loan xây dựng bộ 141 chỉ tiêu đánh giá điểm đến, chỉ rõ thứ bậc ưu tiên tài chính – kinh doanh ở giai đoạn đầu trước khi dịch chuyển sang tác động cộng đồng. Các tác giả trong nước như Phạm Ngọc Thắng (2015) tại Lào Cai, Nguyễn Thị Hồng Lâm (2013) tại Bắc Trung Bộ và Đỗ Hồng Thuận (2013) nhấn mạnh vai trò xóa đói giảm nghèo và đồng thuận chính trị.

Dòng thứ ba khảo sát hành vi và sự thỏa mãn của du khách. UNWTO (2012, 2016) dự báo tăng trưởng du khách toàn cầu đạt 1,8 tỷ lượt năm 2030, nhấn mạnh thị trường mới nổi chiếm trên 50%. Nguyễn Quyết Thắng (2012) hệ thống hóa 4 nhóm tiêu chí sức hút điểm đến (hấp dẫn, an toàn, liên kết, chất lượng hạ tầng) và chỉ tiêu định lượng (ngày lưu trú, chi tiêu bình quân, ICOR, VA/Lao động, GO/Lao động).

Dòng thứ tư và thứ năm đi sâu vào các nhân tố ảnh hưởng và quản lý nhà nước. Barkauskas cùng cộng sự (2015) tại Lithuania xác lập 5 nhóm môi trường vĩ mô. Ardhala và cộng sự (2016) tại Indonesia chỉ ra 4 nhân tố chi phối làng nghề du lịch. Khan và cộng sự (2020) chứng minh tầm ảnh hưởng quyết định của an ninh trật tự, giá cả và hạ tầng. Kapera (2018) tại Ba Lan phân tích sự bất cân xứng nhận thức giữa cán bộ nhà nước (62% cho rằng chính sách đầy đủ) và người dân (60% cho rằng thiếu cơ chế chia sẻ thông tin). Díaz và Rodríguez (2016) tại Gran Canaria (Tây Ban Nha) cùng Mamgain (2016) nhấn mạnh quản trị chuỗi cung ứng và công nghiệp hỗ trợ. Về thể chế quản lý, S. Medlik (1995), Nguyễn Văn Hợp (2014), Nguyễn Hoàng Tứ (2016), Trịnh Quang Hảo (2004) và Trương Sỹ Vinh (2013) đều khẳng định vai trò sống còn của quy hoạch phân vùng và tiêu chuẩn thống kê.

                      ┌──────────────────────────────────────────────┐
                      │        KHUNG ĐỊNH VỊ Y VĂN (POSITIONING)     │
                      └──────────────────────┬───────────────────────┘
                                             │
      ┌──────────────────────────────────────┼──────────────────────────────────────┐
      ▼                                      ▼                                      ▼
┌───────────────────────────┐  ┌───────────────────────────┐  ┌───────────────────────────┐
│     HƯỚNG NGHIÊN CỨU      │  │     TRANH BIỆN LÝ THUYẾT  │  │   KHOẢNG TRỐNG & ĐỘT PHÁ  │
├───────────────────────────┤  ├───────────────────────────┤  ├───────────────────────────┤
│• Tài nguyên & Môi trường  │  │• Trường phái Tăng trưởng  │  │• Thiếu nghiên cứu toàn    │
│  (UNEP, Hill, Đinh Kiệm)  │  │  Kinh tế: Ưu tiên tối đa  │  │  diện cấp tỉnh tại ĐBSH.  │
│• Phát triển Cộng đồng     │  │  hóa nguồn thu, quy mô    │  │• Chưa mô hình hóa đồng    │
│  (Richards, Lee & Hsieh)  │  │  khách và hạ tầng vật chất│  │  thời 8 nhóm nhân tố ảnh  │
│• Sự hài lòng của Du khách │  │  (Barkauskas, 2015).      │  │  hưởng và các điểm nghẽn  │
│  (UNWTO, Nguyễn Q. Thắng) │  │            VS             │  │  làm cản trở phát triển.  │
│• Quản lý & Thể chế        │  │• Trường phái Bảo tồn Sinh │  │• Khoảng trống ứng dụng    │
│  (Medlik, Kapera, Díaz)   │  │  thái - Văn hóa: Ưu tiên  │  │  công nghệ 4.0 và du lịch │
│• Kinh doanh & Chuỗi giá   │  │  bảo vệ tài nguyên gốc,   │  │  thông minh vào quản lý di│
│  trị (Phùng Thế Tám)      │  │  giới hạn sức chứa (Hill).│  │  sản phi vật thể Quan họ. │
└───────────────────────────┘  └───────────────────────────┘  └───────────────────────────┘

Tranh luận học thuật cốt lõi diễn ra giữa hai trường phái: Trường phái Tăng trưởng kinh tế truyền thống (nhấn mạnh gia tăng lượt khách, tối đa hóa doanh thu lưu trú, xây dựng hạ tầng thâm dụng vốn) đối lập với Trường phái Bảo tồn sinh thái – văn hóa nghiêm ngặt (chấp nhận hy sinh tốc độ tăng trưởng ngắn hạn để kiểm soát sức chứa tải trọng điểm đến).

So sánh với các nghiên cứu quốc tế điển hình:

• So với mô hình 141 chỉ số của Lee và Hsieh (2016) tại Đài Loan: Mô hình của luận án chắt lọc thành 8 tiêu chí trọng yếu với 35 biến quan sát thực chứng, phù hợp với năng lực thu thập dữ liệu thống kê tại địa phương cấp tỉnh của Việt Nam.
• So với nghiên cứu của Kapera (2018) tại Ba Lan: Luận án không chỉ dừng lại ở xung đột nhận thức thể chế mà lượng hóa cụ thể các rào cản hành chính và điểm nghẽn quản lý hạ tầng dịch vụ giữa hai tiểu vùng địa lý đặc thù.

Vị trí nghiên cứu của luận án được xác lập vững chắc: Đây là công trình đầu tiên kết hợp phương pháp phân tích nhân tố ảnh hưởng với phương pháp đánh giá phản diện (rào cản cản trở) để giải quyết bài toán phát triển bền vững du lịch cho một tỉnh có mật độ di sản văn hóa phi vật thể cao nhất cả nước trong bối cảnh công nghiệp hóa và chuyển đổi số 4.0.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm phong phú hệ thống lý luận quản lý kinh tế du lịch thông qua việc kiểm định và tích hợp các lý thuyết kinh điển vào bối cảnh thực tiễn địa phương:

1. Mở rộng Lý thuyết Thể chế (Institutional Theory): Kiểm chứng luận điểm của DiMaggio và Powell (1983) và Scott (2004) trong môi trường quản lý nhà nước cấp địa phương. Nghiên cứu chứng minh rằng thể chế không chỉ dừng lại ở các văn bản quy phạm pháp luật mà tác động trực tiếp qua năng lực thực thi, cơ chế phối hợp liên ngành, quy hoạch không gian du lịch và tính minh bạch trong quản lý lễ hội.
2. Kiểm chứng Lý thuyết Tăng trưởng Nội sinh (Endogenous Growth Theory): Vận dụng tư tưởng của Arrow (1962) và Uzawa (1965) để chứng minh nguồn lực nội sinh của Bắc Ninh không chỉ là tích lũy tư bản hữu hình (hạ tầng, khách sạn) mà nòng cốt là nguồn nhân lực chất lượng cao, nghệ nhân Quan họ và tri thức bản địa tại các làng nghề truyền thống.
3. Bổ sung Lý thuyết Phụ thuộc Nguồn lực (Resource Dependence Theory): Làm rõ luận điểm của Pfeffer và Salancik (1978) về việc chuyển hóa lợi thế so sánh tĩnh (sở hữu 1.589 di tích) thành lợi thế cạnh tranh động thông qua năng lực quản trị chuỗi cung ứng dịch vụ và thu hút vốn đầu tư xã hội hóa.

Luận án xác lập 4 mệnh đề lý thuyết (Theoretical Propositions):

• Mệnh đề P1: Tính bền vững của điểm đến văn hóa tỷ lệ thuận với mức độ hài hòa giữa tỷ trọng giá trị gia tăng dịch vụ (VA) với tỷ lệ bảo tồn nguyên gốc di sản.
• Mệnh đề P2: Năng lực điều tiết thể chế của chính quyền địa phương đóng vai trò trung gian kiểm soát tác động tiêu cực của tình trạng quá tải du khách mùa lễ hội lên môi trường sinh thái.
• Mệnh đề P3: Sự phân hóa không gian địa lý (địa hình chia cắt bởi dòng sông) tạo ra sự bất đối xứng về mức độ tác động của các nhân tố dịch vụ lữ hành đến sự hài lòng của du khách.
• Mệnh đề P4: Mức độ tích hợp công nghệ số 4.0 vào quản lý điểm đến làm giảm chi phí giao dịch và khuếch đại năng lực cạnh tranh nội sinh của du lịch địa phương.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều 3 cấu phần lý thuyết thành một hệ thống phân tích logic và hoàn chỉnh:

┌───────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│              KHUNG PHÂN TÍCH TÍCH HỢP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DU LỊCH         │
└─────────────────────────────────────┬─────────────────────────────────────┘
                                      │
        ┌─────────────────────────────┼─────────────────────────────┐
        ▼                             ▼                             ▼
┌──────────────────────┐    ┌──────────────────────┐    ┌──────────────────┐
│   LÝ THUYẾT THỂ CHẾ  │    │LÝ THUYẾT NỘI SINH    │    │PHỤ THUỘC NGUỒN   │
│(DiMaggio & Powell)   │    │(Arrow, Uzawa)        │    │LỰC (Pfeffer)     │
├──────────────────────┤    ├──────────────────────┤    ├──────────────────┤
│• Quản lý nhà nước    │    │• Vốn nhân lực &      │    │• Khai thác di sản│
│• Quy hoạch & Cơ chế  │    │  nghệ nhân Quan họ   │    │  văn hóa & tự    │
│• An ninh, trật tự    │    │• Hạ tầng số, công    │    │  nhiên tối ưu    │
│  an toàn xã hội      │    │  nghệ thông tin 4.0  │    │• Thu hút vốn đầu │
│• Pháp chế du lịch    │    │• Sản phẩm đặc thù    │    │  tư hạ tầng      │
└──────────┬───────────┘    └──────────┬───────────┘    └────────┬─────────┘
           │                           │                         │
           └───────────────────────────┼─────────────────────────┘
                                       │
                                       ▼
    ┌──────────────────────────────────────────────────────────────────┐
    │          HỆ THỐNG 8 TIÊU CHÍ VÀ 35 BIẾN ĐO LƯỜNG ĐÁNH GIÁ        │
    ├──────────────────────────────────────────────────────────────────┤
    │ 1. Danh lam thắng cảnh & Di tích lịch sử (Tài nguyên)           │
    │ 2. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ du lịch                     │
    │ 3. Phương tiện vận chuyển & Khả năng tiếp cận điểm đến           │
    │ 4. Dịch vụ ăn uống, tham quan, mua sắm làng nghề và giải trí     │
    │ 5. Cơ sở lưu trú (Khách sạn, nhà nghỉ, homestay)                 │
    │ 6. An ninh trật tự, an toàn xã hội và môi trường văn hóa        │
    │ 7. Đội ngũ hướng dẫn viên du lịch và thái độ phục vụ             │
    │ 8. Giá cả dịch vụ và tính minh bạch thị trường                   │
    └──────────────────────────────────┬───────────────────────────────┘
                                       │
            ┌──────────────────────────┴──────────────────────────┐
            ▼                                                     ▼
┌───────────────────────────────────────┐ ┌────────────────────────────────────┐
│      TIỂU VÙNG 1: BẮC SÔNG ĐUỐNG      │ │     TIỂU VÙNG 2: NAM SÔNG ĐUỐNG    │
│ (TP. Bắc Ninh, Từ Sơn, Tiên Du,...)   │ │ (Thuận Thành, Gia Bình, Lương Tài) │
├───────────────────────────────────────┤ ├────────────────────────────────────┤
│• Đánh giá mức độ ảnh hưởng nhân tố    │ │• Đánh giá mức độ ảnh hưởng nhân tố │
│• Phân tích phản diện các yếu tố cản   │ │• Phân tích phản diện các yếu tố cản│
│  trở, gây tắc nghẽn phát triển        │ │  trở, gây tắc nghẽn phát triển     │
└───────────────────┬───────────────────┘ └──────────────────┬─────────────────┘
                    │                                        │
                    └───────────────────┬────────────────────┘
                                        │
                                        ▼
┌──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                    KẾT QUẢ ĐẦU RA PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG                        │
├──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│• Bền vững Kinh tế: Tăng trưởng doanh thu, tăng tỷ trọng GRDP (>4% năm 2030)  │
│• Bền vững Xã hội - Văn hóa: Bảo tồn di sản Quan họ, tạo việc làm cộng đồng   │
│• Bền vững Môi trường: Giảm thiểu rác thải lễ hội, bảo vệ cảnh quan sinh thái │
└──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

Điểm cách tân nổi bật trong cách tiếp cận là "Phương pháp phân tích phản diện" (Anti-obstacle analytical approach). Thay vì chỉ khảo sát các nhân tố thuận lợi thúc đẩy tăng trưởng theo lối mòn, luận án xây dựng hệ thống chỉ tiêu nhận diện trực diện các rào cản thể chế, hạ tầng và quản lý đang kìm hãm, gây "tắc nghẽn" dòng chảy phát triển tại từng vùng địa lý riêng biệt.

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích được xác lập tối ưu cho các địa phương cấp tỉnh thuộc vùng đồng bằng có mật độ di tích đậm đặc, nằm liền kề các siêu đô thị (như Hà Nội) và đang trải qua quá trình chuyển dịch cơ cấu công nghiệp hóa nhanh chóng.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng triết lý khoa học thực chứng (Positivism) kết hợp chủ nghĩa hiện thực phản biện (Critical Realism). Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp đa phương pháp (Mixed-methods design) được triển khai theo quy trình tuần tự kết hợp (Sequential Explanatory Mixed Methods):

┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                    QUY TRÌNH THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU HỖN HỢP                │
└────────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┘
                                     │
    ┌────────────────────────────────┴────────────────────────────────┐
    ▼                                                                 ▼
┌───────────────────────────────────────┐ ┌───────────────────────────────────┐
│   NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG (QUANTITATIVE)│ │  NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH (QUALITATIVE│
├───────────────────────────────────────┤ ├───────────────────────────────────┤
│• Thu thập số liệu thứ cấp thống kê    │ │• Phỏng vấn sâu chuyên gia quản lý │
│  giai đoạn 2015–2019 (Sở VHTTDL,      │ │  kinh tế, lãnh đạo Sở VHTTDL.     │
│  Cục Thống kê, Tổng cục Du lịch).     │ │• Thảo luận nhóm tập trung (FGD)   │
│• Điều tra bảng hỏi cấu trúc diện rộng │ │  với nghệ nhân Quan họ, chủ cơ    │
│  đối với du khách nội địa & quốc tế.  │ │  sở lưu trú và cộng đồng làng nghề│
│• Khảo sát doanh nghiệp lữ hành, lưu   │ │• Quan sát thực địa tại các điểm lễ│
│  trú và cộng đồng dân cư địa phương.  │ │  hội (Đền Bà Chúa Kho, Hội Lim).  │
└───────────────────┬───────────────────┘ └───────────────────┬───────────────┘
                    │                                         │
                    └────────────────────┬────────────────────┘
                                         │
                                         ▼
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│              XỬ LÝ DỮ LIỆU & PHÂN TÍCH THỐNG KÊ TOÀN DIỆN                   │
├─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│• Thống kê mô tả, phân tổ thống kê, tính toán chỉ tiêu kinh tế (GO, VA, ICOR)│
│• Phân tích độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha & Phân tích nhân tố EFA     │
│• Phân tích tương quan & Hồi quy tuyến tính đa biến (SPSS)                   │
│• Đánh giá ma trận mức độ ảnh hưởng & Mức độ cản trở theo 2 tiểu vùng lãnh thổ│
└─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

Thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level design) được phân định rõ ràng theo 3 cấp độ:

• Cấp độ vĩ mô (Macro level): Thể chế quản lý nhà nước, chiến lược quy hoạch tỉnh Bắc Ninh và quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng.
• Cấp độ trung gian (Meso level): Các tổ chức cung ứng dịch vụ lữ hành, cơ sở lưu trú, ban quản lý di tích và cộng đồng làng nghề truyền thống.
• Cấp độ vi mô (Micro level): Hành vi tiêu dùng, cảm nhận chất lượng dịch vụ và mức độ hài lòng của từng du khách cá nhân.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình chọn mẫu tuân thủ phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên (Stratified Random Sampling) kết hợp chọn mẫu thuận tiện có định hướng nhằm phản ánh chính xác cơ cấu du khách tại Bắc Ninh. Tiêu chuẩn chọn mẫu (Inclusion criteria) yêu cầu du khách đã hoàn thành tối thiểu 1 chuyến tham quan tại các điểm di tích/lễ hội trong tỉnh; loại trừ (Exclusion criteria) những người chỉ quá cảnh qua địa bàn mà không sử dụng dịch vụ.

Dữ liệu được kiểm chứng chéo qua quy trình Tam giác đạc (Triangulation):

1. Tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp báo cáo tài chính thứ cấp của Sở VHTTDL, số liệu Tổng cục Thống kê với dữ liệu điều tra sơ cấp.
2. Tam giác đạc phương pháp (Methodological Triangulation): Kết hợp phân tích hồi quy định lượng với quan sát nhân học tại lễ hội và phỏng vấn sâu chuyên gia.
3. Tam giác đạc lý thuyết (Theory Triangulation): Đối chiếu hiện tượng nghiên cứu dưới lăng kính đồng thời của Lý thuyết Thể chế, Tăng trưởng nội sinh và Phụ thuộc nguồn lực.

Độ giá trị cấu trúc (Construct Validity) được đảm bảo thông qua việc kế thừa thang đo chuẩn hóa từ UNWTO (2016), Lee & Hsieh (2016), Nguyễn Quyết Thắng (2012) và hiệu chỉnh qua tham vấn ý kiến chuyên gia. Độ tin cậy thang đo (Reliability) của 8 nhóm nhân tố ảnh hưởng đều đạt hệ số Cronbach's Alpha $\alpha > 0,70$, đảm bảo tính nhất quán nội tại hoàn hảo.

Data và phân tích

Hệ thống chỉ tiêu đánh giá được cấu trúc thành 5 nhóm cụ thể:

1. Nhóm chỉ tiêu sự hài lòng của du khách (thang đo Likert 5 mức độ trên 8 tiêu chí).
2. Nhóm chỉ tiêu tăng trưởng và cơ cấu (lượt khách quốc tế/nội địa, ngày khách lưu trú, tốc độ tăng trưởng bình quân liên năm).
3. Nhóm chỉ tiêu hiệu quả kinh tế (Doanh thu du lịch, Giá trị sản xuất GO, Giá trị gia tăng VA, Suất vốn đầu tư ICOR, Tỷ lệ GO/Lao động, VA/Lao động, Doanh thu/Lao động).
4. Nhóm chỉ tiêu tính bền vững (Tỷ lệ lao động qua đào tạo, Tỷ lệ đóng góp GRDP, Mức độ bảo tồn di sản, Khối lượng rác thải/nước thải xử lý đạt chuẩn).
5. Nhóm chỉ tiêu rào cản và yếu tố cản trở (Độ tắc nghẽn hạ tầng giao thông, vi phạm an ninh trật tự, thương mại hóa lễ hội quá mức).

Quy trình xử lý số liệu được thực hiện trên phần mềm thống kê chuyên dụng SPSS: Phân tích thống kê mô tả, kiểm định độ lệch chuẩn, phân tích nhân tố khám phá (EFA) nhằm rút trích các biến quan sát có trọng số tải factor loading $> 0,50$, và ước lượng mô hình hồi quy tuyến tính đa biến. Các kiểm định tính vững (Robustness checks) được thực hiện bằng cách so sánh đối chiếu kết quả ước lượng giữa hai tập mẫu độc lập của Vùng 1 và Vùng 2, xác nhận các hệ số hồi quy đều đạt mức ý nghĩa thống kê cao ($p < 0,05$).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả điều tra thực chứng và xử lý thống kê của luận án đưa ra 5 phát hiện cốt lõi mang tính bước ngoặt:

┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                     5 PHÁT HIỆN THỰC CHỨNGthen CHỐT                         │
└──────────────────────────────────────┬──────────────────────────────────────┘
                                       │
      ┌────────────────────────────────┼────────────────────────────────┐
      ▼                                ▼                                ▼
┌───────────────────────────┐  ┌───────────────────────────┐  ┌───────────────────────────┐
│PHÁT HIỆN 1: NGHỊCH LÝ ĐÓNG│  │PHÁT HIỆN 2: SỰ PHÂN HÓA   │  │PHÁT HIỆN 3: ĐIỂM NGHẼN    │
│GÓP KINH TẾ CỰC THẤP       │  │DỊ BIỆT THEO KHÔNG GIAN    │  │THƯƠNG MẠI HÓA LỄ HỘI      │
├───────────────────────────┤  ├───────────────────────────┤  ├───────────────────────────┤
│• Tỷ lệ đóng góp GRDP chỉ  │  │• Vùng 1 (Bắc Đuống): Hạ   │  │• Biến An ninh trật tự và  │
│  đạt 0,59% so với 8,3%    │  │  tầng, lưu trú, ẩm thực   │  │  Giá cả bị đánh giá thấp  │
│  của cả nước năm 2018.    │  │  chi phối 65% sự hài lòng │  │  nhất tại Hội Lim và Đền  │
│• Khách chủ yếu đi về trong│  │• Vùng 2 (Nam Đuống): Điểm │  │  Bà Chúa Kho (hình ảnh    │
│  ngày, lưu trú bình quân  │  │  nghẽn giao thông kết nối │  │  "xấu xí", chặt chém,     │
│  chỉ đạt 1,1 - 1,2 ngày.  │  │  và dịch vụ bổ trợ yếu kém│  │  mất trật tự trị an).     │
└───────────────────────────┘  └───────────────────────────┘  └───────────────────────────┘
                                       │
             ┌─────────────────────────┴─────────────────────────┐
             ▼                                                   ▼
┌────────────────────────────────────────┐ ┌─────────────────────────────────────┐
│PHÁT HIỆN 4: NGUỒN NHÂN LỰC THIẾU CHUYÊN│ │PHÁT HIỆN 5: KHOẢNG TRỐNG ỨNG DỤNG   │
│MÔN SÂU VỀ DI SẢN QUAN HỌ               │ │CÔNG NGHỆ SỐ VÀ DU LỊCH THÔNG MINH   │
├────────────────────────────────────────┤ ├─────────────────────────────────────┤
│• Tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên     │ │• Thiếu nền tảng số hóa quản lý di   │
│  ngành du lịch thấp; hướng dẫn viên    │ │  tích; hệ thống thuyết minh tự động │
│  chưa truyền tải được chiều sâu di sản │ │  và hạ tầng viễn thông du lịch chưa │
│  văn hóa phi vật thể của nhân loại.    │ │  đáp ứng yêu cầu cuộc CMCN 4.0.     │
└────────────────────────────────────────┘ └─────────────────────────────────────┘

1. Nghịch lý giữa tiềm năng di sản đồ sộ và hiệu quả kinh tế mờ nhạt: Mặc dù sở hữu 1.589 di tích với Di sản Văn hóa phi vật thể Quan họ nổi tiếng toàn cầu, mức đóng góp du lịch vào GRDP tỉnh Bắc Ninh chỉ dao động ở mức 0,59% (2018), quá chênh lệch so với mức 8,3% của cả nước. Doanh thu du lịch năm 2019 đạt mức thấp so với tiềm năng do thời gian lưu trú bình quân của du khách chỉ đạt xấp xỉ 1,1 – 1,2 ngày/khách; cơ cấu chi tiêu chủ yếu tập trung vào lễ bái tâm linh, chi tiêu mua sắm quà lưu niệm làng nghề và dịch vụ giải trí về đêm gần như không đáng kể.
2. Sự bất đối xứng nhân tố chi phối giữa hai vùng địa lý:
   • Tại Vùng 1 (Bắc sông Đuống): 3 nhân tố tác động mạnh nhất đến sự hài lòng của du khách là Cơ sở lưu trú, Dịch vụ ăn uống – giải trí và Sự phục vụ của Hướng dẫn viên du lịch ($p < 0,01$). Yếu tố gây cản trở lớn nhất là tình trạng ùn tắc giao thông cục bộ trong mùa hội và quá tải hạ tầng đô thị.
   • Tại Vùng 2 (Nam sông Đuống): Nhân tố chi phối mang tính quyết định lại là Phương tiện vận chuyển kết nối và Danh lam thắng cảnh. Điểm nghẽn cản trở phát triển bền vững là hệ thống giao thông liên huyện xuống cấp, cơ sở lưu trú nghèo nàn và thiếu hụt dịch vụ ăn uống đạt chuẩn.
3. Hiện tượng "phi kinh tế" và biến tướng thương mại hóa tại các lễ hội tâm linh: Kết quả khảo sát thực tế tại Đền Bà Chúa Kho và Hội Lim chỉ ra sự suy giảm mức độ hài lòng về tiêu chí An ninh trật tự và an toàn xã hội và Giá cả dịch vụ. Hiện tượng chèo kéo, đổi tiền lẻ, nâng giá dịch vụ và các hoạt động làm mất mỹ quan, thuần phong mỹ tục (như phản ánh của Hà Phạm, 2019) tạo ra rào cản tâm lý tiêu cực khiến du khách không có xu hướng quay trở lại.
4. Bất cập nghiêm trọng về cơ cấu và trình độ chuyên môn nhân lực: Giai đoạn 2014–2019 chứng kiến sự gia tăng số lượng lao động nhưng tỷ lệ nhân sự có trình độ chuyên môn nghiệp vụ sâu về du lịch và ngoại ngữ đạt chuẩn quốc tế chiếm tỷ lệ rất thấp. Đội ngũ hướng dẫn viên tại điểm chủ yếu kiêm nhiệm, thiếu khả năng diễn giải chuyên sâu về giá trị học thuật của nghệ thuật diễn xướng Quan họ.
5. Khoảng trống ứng dụng công nghệ 4.0 trong chuỗi giá trị du lịch: Khảo sát quy hoạch điểm dịch vụ viễn thông và công nghệ thông tin cho thấy sự chậm trễ trong việc triển khai hạ tầng du lịch thông minh, thiếu vắng hệ thống thuyết minh tự động đa ngữ (Audio Guide), số hóa 3D di tích và nền tảng số điều phối luồng khách mùa cao điểm.

Implications đa chiều

Từ các phát hiện thực chứng, luận án đề xuất hệ thống hàm ý chính sách và thực tiễn mang tính ứng dụng cao:

┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                       HỆ THỐNG GIẢI PHÁP VÀ HÀM Ý QUẢN LÝ                   │
└──────────────────────────────────────┬──────────────────────────────────────┘
                                       │
        ┌──────────────────────────────┼──────────────────────────────┐
        ▼                              ▼                              ▼
┌───────────────────────────┐  ┌───────────────────────────┐  ┌───────────────────────────┐
│     GIẢI PHÁP CHUNG       │  │   GIẢI PHÁP TRỌNG TÂM     │  │    GIẢI PHÁP PHÂN VÙNG    │
├───────────────────────────┤  ├───────────────────────────┤  ├───────────────────────────┤
│• Hoàn thiện thể chế & quy │  │• Ứng dụng CNTT 4.0 & xây  │  │• Vùng 1: Phát triển kinh tế│
│  hoạch không gian du lịch │  │  dựng hệ thống Du lịch    │  │  đêm, lưu trú cao cấp, du │
│  tỉnh Bắc Ninh đến 2030.  │  │  thông minh (Smart City). │  │  lịch MICE, kết nối tour. │
│• Cơ chế phối hợp liên     │  │• Đào tạo chuẩn hóa nhân lực│ │• Vùng 2: Nâng cấp hạ tầng │
│  ngành và chia sẻ lợi ích.│  │  di sản và nghệ nhân.     │  │  kết nối, du lịch sinh    │
│• Tăng cường xã hội hóa đầu│  │• Xây dựng thương hiệu     │  │  thái nông nghiệp, trải   │
│  tư hạ tầng & bảo tồn.    │  │  "Văn hóa Quan họ Kinh Bắc│  │  nghiệm làng nghề cổ.     │
└───────────────────────────┘  └───────────────────────────┘  └───────────────────────────┘

• Về mặt quản trị thể chế: Đổi mới phương thức quản lý lễ hội từ "hành chính thụ động" sang "quản trị dịch vụ công hiện đại"; thành lập Ban điều phối du lịch liên ngành cấp tỉnh; xây dựng quy chế chia sẻ lợi ích kinh tế minh bạch giữa doanh nghiệp lữ hành, ban quản lý di tích và cộng đồng nghệ nhân Quan họ.
• Về mặt công nghệ và chuyển đổi số: Khẩn trương triển khai Đề án du lịch thông minh trong quy hoạch viễn thông đến năm 2030; phát triển ứng dụng di động du lịch Bắc Ninh tích hợp bản đồ số di sản, thanh toán không tiền mặt và quét mã QR tương tác tại 577 di tích đã xếp hạng.
• Về mặt phân vùng chiến lược:
  • Đối với Vùng 1 (Bắc sông Đuống): Tập trung phát triển du lịch văn hóa kết hợp hội nghị, hội thảo (MICE), du lịch kinh tế đêm tại TP. Bắc Ninh và TX. Từ Sơn; nâng cấp các khách sạn đạt tiêu chuẩn 4–5 sao nhằm kéo dài thời gian lưu trú.
  • Đối với Vùng 2 (Nam sông Đuống): Ưu tiên đầu tư mở rộng hạ tầng giao thông kết nối các trục Quốc lộ với các di tích lịch sử (Chùa Bút Tháp, Chùa Dâu, Lăng Kinh Dương Vương); phát triển mô hình du lịch sinh thái nông nghiệp ven sông Đuống và du lịch trải nghiệm làng nghề truyền thống (Tranh Đông Hồ, gốm Phù Lãng).

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận 3 giới hạn khoa học khách quan:

1. Giới hạn chuỗi dữ liệu thời gian: Giai đoạn phân tích thực trạng định lượng tập trung vào 2015–2019. Biến cố đại dịch COVID-19 bùng phát từ đầu năm 2020 đã làm gián đoạn tạm thời dòng chảy du lịch quốc tế và nội địa, đòi hỏi các số liệu dự báo giai đoạn 2021–2025 cần được tái hiệu chỉnh liên tục theo bối cảnh phục hồi kinh tế bình thường mới.
2. Giới hạn không gian thu thập mẫu: Do đặc thù tính mùa vụ du lịch Bắc Ninh rất cao (tập trung 70% vào mùa lễ hội mùa xuân từ tháng Giêng đến tháng Ba âm lịch), việc lấy mẫu du khách vào các tháng trái mùa có thể chưa bao quát hết hành vi của phân khúc khách du lịch công vụ và chuyên gia tại các khu công nghiệp.
3. Giới hạn mô hình hóa các biến số môi trường: Việc đo lường chỉ số ô nhiễm môi trường (khí thải CO2, nước thải làng nghề) chủ yếu dựa trên số liệu thống kê tổng hợp thứ cấp, chưa triển khai được các cảm biến đo lường nồng độ phát thải trực tiếp tại từng điểm di tích vào ngày chính hội.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda) mở ra 4 hướng tiếp cận:

• Hướng 1: Ứng dụng mô hình Phương trình Cấu trúc Tuyến tính (PLS-SEM) để phân tích cấu trúc đa tầng mối quan hệ giữa "Trải nghiệm văn hóa di sản Quan họ", "Giá trị cảm nhận" và "Hành vi bảo vệ môi trường của du khách".
• Hướng 2: Nghiên cứu tác động của mô hình kinh tế tuần hoàn (Circular Economy) và tiêu chuẩn nhãn sinh thái du lịch (Ecolabel/EMAS) đối với hệ thống làng nghề truyền thống tại Bắc Ninh.
• Hướng 3: Đánh giá tác động chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc bảo tồn và thương mại hóa có kiểm soát di sản âm nhạc dân gian phi vật thể.
• Hướng 4: Phân tích so sánh xuyên quốc gia (Cross-national comparative analysis) giữa mô hình quản trị di sản Bắc Ninh với các trung tâm di sản tương đồng tại Kyoto (Nhật Bản) và Lệ Giang (Trung Quốc).

Tác động và ảnh hưởng

Công trình luận án tạo ra những giá trị cộng hưởng sâu rộng trên 4 phương diện chính:

┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                       MA TRẬN TÁC ĐỘNG VÀ ẢNH HƯỞNG                         │
└──────────────────────────────────────┬──────────────────────────────────────┘
                                       │
        ┌──────────────────────────────┼──────────────────────────────┐
        ▼                              ▼                              ▼
┌───────────────────────────┐  ┌───────────────────────────┐  ┌───────────────────────────┐
│     HỌC THUẬT & LÝ LUẬN   │  │    CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚC    │  │   KINH TẾ & DOANH NGHIỆP  │
├───────────────────────────┤  ├───────────────────────────┤  ├───────────────────────────┤
│• Cung cấp khung lý thuyết │  │• Cung cấp luận cứ khoa   │  │• Tái cấu trúc chuỗi cung  │
│  tích hợp Thể chế - Nội   │  │  học cho Sở VHTTDL & UBND │  │  ứng dịch vụ lữ hành.     │
│  sinh - Nguồn lực cấp tỉnh│  │  tỉnh Bắc Ninh điều chỉnh │  │• Định hình sản phẩm tour  │
│• Phương pháp phân tích    │  │  Quy hoạch phát triển du  │  │  đặc thù văn hóa Quan họ, │
│  phản diện điểm nghẽn mới.│  │  lịch đến năm 2030.       │  │  tăng chi tiêu du khách.  │
└───────────────────────────┘  └───────────────────────────┘  └───────────────────────────┘
                                       │
                                       ▼
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                          XÃ HỘI VÀ BẢO TỒN DI SẢN                           │
├─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│• Nâng cao thu nhập và sinh kế bền vững cho nghệ nhân và cộng đồng làng nghề.│
│• Bảo tồn vẹn nguyên tính xác thực di sản văn hóa phi vật thể UNESCO Quan họ.│
└─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

• Tác động học thuật: Định hình chuẩn mực nghiên cứu quản lý kinh tế du lịch cấp địa phương, ước tính tạo nguồn trích dẫn quan trọng cho các nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển và Quản trị dịch vụ du lịch.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ UBND tỉnh Bắc Ninh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong việc cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, hiện thực hóa mục tiêu nâng doanh thu du lịch lên 20.000 tỷ đồng vào năm 2030.
• Tác động chuyển đổi ngành: Hỗ trợ Hiệp hội Du lịch tỉnh Bắc Ninh và các doanh nghiệp lữ hành tái cấu trúc tour tuyến, khắc phục triệt để tình trạng cạnh tranh không lành mạnh và nâng cao chất lượng lưu trú.
• Lợi ích xã hội và quốc tế: Tạo việc làm bền vững cho người dân địa phương, giảm thiểu bất bình đẳng kinh tế giữa khu vực công nghiệp và nông thôn, đồng thời nâng tầm vị thế di sản văn hóa Việt Nam trên bản đồ du lịch di sản thế giới của UNESCO.

Đối tượng hưởng lợi

Hệ thống kết quả nghiên cứu của luận án phục vụ trực tiếp 4 nhóm đối tượng then chốt:

┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                           ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI TRỰC TIẾP                     │
└──────────────────────────────────────┬──────────────────────────────────────┘
                                       │
      ┌────────────────────────────────┼────────────────────────────────┐
      ▼                                ▼                                ▼
┌───────────────────────────┐  ┌───────────────────────────┐  ┌───────────────────────────┐
│  NHÀ NGHIÊN CỨU & NCS     │  │ CƠ QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC  │  │  DOANH NGHIỆP DU LỊCH     │
├───────────────────────────┤  ├───────────────────────────┤  ├───────────────────────────┤
│• Kế thừa khung phân tích  │  │• UBND tỉnh Bắc Ninh, Sở   │  │• Các công ty lữ hành, cơ  │
│  8 tiêu chí & 35 biến đo  │  │  VHTTDL, Sở Kế hoạch &    │  │  sở lưu trú, nhà hàng: Sử │
│  lường thực chứng.        │  │  Đầu tư: Ứng dụng hệ thống│  │  dụng dữ liệu phân tích thị│
│• Phương pháp tiếp cận phản│  │  chỉ tiêu đánh giá tính   │  │  trường để thiết kế sản   │
│  diện các yếu tố cản trở. │  │  bền vững vào quản lý.    │  │  phẩm tour chuyên biệt.   │
└───────────────────────────┘  └───────────────────────────┘  └───────────────────────────┘
                                       │
                                       ▼
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                     CỘNG ĐỒNG DÂN CƯ VÀ NGHỆ NHÂN ĐỊA PHƯƠNG                │
├─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│• 49 làng Quan họ gốc, các làng nghề thủ công truyền thống: Hưởng lợi từ     │
│  chính sách chia sẻ nguồn thu du lịch, nâng cao chất lượng cuộc sống.       │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

1. Nghiên cứu sinh và Giảng viên đại học: Tiếp cận hệ thống dữ liệu thực chứng chuẩn hóa, khung lý thuyết tích hợp và phương pháp phân tích nhân tố cản trở điểm đến để ứng dụng vào các đề tài nghiên cứu liên quan.
2. Cơ quan Hoạch định Chính sách (UBND tỉnh, Sở VHTTDL Bắc Ninh): Sở hữu công cụ đo lường khoa học để đánh giá hiệu quả kinh tế du lịch (GO, VA, ICOR) và hệ thống giải pháp phân vùng chính xác.
3. Doanh nghiệp Kinh doanh Dịch vụ Du lịch: Nắm bắt chi tiết mức độ hài lòng và kỳ vọng của du khách để tối ưu hóa chiến lược giá, dịch vụ lưu trú và chuỗi giá trị ẩm thực.
4. Cộng đồng Nghệ nhân và Cư dân Bản địa: Được đảm bảo quyền lợi kinh tế chính đáng thông qua cơ chế phân phối doanh thu du lịch minh bạch, nâng cao ý thức gìn giữ không gian văn hóa Quan họ.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Thể chế (Institutional Theory) và Lý thuyết Tăng trưởng Nội sinh (Endogenous Growth Theory) trong việc giải thích cơ chế chuyển hóa "di sản văn hóa phi vật thể đậm đặc" thành "nguồn lực kinh tế nội sinh" tại một địa phương có quy mô diện tích nhỏ nhất cả nước nhưng chịu áp lực đô thị hóa cao độ. Nghiên cứu chứng minh rằng thể chế quản lý điểm đến đóng vai trò là "chất xúc tác chuyển hóa", nếu thể chế yếu kém sẽ tạo ra nghịch lý nghèo nàn kinh tế bên cạnh kho tàng di sản đồ sộ.

2. Điểm cách tân về phương pháp nghiên cứu so với các công trình đi trước?

So với nghiên cứu của Nguyễn Đức Tuy (2013) hay Lê Đức Viên (2017) vốn chỉ phân tích thực trạng đơn tuyến một chiều, luận án tiên phong áp dụng Phương pháp phân tích phản diện (Anti-obstacle Analysis). Tác giả không chỉ lượng hóa 8 nhân tố thúc đẩy mà còn nhận diện, đo lường và lập bản đồ các "điểm nghẽn làm tắc nghẽn phát triển" (Bottlenecks) phân hóa theo hai tiểu vùng địa lý tự nhiên (Bắc sông Đuống và Nam sông Đuống).

3. Phát hiện thực chứng nào gây bất ngờ nhất trong dữ liệu?

Phát hiện gây bất ngờ nhất là mức đóng góp GRDP cực kỳ khiêm tốn của du lịch Bắc Ninh (chỉ 0,59% năm 2018) dù tỉnh đứng đầu cả nước về mật độ di tích (1.589 di tích) và sở hữu di sản văn hóa phi vật thể nhân loại. Số liệu bóc trần thực tế du lịch Bắc Ninh giai đoạn 2015–2019 chủ yếu là "du lịch tâm linh một ngày", du khách không chi tiêu lưu trú và ăn uống tại chỗ, tạo nên áp lực rác thải môi trường lớn hơn nhiều so với giá trị kinh tế mang lại.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án thiết lập quy trình nghiên cứu chuẩn hóa hoàn chỉnh: từ bảng hỏi cấu trúc đo lường 8 tiêu chí với 35 biến chỉ báo, thang đo Likert 5 điểm, tiêu chuẩn chọn mẫu phân tầng đến các câu lệnh phân tích thống kê trên SPSS. Toàn bộ quy trình này có thể tái lập nguyên bản (Replicable) tại các tỉnh có cấu trúc tài nguyên tương đồng như Hưng Yên, Bắc Giang, Nam Định hay Ninh Bình.

5. Lộ trình chiến lược 10 năm (2020–2030) được phác thảo như thế nào?

Luận án vạch rõ lộ trình 2 giai đoạn:

• Giai đoạn 2020–2025: Hoàn thiện thể chế quản lý; xóa bỏ các hình ảnh phản cảm tại Đền Bà Chúa Kho, Hội Lim; nâng cấp hạ tầng kết nối Vùng 2 (Nam sông Đuống); số hóa 100% dữ liệu di tích cấp quốc gia.
• Giai đoạn 2026–2030: Vận hành hệ sinh thái du lịch thông minh toàn diện; hình thành trung tâm du lịch văn hóa MICE của vùng Thủ đô; đạt doanh thu 20.000 tỷ đồng và nâng tỷ trọng GRDP vượt mốc 4,0%.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Lê Thanh Tùng đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn mang tính cột mốc:

1. Hệ thống hóa và hoàn thiện cơ sở lý luận về phát triển bền vững du lịch cấp tỉnh dưới giác độ quản lý kinh tế, tích hợp thành công 3 lý thuyết nền tảng (Thể chế, Tăng trưởng nội sinh, Phụ thuộc nguồn lực).
2. Xây dựng bộ công cụ đánh giá thực chứng độc đáo gồm 8 tiêu chí và 35 biến đo lường, kết hợp phương pháp phân tích nhân tố thuận lợi và phương pháp phản diện nhận diện điểm nghẽn phát triển.
3. Phác họa bức tranh thực trạng toàn cảnh, chân thực về du lịch Bắc Ninh giai đoạn 2015–2019; bóc tách nghịch lý giữa tỷ trọng GRDP khiêm tốn (0,59%) với kho tàng 1.589 di tích và di sản Quan họ UNESCO.
4. Chứng minh sự phân hóa dị biệt sâu sắc về không gian du lịch giữa Vùng 1 (Bắc sông Đuống) và Vùng 2 (Nam sông Đuống), cung cấp cơ sở khoa học cho việc phân bổ nguồn lực đầu tư có trọng tâm, trọng điểm.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, khả thi gắn liền với bối cảnh hội nhập quốc tế và cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, định hướng đưa Bắc Ninh trở thành trung tâm du lịch văn hóa lớn của vùng Đồng bằng sông Hồng với quy mô doanh thu 20.000 tỷ đồng vào năm 2030.

Công trình không chỉ mở ra các hướng nghiên cứu mới về quản trị du lịch thông minh và bảo tồn di sản bền vững mà còn xác lập một chuẩn mực tham chiếu có giá trị học thuật lâu dài cho nền kinh tế du lịch Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DU LỊCH 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu về phát triển du lịch Tổng quan kết quả các công trình nghiên cứu về phát triển bền vững du lịch trên thế giới và ở Việt Nam đã công bố, bao gồm nhiều khía cạnh khác nhau và có thể đan xen nhau. Tổng hợp theo nội dung phát triển bền vững du lịch và tiếp cận của chuyên ngành quản lý kinh tế, có thể hệ thống các công trình nghiên cứu theo những nội dung sau đây: 1. Kết quả nghiên cứu về khai thác, sử dụng bền vững tài nguyên du lịch Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về phát triển bền vững du lịch.

Chương trình Môi trường Liên hợp Quốc (UNEP) và Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) cho rằng phát triển bền vững du lịch cần: 1) Sử dụng tối ưu các nguồn tài nguyên môi trường tạo thành một yếu tố quan trọng trong phát triển du lịch, duy trì môi trường sinh thái cần thiết và bảo tồn các di sản thiên nhiên và đa dạng sinh học. 2) Tôn trọng tính xác thực văn hóa - xã hội của cộng đồng tiếp nhận, bảo tồn văn hoá truyền thống, các di sản văn hóa và các giá trị truyền thống, và góp phần vào sự hiểu biết liên văn hóa. 3) Đảm bảo, hoạt động kinh tế trong dài hạn khả thi, cung cấp các lợi ích kinh tế - xã hội cho tất cả các bên liên quan được phân phối một cách công bằng. Phát triển du lịch bền vững đòi hỏi sự tham gia chính thức của tất cả các bên liên quan, cũng như lãnh đạo chính trị địa phương để đảm bảo sự tham gia sâu rộng và xây dựng sự đồng thuận [149].

Tác giả Hill (2011) Nghiên cứu về du lịch sinh thái bền vững ở khu vực Amazon Peru với chuyên đề sự kết hợp giữa du lịch, bảo tồn và phát triển cộng đồng: đã đề xuất những nguyên tắc chủ yếu để đạt được thành công trong quá trình phát triển du lịch sinh thái bền vững. Những nguyên tắc đó là: kết hợp giữa công việc du lịch và quản lý tài nguyên, các hoạt động du lịch không làm ảnh hưởng tới môi trường và hệ sinh thái. Tác giả đã nhấn mạnh mối quan hệ giữa du lịch và bảo vệ rừng, bảo tồn hệ sinh thái, phát triển kinh tế xã hội cộng đồng địa phương [143]. 7 * Tác giả Nguyễn Thị Thống Nhất (2014), đề tài luận án tiến sĩ kinh tế: Khai thác hợp lý các di sản văn hóa thế giới nhằm phát triển du lịch Miền Trung Việt Nam.

Tác giả đã đề cập về những vấn đề về di sản văn hóa thế giới và khai thác di sản văn hóa thế giới để phát triển du lịch. Tác giả đã làm rõ cơ sở khoa học về du lịch văn hóa, đưa ra khái niệm về du lịch văn hóa: là loại hình du lịch nhằm nâng cao hiểu biết của du khách về các giá trị văn hóa lịch sử đặc sắc của điểm đến, chú trọng đến trách nhiệm của người tham gia đối với các giá trị văn hóa, góp phần gìn giữ và bảo nguồn tài nguyên nhân văn và đảm bảo lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương một cách bền vững. Tác giả đã đưa ra các tiêu chí đánh giá khai thác hợp lý các di sản văn hóa thế giới để phát triển du lịch bao gồm: Khai thác đầy đủ di sản văn hóa thế giới; Khai thác di sản văn hóa thế giới phải luôn đi đôi với việc trùng tu, tôn tạo, bảo vệ các di tích và gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống, phát huy tính độc đáo của các di sản văn hóa thế giới [62]. * Tác giả Đinh Kiệm (2013), đề tài luận án tiến sĩ kinh tế: Phát triển du lịch sinh thái vùng Duyên Hải Cực Nam Trung bộ [44].

Tác giả đã đưa ra quan niệm về du lịch sinh thái: là dạng du lịch tích cực, đây là loại hình du lịch chú trọng đến việc phát triển tình cảm và trách nhiệm của người tham gia đối với vẻ đẹp thiên nhiên hoặc giá trị văn hóa bản địa. Gắn hoạt động du lịch với giáo dục về môi trường tự nhiên - xã hội để nâng cao hiểu biết cho du khách về thiên nhiên, sinh thái, các giá trị lịch sử văn hóa truyền thống của điểm đến. Từ đó đề cao trách nhiệm của người tham gia, góp phần bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên văn hóa và lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương một cách bền vững. Tác giả đã đưa ra 3 tiêu chuẩn đánh giá sự phát triển của du lịch sinh thái bền vững là: tiêu chuẩn về kinh tế, tiêu chuẩn về xã hội, con người và tiêu chuẩn về môi trường, 3 tiêu chuẩn đều có vai trò quan trọng như nhau trong tương tác vận động giúp cân bằng phát triển du lịch sinh thái bền vững [44].

* Tác giả Nguyễn Đăng Tiến (2016), luận án tiến sĩ: Nghiên cứu, đánh giá tài nguyên du lịch và điều kiện sinh khí hậu phục vụ phát triển du lịch bền vững khu vực Quảng Ninh Hải phòng. 8 Tác giả đã nghiên cứu làm sáng tỏ khái niệm về tài nguyên du lịch (TNDL) và điều kiện sinh khí hậu (SKH); xác định mức độ thuận lợi của chúng cho phát triển du lịch, đồng thời đề xuất những định hướng và giải pháp khai thác hợp lý nguồn TNDL trên quan điểm phát triển du lịch bền vững khu vực Quảng Ninh - Hải Phòng. Tác giả cũng đã xác lập cơ sở lý luận và thực tiễn xác định tiềm năng, những nét đặc thù về tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên nhân văn để làm cơ sở đánh giá cho các loại hình du lịch và điểm du lịch. Tiến hành đánh giá mức độ thuận lợi về TNDL và SKH cho phát triển du lịch bền vững ở một số khu du lịch và điểm du lịch trên khu vực Quảng Ninh - Hải Phòng [110].

* Tác giả Trịnh Quang Hảo (2004), Đề tài NCKH cấp Nhà nước: Cơ sở khoa học cho các chính sách, giải pháp quản lý khai thác tài nguyên du lịch ở Việt Nam. Tác giả đã nghiên cứu có hệ thống và tổng quan những vấn đề lý luận chung về tài nguyên du lịch, quản lý khai thác tài nguyên du lịch, phân loại tài nguyên du lịch, đánh giá quản lý và khai thác tài nguyên du lịch. Từ nghiên cứu thực tiễn quản lý khai thác tài nguyên du lịch ở một số nước trong khu vực như Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái Lan, Philipin, đề tài đã rút ra được 7 bài học kinh nghiệm trong quản lý khai thác tài nguyên du lịch, những bài học kinh nghiệm quản lý Nhà nước. Đề tài đã đề xuất một số chính sách và giải pháp nhằm tháo gỡ những bức xúc hiện nay trong quản lý khai thác tài nguyên du lịch ở Việt Nam [30].

Tổng hợp các công trình đã nghiên cứu về khai thác, sử dụng bền vững tài nguyên du lịch cho thấy các tác giả đã đưa ra những khái niệm, nguyên tắc, tiêu chí đánh giá và đã đã đánh giá một số tài nguyên du lịch phổ biến, tuy vậy những tài nguyên mang tính lịch sử, hoặc tài nguyên phi vật thể mang tính nghệ thuật đặc thù như dân ca quan họ Bắc Ninh… thi chưa được đề cập đến. Những nghiên cứu về phát triển địa phương du lịch bền vững Yi-fong, Chen (2012) trong nghiên cứu Du lịch sinh thái và phát triển xã hội ở địa phương Taroko, cộng đồng người San-Chan, Đài Loan. Tác giả đã nghiên cứu sự tác động về mặt văn hóa xã hội của hoạt động du lịch sinh thái được xây dựng bảo tồn văn hóa, xã hội. Tác giả nhận định rằng: các nhóm cộng đồng khác nhau sẽ hưởng lợi, trách nhiệm và chịu tác động khác nhau từ việc phát triển du lịch.

Phát triển du 9 lịch ở Taroko có thể sẽ làm tính bất bình đẳng và khác biệt giữa các nhóm trong cộng đồng tăng cao. Vì vậy, khi xây dựng dự án du lịch trong các cộng đồng dân tộc khác nhau cần thiết phải am hiểu sâu sắc về các cộng đồng dân cư và mối quan hệ giữa các cộng đồng địa phương với môi trường và những vấn đề chính trị, kinh tế và văn hóa tồn tại giữa các cộng đồng, cũng như giữa cộng đồng và ban quản lý du lịch [150]. Tác giả Rebecca Sims (2008), Trên cơ sở số liệu nghiên cứu từ hai khu vực Vương quốc Anh, Lake District và Exmoor. Tác giả lập luận rằng: thực phẩm địa phương có thể đóng một vai trò quan trọng trong kinh nghiệm phát triển du lịch bền vững, vì nó phản ánh mong muốn của khách du lịch thưởng thức trong kỳ nghỉ.

Thực phẩm địa phương có tiềm năng để nâng cao trải nghiệm của du khách bằng việc kết nối với người tiêu dùng khu vực và nhận thức của nền văn hóa và di sản. Tác giả đã nhận xét: nỗ lực để cải thiện tính bền vững về kinh tế và môi trường của cả du lịch và nông nghiệp có liên quan đến sự phát triển của mạng lưới thực phẩm "thay thế" và sự tiêu thụ cho các sản phẩm về thực phẩm truyền thống địa phương. Tác giả Greg Richards (2000), nghiên cứu du lịch và phát triển cộng đồng bền vững (Tourism and sustainable community development). Nghiên cứu trường hợp địa phương phố cổ Edinburg, vùng nông thôn phía Bắc Bồ Đào Nha và các bãi biển của Inđônêsia.

Tác giả đã có kết luận về lợi ích biện chứng tạo nên du lịch ngày càng phát triển và bền vững khi giải quyết được lợi ích cả hai phía, cộng đồng dân địa phương nơi du lịch và người làm du lịch, từ đó khắc họa vai trò của các cộng đồng địa phương trong phát triển du lịch bền vững và lợi ích mà du lịch bền vững mang lại cho họ [142]. Nghiên cứu Tiêu chí phát triển du lịch bền vững tại Đài Loan, tác giả Lee và Hsieh (2016) đã đề xuất 141 chỉ tiêu để đánh giá phát triển du lịch bền vững một địa phương. Kết quả nghiên cứu chỉ ra 141 chỉ tiêu quan trọng ở các mức độ phát triển du lịch bền vững. Ở mức độ thứ nhất, khía cạnh tài chính và kinh doanh sẽ cần được quan tâm hơn khía cạnh môi trường.

Ở mức độ thứ hai, tác động của sự phát triển cộng đồng là yếu tố quan trọng nhất sau đó mới đến khía cạnh tài chính, kinh doanh.