CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan Sau quá trình nghiên cứu các tài liệu về hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ của các doanh nghiệp bảo hiểm cũng như các công trình khoa học (luận án, đề tài khoa học.) và các tác phẩm có liên quan đến hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ, tác giả chia ra làm 2 mảng liên quan tới vấn đề này: 1.1 Các tác giả và công trình khoa học của nước ngoài viết về hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam Với quá trình mở cửa và hội nhập, cũng đã có nhiều tài liệu, cũng như nghiên cứu về thị trường bảo hiểm Việt Nam, cụ thể: Vandeveer, M. Đây là nghiên cứu nhu cầu bảo hiểm cho các hộ trồng vải ở các tỉnh phía Bắc Việt Nam. Nghiên cứu này cũng đưa ra một số đánh giá về khó khăn, hạn chế cũng như một số định hướng liên quan đến việc phát triển bảo hiểm cho cây vải nên có ý nghĩa tham khảo nhất định. Tuy nhiên, nghiên cứu này chỉ hướng tới việc bảo hiểm cho cây vải ở các tỉnh phía bắc, thời gian nghiên cứu từ năm 2000 nên không còn tính thời sự nhiều.Fischer (2004), Constraints and potential of livestock insurance schemes – A case study from Vietnam.
Research in Development Economic and Policy Discussion paper No 5/2004. Stuttgart, Germany: Grauer Verlag [31]. Đây là nghiên cứu về chương trình bảo hiểm vật nuôi (chủ yếu là bò sữa và lợn) tại một số khu vực của hai Công ty bảo hiểm là Bảo Việt và Groupama. Nghiên cứu cũng chỉ ra những khó khăn khi thực thi bảo hiểm vật nuôi ở Việt nam như không có số liệu thống kê về tình hình dịch bệnh, hoặc rất khó kiểm soát rủi ro đạo đức trong quá trình triển khai.
Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ từ A-Z http://luanvanaz.com 5 Isabel Fischer (2006), A demand analysis for livestock microinsurance in northern Vietnam, Towards sustainable livelihoods and ecosystems in Moutainous regions, International Symposium, Chiang mai, Thailand [39]. Đây là nghiên cứu về chương trình bảo hiểm vật nuôi, trong đó tiến hành điều tra cụ thể tại 2 tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam về các chương trình bảo hiểm cho trâu, bò, lợn, dê và gia cầm. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng hầu hết người dân chưa biết hoặc rất ít biết về các chương trình bảo hiểm cho vật nuôi, nhiều người vẫn còn có ấn tượng xấu về các chương trình bảo hiểm, điều khoản bảo hiểm cũ. Một khó khăn rất lớn nữa đó là các Công ty bảo hiểm phải làm sao thiết kế được chương trình bảo hiểm với mức phí hợp lý, phù hợp với nhiều tầng lớp dân cư khác nhau.
Nghiên cứu này có ý nghĩa tham khảo giới hạn trong việc nghiên cứu chương trình bảo hiểm vật nuôi. United Nations Development Programme (2006), Studies on competitiveness and Impact of Liberalization in Finacial Servies : The case of Insurance services in Vietnam, Project Vie/02/009, UNDP [91]. Đây là báo cáo nghiên cứu mức độ cạnh tranh của ngành bảo hiểm từ năm 1993 đến năm 2005. Nghiên cứu này đã chỉ ra các hạn chế như các quy định pháp luật còn thiếu, thị trường phát triển chưa cân xứng, các công ty bảo hiểm chưa có tiềm lực tài chính mạnh, cạnh trạnh không lành mạnh, giảm phí còn phổ biến.
Tuy nhiên, mặc dù nhiều nội dung của báo cáo có ý nghĩa tham khảo nhất định, nhưng tính đến thời điểm hiện nay, thị trường bảo hiểm cũng đã có những bước phát triển vượt bậc, quá trình hội nhập cũng nhiều hơn nên thị trường bảo hiểm, cả nhân thọ và phi nhân thọ cũng đã có rất nhiều khác biệt so với khoảng gần 20 năm trước đây, khi thị trường mới mở cửa và hội nhập. Achieving Healthy Growth in the Non – life Insurance market, 2013 [6] do Hiệp hội bảo hiểm phi nhân thọ Nhật Bản, Học viện bảo hiểm phi nhân thọ Nhật Bản phối hợp với Hiệp hội bảo hiểm Việt Nam tổ chức. Nội dung chính của chương trình này là giới thiệu những kinh nghiệm về phát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ tại Nhật Bản như việc đào tạo đại lý, đa dạng hóa sản phẩm, tự do hóa thị trường, định phí bảo hiểm, phòng chống trục lợi bảo hiểm. Đây cũng là nội dung Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ từ A-Z http://luanvanaz.com 6 bổ ích, có thể tham khảo để phục vụ cho quá chính nghiên cứu, xây dựng chính sách phát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam.
Một số tổ chức nước ngoài như Tạp chí tái bảo hiểm của Thuỵ sĩ Swissre hay Tập đoàn tài chính bảo hiểm HSBC của Anh đã nhiều lần đăng tải các bài viết liên quan tới thị trường bảo hiểm Việt Nam nói chung và hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ nói riêng, tuy nhiên nội dung của các bài viết này chỉ là những phân tích đơn giản về thị trường cũng như hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, nó mang tính rời rạc, không toàn diện không đánh giá được một cách đầy đủ, khách quan, đối với hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ. Ngoài ra còn có các tài liệu mang tính chất lý thuyết và kỹ thuật dùng cho giảng dạy nghiệp vụ bảo hiểm phi nhân thọ như: Bảo hiểm nguyên tắc và thực hành của TS DaVis Blans - Học viện bảo hiểm Hoàng gia Anh, Les grands principes de Lassurance của Trường bảo hiểm quốc gia Cộng hòa Pháp, Lassurance contre Lincendie của nhà xuất bản Lasrgus - Cộng hòa Pháp… 1.2 Các tác giả, công trình khoa học ở trong nước liên quan đến đề tài luận án Nghiên cứu của Phạm Thị Định (2004) [12] về hoạt động đầu tư của doanh nghiệp bảo hiểm nhà nước tại Việt Nam. Nghiên cứu tập trung vào các vấn đề lý luận về hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp bảo hiểm; kinh nghiệm của các nước về quản lý hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp bảo hiểm; đánh giá thực trạng hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm nhà nước thông qua ba công ty bảo hiểm là Bảo Việt, Bảo Minh và PVI. Nghiên cứu cũng đưa ra các giải pháp phát triển hoạt động cho hoạt động đầu tư của doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam.
Mặc dù có những thành công nhất định những nghiên cứu này cũng có những hạn chế. Thứ nhất là tác giả chủ yếu tập trung phân tích hoạt động đầu tư tài chính mà không phải các hoạt động kinh doanh bảo hiểm. Thứ hai chỉ nghiên cứu cho ba công ty bảo hiểm nhà nước mà không phải toàn bộ thị trường bảo hiểm. Thứ ba là cách tiếp cận dựa vào phân tích nghiệp vụ mà không phải các phương pháp mô hình hóa trong nghiên cứu khoa học nên kết quả nghiên cứu khó có thể khái quát hóa.
Thứ tư là Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ từ A-Z http://luanvanaz.com 7 nghiên cứu cũng không đề cập đến cách tiếp cận từ khách hàng (chất lượng dịch vụ, sự hài lòng). Nghiên cứu của Đoàn Trung Kiên (2005) [2] về hoạt động đầu tư của các Công ty bảo hiểm, hơn nữa trong thời điểm hoạt động đầu tư của các Công ty chưa phát triển, số lượng doanh nghiệp bảo hiểm ít, chủ yếu là doanh nghiệp nhà nước nên cũng không đề cập tới các mặt quan trọng khác của hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ. Nghiên cứu của Hoàng Mạnh Cừ (2007) [4] về cơ sở lý luận của các giải pháp tài chính nhằm phát triển thị trường bảo hiểm Việt Nam. Sau khi giải quyết xong về mặt cơ sở lý luận, tác giả đã đánh giá thực trạng thị trường bảo hiểm Việt Nam từ năm 2002 đến năm 2006 để từ đó đưa ra các giải pháp tài chính nhằm thúc đẩy sự phát triển của thị trường bảo hiểm nước ta nên phạm vi nghiên cứu và các giải pháp đề ra còn hạn chế.
Nghiên cứu của Đoàn Minh Phụng (2009) [3] chủ yếu tập trung giải quyết vấn đề chính đó là thực trạng kinh doanh, đầu tư của các doanh nghiệp bảo hiểm Nhà nước và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh, đầu tư trong các doanh nghiệp này. Xét về khía cạnh nào đó thì việc nâng cao hiệu quả kinh doanh, đầu tư trong các doanh nghiệp bảo hiểm Nhà nước sẽ góp phần phát triển hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ, tuy nhiên nội dung của bản luận án này chỉ đề cập một cách khái quát thực trạng kinh doanh của các doanh nghiệp bảo hiểm trong những năm 2005- 2008 để làm cơ sở cho việc phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp bảo hiểm Nhà nước. Luận án này cũng tập trung vào nghiên cứu cơ sở lý luận chung về bảo hiểm và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp bảo hiểm; phân tích thực trạng hoạt động của ba doanh nghiệp bảo hiểm nhà nước là Bảo Việt, Bảo Minh và PVI; đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh cho các doanh nghiệp bảo hiểm nhà nước tại Việt Nam. Mặc dù có những thành công nhất định nhưng nghiên cứu cũng có những hạn chế mà các nghiên cứu tại Việt Nam gặp phải.
Thứ nhất, Viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ từ A-Z http://luanvanaz.com 8 nghiên cứu thuần túy là hoạt động đánh giá nghiệp vụ. Thứ hai, nghiên cứu cũng chỉ tập trung cho phân tích cho ba doanh nghiệp bảo hiểm mà không phải toàn ngành bảo hiểm. Nghiên cứu của Trần Hữu Hạnh (2012) [6] năng lực tài chính và phương pháp đánh giá năng lực tài chính các doanh nghiệp bảo hiểm là rất quan trọng, tuy nhiên nội dung chính của bản luận án này giải quyết vấn đề chính đó là: xây dựng cơ sở lý luận về năng lực tài chính và phương pháp đánh giá năng lực tài chính, để từ đó xây dựng phương pháp đánh giá năng lực tài chính các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam hiện nay. Nghiên cứu của Trịnh Thị Xuân Dung (2012) [17] về giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam.
Luận án tập trung vào nghiên cứu cơ sở lý luận về phát triển thị trường phi nhân thọ; đánh giá thực trạng thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong giai đoạn 2006 – 2010 và đề xuất những giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam. Nghiên cứu của Công ty chứng khoán VPBank (VPBS, 2014) [19] về ngành bảo hiểm. Đây là một nghiên cứu toàn cảnh về ngành bảo hiểm Việt Nam bao gồm cả những phân tích về bảo hiểm phi nhân thọ và bảo hiểm nhân thọ.