chương 1 của luận văn, tác giả cũng trình bày những vấn đề lý luận cơ bản về đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã. Theo tác giả, "cán bộ chủ chốt cấp xã là những người đứng đầu, giữ vị trí quan trọng trong hệ thống chính trị ở cơ sở, trực tiếp lãnh đạo và tổ chức thực hiện những nhiệm vụ phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội trên địa bàn" [1, tr. Từ đó, tác giả đã chỉ ra những người thuộc đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã. Đó là: Bí thư và Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch và Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân, Chủ tịch và Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh, Chủ tịch Hội liên hiệp phụ nữ, Bí thư Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội nông dân.
Ngoài ra, tác giả còn chỉ ra những đặc điểm và vai trò của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã. Tác giả khẳng định, đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã có vai trò quan trọng bởi đó là những người lãnh đạo và điều hành nền hành chính của địa phương. Hiệu quả hoạt động của nền hành chính cơ sở và đời sống của nhân dân địa phương phụ thuộc chủ yếu vào đội ngũ cán bộ chủ cấp xã. Đây là một nhận định thỏa đáng về vai trò của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã với sự phát triển của chính quyền cơ sở ở nông thôn nước ta.
Bên cạnh những công trình nghiên cứu chuyên sâu về cán bộ, công chức cấp xã, trong đó có đội ngũ cán bộ chủ chốt còn có những công trình nghiên 15 cứu về hệ thống chính trị cơ sở ở nước ta. Tiêu biểu là: Cuốn sách: "Những vấn đề lý luận và thực tiễn về chính quyền địa phương hiện nay" của hai tác giả Lê Minh Thông và Nguyễn Như Phát [59]; cuốn sách: "Thực hiện quy chế dân chủ và xây dựng chính quyền cấp xã ở nước ta hiện nay" của tác giả Nguyễn Văn Sáu, Hồ Văn Thông [51]; bài viết: "Quan điểm và giải pháp để củng cố và tăng cường hệ thống chính trị ở cơ sở" của Hoàng Chí Bảo [3]; "Hệ thống chính trị cơ sở vùng sâu, vùng xa và những vấn đề đặt ra cần được giải quyết" của Hồ Minh Đức [22]. Những công trình nghiên cứu kể trên cũng đã chỉ ra vai trò to lớn của hệ thống chính trị cấp xã ở nông thôn, trong đó nhấn mạnh đến vai trò của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã. TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN THỰC TRẠNG PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA NHÂN TỐ CHỦ QUAN TRONG XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP XÃ Trong bài viết: "Về đội ngũ cán bộ công chức xã, phường, thị trấn" của tác giả Nguyễn Đức [23] đã chỉ ra vai trò của Đảng và Nhà nước đối với sự phát triển của đội ngũ cán bộ cấp xã, phường ở nước ta hiện nay.
Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước đa đưa ra nhiều chủ trương, chính sách xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ cấp xã, trong đó có đội ngũ cán bộ chủ chốt khiến đội ngũ này từng bước phát triển cả về số lượng và chất lượng: Sau 5 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa IX và các Nghị định của Chính phủ, các cấp ủy đã coi trọng và đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch và không ngừng nâng cao trình độ, kiến thức các mặt của đội ngũ cán bộ ở cơ sở. Nhìn chung, đội ngũ cán bộ xã, phường, thị trấn từng bước được phát triển cả số lượng và chất lượng [23]. Tác giả còn chỉ ra những chủ trương đúng đắn, tích cực của Đảng và Nhà nước như thực hiện tiêu chuẩn trẻ hóa đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã; 16 đưa sinh viên tốt nghiệp các trường Đại học, cao đẳng về xã công tác, nhất là những xã còn nhiều khó khăn đã từng bước trẻ hóa và nâng cao trình độ về các mặt đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở; việc chuyển từ chế độ sinh hoạt phí theo Nghị định số 09 sang chế độ tiền lương theo Nghị định số 121 của Chính phủ làm cho đội ngũ cán bộ, công chức xã, phấn khởi, yên tâm công tác và thể hiện ý thức trách nhiệm hơn. Tuy nhiên, tác giả cũng khẳng định, về cơ bản đội ngũ cán bộ, công chức xã, phường, thị trấn hiện nay nhìn chung còn yếu, tỷ lệ được chuẩn hóa còn chưa cao và chưa đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ mà Nghị quyết số 17/NQ-TW đề ra.
Theo tác giả, những hạn chế đó không chỉ xuất phát từ bản thân đội ngũ cán bộ cấp xã như trình độ, năng lực còn hạn chế mà còn bắt nguồn từ những cơ chế, chính sách của Đảng và Nhà nước như chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức cơ sở còn bấp hợp lý, nhất là chế độ tiền lương giữa cán bộ chuyên trách do bầu cử với công chức chuyên môn; chế độ bảo hiểm, chế độ đãi ngộ với cán bộ chủ chốt cấp xã… Đó là những yếu tố thuộc về cơ chế, chính sách của Nhà nước - nhân tố chủ quan quan trọng ảnh hưởng đến việc xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã nói chung và cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng nói riêng. Trong bài viết: "Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã" của tác giả Dương Trung Ý [87] cũng đánh giá thực trạng xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta. Tác giả nhấn mạnh vai trò của Đảng và Nhà nước trong xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, trong đó có đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã, làm cho chất lượng đội ngũ này có những tiến bộ rõ rệt: Thực hiện Chiến lược cán bộ trong thời kỳ đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã đặc biệt quan tâm, coi trọng xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, trong đó có đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở. Bộ Chính trị các khóa VIII, IX, X, XI đã ban hành nhiều nghị quyết, quyết định, quy 17 định về công tác cán bộ.
Nhờ đó, công tác cán bộ và chất lượng đội ngũ cán bộ các cấp có chuyển biến rõ rệt [87, tr. Tác giả đã đưa ra nhiều minh chứng về những chủ trương, chính sách của Đảng trong việc xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã như Nghị quyết về đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn của Hội nghị trung ương 5 khóa IX, Nghị định số 114/2003/NĐ-CP về cán bộ, công chức xã, phường, thị trấn; Nghị định số 121/2003/NĐ-CP về chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức ở xã, phường, thị trấn; Quyết định số 03/2004/QĐ-TTg phê duyệt định hướng quy hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức xã, phường, thị trấn đến năm 2010; Quyết định số 31/2006/QĐ-TTg phê duyệt Đề án đào tạo, bồi dưỡng chủ tịch hội đồng nhân dân, chủ tịch ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn giai đoạn 2006-2010; Quyết định số 170/QĐ-TTg phê duyệt Dự án thí điểm chọn 600 trí thức trẻ ưu tú, có trình độ đại học tăng cường về làm phó chủ tịch ủy ban nhân dân các xã thuộc 62 huyện nghèo… Tác giả đã khẳng định, nhờ sự quan tâm của Trung ương Đảng và Chính phủ, sự chủ động, tích cực của các cấp ủy đảng và hệ thống chính trị các cấp, về cơ bản, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã đã được nâng lên đáng kể. Tác giả đã đưa ra những minh chứng cụ thể về những tiến bộ trong công tác xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta trong thời gia qua dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước. Đặc biệt, tác giả đã đánh giá cao vai trò của các cấp ủy Đảng trong việc quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, luân chuyển cán bộ chủ chốt cấp xã; góp phần to lớn vào việc phát triển chính quyền cấp xã: Những năm gần đây, việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở đã được các cấp ủy đảng coi trọng và thực hiện một cách bài bản, đồng bộ hơn, từ khâu quy hoạch, tạo nguồn đến đào tạo, bồi dưỡng, luân chuyển, điều động… Nhiều cấp ủy đã luân chuyển, 18 tăng cường cán bộ cấp trên về làm bí thư, phó bí thư, chủ tịch, phó chủ tịch ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn; cán bộ luân chuyển về cơ sở đã phát huy tác dụng, từng bước trưởng thành, thúc đẩy phong trào địa phương phát triển [87, tr.
Tuy nhiên, theo tác giả, so với yêu cầu của đất nước, đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta còn bộc lộ nhiều hạn chế cả về số lượng và chất lượng, đặc biệt là những hạn chế đặc trưng của đội ngũ cán bộ này như nhiều cán bộ sau khi trở thành lãnh đạo có biểu hiện xa dân, cửa quyền, hách dịch. Bên cạnh đó, tình trạng cục bộ địa phương theo thôn, xóm, theo dòng họ trong dội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã còn diễn ra ở nhiều nơi. Theo tác giả, một trong những nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trên là do công tác xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã chưa được quan tâm đúng mức, chính sách đãi ngộ chưa đảm bảo: Trong một thời gian dài, việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở chưa được quan tâm đúng mức, công tác quy hoạch, tạo nguồn, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí sử dụng cán bộ chưa được thực hiện bài bản. Chính sách đãi ngộ của Nhà nước đối với cán bộ cơ sở còn nhiều bất hợp lý, chưa đảm bảo để cán bộ yên tâm công tác, cống hiến [87, tr.
Có thể nói, bài viết đã đánh giá khá toàn diện vai trò của các nhân tố chủ quan như Đảng, Nhà nước trong việc xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở nước ta thời gian qua. Những đánh giá đó có ý nghĩa tham khảo nhất định với tác giả luận án khi phân tích vai trò của những yếu tố chủ quan trong xây dựng đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở đồng bằng sông Hồng. Trong bài viết: "Chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã từ sau Hội nghị Trung ương 5 khóa IX và một số kiến nghị" của tác giả Trần Thị Hạnh [26] đã chỉ ra vai trò to lớn của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa 19 phương trong việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã; trong đó có đội ngũ cán bộ chủ chốt.
