Luận văn thạc sĩ vnu ued sử dụng phương pháp đàm thoại phát hiện nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh trung học phổ thông thông qua dạy học phần hidrocacbon hóa học 11 nâng cao 002

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu phương pháp đàm thoại phát hiện, nâng cao tính tích cực học tập cho học sinh lớp 11 trong môn hóa học.

• Tác giả: Trần Thị Ngân
• Người hướng dẫn: Ts. Đào Thị Việt Anh
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp Dạy học (Bộ môn Hóa học)
• Đề tài: Sử dụng phương pháp đàm thoại phát hiện nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh trung học phổ thông thông qua dạy học phần hiđrocacbon - Hóa học 11 nâng cao
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát huy tính tích cực học tập qua đàm thoại phát hiện

Phát huy tính tích cực học tập của học sinh THPT là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Phương pháp đàm thoại phát hiện được xem là một trong những giải pháp hiệu quả để đạt được mục tiêu này. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh lĩnh hội kiến thức một cách chủ động mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giao tiếp. Việc áp dụng phương pháp này trong dạy học hóa học 11, đặc biệt là phần hiđrocacbon, sẽ tạo ra môi trường học tập tích cực và sáng tạo cho học sinh.

1.1. Định nghĩa và vai trò của phương pháp đàm thoại phát hiện

Phương pháp đàm thoại phát hiện là một phương pháp dạy học tích cực, trong đó giáo viên sử dụng hệ thống câu hỏi để dẫn dắt học sinh tự khám phá kiến thức. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

1.2. Lợi ích của việc phát huy tính tích cực học tập

Việc phát huy tính tích cực học tập giúp học sinh trở thành những người học chủ động, có khả năng tự tìm tòi và giải quyết vấn đề. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng học tập mà còn giúp học sinh phát triển toàn diện về mặt nhân cách và kỹ năng sống.

II. Thách thức trong việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh THPT

Mặc dù có nhiều phương pháp dạy học tích cực, nhưng việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh THPT vẫn gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự thụ động của học sinh trong việc tiếp thu kiến thức. Nhiều học sinh vẫn phụ thuộc vào giáo viên và chưa thực sự chủ động trong việc học tập.

2.1. Nguyên nhân dẫn đến sự thụ động trong học tập

Sự thụ động của học sinh có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm phương pháp dạy học chưa phù hợp, thiếu động lực học tập, và áp lực từ việc thi cử. Những yếu tố này khiến học sinh không thể phát huy hết khả năng của mình.

2.2. Hệ quả của việc không phát huy tính tích cực học tập

Khi học sinh không được khuyến khích phát huy tính tích cực học tập, họ sẽ gặp khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức và phát triển kỹ năng. Điều này có thể dẫn đến kết quả học tập kém và thiếu tự tin trong việc giải quyết các vấn đề thực tiễn.

III. Phương pháp đàm thoại phát hiện trong dạy học hóa học 11

Phương pháp đàm thoại phát hiện được áp dụng trong dạy học hóa học 11 nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh. Phương pháp này giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giao tiếp. Việc sử dụng hệ thống câu hỏi hợp lý sẽ tạo ra môi trường học tập tích cực và sáng tạo.

3.1. Quy trình sử dụng phương pháp đàm thoại phát hiện

Quy trình sử dụng phương pháp đàm thoại phát hiện bao gồm việc giáo viên đặt câu hỏi mở, khuyến khích học sinh thảo luận và tìm kiếm câu trả lời. Điều này giúp học sinh tự khám phá kiến thức và phát triển tư duy phản biện.

3.2. Kỹ thuật đặt câu hỏi trong phương pháp đàm thoại

Kỹ thuật đặt câu hỏi là yếu tố quan trọng trong phương pháp đàm thoại phát hiện. Giáo viên cần xây dựng hệ thống câu hỏi hợp lý, từ câu hỏi đơn giản đến phức tạp, để dẫn dắt học sinh đến những kiến thức mới.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp đàm thoại phát hiện

Việc áp dụng phương pháp đàm thoại phát hiện trong dạy học hóa học 11 đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức một cách chủ động mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp và tư duy phản biện. Nhiều trường học đã áp dụng thành công phương pháp này và nhận được phản hồi tích cực từ học sinh.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ thực nghiệm sư phạm

Kết quả từ các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy việc áp dụng phương pháp đàm thoại phát hiện đã giúp nâng cao kết quả học tập của học sinh. Học sinh có khả năng giải quyết vấn đề tốt hơn và tự tin hơn trong việc trình bày ý kiến.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ việc áp dụng phương pháp

Các bài học kinh nghiệm từ việc áp dụng phương pháp đàm thoại phát hiện cho thấy rằng giáo viên cần linh hoạt trong việc sử dụng câu hỏi và tạo ra môi trường học tập tích cực. Điều này sẽ giúp học sinh phát huy tối đa khả năng của mình.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Phương pháp đàm thoại phát hiện là một trong những phương pháp dạy học tích cực hiệu quả trong việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh THPT. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giao tiếp. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học tích cực để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết để đáp ứng yêu cầu của giáo dục hiện đại. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh phát huy tối đa khả năng của mình.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là phương pháp đàm thoại phát hiện, để nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển toàn diện cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử của vấn đề nghiên cứu Phương pháp đàm thoại phát hiện có từ thời Socrate, thế kỉ thứ III TCN. Phương pháp này dựa trên các câu hỏi - đáp, học sinh không tự khám phá mà chỉ theo từng bước lý luận do giáo viên đưa ra. Bởi vậy, phương pháp này có thể gọi là phương pháp khám phá thụ động.

Thuật ngữ “Orixtic” hay còn gọi phương pháp phát kiến, tìm tòi, điều này đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu như S.E Raicop,…vào những năm 70 của thế kỷ XIX. Các nhà khoa học này đã nêu lên phương án tìm tòi, phát kiến trong dạy học nhằm hình thành những năng lực nhận thức của học sinh bằng cách đưa học sinh vào hoạt động tìm kiếm ra tri thức, học sinh là chủ thể hoạt động học, là người sáng tạo ra hoạt động học. Đây có thể coi là một trong những cơ sở lý luận của phương pháp dạy học này. Trong các phương pháp vấn đáp có vấn đáp tìm tòi - vấn đáp phát hiện hay đàm thoại, vấn đáp giải thích- minh hoạ, vấn đáp tái hiện.

Vấn đáp tìm tòi được gọi là vấn đáp phát hiện hay đàm thoại. Với phương pháp này giáo viên tổ chức đối thoại, trao đổi ý kiến tranh luận giữa thầy và cả lớp, có khi giữa trò và trò, thông qua đó học sinh nắm được tri thức mới. Hệ thống câu hỏi được sắp xếp hợp lý giữ vai trò chỉ đạo, tìm tòi, sự ham muốn hiểu biết. GV đóng vai trò người tổ chức sự tìm tòi còn học sinh thì tự lực phát hiện kiến thức mới.

Vì vậy kết thúc cuộc đàm thoại học sinh có được niềm vui của sự khám phá. Cuối giai đoạn đàm thoại, GV khéo léo vận dụng các ý kiến của học sinh để kết luận vấn đề đặt ra và được bổ sung, chỉnh lý khi cần thiết. Trong những năm gần đây, ở Việt Nam có rất nhiều tác giả nghiên cứu PPDH nói chung. Trong đó, PPĐT phát hiện cũng có khá nhiều tác giả đề cập đến.

Tuy nhiên, trong dạy học hóa học việc nghiên cứu sâu về PP này còn ít được quan tâm. Nghiên cứu việc sử dụng PPĐT phát hiện trong dạy học có một số luận văn ThS sau: - Luận văn của ThS. Nguyễn Sơn Hà với đề tài: “Vận dụng phương pháp đàm thoại phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học bất đẳng thức cho học sinh 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khá giỏi”. Luận văn thuộc chuyên ngành phương pháp dạy học môn toán, năm 2007.

- Luận văn của ThS. Đào Tuyết Nhung với đề tài “Vận dụng phương pháp đầm thoại gợi mở vào dạy học địa lý kinh tế xã hội Việt Nam lớp 12 THPT theo hướng tích cực”. Luận văn thuộc chuyên ngành PPDH môn địa lý năm 2005. Đối với bộ môn hóa học có một số đề tài nghiên cứu sau: - Khóa luận tốt nghiệp của cử nhân Nguyễn Thị Phượng với đề tài “Sử dụng phương pháp đàm thoại phát hiện nhằm tích cực hóa hoạt động của người học thông qua giảng dạy phần phi kim lớp 10 chương trình nâng cao” dưới sự hướng dẫn của TS.

Nguyễn Đức Dũng (năm 2009). - Luận văn của ThS. Đinh Thanh Tú với đề tài: “Sử dụng phương pháp đàm thoại phát hiện nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh thông qua dạy học hóa học vô cơ lớp 11 chương trình nâng cao trung học phổ thông” dưới sự hướng dẫn của PGS. Đặng Thị Oanh (năm 2011).

Đổi mới phương pháp dạy học hóa học ở trường phổ thông 1. Cơ sở Tâm lí học và Lí luận dạy học hiện đại [11, tr.126] Tâm lí học và Lí luận dạy học hiện đại khẳng định: Con đường có hiệu quả nhất để làm cho HS nắm vững kiến thức và phát triển năng lực sáng tạo là phải đưa HS vào vị trí của chủ thể nhận thức, thông qua hoạt động tự lực của bản thân mà chiếm lĩnh kiến thức, phát triển năng lực sáng tạo và hình thành quan điểm đạo đức. Xu hướng đổi mới PPDH hiện nay: Tổ chức cho người học được học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực, sáng tạo trong đó cốt lõi là xây dựng PP hoạt động sáng tạo. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học [26, tr.1] Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII (1 - 1993), Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (12 - 1996), Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI, được thể chế hóa trong Luật Giáo dục (12 - 1998), được cụ thể hóa trong các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt là chỉ thị số 15 (4 - 1999).

Luật Giáo dục, điều 24.2, đã ghi: "Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh". Có thể nói cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động. Phương hướng đổi mới phương pháp dạy học hoá học ở trường phổ thông [4, tr. Một số quan điểm dạy học làm cơ sở lí luận của việc đổi mới phương pháp dạy học hóa học ở trường phổ thông a.

Dạy học lấy người học làm trung tâm Quan điểm này được đưa ra lần đầu tiên vào thế kỉ XX do nhà sư phạm người Mỹ I.Dewey với mong muốn đổi mới phương châm giáo dục. Bản chất của dạy học hướng vào người học là đặt người học vào vị trí trung tâm của quá trình dạy học, xem cá nhân người học với những phẩm chất, năng lực riêng của mỗi người, vừa là chủ thể vừa là mục đích cuối cùng của quá trình đó, phấn đấu cá thể hoá quá trình học tập để cho các tiềm năng của mỗi cá nhân được phát huy tối ưu. Dạy học tích cực hóa hoạt động người học Chương trình này do bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức và thực hiện trong năm 1994 - 1995 nhằm đáp ứng nhu cầu sự nghiệp đổi mới GD&ĐT. Chương trình này nhằm đáp ứng một cách tích cực yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy, năng lực giải quyết vấn đề.

Bản chất của việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hoạt động hoá người học là tổ chức cho người học được tập trung hoạt động và bằng hoạt động và bằng hoạt động tự giác tích cực sáng tạo, trong đó việc xây dựng phong cách học tập và sáng tạo là cốt lõi của việc đổi mới phương pháp giáo dục nói chung và phương pháp dạy học nói riêng. Phương hướng đổi mới PPDH Hóa học Tình hình thực trạng sử dụng PPDH hóa học đòi hỏi phải có những biện pháp mạnh mẽ, đồng bộ, khẩn trương khắc phục những khuyết điểm thiếu sót, góp 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phần nâng cao chất lượng dạy học hoá học nói riêng và các môn học ở trường phổ thông nói chung. Có thể nêu ra các phương hướng hoàn thiện PPDH hóa học trong những năm tới ở nước ta như sau: * Hoàn thiện chất lượng các PPDH hiện có và sử dụng tổng hợp các phương pháp dạy học - Tổ chức cho người học được học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực, sáng tạo. - Tăng cường sử dụng thí nghiệm, phương tiện trực quan và phải dạy cho học sinh biết tự nghiên cứu và tự học khi sử dụng chúng.

- Tăng cường năng lực vận dụng tri thức đã học vào cuộc sống và sản xuất luôn đổi mới. - Đổi mới hoạt động học tập của học sinh và tăng thời gian dành cho học sinh hoạt động trong giờ học. Dành thời gian thích đáng để chỉ dẫn, uốn nắn phương pháp học tập cho học sinh. - Từng bước đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá nhằm đánh giá cao những biểu hiện chủ động sáng tạo kiến thức để giải quyết các vấn đề có liên quan đến thực tiễn.

- Sử dụng phối hợp các PPDH, khai thác và tận dụng mặt tốt của mỗi phương pháp dạy học. * Sáng tạo ra các PPDH mới bằng các cách sau đây: - Liên kết nhiều PPDH riêng rẽ thành những phương pháp dạy học phức hợp có hiệu quả cao hơn. - Liên kết PPDH với các phương tiện kĩ thuật dạy học hiện đại. - Chuyển hoá PP khoa học thành PPDH đặc thù của môn.

Phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh qua giảng dạy hoá học ở trường phổ thông 1. Tính tích cực nhận thức [9], [14], [21], [26] 1. Học tập của học sinh là quá trình nhận thức tích cực Học tập chính là hoạt động nhận thức của người học. Vì vậy, bất kì một quá trình nhận thức nào cũng là một quá trình tích cực, thể hiện ở chỗ: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Sự phản ánh sự vật, hiện tượng diễn ra trong quá trình hoạt động của các bộ phận tích cực của vỏ não.

Sự phản ánh bản chất của đối tượng đòi hỏi trải qua hoạt động tư duy phức tạp dựa trên những thao tác logic. - Sự phản ánh đó đòi hỏi sự lựa chọn từ vô số những sự vật, hiện tượng của hiện thực. Chủ thể nhận thức phải tích cực lựa chọn chỉ những cái trở thành đối tượng phản ánh. Với sự tiếp cận lịch sử nhân văn chúng ta nhận thấy rằng, muốn tồn tại và phát triển, con người bằng hoạt động cơ bản của bản thân mình là lao động đã chế ngự, cải tạo tự nhiên và cải tạo xã hội.

Trong quá trình đó con người tích lũy được những kinh nghiệm mà chúng được kết tinh dưới dạng đặc biệt là văn hóa vật chất và văn hóa đó tồn tại khách quan ngoài mỗi con người. Song nó lại là nguồn gốc tâm lí của mỗi con người cụ thể, là cái khả năng (dưới dạng tiềm năng) như là nguyên liệu của sản phẩm tương lai. Tính tích cực: Một khái niệm quan trọng trong lý luận dạy học, dưới góc độ triết học, bản chất tính tích cực là thái độ cải tạo của chủ thể với khách thể, đối với những sự vật, hiện tượng xung quanh. Khi nói về sự cần thiết phát huy tính tích cực của HS trong quá trình học tập, I.Kharlamôp đã nêu: “tính tích cực là trạng thái hoạt động của chủ thể, nghĩa là của người hành động”.