Pháp luật quốc tế và việc giải quyết tranh chấp hai quần đảo hoàng sa trường sa

Nghiên cứu pháp luật quốc tế về tranh chấp chủ quyền biển đảo. Phân tích cơ sở pháp lý và giải pháp cho vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa hiện nay.

• Tác giả: Nguyễn Đình Nhâm
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Bá Diến
• Trường học: Đại học Thiên Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Quốc Tế
• Đề tài: Pháp Luật Quốc Tế Về Tranh Chấp Hoàng Sa, Trường Sa
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sỹ Luật Học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ QUẦN ĐẢO HOÀNG SA, TRƯỜNG SA
• 1.1. Tình hình nghiên cứu vấn đề quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa trong và ngoài nước
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nước
• 1.3. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước
• 1.4. Nhận xét về tình hình nghiên cứu vấn đề quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa
• 1.4.1. Đối với các nghiên cứu về chủ quyền
• 1.4.2. Đối với các nghiên cứu về giải pháp giải quyết tranh chấp
• 1.5. Phương hướng nghiên cứu vấn đề quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa hiện nay
• 1.6. Kết luận về chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ XÁC LẬP CHỦ QUYỀN LÃNH THỔ LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ QUẦN ĐẢO HOÀNG SA, TRƯỜNG SA
• 2.1. Điều ước quốc tế
• 2.2. Tập quán quốc tế
• 2.3. Nguyên tắc của pháp luật quốc tế
• 2.3.1. Nguyên tắc chiếm hữu thật sự
• 2.3.2. Nguyên tắc cấm sử dụng vũ lực
• 2.4. Vấn đề danh nghĩa chiếm hữu thật sự, danh nghĩa dựa trên quyền phát hiện trước tiên và chiếm hữu tượng trưng
• 2.5. Vấn đề danh nghĩa kề cận (contiguity)
• 2.6. Vấn đề danh nghĩa bản đồ
• 2.7. Vấn đề chư hầu mang tính hình thức. Học thuyết pháp lý
• 2.8. Luật đương đại (Intertemporal law). Thời điểm kết tinh tranh chấp (critical date). Nghị quyết của tổ chức quốc tế và hội nghị quốc tế
• 2.9. Hành vi pháp lý đơn phương và pháp luật của quốc gia
• 2.10. Kết luận về chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: LUẬN CỨ CỦA CÁC BÊN YÊU SÁCH VÀ CHỦ QUYỀN CỦA VIỆT NAM TRÊN QUẦN ĐẢO HOÀNG SA, TRƯỜNG SA TỪ GÓC ĐỘ PHÁP LUẬT QUỐC TẾ
• 3.1. Luận cứ của Trung Quốc và pháp luật quốc tế
• 3.1.1. Luận cứ của Trung Quốc
• 3.1.2. Đánh giá luận cứ của Trung Quốc từ góc độ pháp luật quốc tế
• 3.2. Luận cứ của Philippines và pháp luật quốc tế
• 3.2.1. Luận cứ của Philippines
• 3.2.2. Đánh giá luận cứ của Philippines từ góc độ pháp luật quốc tế
• 3.3. Luận cứ của Malaysia và pháp luật quốc tế
• 3.3.1. Luận cứ của Malaysia
• 3.3.2. Đánh giá luận cứ của Malaysia từ góc độ pháp luật quốc tế
• 3.4. Luận cứ của Brunei và pháp luật quốc tế
• 3.4.1. Luận cứ của Brunei
• 3.4.2. Đánh giá luận cứ của Brunei từ góc độ pháp luật quốc tế
• 3.5. Chủ quyền hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam nhìn từ góc độ pháp luật quốc tế
• 3.5.1. Chủ quyền hai quần hai đảo Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam từ góc độ nguyên tắc chiếm hữu thật sự
• 3.5.2. Chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa từ góc độ kế thừa quốc gia và tính liên tục của chủ quyền
• 3.5.3. Chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam từ góc độ công nhận quốc tế
• 3.5.4. Chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa từ góc độ thời điểm kết tinh tranh chấp
• 3.6. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN ĐẤU TRANH BẢO VỆ CHỦ QUYỀN QUẦN ĐẢO HOÀNG SA, TRƯỜNG SA
• 4.1. Một số vấn đề liên quan đến giải pháp cho vấn đề chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa
• 4.2. Hoà bình giải quyết tranh chấp lãnh thổ trong luật quốc tế và việc bảo lưu của bên tranh chấp
• 4.3. Vai trò của các thiết chế giải quyết tranh chấp lãnh thổ
• 4.4. Giải pháp cho vấn đề chủ quyền quần đảo Hoàng Sa
• 4.5. Giải pháp cho vấn đề chủ quyền quần đảo Trường Sa
• 4.6. Đàm phán đa phương
• 4.7. Khởi kiện ra Tòa án công lý quốc tế
• 4.8. Giải pháp có khả năng vận dụng cho vấn đề chủ quyền quần đảo Hoàng Sa hoặc quần đảo Trường Sa
• 4.8.1. Sử dụng chức năng tư vấn của Tòa án công lý quốc tế
• 4.8.2. Đưa ra Đại hội đồng, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc
• 4.8.3. Xây dựng hồ sơ pháp lý chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa
• 4.9. Một số giải pháp khác góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh bảo vệ chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa
• 4.9.1. Chuẩn bị tốt về nhân lực và tăng cường việc nghiên cứu vấn đề quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa
• 4.9.2. Phát triển dân cư và xây dựng các công trình dân sự, tôn giáo trên đảo
• 4.9.3. Nâng cao năng lực thực hiện các chính sách ngoại giao, kinh tế, quốc phòng
• 4.9.4. Sử dụng kết hợp các giải pháp đấu tranh bảo vệ chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa
• 4.10. Kết luận chương 4
• KIẾN NGHỊ VỀ NHỮNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Luận Án Pháp Luật Quốc Tế về Hoàng Sa Trường Sa

Luận án tiến sĩ Luật học về pháp luật quốc tế trong tranh chấp Hoàng Sa, Trường Sa có ý nghĩa khoa học và thực tiễn to lớn. Tình hình tranh chấp trên Biển Đông, đặc biệt sau sự kiện Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981, ngày càng trở nên phức tạp. Nghiên cứu này góp phần làm sâu sắc thêm các vấn đề lý luận về xác lập chủ quyền lãnh thổ và giải quyết tranh chấp bằng pháp luật quốc tế. Mục tiêu chính là đánh giá các luận cứ của các bên tranh chấp và đề xuất giải pháp bảo vệ chủ quyền của Việt Nam. Luận án tập trung vào hai khía cạnh chính: luật nội dung (cơ sở pháp lý quốc tế điều chỉnh hành vi xác lập chủ quyền) và luật hình thức (thủ tục, phương thức giải quyết tranh chấp quốc tế). Phương pháp nghiên cứu sử dụng kết hợp duy vật biện chứng, phân tích, so sánh, và đặc biệt là tiếp cận lịch sử để làm rõ các khía cạnh pháp lý.

1.1. Mục tiêu và Phạm vi Nghiên cứu của Luận án

Mục tiêu của luận án là làm sâu sắc thêm lý luận về xác lập chủ quyền lãnh thổ và giải quyết tranh chấp, đánh giá luận cứ của các bên, và đề xuất giải pháp bảo vệ chủ quyền Việt Nam đối với Hoàng Sa, Trường Sa. Phạm vi nghiên cứu bao gồm cơ sở pháp luật quốc tế về xác lập chủ quyền, việc thực thi chủ quyền của các bên, và phương thức hòa bình giải quyết tranh chấp. Luận án tập trung vào các nguyên tắc, quy phạm pháp luật, học thuyết pháp lý trong các nguồn pháp luật quốc tế. Nghiên cứu cũng xem xét thực tế lịch sử thông qua kết quả nghiên cứu của các nhà sử học.

1.2. Phương Pháp Tiếp Cận và Đóng góp của Luận án

Luận án sử dụng phương pháp duy vật biện chứng, tiếp cận lịch sử và phân tích pháp lý. Các sự kiện lịch sử, hành vi đơn phương của các bên được phân tích theo các yếu tố cấu thành quan hệ pháp luật và quy chiếu theo tiêu chuẩn pháp luật quốc tế. Phương pháp này giúp làm rõ bản chất pháp lý và tính hợp pháp của hành vi chủ quyền lãnh thổ. Đóng góp của luận án là hệ thống cơ sở pháp lý toàn diện, luận giải sâu sắc nguyên tắc chiếm hữu thật sự, nghiên cứu bổ sung cơ sở pháp lý (luật đương đại, thời điểm kết tinh tranh chấp), và phân tích các luận cứ dưới nhiều góc độ pháp lý khác nhau. Nghiên cứu cũng phân chia luận cứ cho Hoàng Sa, Trường Sa và đề xuất giải pháp pháp lý cụ thể.

II. Nghiên Cứu Thực Trạng Tranh Chấp Hoàng Sa Trường Sa từ 1975

Tình hình nghiên cứu về Hoàng Sa, Trường Sa đã có nhiều công trình, đặc biệt sau sự kiện giàn khoan Hải Dương 981. Các nghiên cứu trong và ngoài nước tập trung vào nhiều khía cạnh, từ lịch sử đến pháp lý và chính trị. Tuy nhiên, vẫn còn một số mặt cần được làm rõ thêm và mở rộng nghiên cứu. Luận án này tiếp cận từ góc độ pháp luật quốc tế, đánh giá các luận cứ của các bên liên quan và đề xuất các giải pháp góp phần bảo vệ chủ quyền của Việt Nam. Việc nghiên cứu này là cần thiết để đáp ứng những đòi hỏi thực tiễn của cuộc tranh chấp.

2.1. Tình Hình Nghiên Cứu Trong Nước về Hoàng Sa Trường Sa

Từ trước năm 1975 đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về chủ quyền Hoàng Sa, Trường Sa dưới góc độ khoa học pháp lý và lịch sử. Các luận án tiêu biểu liên quan đến chủ quyền và các khía cạnh pháp lý của tranh chấp. Tuy nhiên, cần phải đánh giá và phân tích kỹ lưỡng các nghiên cứu này để xác định những vấn đề còn tồn tại và những hướng nghiên cứu tiếp theo cần được thực hiện.

2.2. Đánh Giá Các Nghiên Cứu Nước Ngoài về Tranh Chấp Biển Đông

Các nghiên cứu nước ngoài về tranh chấp Biển Đông, bao gồm cả Hoàng Sa và Trường Sa, cũng rất đa dạng và phong phú. Các nghiên cứu này thường tập trung vào các khía cạnh chính trị, an ninh, kinh tế, và pháp lý của tranh chấp. Việc đánh giá các nghiên cứu này giúp hiểu rõ hơn về quan điểm của các quốc gia khác và các tổ chức quốc tế về vấn đề này.

2.3. Nhận Xét về Tình Hình Nghiên Cứu Vấn Đề Quần Đảo Hoàng Sa Trường Sa

Đối với các nghiên cứu về chủ quyền, cần chú trọng phân tích bằng chứng lịch sử, pháp lý và thực tiễn. Đối với các nghiên cứu về giải pháp giải quyết tranh chấp, cần đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các giải pháp khác nhau. Phương hướng nghiên cứu vấn đề quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa hiện nay cần tập trung vào việc làm rõ các vấn đề pháp lý còn tồn tại, đề xuất các giải pháp sáng tạo và khả thi, và tăng cường hợp tác quốc tế để giải quyết tranh chấp một cách hòa bình.

III. Phương Pháp Xác Lập Chủ Quyền theo Pháp Luật Quốc Tế

Chương này đi sâu vào các nguyên tắc và quy định của pháp luật quốc tế liên quan đến việc xác lập chủ quyền lãnh thổ, đặc biệt trong bối cảnh tranh chấp Hoàng Sa, Trường Sa. Các yếu tố như điều ước quốc tế, tập quán quốc tế, và các nguyên tắc cơ bản của luật quốc tế được phân tích chi tiết. Đặc biệt, nguyên tắc chiếm hữu thật sự và nguyên tắc cấm sử dụng vũ lực đóng vai trò then chốt. Nghiên cứu cũng xem xét các vấn đề phức tạp như danh nghĩa chiếm hữu thật sự, danh nghĩa kề cận, và vấn đề bản đồ lịch sử.

3.1. Điều Ước Quốc Tế và Tập Quán Quốc Tế trong Xác Lập Chủ Quyền

Điều ước quốc tế và tập quán quốc tế là hai nguồn quan trọng của pháp luật quốc tế về xác lập chủ quyền. Các điều ước quốc tế có liên quan đến phân định biên giới, chủ quyền lãnh thổ cần được phân tích cẩn thận. Tập quán quốc tế, được hình thành từ thực tiễn quốc gia và được thừa nhận rộng rãi, cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định chủ quyền.

3.2. Nguyên Tắc Chiếm Hữu Thật Sự và Nguyên Tắc Cấm Sử Dụng Vũ Lực

Nguyên tắc chiếm hữu thật sự đòi hỏi quốc gia phải thực sự kiểm soát và quản lý lãnh thổ một cách hiệu quả. Nguyên tắc cấm sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế, được quy định trong Hiến chương Liên hợp quốc, cũng ảnh hưởng đến việc xác lập chủ quyền. Việc sử dụng vũ lực để chiếm đoạt lãnh thổ là vi phạm pháp luật quốc tế.

IV. Phân Tích Luận Cứ Tranh Chấp Hoàng Sa Trường Sa Góc Độ Pháp Lý

Luận án phân tích chi tiết các luận cứ của các bên tranh chấp chủ quyền Hoàng Sa, Trường Sa, bao gồm Trung Quốc, Philippines, Malaysia, và Brunei. Mỗi luận cứ được đánh giá dựa trên các nguyên tắc và quy định của pháp luật quốc tế. Đặc biệt, luận cứ của Việt Nam về chủ quyền đối với hai quần đảo được xem xét kỹ lưỡng từ góc độ nguyên tắc chiếm hữu thật sự, kế thừa quốc gia, và công nhận quốc tế. Nghiên cứu cũng đề cập đến vấn đề thời điểm kết tinh tranh chấp.

4.1. Đánh Giá Luận Cứ của Trung Quốc về Chủ Quyền Lãnh Thổ

Luận cứ của Trung Quốc dựa trên danh nghĩa lịch sử và thực tiễn quản lý lãnh thổ. Tuy nhiên, cần phải đánh giá tính hợp pháp của các luận cứ này theo pháp luật quốc tế. Các bằng chứng lịch sử cần được xem xét cẩn thận và đối chiếu với các tiêu chuẩn pháp lý hiện hành. Các hành vi quản lý lãnh thổ cũng cần được đánh giá về tính hiệu quả và liên tục.

4.2. Luận Cứ của Việt Nam về Chủ Quyền Hoàng Sa Trường Sa

Luận cứ của Việt Nam dựa trên bằng chứng lịch sử, thực tiễn quản lý lãnh thổ, và các nguyên tắc của pháp luật quốc tế. Cần phải củng cố và làm rõ các bằng chứng pháp lý để bảo vệ chủ quyền của Việt Nam. Việc chứng minh tính liên tục và hiệu quả của việc quản lý lãnh thổ là rất quan trọng. Chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam từ góc độ công nhận quốc tế. Chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa từ góc độ thời điểm kết tinh tranh chấp.

V. Giải Pháp Bảo Vệ Chủ Quyền Hoàng Sa Trường Sa Pháp Lý Quốc Tế

Chương này đề xuất các giải pháp cụ thể để bảo vệ chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa, Trường Sa dựa trên pháp luật quốc tế. Các giải pháp bao gồm đàm phán đa phương, khởi kiện ra Tòa án Công lý Quốc tế, sử dụng chức năng tư vấn của Tòa án, và đưa vấn đề ra Đại hội đồng Liên hợp quốc. Ngoài ra, luận án cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng hồ sơ pháp lý vững chắc và tăng cường nghiên cứu về vấn đề này.

5.1. Đàm Phán Đa Phương và Vai Trò của Thiết Chế Giải Quyết Tranh Chấp

Đàm phán đa phương là một phương thức hòa bình để giải quyết tranh chấp lãnh thổ. Tuy nhiên, cần phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và sự tham gia tích cực của các bên liên quan. Các thiết chế giải quyết tranh chấp quốc tế, như Tòa án Công lý Quốc tế, cũng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết tranh chấp.

5.2. Khởi Kiện ra Tòa Án Công Lý Quốc Tế

Khởi kiện ra Tòa án Công lý Quốc tế là một giải pháp pháp lý quan trọng. Tuy nhiên, cần phải xem xét kỹ lưỡng về thẩm quyền của Tòa án và khả năng thành công của vụ kiện. Việc chuẩn bị hồ sơ pháp lý vững chắc là rất quan trọng.

VI. Nâng Cao Hiệu Quả Bảo Vệ Chủ Quyền Hoàng Sa Trường Sa

Bên cạnh các giải pháp pháp lý, luận án cũng đề xuất một số giải pháp khác để nâng cao hiệu quả đấu tranh bảo vệ chủ quyền Hoàng Sa, Trường Sa. Các giải pháp này bao gồm chuẩn bị tốt về nhân lực, tăng cường nghiên cứu về vấn đề này, phát triển dân cư và xây dựng các công trình dân sự trên đảo, nâng cao năng lực ngoại giao, kinh tế, và quốc phòng. Việc sử dụng kết hợp các giải pháp là rất quan trọng để đạt được hiệu quả cao nhất.

6.1. Đầu Tư Nhân Lực và Tăng Cường Nghiên Cứu Pháp Lý

Việc đầu tư vào đào tạo nhân lực chuyên sâu về pháp luật quốc tế và các lĩnh vực liên quan là rất quan trọng. Cần phải tăng cường nghiên cứu về lịch sử, địa lý, và các khía cạnh pháp lý của tranh chấp. Các nghiên cứu này cần được công bố rộng rãi để nâng cao nhận thức của công chúng và các nhà hoạch định chính sách.

6.2. Phát Triển Dân Cư và Nâng Cao Năng Lực Quốc Phòng

Việc phát triển dân cư trên các đảo và nâng cao năng lực quốc phòng là rất quan trọng để bảo vệ chủ quyền. Cần phải xây dựng các công trình dân sự, cung cấp các dịch vụ cơ bản cho người dân, và tăng cường khả năng tuần tra và bảo vệ các vùng biển và đảo.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ: "Pháp luật quốc tế và việc giải quyết tranh chấp hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa" do nghiên cứu sinh Nguyễn Đình Nhâm thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Bá Diến, thuộc chuyên ngành Luật quốc tế tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội (bảo vệ năm 2024).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa giữ vị trí chiến lược về an ninh, quốc phòng và sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú trên Biển Đông:

• Quần đảo Hoàng Sa: Chiếm diện tích khoảng 15.000 km², tọa độ từ kinh tuyến 111° đến 113° Đông, từ vĩ tuyến 15°45’ đến 17°15’ Bắc, cách đảo Hải Nam (Trung Quốc) 156 hải lý. Quần đảo có 32 đơn vị địa lý đã được đặt tên (gồm 16 đảo, 6 bãi đá, còn lại là bãi cạn và cồn cát; trong đó có đảo Hoàng Sa - Pattle Island).
• Quần đảo Trường Sa: Nằm cách quần đảo Hoàng Sa 350 hải lý về phía Nam, diện tích trải rộng khoảng 160.000 km², từ kinh tuyến 111°30’ đến 117°20’ Đông, từ vĩ tuyến 6°50’ đến 12° Bắc. Quần đảo có ít nhất 137 đơn vị địa lý được đặt tên, cách bờ biển Phan Thiết (Việt Nam) 280 hải lý, cách đảo Hải Nam 580 hải lý, cách đảo Palawan (Philippines) 310 hải lý và cách Đài Loan 900 hải lý.

Thực trạng tranh chấp trên thực địa diễn biến phức tạp với sự đan xen yêu sách và quản lý thực tế giữa các bên liên quan:

Thực thể / Quốc gia	Phạm vi yêu sách	Hiện trạng chiếm giữ / Quản lý thực tế
Việt Nam	Toàn bộ quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa	Quản lý trên thực tế 06 đảo và 31 bãi đá tại Trường Sa
Trung Quốc	Toàn bộ quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa	Chiếm giữ toàn bộ Hoàng Sa; chiếm giữ 11 bãi đá tại Trường Sa
Đài Loan (Trung Quốc)	Toàn bộ quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa	Chiếm giữ 01 đảo và 01 bãi đá tại Trường Sa
Philippines	Một phần quần đảo Trường Sa	Chiếm giữ 06 đảo và 05 bãi đá tại Trường Sa
Malaysia	Một phần quần đảo Trường Sa	Chiếm giữ 11 bãi đá tại Trường Sa
Brunei	Một phần quần đảo Trường Sa	Không thiết lập vị trí đóng quân chiếm giữ

Trước thực trạng các bên không ngừng củng cố vị trí đóng quân, di dân và gia tăng yêu sách, việc nghiên cứu các cơ sở pháp lý quốc tế để đánh giá toàn diện luận cứ của các bên và khẳng định chủ quyền của Việt Nam là một đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn khoa học pháp lý.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận án là làm sâu sắc thêm các vấn đề lý luận của pháp luật quốc tế về xác lập chủ quyền lãnh thổ và giải quyết tranh chấp lãnh thổ; trên cơ sở đó đánh giá luận cứ của các bên và đề xuất hệ thống giải pháp pháp lý bảo vệ chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định cụ thể gồm 3 nội dung:

1. Nghiên cứu hệ thống cơ sở pháp luật quốc tế về xác lập chủ quyền lãnh thổ liên quan đến luận cứ chủ quyền của các bên đối với quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
2. Đứng trên cơ sở pháp luật quốc tế để đánh giá việc xác lập, thực thi chủ quyền của Việt Nam và của các bên yêu sách trên hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa.
3. Vận dụng phương thức hòa bình giải quyết các tranh chấp trong luật quốc tế vào công cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Về luật nội dung: Luận án nghiên cứu các nguyên tắc, quy phạm, tập quán quốc tế, điều ước quốc tế, án lệ, nghị quyết của tổ chức quốc tế và hành vi pháp lý đơn phương điều chỉnh việc xác lập và thực thi chủ quyền lãnh thổ. Các tiêu chuẩn pháp lý được kết hợp với nguyên tắc luật đương đại (intertemporal law) và thời điểm kết tinh tranh chấp (critical date) để soi rọi vào các sự kiện lịch sử đã được công bố bởi các nhà sử học tin cậy.
• Về luật hình thức: Luận án nghiên cứu thủ tục, phương thức, cơ chế hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế, thẩm quyền của các thiết chế tài phán quốc tế nhằm phân tích ưu điểm, hạn chế của từng phương án giải quyết tranh chấp.
• Giới hạn phạm vi: Luận án tập trung vào vấn đề chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa; không nghiên cứu tranh chấp về các vùng biển, thềm lục địa độc lập cũng như không giải quyết vấn đề phân định biển nói chung trên Biển Đông.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trong nước

• Các luận án tiến sĩ chuyên ngành:
  • Lê Thành Khê (1971), Vụ các quần đảo Hoàng sa và Trường Sa trước luật quốc tế, Học viện nghiên cứu ngoại giao.
  • Nguyễn Hồng Thao (1996), Việt Nam và vấn đề mở rộng trong Biển Đông (Le VietNam face aux problèmes de l'Extension maritime dans la mer de Chine Méridionale), Đại học Paris I.
  • Hoàng Trọng Lập (1996), Tranh chấp hai quần đảo Hoàng Sa – Trường Sa và luật pháp quốc tế, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.
  • Nguyễn Nhã (2002), Quá trình xác lập chủ quyền của Việt Nam tại quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa (Luận án Tiến sĩ Lịch sử), Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.
• Các luận văn thạc sĩ: Đinh Phan Cư (1972), Chủ quyền quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa; Lê Quang Thành (2005), Chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa; Nguyễn Thị Diễm Anh (2011), Xác định chủ quyền quốc gia đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
• Các công trình chuyên khảo, bài báo khoa học: Lưu Văn Lợi (1995), Cuộc tranh chấp Việt – Trung về hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa; Báo cáo đề tài của Nguyễn Quang Ngọc và nhóm tác giả (1996); Từ Đặng Minh Thu (2007) trên tạp chí Thời đại mới; Đặng Đình Quý chủ biên (2011, 2012) với chuỗi sách hội thảo quốc tế về Biển Đông; Lê Ngọc Cường, Lê Văn Bính (2012); Trần Công Trục chủ biên (2012), Dấu ấn của Việt Nam trên Biển Đông; Nguyễn Bá Diến (2012, 2013) với các chuyên khảo về thềm lục địa và hợp tác phát triển biển; Nguyễn Trung Tín (2012) trên Tạp chí Nhà nước và Pháp luật; cùng tư liệu lịch sử trong Tập san Sử Địa số 29 (1975).

Các hướng nghiên cứu quốc tế

• Nghiên cứu của học giả quốc tế: Bary Hart Duble (1995) trên Temple International and Comparative Law Journal; Christopher Joyner (1998) trên International Journal of Marine and Coastal Law; Monique Chemillier Gendreau (1998, tái bản 2011), Chủ quyền hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa; Mark J. Valencia và Noel A. Ludwig với công trình Sharing the Resources of the South China Sea; John M. Van Dyke và Dale L. Bennett (2011); Beckman & Leonardo Bernard (2011); Raul Pedrozo (2014); Báo cáo số 143 của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ (2014); các đề xuất của Stein Tonnesson, Leszek Buszynski, Matthias Fueracker, Ian Townsend Gault.
• Nghiên cứu của Trung Quốc: Thống kê từ 1999 đến 2010 có 238 luận án tiến sĩ về biển, 516 hội thảo, 23.527 số tạp chí nghiên cứu Biển Đông của Viện nghiên cứu Nam Hải và các tỉnh ven biển; các ấn phẩm của Trần Sử Kiên (1987), Lữ Nhất Nhiên (1992), Lưu Nam Uy (1996), Ji Guoxing, Cao Jiangliao; cùng các tài liệu chính thức của Bộ Ngoại giao Trung Quốc (Historical Evidence..., Jurisprudential Evidence..., International Recognition...).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

1. Các công trình pháp lý chuyên sâu trực tiếp về chủ quyền hai quần đảo còn hạn chế về số lượng (chỉ có 02 luận án luật học năm 1971 và 1996). Nhiều công trình trước đây chưa cập nhật các chủ thể mới phát sinh như Malaysia, Brunei, cũng như chưa phân tích các diễn biến pháp lý gần đây (như vụ Philippines kiện Trung Quốc năm 2013).
2. Các công trình lịch sử phong phú của Việt Nam cần được hệ thống hóa và chuyển hóa bằng lý luận khoa học pháp lý hiện đại để tạo thành hệ luận cứ chứng minh có giá trị pháp lý quốc tế.
3. Các đề xuất giải pháp trước đây phần lớn tập trung vào việc gác lại tranh chấp để khai thác chung vùng biển, chưa đi sâu giải quyết triệt để nguồn gốc tranh chấp là chủ quyền lãnh thổ đối với hai quần đảo, hoặc chưa phân tích cụ thể ưu điểm và hạn chế của từng phương thức giải quyết hòa bình.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các khái niệm sử dụng

• Nguyên tắc chiếm hữu thật sự (effective occupation): Tiêu chuẩn pháp lý xác lập chủ quyền lãnh thổ thông qua 3 yếu tố cấu thành:
  • Đối tượng: Phải là vùng lãnh thổ vô chủ (terra nullius / res nullius) hoặc lãnh thổ bị từ bỏ (mất đồng thời yếu tố vật chất corpus domini và ý chí sở hữu animus domini).
  • Chủ thể: Phải là Nhà nước, hành vi do người thừa hành công vụ thực hiện nhân danh Nhà nước; loại trừ các hành vi mang danh nghĩa cá nhân tư nhân.
  • Cách thức: Thực hiện quyền lực công một cách liên tục, hòa bình và công khai.
• Nguyên tắc luật đương đại (intertemporal law): Đánh giá tính hợp pháp của một hành vi pháp lý dựa trên các quy phạm pháp luật có hiệu lực tại thời điểm hành vi đó diễn ra.
• Thời điểm kết tinh tranh chấp (critical date): Mốc thời gian xác định thời điểm tranh chấp hình thành rõ rệt; sau thời điểm này, mọi hành vi đơn phương củng cố chiếm đóng của các bên không tạo ra danh nghĩa chủ quyền mới.
• Nguyên tắc cấm sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực: Căn cứ Hiến chương Liên hợp quốc và Nghị quyết 26/25 (1970) của Đại hội đồng Liên hợp quốc, không công nhận bất kỳ sự thụ đắc lãnh thổ nào bằng vũ lực.
• Học thuyết ngăn cấm hành vi trái ngược (estoppel), nguyên tắc kế thừa quốc gia (state succession) theo Công ước Viên 1978, và quy chế pháp lý của đảo, quần đảo, thềm lục địa theo UNCLOS 1982.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp duy vật biện chứng: Đảm bảo tính khách quan, toàn diện và lịch sử cụ thể.
• Phương pháp tiếp cận lịch sử: Khảo sát sự phát triển của các quy phạm thụ đắc lãnh thổ từ quyền phát hiện, chiếm hữu tượng trưng đến chiếm hữu thật sự; quy chiếu vào nguyên tắc intertemporal law.
• Phương pháp phân tích pháp lý: Phân tích các sự kiện lịch sử và hành vi của các bên theo 4 yếu tố cấu thành của quan hệ pháp luật: đối tượng, chủ thể, hành vi, và cách thức xác lập.
• Phương pháp so sánh và phản biện pháp lý: Đối chiếu luận cứ giữa các bên tranh chấp với hệ thống chuẩn mực quốc tế, chỉ ra các điểm phi lý trong lập luận của nước ngoài và các nội dung cần củng cố trong hồ sơ của Việt Nam.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Văn bản chính sử và tư liệu cổ của Việt Nam: Đại Nam Thực Lục, Đại Nam Nhất Thống Chí, Châu bản triều Nguyễn, Phủ Biên Tạp Lục, Lịch triều Hiến chương Loại chí.
• Tư liệu và bản đồ phương Tây: The modern part of an Universal History (London, 1759), An historical account of the Embassy to the Emperor of China (London, 1797), An Nam Đại Quốc Họa Đồ của Giám mục Taberd (1838).
• Điều ước và văn kiện pháp lý quốc tế: Định ước Berlin (1885), Tuyên bố Lausanne (1888), Hiệp ước Patenôtre (1884), Hiệp ước Paris (1898), Công ước Saint Germain (1919), Công ước Montevideo (1933), Hiệp định sơ bộ (1946), Tuyên bố San Francisco (1951), Hiệp định Geneva (1954), UNCLOS (1982).
• Hệ thống án lệ quốc tế: Vụ đảo Palmas (1928), Clipperton (1931), Đông Greenland (1933), Minquiers và Ecréhous (1953), Pulau Ligitan and Pulau Sipadan (1998), Pedra Branca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge (2003).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu vấn đề quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa

Chương 1 tổng hợp và phân tích toàn diện các công trình nghiên cứu trong nước, quốc tế và Trung Quốc về vấn đề chủ quyền và giải pháp xử lý tranh chấp Biển Đông:

• Đánh giá các nghiên cứu chủ quyền: Khẳng định đa số công trình khách quan đều thừa nhận chủ quyền của Việt Nam. Tuy nhiên, các luận án pháp lý trước đây còn thiếu vắng việc phân tích các chủ thể mới (Malaysia, Brunei) và những diễn biến pháp lý mới phát sinh.
• Đánh giá các nghiên cứu giải pháp: Các mô hình đề xuất như chế độ cộng quản (condominium - Monique Chemillier Gendreau), 5 kịch bản chia sẻ tài nguyên (Mark J. Valencia), hợp tác phát triển vùng biển (John M. Van Dyke, Dale L. Bennett, Ian Townsend Gault) chủ yếu nhắm vào vùng biển mà gác lại vấn đề chủ quyền lãnh thổ. Luận án khẳng định nếu không giải quyết tận gốc vấn đề chủ quyền đảo thì tranh chấp vẫn tồn tại dai dẳng.
• Xác định 3 phương hướng nghiên cứu trọng tâm: (1) Hệ thống hóa cơ sở pháp lý quốc tế; (2) Soi rọi cơ sở pháp lý vào hành vi thực tế của các bên để khẳng định chủ quyền của Việt Nam; (3) Vận dụng các phương thức hòa bình giải quyết tranh chấp phù hợp với luật pháp quốc tế.

Chương 2: Pháp luật quốc tế về xác lập chủ quyền lãnh thổ liên quan đến vấn đề quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa

Chương 2 đi sâu xây dựng khung lý thuyết pháp lý quốc tế về thụ đắc lãnh thổ:

• Điều ước quốc tế: Phân tích quy chế đảo tại Điều 121 UNCLOS 1982 (3 tiêu chuẩn: đất tự nhiên, có nước bao bọc, nổi khi triều lên). Luận án lập luận rằng điều kiện "thích hợp cho con người đến ở hoặc cho một đời sống kinh tế riêng" phải bắt nguồn từ tự nhiên nội tại của đảo. Do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt tại Hoàng Sa và Trường Sa cần hỗ trợ hoàn toàn từ đất liền, các đảo này không có vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa riêng. Khái niệm quần đảo tại Điều 46 áp dụng cho danh nghĩa lịch sử của Hoàng Sa và Trường Sa.
• Tập quán quốc tế: Phân tích sự chuyển biến qua 5 phương thức xác lập lãnh thổ:

Thụ đắc bằng vũ lực / Dâng tặng / Thời hiệu (Lạc hậu, bị luật quốc tế hiện đại bãi bỏ)
                     Thuyết quyền phát hiện (Thế kỷ XV)
                  Thuyết chiếm hữu tượng trưng (Thế kỷ XVI - XVIII)
             Nguyên tắc chiếm hữu thật sự (Từ cuối thế kỷ XIX)

• Tiêu chuẩn nguyên tắc chiếm hữu thật sự: Phân tích cụ thể qua 3 yếu tố:
  • Đối tượng: Phân biệt 4 dạng đất vô chủ (không người lui tới; có người nhưng không có tổ chức nhà nước văn minh; đất không có cư dân thường xuyên nhưng có người qua lại theo mùa; đất bị bỏ rơi mất cả corpus và animus).
  • Chủ thể: Đòi hỏi hành vi nhân danh Nhà nước, bác bỏ hành vi tự phát của tư nhân. Mức độ quản trị "thích hợp" phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên hoang vu của đảo.
  • Cách thức: Thực thi hòa bình, liên tục và công khai (thông qua thu thuế, quản lý hành chính, xuất bản bản đồ chính thức).
• Học thuyết bổ trợ và án lệ: Vận dụng các án lệ kinh điển (Palmas, Clipperton, Đông Greenland, Minquiers và Ecréhous...) cùng nguyên tắc intertemporal law, critical date, estoppel và nguyên tắc cấm dùng vũ lực.

Chương 3: Luận cứ của các bên yêu sách và chủ quyền của Việt Nam trên quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa từ góc độ pháp luật quốc tế

Chương 3 tổng hợp, phân tích và phản biện luận cứ của các bên:

• Đánh giá luận cứ của Trung Quốc:
  • Yêu sách dựa trên "quyền phát hiện trước tiên" và các hoạt động đo đạc, tuần tra lịch sử không đáp ứng tiêu chuẩn của nguyên tắc luật đương đại và không phản ánh ý chí chiếm hữu của Nhà nước.
  • Việc Trung Quốc sử dụng vũ lực chiếm đóng quần đảo Hoàng Sa (1956, 1974) và một số bãi đá tại Trường Sa (1988) vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc cấm dùng vũ lực của Hiến chương Liên hợp quốc, không tạo ra danh nghĩa chủ quyền hợp pháp.
  • Danh nghĩa bản đồ và các luận điểm lịch sử của Trung Quốc thiếu tính xác thực pháp lý.
• Đánh giá luận cứ của Philippines, Malaysia, Brunei:
  • Yêu sách của Philippines dựa trên tính kề cận địa lý (contiguity), thuyết terra nullius đối với vùng Kalayaan (sau năm 1945), hoặc xem bãi ngầm thuộc thềm lục địa không có giá trị pháp lý để phủ nhận chủ quyền đã xác lập từ trước của Việt Nam.
  • Yêu sách của Malaysia và Brunei dựa trên ranh giới thềm lục địa mở rộng theo UNCLOS 1982 không thể xâm phạm danh nghĩa chủ quyền lãnh thổ lịch sử đã hình thành hợp pháp của quốc gia khác.
• Khẳng định chủ quyền của Việt Nam:
  • Chiếm hữu thật sự: Nhà nước Việt Nam (từ thời các Chúa Nguyễn, triều Tây Sơn đến triều Nguyễn) đã xác lập chủ quyền khi hai quần đảo còn là đất vô chủ (terra nullius), tổ chức các đội Hoàng Sa, Bắc Hải khai thác, đo đạc, dựng miếu, cắm mốc một cách hòa bình, liên tục và công khai.
  • Kế thừa quốc gia và tính liên tục: Chủ quyền được chuyển giao hợp pháp qua thời kỳ Pháp thuộc (theo Hòa ước Patenôtre 1884), Hiệp định sơ bộ 1946, Hiệp định Geneva 1954, và được tiếp nối liên tục bởi các chính thể của Việt Nam cho đến nay.
  • Công nhận quốc tế và thời điểm kết tinh tranh chấp: Tuyên bố khẳng định chủ quyền của Thủ tướng Trần Văn Hữu tại Hội nghị San Francisco năm 1951 không gặp phải sự phản đối của 51 quốc gia tham dự; xác định các mốc critical date để bác bỏ các hành vi củng cố chiếm đóng trái phép của nước ngoài.

Chương 4: Một số giải pháp góp phần đấu tranh bảo vệ chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa

Chương 4 đề xuất hệ thống giải pháp pháp lý và các biện pháp phối hợp:

• Các giải pháp pháp lý tiêu biểu:
  • Đàm phán đa phương: Tiến hành đàm phán dựa trên luật pháp quốc tế để tìm kiếm giải pháp phân định hoặc thỏa thuận quản lý.
  • Khởi kiện ra Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ): Nghiên cứu khả năng đưa tranh chấp ra cơ quan tài phán quốc tế, phân tích các điều kiện về thẩm quyền và tuyên bố bảo lưu của các bên.
  • Sử dụng chức năng tư vấn của ICJ: Vận dụng cơ chế đề nghị Đại hội đồng hoặc Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc xin Ý kiến tư vấn (Advisory Opinion) của Tòa án Công lý Quốc tế về các khía cạnh pháp lý liên quan.
  • Đưa vấn đề ra Đại hội đồng và Hội đồng Bảo an LHQ: Nêu bật các hành vi vi phạm nguyên tắc cấm sử dụng vũ lực và bảo đảm an ninh, tự do hàng hải quốc tế.
  • Xây dựng hồ sơ pháp lý hoàn chỉnh: Hoàn thiện hệ thống tư liệu lịch sử, chứng cứ địa lý, địa chất và pháp lý về chủ quyền Hoàng Sa, Trường Sa.
• Các giải pháp phối hợp hỗ trợ:
  • Chuẩn bị tốt nguồn nhân lực chuyên sâu về luật quốc tế và tăng cường công tác nghiên cứu khoa học.
  • Phát triển dân cư, xây dựng các công trình dân sự và tôn giáo hợp pháp trên các đảo đang quản lý để củng cố sự hiện diện thực tế.
  • Nâng cao năng lực thực thi chính sách đối ngoại, kinh tế biển và quốc phòng, tạo sức mạnh tổng hợp hỗ trợ cho mặt trận pháp lý.

---

Kết quả và những đóng góp mới

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở pháp lý: Luận án tập hợp đầy đủ các quan điểm, giải thích chính thức của các bên yêu sách; luận giải sâu sắc tiêu chuẩn của nguyên tắc chiếm hữu thật sự, nguyên tắc luật đương đại (intertemporal law), thời điểm kết tinh tranh chấp (critical date), kế thừa quốc gia và nguyên tắc cấm sử dụng vũ lực.
2. Đổi mới phương pháp tiếp cận: Không thuần túy liệt kê sự kiện lịch sử theo trình tự thời gian mà phân tích các sự kiện lịch sử theo các yếu tố cấu thành quan hệ pháp luật (đối tượng, chủ thể, hành vi, cách thức chiếm hữu), tạo khung phân tích đa chiều và chặt chẽ.
3. Phân định bước đầu luận cứ pháp lý giữa hai quần đảo: Phân chia luận cứ xác lập chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa để phù hợp với đặc thù lịch sử và bối cảnh tranh chấp của từng quần đảo.
4. Phản biện pháp lý khách quan: Khẳng định tính hợp pháp vững chắc của bằng chứng Việt Nam so với các bên yêu sách; đồng thời chỉ ra một số điểm tồn tại về tư liệu cần tiếp tục củng cố trên cơ sở khoa học lịch sử, địa lý và địa chất.
5. Đề xuất hệ giải pháp pháp lý cụ thể: Luận án đưa ra các phương án sử dụng thiết chế tài phán quốc tế, thủ tục tư vấn của ICJ, diễn đàn Liên hợp quốc và nhấn mạnh sự phối hợp đồng bộ giữa pháp lý với ngoại giao, kinh tế và quốc phòng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án: Do được thực hiện bởi cá nhân trong phạm vi khoa học pháp lý, một số dữ kiện chuyên ngành sâu về lịch sử, địa lý và địa chất biển chưa thể tiếp cận đầy đủ. Dữ liệu khảo sát thực địa về số lượng và mối liên hệ tự nhiên của các cấu trúc địa lý thuộc quần đảo Trường Sa còn chưa thống nhất hoàn toàn.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Tiếp tục khảo sát, thu thập và chuẩn hóa tư liệu lịch sử - pháp lý từ các nguồn lưu trữ trong nước và quốc tế.
  • Đẩy mạnh nghiên cứu liên ngành giữa luật học với địa lý, địa chất biển nhằm xác định chính xác cấu trúc tự nhiên của từng thực thể tại quần đảo Trường Sa.
  • Xây dựng chi tiết các kịch bản tố tụng pháp lý quốc tế và chuẩn bị hồ sơ pháp lý phục vụ đấu tranh bảo vệ chủ quyền lâu dài.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu và đào tạo: Là tài liệu tham khảo cho giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Luật quốc tế, Lịch sử, Quan hệ quốc tế và Luật Biển; đặc biệt hữu ích ở phần phân tích nguyên tắc chiếm hữu thật sự và các án lệ quốc tế tại Chương 2.
• Đối với thực tiễn hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận và dữ liệu pháp lý cho các cơ quan ngoại giao, cơ quan quản lý biên giới lãnh thổ và lực lượng bảo vệ chủ quyền biển đảo trong việc xây dựng hồ sơ pháp lý và hoạch định chiến lược đấu tranh bảo vệ chủ quyền tại Chương 3 và Chương 4.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên tắc chiếm hữu thật sự đòi hỏi những điều kiện pháp lý cốt lõi nào?

Theo phân tích của luận án, nguyên tắc chiếm hữu thật sự bao gồm 3 điều kiện cốt lõi:

• Đối tượng: Phải là vùng lãnh thổ vô chủ (terra nullius) hoặc lãnh thổ bị từ bỏ hoàn toàn cả về hành vi thực tế (corpus) lẫn ý chí (animus).
• Chủ thể: Phải do Nhà nước thực hiện thông qua những người thừa hành công vụ nhân danh Nhà nước; hành vi của tư nhân không tạo ra chủ quyền quốc gia.
• Cách thức: Thực thi quyền lực nhà nước một cách liên tục, hòa bình và công khai. Mức độ quản trị được điều chỉnh "thích hợp" với điều kiện địa lý tự nhiên của vùng lãnh thổ.

2. Theo quy định của Điều 121 UNCLOS 1982, các đảo tại Hoàng Sa và Trường Sa có quy chế pháp lý như thế nào?

Luận án chỉ ra rằng điều kiện "thích hợp cho con người đến ở hoặc cho một đời sống kinh tế riêng" tại Điều 121 phải xuất phát từ điều kiện tự nhiên vốn có của hòn đảo, không dựa vào các công trình gia cố hay hỗ trợ nhân tạo từ đất liền. Do Hoàng Sa và Trường Sa có điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, các đảo này chỉ có vùng lãnh hải 12 hải lý, không có vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý và thềm lục địa riêng.

3. Luận cứ "quyền phát hiện trước tiên" của Trung Quốc bị bác bỏ dựa trên cơ sở pháp lý nào?

Luận cứ của Trung Quốc bị bác bỏ vì:

• Theo nguyên tắc luật đương đại (intertemporal law), quyền phát hiện đơn thuần chưa bao giờ mang lại chủ quyền lãnh thổ đầy đủ nếu không đi kèm việc chiếm hữu và thực thi quyền lực nhà nước thực tế.
• Các hoạt động đo đạc, tuần tra thời phong kiến mà Trung Quốc viện dẫn mang tính tự phát, không thể hiện ý chí và thẩm quyền xác lập chủ quyền của Nhà nước đối với vùng đất vô chủ.
• Hành vi dùng vũ lực đánh chiếm Hoàng Sa (1956, 1974) và các bãi đá tại Trường Sa (1988) vi phạm Hiến chương Liên hợp quốc, không tạo ra danh nghĩa pháp lý hợp pháp.

4. Tại sao các hoạt động khai thác của ngư dân tư nhân không mang lại danh nghĩa chủ quyền lãnh thổ?

Theo luật pháp quốc tế và các án lệ (như vụ Palmas, Minquiers và Ecréhous), chủ quyền quốc gia gắn liền với quyền lực nhà nước. Hoạt động của ngư dân mang tính chất sinh kế tư nhân, thời vụ, không nhân danh chính phủ và không mang quyền lực công, do đó không đáp ứng tiêu chuẩn về tư cách chủ thể trong nguyên tắc chiếm hữu thật sự.

5. Luận án đề xuất những giải pháp pháp lý quốc tế cụ thể nào cho Việt Nam?

Luận án đề xuất các giải pháp pháp lý gồm:

• Sử dụng đàm phán đa phương trên nền tảng luật pháp quốc tế.
• Nghiên cứu khả năng khởi kiện ra Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ).
• Vận dụng cơ chế đề nghị Đại hội đồng hoặc Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc xin Ý kiến tư vấn (Advisory Opinion) của ICJ.
• Đưa vấn đề vi phạm nguyên tắc cấm dùng vũ lực ra diễn đàn Liên hợp quốc.
• Xây dựng hoàn thiện bộ hồ sơ pháp lý vững chắc về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Đình Nhâm đã hệ thống hóa và luận giải sâu sắc các nguyên tắc, quy phạm của pháp luật quốc tế về xác lập chủ quyền lãnh thổ và giải quyết tranh chấp quốc tế áp dụng cho hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Bằng phương pháp tiếp cận phân tích cấu thành quan hệ pháp luật kết hợp nguyên tắc luật đương đại và thời điểm kết tinh tranh chấp, công trình đã chứng minh tính hợp pháp, vững chắc của chủ quyền Việt Nam, đồng thời phản biện các yêu sách phi lý của nước ngoài. Các giải pháp pháp lý và kiến nghị phối hợp được đề xuất trong luận án mang giá trị học thuật và thực tiễn thiết thực đối với công cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ QUẦN ĐẢO HOÀNG SA, TRƯỜNG SA Những năm gần đây, số lượng bài viết về cuộc tranh chấp Biển Đông công bố ngày càng nhiều trên các sách báo và các trang mạng internet (như nghiencuubiendong. Đặc biệt, sau khi Trung Quốc đặt giàn khoan Haiyang 981 trái phép trên vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa của Việt Nam, bồi lấp đá Gạc Ma, Chữ Thập, Châu Viên, Ga Ven, Huy Gơ thì nhiều diễn đàn khoa học, cuộc hội thảo quốc tế diễn ra rộng khắp trong và ngoài nước, công bố những quan điểm rất phong phú về vấn đề Biển Đông, trong đó có liên quan đến quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Cho đến nay số lượng bài, sách viết về các vấn đề trên Biển Đông rất lớn về số lượng và phong phú về quan điểm. Dưới đây xin được chắt lọc một số bài viết, công trình nghiên cứu tiêu biểu nhất liên quan đến đề tài nghiên cứu.

Tình hình nghiên cứu vấn đề quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa trong và ngoài nước 1. Tình hình nghiên cứu ở trong nước Từ trước 1975 đến nay, có một số công trình nghiên cứu của tập thể, cá nhân dưới góc độ khoa học pháp lý và lịch sử về chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Về khoa học pháp lý thấy có một số luận án tiêu biểu, liên quan trực tiếp đến vấn đề này là: Luận án tiến sỹ Lê Thành Khê “Vụ các quần đảo Hoàng sa và Trường Sa trước luật quốc tế”, Học viện nghiên cứu ngoại giao năm 1971. Luận án tiến sỹ Nguyễn Hồng Thao “Việt Nam và vấn đề mở rộng trong Biển Đông” (Le VietNam face aux problèmes de l'Extension maritime 9 dans la mer de Chine Méridionale), Đại học Paris I năm 1996.

Luận án tiến sỹ Hoàng Trọng Lập “Tranh chấp hai quần đảo Hoàng Sa – Trường Sa và luật pháp quốc tế”, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn năm 1996. Một số luận văn thạc sỹ về vấn đề chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa được công bố điển hình như: Đinh Phan Cư “Chủ quyền quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa”, Học Viện Quốc Gia Hành Chánh năm 1972. Lê Quang Thành “Chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa”, Khoa Luật Đại học quốc gia Hà Nội năm 2005. Nguyễn Thị Diễm Anh “Xác định chủ quyền quốc gia đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa”, Khoa Luật Đại học quốc gia Hà Nội năm 2011.

Sách báo, nhất là bài báo về cuộc tranh chấp Biển Đông được công bố ngày càng nhiều, trong đó có một số công trình trực tiếp nghiên cứu về vấn đề chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Về ấn phẩm sách có những công trình điển hình như: Tạp chí Lịch sử quân sự số 6 (30) năm 1988. Cuốn sách của Lưu Văn Lợi “Cuộc tranh chấp Việt – Trung về hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa”, Nhà xuất bản Công an nhân dân năm 1995. Báo cáo đề tài nghiên cứu của tiến sỹ Nguyễn Quang Ngọc và các tác giả thực hiện hợp đồng nghiên cứu “Luận cứ khoa học lịch sử, địa lý và pháp lý chủ quyền Việt Nam trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa”, Đại học quốc gia tại Hà Nội năm 1996.

Bài của Từ Đặng Minh Thu “Chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa: Thử phân tích lập luận của Việt Nam và Trung Quốc”, đăng trên tạp chí Thời đại mới số 11 (7/2007). Học viện Ngoại giao đã phối hợp với Hội Luật Gia Việt Nam thực hiện Chương trình nghiên cứu Biển Đông: lịch sử, địa chính trị, pháp luật quốc tế, đã tổ chức 6 cuộc hội thảo quốc tế triển khai từ 2009 đến nay, một số bài nghiên cứu, trao đổi được tập hợp trong một số sách do tác giả Đặng Đình Quý chủ biên như “Biển Đông hướng tới một khu vực hòa bình, an ninh và hợp tác” năm 2011, “Biển Đông: Hợp 10 tác vì An ninh và Phát triển trong Khu vực” năm 2011 và “Tranh chấp Biển Đông: Luật pháp chính trị và hợp tác quốc tế” năm 2012, do nhà xuất bản Thế giới phát hành. Bộ Giáo dục và đào tạo phát hành cuốn sách của tác giả Lê Ngọc Cường, Lê Văn Bính “Biển, đại dương và chủ quyền biển, đảo Việt Nam” năm 2012. Tiến sỹ Trần Công Trục chủ biên cuốn “Dấu ấn của Việt Nam trên Biển Đông”, nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông, năm 2012.TS Nguyễn Trung Tín với bài “Giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế trên Biển Đông” đăng trên Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 23/2012.

Nguyễn Bá Diến công bố cuốn sách chuyên khảo “Thềm lục địa trong pháp luật quốc tế” năm 2012 và cuốn sách “Hợp tác cùng phát triển ở các vùng biển trong pháp luật và thực tiễn quốc tế” năm 2013 do nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông phát hành. Nhiều bài viết khác cũng đã công bố trên báo in, tạp chí và các trang báo điện tử. Số lượng bài viết về chủ đề Biển Đông, trong đó có đề cập đến vấn đề quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa nhiều đến mức việc tổng hợp, nghiên cứu, chắt lọc những quan điểm bàn luận của các tác giả để rút ra được những định hướng triển khai nghiên cứu cũng trở thành vấn đề, khá tốn kém về thời gian, công sức. Một số công trình nghiên cứu dưới góc độ khoa học lịch sử đã công bố điển hình như: Tập san Sử Địa số 29, Sài Gòn 1975.

Luận án tiến sỹ lịch sử của Nguyễn Nhã “Quá trình xác lập chủ quyền của Việt Nam tại quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa”, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh năm 2002. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước Giá trị của hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa liên quan đến vấn đề an ninh, hàng hải, cùng với những vấn đề phức tạp của cuộc tranh chấp, những thách thức của khoa học pháp lý đã thu hút sự quan tâm của các học giả ngoài nước. Trong số đó điển hình là các cuốn sách, bài báo của tác giả: Bary Hart Duble với bài "Vụ tranh chấp các đảo đá Trường Sa – một quần đảo đá thách 11 đố những chuẩn mực của luật quốc tế", tạp chí Temple Intenational and Comparative law Journal, tập 9, số 1 (1995) - Tài liệu tham khảo môn Công pháp quốc tế, Khoa luật Đại học Quốc gia Hà Nội.

Joyner với bài “Tranh chấp quần đảo Trường Sa: Suy nghĩ lại về tác động qua lại giữa luật, ngoại giao và địa chính trị trong biển Nam Trung Hoa”, Tạp chí Intenational Journal of Marine and Coastal Law, số 2, tập 13, (5/1998). Monique Chemillier Gendreau với cuốn sách “Chủ quyền hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa”, nhà xuất bản Chính trị quốc gia phát hành năm 1998 (tái bản 2011). Nhóm tác giả Mark J. Van Dyke và Noel A.

Ludwig với công trình “Sharing the Resources of the South China Sea”. Nhóm John M Vandyke, Dale L Bennett: “Các đảo và việc hoạch định không gian biển ở Biển Đông”, tài liệu tham khảo do Ban Biên giới Chính phủ biên dịch ra tiếng Việt năm 2011. Beckman & Leonardo Bernard “các khu vực tranh chấp ở Biển Đông: triển vọng giải quyết và trọng tài hoặc ý kiến tư vấn” năm 2011. Raul Pedrozo “Trung Quốc và Việt Nam: phân tích các yêu sách chủ quyền đối lập ở Biển Đông” năm 2014.

Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ có bản báo cáo số 143 "Trung Quốc: các yêu sách trên Biển Đông" ngày 05/12/2014 do nghiencuubiendong dịch và đăng tải. Số lượng bài viết về Biển Đông khá nhiều, phổ biến và sao chép rộng rãi trên nhiều báo mạng, trong số đó có những nội dung đề cập đến vấn đề quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Trung Quốc có nhiều công trình nghiên cứu quy mô về yêu sách chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và Biển Đông. Trong khoảng từ năm 1999 đến 2010, có 238 luận án tiến sỹ về biển, tổ chức khoảng 516 cuộc hội thảo về biển.

Tính đến 2010, Trung Quốc có 23.527 số tạp chí nghiên cứu về Biển Đông; từ trung ương đến địa phương, nhiều cơ quan nghiên cứu về biển được thành lập, trong số đó phải kể đến Viện nghiên cứu Nam Hải, các tỉnh ven biển như Quảng Đông, Phúc Kiến đều có các cơ quan nghiên cứu và xuất 12 bản nhiều công trình về Biển Đông. Về vấn đề chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa thấy có một số tài liệu chính thức do Bộ Ngoại giao Trung Quốc công bố như "Historical Evidence To Support China's Sovereignty over Nansha Islands", "Jurisprudential Evidence To Support China's Sovereignty over the Nansha Islands" và "International Recognition Of China's Sovereignty over the Nansha Islands". Tác giả Trần Sử Kiên với cuốn sách “Nam Hải chư đảo địa danh tư liệu hối biên” năm 1987. Một số sách của các tác giả như: Lữ Nhất Nhiên chủ biên cuốn sách “Trung Quốc Nam Hải chư đảo địa lý - lịch sử - chủ quyền năm 1992.

Lưu Nam Uy với cuốn sách “Nam Hải chư đảo địa danh luận cảo” năm 1996. Ji Guoxing với bài “Trường Sa theo cách nhìn của Trung Quốc”. Cao Jiangliao với bài “Nguyên tắc quyền sở hữu có tính lịch sử và chủ quyền của Trung Quốc đối với quần đảo Nam Sa”. Nhận xét về tình hình nghiên cứu vấn đề quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa 1.

Đối với các nghiên cứu về chủ quyền Cho đến nay, số lượng tác phẩm nghiên cứu về Biển Đông nói chung được phổ biến rất nhiều, hơn hẳn so với các nghiên cứu riêng về chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Trong số các luận án chọn đối tượng nghiên cứu là vấn đề chủ quyền hai quần đảo này có Luận án tiến sỹ Lê Thành Khê “Vụ các quần đảo Hoàng sa và Trường Sa trước luật quốc tế” (1971) đã phân tích vấn đề chủ quyền quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa dưới góc độ học thuyết về chiếm hữu; trên cơ sở đó quy chiếu với luật tập quán, các học thuyết địa chính trị và địa chiến lược, so sánh giữa các luận điểm của Trung Quốc và Việt Nam. Kết quả nghiên cứu đã cơ bản khẳng định chủ quyền của Việt Nam trên hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Tuy nhiên, đây là nghiên cứu từ 1971, cuộc tranh chấp đã phát sinh thêm chủ thể Malaysia, Brunei.

Thêm nữa 13 các luận cứ của các bên cũng từng bước được củng cố, ví dụ của Philippines trong Tuyên bố và yêu cầu khởi kiện Trung Quốc năm 2013 cần thiết phải được cập nhật để nghiên cứu làm rõ thêm [192]. Luận án tiến sỹ Nguyễn Hồng Thao “Việt Nam và vấn đề mở rộng trong Biển Đông” (1996) là một trong những công trình xuất sắc trên thế giới về biển.