ĐẶT VẤN ĐỀ Trong công tác bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân, thuốc chữa bệnh đóng vai trò hết sức quan trọng. Một trong những quan điểm của chiến lược quốc gia phát triển ngành Dược Việt Nam đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 là quản lý chặt chẽ, hiệu quả các khâu từ sản xuất, nhập khẩu, bảo quản, lưu thông, phân phối đến sử dụng. Do đó, việc đảm bảo tồn trữ thuốc đầy đủ với chất lượng tốt là nhiệm vụ hàng đầu của cơ sở khám chữa bệnh. Trong mô hình cung ứng thuốc, Trung tâm Y tế là một mắt xích quan trọng, tại đây thuốc được cung cấp trực tiếp đến tay người bệnh.
Quản lý cung ứng thuốc trong Trung tâm Y tế là các vấn đề liên quan đến thuốc trong Trung tâm Y tế, từ việc lựa chọn, mua sắm đến cấp phát và quản lý việc sử dụng thuốc cho bệnh nhân. Trong đó, việc tồn trữ thuốc là một phần trong công tác quản lý cung ứng thuốc ở Trung tâm Y tế. Để thực hiện tốt mục tiêu cung ứng thuốc tốt thì phải đảm bảo thuốc luôn được cung cấp đầy đủ kịp thời, đảm bảo chất lượng và giảm thiểu chi phí. Việc dự trữ nhiều loại thuốc với số lượng lớn sẽ làm tăng chi phí tồn trữ thuốc.
Để giảm chi phí tồn trữ, Trung tâm Y tế phải duy trì mức dự trữ thấp, khi đó thì khả năng thiếu thuốc có thể xảy ra, và trong một số trường hợp sẽ là vấn đề nghiêm trọng nếu không có thuốc kịp thời. Do đó, quản lý tồn trữ thuốc hiệu quả là cân bằng được chi phí và nhu cầu về thuốc điều trị. Thông tư 36/2018/TT-BYT ngày 22/11/2018 của Bộ Y tế Quy định về Thực hành tốt bảo quản thuốc, nguyên liệu làm thuốc là cơ sở để các Trung tâm Y tế áp dụng, ban hành và đánh giá việc tồn trữ thuốc tại Trung tâm Y tế. Trung tâm Y tế huyện Trùng Khánh tỉnh Cao Bằng là Trung tâm Y tế hạng III với quy mô 90 giường bệnh.
Trong những năm gần đây, Trung tâm Y tế đã có những bước phát triển mới về chuyên môn, triển khai thêm nhiều dịch vụ kỹ thuật mới, tiên tiến. Trung tâm Y tế không ngừng hoàn thiện, cải thiện chất lượng khám chữa bệnh, thái độ phục vụ để công tác khám chữa 1 bệnh cho nhân dân trong và ngoài khu vực huyện Trùng Khánh ngày càng được nâng cao. Từ những vấn đề nêu trên, cùng với nhu cầu tìm hiểu, nhận thức rõ thực trạng công tác tồn trữ thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Trùng Khánh, chúng tôi tiến hành đề tài “PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG TỒN TRỮ THUỐC TẠI KHO DƯỢC TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN TRÙNG KHÁNH TỈNH CAO BẰNG NĂM 2020” với hai mục tiêu: 1. Phân tích thực trạng bảo quản thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Trùng Khánh tỉnh Cao Bằng năm 2020.
Phân tích thực trạng dự trữ thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Trùng Khánh tỉnh Cao Bằng năm 2020. Từ những kết quả phân tích của đề tài đưa ra các đề xuất, kiến nghị góp phần nâng cao hiệu quả công tác tồn trữ thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Trùng Khánh trong những năm tiếp theo. Tổng quan về tồn trữ thuốc Tồn trữ là một hoạt động của cung ứng thuốc, bao gồm bảo quản và dự trữ thuốc. Tổng quan về bảo quản thuốc Tồn trữ là một hoạt động của cung ứng thuốc, bao gồm bảo quản và dự trữ thuốc.
Bảo quản thuốc, nguyên liệu làm thuốc là việc cất giữ bảo đảm an toàn, chất lượng của thuốc, nguyên liệu làm thuốc, bao gồm cả việc đưa vào sử dụng và duy trì đầy đủ hệ thống hồ sơ tài liệu phục vụ bảo quản, xuất, nhập thuốc, nguyên liệu làm thuốc tại nơi bảo quản [8]. Nội dung thực hành tốt bảo quản thuốc Thực hành tốt bảo quản thuốc, nguyên liệu làm thuốc là bộ nguyên tắc, tiêu chuẩn về bảo quản thuốc, nguyên liệu làm thuốc nhằm bảo đảm và duy trì một cách tốt nhất sự an toàn và chất lượng của thuốc, nguyên liệu làm thuốc thông qua việc kiểm soát đầy đủ trong suốt quá trình bảo quản [8]. Nội dung cơ bản của thực hành tốt bảo quản thuốc tại cơ sở khám chữa bệnh: *Nhân sự - Đối với thuốc không phải kiểm soát đặc biệt, thủ kho phải đáp ứng các quy định sau: + Phải có trình độ, hiểu biết cần thiết về dược, về nghiệp vụ bảo quản (phương pháp bảo quản, quản lý sổ sách, theo dõi xuất nhập, chất lượng thuốc…). + Phải có trình độ tối thiểu là dược sĩ trung học [8].
- Đối với thuốc phải kiểm soát đặc biệt: 3 + Đối với thuốc gây nghiện, nguyên liệu làm thuốc là dược chất gây nghiện, người quản lý tại khoa dược Trung tâm Y tế phải có bằng tốt nghiệp đại học ngành dược trở lên [6]. + Đối với thuốc hướng thần, thuốc tiền chất, nguyên liệu làm thuốc là dược chất hướng thần, tiền chất dùng làm thuốc, người quản lý phải có bằng tốt nghiệp trung cấp ngành dược trở lên [6]. - Phải có bản mô tả công việc xác định rõ nhiệm vụ và trách nhiệm có liên quan cho từng cá nhân, được người đứng đầu cơ sở phê duyệt. Cá nhân phải hiểu, nắm rõ nhiệm vụ và trách nhiệm được giao.
- Tất cả nhân viên phải được đào tạo, cập nhật về thực hành tốt bảo quản thuốc, các quy định luật pháp, các quy trình thao tác, các quy định về vệ sinh, an toàn phù hợp với vị trí công việc. - Nhân viên tham gia vào các hoạt động tiếp nhận, bảo quản, đóng gói, đóng gói lại thuốc kiểm soát đặc biệt; thuốc, nguyên liệu có hoạt lực mạnh (hormon sinh dục, hóa chất độc tế bào…); thuốc có tính nhạy cảm cao (kháng sinh nhóm betalactam…), các sản phẩm có nguy cơ gây cháy nổ (như các chất lỏng và chất rắn dễ bắt lửa, dễ cháy và các loại khí nén) phải được đào tạo cụ thể cho hoạt động này. - Nhân viên và cán bộ làm việc trong kho phải được kiểm tra sức khỏe định kỳ theo quy định của pháp luật. Người mắc các bệnh về đường hô hấp, hoặc có vết thương hở không được làm việc trong khu vực bảo quản có trực tiếp xử lý thuốc có bao bì hở.
- Nhân viên làm việc trong khu vực bảo quản phải được trang bị và mặc trang phục bảo hộ phù hợp với hoạt động tại kho. *Nhà kho và trang thiết bị - Nhà kho: 4 + Kho phải được xây dựng ở nơi cao ráo, an toàn, phải có hệ thống cống rãnh thoát nước, để đảm bảo thuốc tránh được ảnh hưởng của nước ngầm, mưa lớn và lũ lụt. + Nhà kho phải được trang bị, sửa chữa và bảo trì một cách hệ thống sao cho có thể bảo vệ thuốc tránh được các ảnh hưởng bất lợi có thể có, như: sự thay đổi nhiệt độ và độ ẩm, chất thải và mùi, các động vật, sâu bọ, côn trùng và không ảnh hưởng tới chất lượng thuốc. - Thiết kế, xây dựng: + Diện tích của kho: Kho dược phải có diện tích đủ rộng để có thể phân chia thành các khu vực hoặc phòng riêng biệt.
Nền kho phải đủ cao, phẳng, nhẵn, đủ chắc, cứng và không được có các khe, vết nứt gãy. là nơi tích luỹ bụi, trú ẩn của sâu bọ, côn trùng. + Kho bảo quản phải có diện tích đủ rộng để bố trí các khu vực cho các hoạt động sau: • Tiếp nhận, kiểm nhập thuốc; • Bảo quản thuốc; • Bảo quản thuốc yêu cầu các điều kiện bảo quản đặc biệt; • Bảo quản thuốc phải kiểm soát đặc biệt hoặc phải bảo quản riêng biệt; • Biệt trữ hàng chờ xử lý (hàng trả về, hàng thu hồi, hàng bị nghi ngờ là hàng giả, hàng nghi ngờ về chất lượng, …) • Chuẩn bị, đóng gói và cấp phát thuốc; + Các khu vực của kho phải có biển hiệu chỉ rõ công năng của từng khu vực, phải có diện tích và thể tích phù hợp, đủ không gian để cho phép việc phân loại, sắp xếp hàng hóa theo các chủng loại thuốc khác nhau; phân cách theo từng loại và từng lô thuốc, đảm bảo không khí được lưu thông đều. 5 + Phải trang bị các phương tiện, thiết bị phù hợp để đảm bảo các điều kiện bảo quản (ví dụ: quạt thông gió, điều hòa không khí, nhiệt kế, xe nâng, ẩm kế, phòng lạnh, tủ lạnh, chỉ thị nhiệt độ vaccin, chỉ thị đông băng điện tử (Freeze Tag).
Các thiết bị phải được kiểm tra, bảo trì, bảo dưỡng định kỳ để đảm bảo hoạt động ổn định, chính xác. Các thiết bị đo phải được hiệu chuẩn định kỳ theo quy định của pháp luật về kiểm định, hiệu chuẩn thiết bị đo. + Kho phải được chiếu đủ sáng, cho phép tiến hành một cách chính xác và an toàn tất cả các hoạt động trong khu vực kho. Không được để ánh sáng mặt trời chiếu trực tiếp vào thuốc.
+ Có đủ các trang bị, giá, kệ để xếp hàng. Khoảng cách giữa các giá kệ, giá kệ với nền kho phải đủ rộng đảm bảo cho việc vệ sinh kho, kiểm tra đối chiếu và xếp, dỡ hàng hóa. + Phải có đủ các trang thiết bị phòng chữa cháy, bản hướng dẫn cần thiết cho công tác phòng chống cháy nổ như: hệ thống phòng chữa cháy tự động, hoặc các bình khí chữa cháy, thùng cát, hệ thống nước và vòi nước chữa cháy. + Có nội quy qui định việc ra vào khu vực kho, và phải có các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn việc ra vào của người không được phép.
* Các quy trình bảo quản - Yêu cầu chung + Thuốc phải được bảo quản trong điều kiện đảm bảo duy trì chất lượng và theo đúng quy định của pháp luật. Các lô thuốc phải được cấp phát theo nguyên tắc “Hết hạn trước xuất trước” (FEFO- First Expires First Out) hoặc nguyên tắc “Nhập trước xuất trước (FIFO- First In First Out). + Thuốc phải sắp xếp trên giá, kệ, tấm kê panel và được bảo quản ở vị trí cao hơn sàn nhà. Các bao, thùng thuốc có thể xếp chồng lên nhau nhưng phải đảm bảo không có nguy cơ đổ vỡ, hoặc gây hại tới bao bì, thùng thuốc bên dưới.
6 + Các khu vực giao, nhận hàng phải đảm bảo bảo vệ thuốc tránh khỏi tác động trực tiếp của thời tiết. + Phải có biện pháp về an ninh, bảo đảm không thất thoát thuốc phải kiểm soát đặc biệt quy định tại Thông tư 20/2017/TT-BYT và quy định sau: • Khu vực bảo quản thuốc kiểm soát đặc biệt phải có biển thể hiện rõ từng loại thuốc kiểm soát đặc biệt tương ứng. • Thuốc độc làm thuốc phải được bao gói đảm bảo không bị thấm và rò rỉ trong quá trình vận chuyển [6].