Chương 1. Cơ sở lý luận chung về Tài chính doanh nghiệp và phân tích tài chính doanh nghiệp 1. Tổng quan về tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm TCDN "Tài chính doanh nghiệp là quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ phát sinh trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp nhằm góp phần đạt tới mục tiêu của doanh nghiệp".1 Các hoạt động liên quan tới tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ chính là hoạt động tài chính của doanh nghiệp.
Hoạt động tài chính của doanh nghiệp là biểu hiện của những mối quan hệ tài chính của doanh nghiệp với các chủ thể khác trong nền kinh tế, bao gồm: mối quan hệ giữa doanh nghiệp với nhà nƣớc, mối quan hệ giữa doanh nghiệp với các chủ thể kinh tế khác là đối tác, khách hàng,. và mối quan hệ nội bộ bên trong doanh nghiệp. Quan hệ của doanh nghiệp thể hiện qua việc nhà nƣớc cấp vốn cho các doanh nghiệp nhà nƣớc hoạt động, hay đƣa ra những gói hỗ trợ cho những doanh nghiệp đặc biệt, hoạt động trong những lĩnh vực đặc thù. Ngƣợc lại, doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ đóng các loại thuế, phí, lệ phí cho nhà nƣớc.
Quan hệ của doanh nghiệp với các đối với các chủ thể kinh tế khác thể hiện ở các mối quan hệ kinh tế giữa doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác, với các tổ chức tín dụng,. Mối quan hệ về mặt thanh toán giữa các doanh nghiệp nhƣ vay vốn hoặc cho vay vốn, đầu tƣ, mua bán vật tƣ, hàng hóa, trả tiền phí dịch vụ, tiền bảo hiểm, trả cổ tức, tiền lãi trái phiếu,.; mối quan hệ phát sinh trong quá trình vay vốn, hoàn trả vốn và thanh toán tiền lãi cho các ngân hàng, tổ chức tín dụng,. chính là biểu hiện của quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp và các chủ thể kinh tế khác. Quan hệ trong nội bộ doanh nghiệp thể hiện ở những mối quan hệ đối với các phòng ban, đơn vị trong việc nhận, tạm ứng, thanh toán tạm ứng, thanh toán tài sản cũng nhƣ việc thành lập các quỹ; mối quan hệ đối với nhân viên công ty trong việc trả lƣơng, thƣởng, thu tiền nộp phạt,.
Ngoài ra, là các hoạt động khác nhƣ phân phối lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp, tạo lập các quỹ đầu tƣ phát triển trong tƣơng lai hay 1 Giáo trình "Tài chính doanh nghiệp", NXB Đại học Kinh tế Quốc dân (2016), tr.11 3 trả cổ tức cho cổ đông. Chức năng, vai trò của tài chính doanh nghiệp Tài chính doanh nghiệp có 3 chức năng chính: 1. Chức năng xác định, huy động, tổ chức và luân chuyển nguồn vốn để đảm bảo hoạt động sản xuất kinh doanh đƣợc diễn ra liên tục. Doanh nghiệp là đơn vị sản xuất kinh doanh, cung cấp hàng hóa dịch vụ cho thị trƣờng, bởi vậy sẽ phát sinh nhu cầu về vốn.
Tùy theo loại hình, quy mô, phƣơng thức, lĩnh vực hoạt động mà doanh nghiệp có thể huy động tại các nguồn: Ngân sách nhà nƣớc cấp, vốn liên doanh, vốn tự bổ sung, vốn vay ngân hàng và các tổ chức tín dụng khác,. Nội dung của chức năng này bao gồm: Thứ nhất, định mức nhu cầu vốn (bao gồm cả vốn lƣu động và vốn cố định) để phục vụ cho quá trình sản xuất kinh doanh. Để thực hiện hoạt động này cần phải dựa trên đặc thù kinh doanh của doanh nghiệp nhƣ quy trình sản xuất, đặc thù của sản phẩm,. Đồng thời, nhà hoạch định chiến lƣợc còn phải nắm đƣợc quy luật biến động và mối quan hệ giữa các chỉ số doanh thu, tài sản, nguồn vốn để đƣa ra quyết định.
Để định mức nhu cầu vốn cần dựa vào Báo cáo tài chính kỳ trƣớc cùng với dự kiến doanh thu của kỳ kế hoạch. Thứ hai, xem xét và cân đối hợp lý giữa nhu cầu về vốn và khả năng huy động vốn. Nếu nguồn vốn doanh nghiệp dồi dào, khả năng về vốn lớn hơn nhu cầu, doanh nghiệp có thể tính đến việc mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh, tìm kiếm thêm thị trƣờng để phát triển. Ngƣợc lại, nếu nhu cầu sử dụng vốn lớn hơn khả năng doanh nghiệp có thể đáp ứng, cần phải có biện pháp huy động thêm nguồn vốn bên ngoài, nhƣng phải đảm bảo chi phí sử dụng vốn ở mức hợp lý.
Thứ ba, phân bổ hợp lý nguồn vốn sao cho với lƣợng vốn ít nhất nhƣng đạt đƣợc hiệu quả cao nhất. Đây là một nguồn lực hữu hạn, bởi vậy quyết định phân bổ nguồn vốn có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với tƣơng lai của doanh nghiệp. Đối với doanh nghiệp đã tăng trƣởng ổn định trong nhiều năm thì quyết định phân bổ nguồn vốn càng khó khăn hơn. Bởi họ phải đứng trƣớc lựa chọn khó khăn nhƣ nên đầu tƣ vào những lĩnh vực tiềm năng khác hay tăng cƣờng năng lực cạnh tranh của ngành kinh 4 doanh chính hoặc nên trả hoặc tăng cổ tức hay không hoặc nên tiến hành mua lại hoặc đầu tƣ vào công ty khác hay không,.
Chức năng phân phối thu nhập tài chính doanh nghiệp Thu nhập có đƣợc từ bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, lợi tức cổ phiếu, lãi cho vay, thu nhập từ các hoạt động khác thƣờng đƣợc doanh nghiệp phân phối nhƣ sau: Đầu tiên là để bù đắp những yếu tố đầu vào đã tiêu hao trong quá trình sản xuất kinh doanh nhƣ: khấu hao tài sản cố định, chi phí vật tƣ, vật liệu, nguyên nhiên liệu, chi phí nhân công, tiền lƣơng và các khoản trích theo lƣơng, chi phí dịch vụ mua ngoài, chi phí khác bằng tiền, thuế thu nhập doanh nghiệp (nếu có lãi),. Phần lợi nhuận còn lại sẽ đƣợc phân bổ để: bù đắp các chi phí không đƣợc trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp, chia lãi cho các thành viên góp vốn, chia cổ tức cho các cổ đông hoặc phân phối lợi nhuận vào các quỹ của doanh nghiệp. Chức năng giám đốc đối với quá trình sản xuất kinh doanh. Hoạt động giám đốc tài chính là việc kiểm soát quá trình hình thành và vận động của các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp.
Thông qua việc kiểm tra, đánh giá các thông số về cơ cấu, tỷ trọng của nguồn vốn đƣợc huy động và sử dụng trong hoạt động kinh doanh; thông qua việc tính toán các yếu tố của chi phí giá thành và chi phí lƣu thông; thông qua việc thống kê các khoản thanh toán các khoản công nợ nộp vào ngân sách nhà nƣớc, các khoản trả ngƣời bán, trả lãi tín dụng, chi trả cho công nhân viên, chủ thể quản lý doanh nghiệp có thể nhận ra những sơ hở trong công tác điều hành, quản lý doanh nghiệp, từ đó có thể đƣa ra những quyết định để ngăn chặn những tổn thất có thể xảy ra. Ngoài ra, việc kiểm tra thƣờng xuyên, toàn diện việc chấp hành các quy định về kỷ luật tài chính, kỷ luật tín dụng hay kỷ luật toán cũng giúp cho nhà quản lý duy trì và nâng cao hiệu quả của hoạt động kinh doanh. Phân tích TCDN 1. Khái niệm, ý nghĩa và mục tiêu phân tích tài chính doanh nghiệp 1.
Khái niệm về phân tích tài chính doanh nghiệp Từ cuối thế kỉ XIX, phân tích tài chính doanh nghiệp đã đƣợc các nhà quản trị chú ý. Và từ đầu thế kỉ XX đến nay, sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống tài chính và sự phổ biến rộng rãi của công nghệ thông tin đã thúc đẩy nhu cầu nâng cao hiệu quả 5 quản lý doanh nghiệp, chính nhờ vậy mà vai trò của hoạt động phân tích tài ch ính doanh nghiệp ngày càng trở nên cần thiết cho mỗi doanh nghiệp. Quy trình thực hiện phân tích tài chính ngày càng đƣợc ứng dụng rộng rãi trong mọi đơn vị kinh tế, từ các doanh nghiệp cho đến các tổ chức công cộng, tổ chức xã hội hay các cơ quan quản lý. Tất nhiên, do sự phát triển trong mỗi thời kì khác nhau mà sẽ có nhiều quan điểm khác nhau về phân tích tài chính doanh nghiệp.
Nhƣng tựu chung có thể trình bày khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp nhƣ sau: "Phân tích tài chính doanh nghiệp là việc ứng dụng các công cụ và kĩ thuật phân tích đối với các báo cáo tài chính tổng hợp và mối liên hệ giữa các dữ liệu để đƣa ra các dự báo và các kết luận hữu ích trong phân tích hoạt động tài chính của doanh nghiệp. Phân tích tài chính còn là việc sử dụng các báo cáo tài chính để phân tích năng lực và vị thế tài chính của một doanh nghiệp, và từ đó đánh giá và dự báo năng lực tài chính của doanh nghiệp trong tƣơng lai"2 1. Ý nghĩa của phân tích tài chính doanh nghiệp Hoạt động phân tích tài chính có ý nghĩa rất lớn đối với mỗi doanh nghiệp. Thông qua việc so sánh, đánh giá các số liệu, nhà quản trị nắm vững thực trạng và nhận thức đƣợc những tiềm năng của doanh nghiệp.
Từ đó, kết hợp với việc phân tích báo cáo tài chính, tính toán các chỉ tiêu đặc trƣng, các nhà hoạch định chiến lƣợc của công ty sẽ đƣa ra những dự báo, xác định đƣợc hiệu quả kinh doanh cũng nhƣ những rủi ro có thể gặp phải trong tƣơng lai. Nhờ quy trình phân tích tài chính mà những nhận định chủ quan, trực giác trong kinh doanh sẽ giảm bớt, tính chắc chắn trong hoạt động kinh doanh sẽ đƣợc nâng cao. Ngoài ra, phân tích tài chính góp phần kiểm tra một cách toàn diện và có hệ thống về tình hình sản xuất của doanh nghiệp. Nhƣ vậy, kết quả của hoạt động phân tích tài chính đã làm rõ những yếu tố để đƣa ra dự báo tài chính, mà dự báo chính là nền tảng để đƣa ra nhƣng quyết định quản trị.
Có thể nói, phân tích tài chính góp phần tích cực nâng tầm hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, khiến cho doanh nghiệp phát huy đƣợc ƣu điểm, hạn chế đƣợc nhƣợc điểm. Mục tiêu của việc phân tích tài chính doanh nghiệp Mối quan tâm hàng đầu của các nhà phân tích tài chính là đánh giá khả năng 2 Giáo trình "Tài chính doanh nghiệp", NXB Đại học Kinh tế Quốc dân (2016), tr.93 6 thanh toán, khả năng cân đối vốn, khả năng hoạt động và sinh lời của doanh nghiệp, từ đó đƣa ra những dự đoán về kết quả hoạt động cũng nhƣ mức doanh lợi doanh nghiệp có thể đạt tới. Cũng có thể nói, phân tích tài chính là cơ sở để các đối tƣợng liên quan đƣa ra những dự báo tài chính. Phân tích tài chính có thể để phục vụ những đối tƣợng khác nhau tùy theo mục đích của họ nhƣ để tác nghiệp (đối với những nhà quản lý, nhà đầu tƣ,.