CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VE TAI BẢO HIEM VA BAO HIEM HANG HAI 1. Những cơ sở lý luận về Tái bảo hiểm 1. Quá trình hình thành và phát triển của Tái bảo hiểm Sự phát triển của ngành bảo hiểm nói chung và tái bảo hiểm nói riêng gắn liền với sự phát triển của xã hội và nền kinh tế sản xuất hàng hóa. Đề thương mại phát triên, cần thiết phải có cách đối phó với rủi ro tài chính lớn.
Cả tái bảo hiểm và đồng bảo hiểm đều được phát triển nhằm mục đích quản trị rủi ro. Hàng ngản năm trước, các thương nhân Trung Quốc thực hiện quản tri rủi ro bằng cách phân tán hàng hóa trên một số con tàu khác nhau để giảm rủi ro có thể xảy ra từ bat kỳ vụ chìm đắm thuyén. Theo Bài báo “Reinsurance: A brief Story” năm 2016 trên Tạp chí The Actuary của Hiệp hội Định phí Bảo hiểm, bản thỏa thuận tái bảo hiểm lâu đời nhất được ký tại Genoa, Italy vào năm 1370 giữa một bên là hai thương nhân Goffredo Benaira va Martino Sacco với tư cách là nhà tái bảo hiểm đã ký hợp đồng với Guilano Grillo là một nhà bảo hiểm nham đảm bảo dịch vụ bảo hiểm cho các hàng hóa gửi đi bằng đường biển từ Genoa, Italy đến Bruges, Bi. Từ thé ki 13 đến thé ki 17, sự gia tăng của hoạt động thương mại va sự phat triển của các thành phố, mở rộng mối quan hệ kinh tế giữa các phường hội buôn bán dọc theo bờ biển Bắc Âu, từ Baltic đến Biển Bắc, trong thời kỳ Hậu Trung Cổ và Đầu Thời kỳ hiện đại (The history of Insurance 2015).
© giai đoạn nay, đặc điểm chính của tái bảo hiểm chỉ thực hiện trong nước với nhau với hình thức chủ yếu là giao dịch tùy ý lựa chọn và do các công ty bảo hiểm gốc thực hiện, điều đó có nghĩa là họ vừa tiến hành bảo hiểm gốc và hoạt động tái bảo hiểm. Tuy nhiên, do tính chất độc lập tương đối của tái bảo hiểm so với bảo hiểm gốc mà một số nhà tái bảo hiểm đã lợi dụng hình thức tái bảo hiểm dé phân tán rủi ro nhưng theo tỷ lệ phí thấp hơn nhiều so với phí bảo hiểm gốc dé kiếm lời, làm thiệt hại cho những nhà nhận tái bảo hiểm. Đây là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự ra đời đạo luật cam hoạt động tái bảo hiểm hang hải ở nước Anh trong giai đoạn từ 1746 đến 1864. Đạo luật này đã vô hình chung tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức Lloyd”s (thành lập năm 1710) phát triển sự ảnh hưởng của mình bằng hình thức đồng bảo hiểm và sau năm 1864 đã trở thành thị trường tái bảo hiểm quan trọng nhất thé giới (David M.
Holland 2009) Đồng thời, trong giai đoạn cuối thế ki thứ 18, đầu thế ki thứ 19, sự phát triển của tái bảo hiém tập trung chủ yêu vào nghiệp vụ bảo hiém cháy nô. Sau cuộc cách 10 mạng công nghiệp, hệ thống nhà máy gia tăng đã dẫn đến số lượng lớn người cần bảo hiểm rủi ro hỏa hoạn, số tiền bảo hiểm trở nên quá lớn, yêu cầu cần có sự điều chỉnh về số phí bảo hiểm cho từng loại rủi ro khác nhau và giới hạn mức trách nhiệm cho loại hình sản xuất công nghiệp nhất định. Bản hợp dong tái bảo hiểm cố định đầu tiên cho các đơn Bảo hiểm rủi ro cháy ghi nhận vào năm 1820 được cấp bởi một công ty bảo hiểm của Đức. Tuy nhiên phần lớn hoạt động tái bảo hiểm, nửa dau thé ki 19 vẫn chủ yếu áp dụng theo đồng bảo hiểm, hình thức tái bảo hiểm tùy ý lựa chọn và được bảo hiểm bởi chính công ty bảo hiểm gốc.
Các hiệp ước tái bảo hiểm có định dường như có nguồn gốc tai Đức ngay sau năm 1820. Trong giai đoạn giữa thế kỷ thứ 19 nền kinh tế của các nước tư bản chủ nghĩa đã có những bước tiến nhảy vọt do áp dụng các thành tựu của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Quan hệ thương mại giữa các nước được mở rộng và phát triển mạnh. Do đó hình thức hợp đồng tái bảo hiểm trao đối qua lại giữa các nhà bảo hiểm gốc đơn thuần không còn đáp ứng được nhu cầu.
Điều kiện này dẫn đến sự tất yêu khách quan cho việc thành lập các công ty tái bảo hiểm chuyên nghiệp. Đặc biệt sự cần thiết cần có một công ty tái bảo hiểm độc lập được thê hiện rõ ràng sau những khoản lỗ nặng nề của các công ty bảo hiểm trong Đại hỏa hoạn ở Hamburg, Đức vào năm 1842. Năm 1846, công ty tái bảo hiểm đầu tiên ra đời tại Đức — Công ty Tái bảo hiểm Cologne Re (Gen Re) (Gen Re 2008). Tiếp đó trong những năm 1871 đến 1873, không ít hơn 12 tô chức tái bảo hiểm được thành lập ở Đức, tập trung khai thác vào bảo hiểm rủi ro cháy tạo nên áp lực cạnh tranh khốc liệt, một số hoạt động cạnh tranh không lành mạnh và chăng may chốc nhiều công ty mới thành lập này đã rơi vào tinh thế khó khăn, trong khi thị trường các doanh nghiệp thiếu dịch vụ tái bảo hiểm đa dạng.
Trên thị trường thế giới cũng chứng kiến sự thành lập của nhiều công ty tái bảo hiểm chuyên nghiệp, có tên tuôi lâu năm như sự thành lập của Công ty Tái bảo hiểm Thụy Điền (Swiss Re) năm 1863, Công ty Tái bảo hiểm London (London Guarantee Reinsurance Co.Ltd) năm 1869, Công ty Tái bảo hiểm Munich (Munich Re) năm 1880. Đây là giai đoạn tái bảo hiểm phát triển rộng khắp ở các thị trường trên thế giới. Trong đó, các nghiệp vụ thường áp dụng tái bảo hiểm nhiều nhất là hàng không, kỹ thuật và dầu khí. Mặt khác, quan hệ giữa các công ty nhượng và nhà nhận tái bảo hiểm lúc này không chỉ giới hạn trong phạm vi quốc gia mà đã mở rộng phạm vi toàn cau.
Thị trường Lloyd’s vẫn là trung tâm thé giới về bảo hiểm và tái bảo hiểm. Bên cạnh đó trong giai đoạn này, cũng chứng kiến đầy đủ về hình thức và phương pháp tái bảo hiểm. Năm 1885 phương pháp tái bảo hiểm mới — tái bảo hiểm phi tỷ lệ được xây dựng, một phương pháp bồ sung bảo vệ tối ưu các rủi ro cho công ty bảo 11 hiểm. Khi diễn ra Chiến tranh thế giới lần thứ nhất, thé giới tái bảo hiểm được chia thành hai phe - các quốc gia cung cấp và các quốc gia có nhu cầu.
Các nước cung cấp bao gồm Đức, Thụy Sĩ, Áo-Hungary và Nga. Trong khi đó, Hoa Kỳ không có hệ thống công ty tái bảo hiểm lớn mạnh trong nước. Chiến tranh đã tàn phá các công ty Đức, vốn chiếm 67% tổng thu nhập phí bảo hiểm của tat cả các công ty tái bảo hiểm độc lập trên thế giới (Germany Insurance Industry 2006). Ngay sau khi Chiến tranh mở màn, Anh và Pháp đã cắm buôn bán với các nước thù địch và Đức đáp trả bằng cách cắm thanh toán cho Pháp và Anh.
Sau khi tham gia Thế chiến thứ nhất vào năm 1917, Hoa Kỳ đã thông qua "Đạo luật giao dịch với kẻ thù", trong đó cắm mọi quan hệ tái bảo hiểm với các nước thù địch. Đề đáp ứng nhu cầu tái bảo hiểm, đã có sự gia tăng hoạt động kinh doanh nhượng tái bảo hiểm cho nước ngoài mà ở đây là các nước không bị hạn chế bởi ảnh hưởng như Thụy Sĩ và Đan Mạch. Sau Thế chiến lần thứ hai, kết thúc năm 1945 cục diện thế giới đã thay đôi với sự thăng lợi của Hồng quân Liên Xô và phe đồng minh đánh bại chủ nghĩa phát xít, mở ra một giai đoạn mới của lịch sử loài người cũng như nền kinh tế và ngành bảo hiểm. Hệ thống xã hội chủ nghĩa ra đời, phong trào giải phóng dân tộc của nhiều nước thuộc địa đã giành được thắng lợi, chủ nghĩa dé quéc lâm vào cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng,.
tất cả các sự kiện trên đều ảnh hưởng đến sự phát triển của hoạt động tái bảo hiểm. Giai đoạn này, tái bảo hiểm được đặc trưng qua các đặc điểm sau: Sự phục hồi nhanh chóng của các công ty tái bảo hiểm CHLB Đức: Trong chiến tranh thé giới lần thứ hai, các công ty tái bảo hiểm CHLB Đức bị cắm không được hoạt động ở nước ngoài (1947) nhưng sau khi lệnh cam được bãi bỏ (1950), các công ty tái bảo hiểm nhanh chóng phục hồi và thiết lập mối quan hệ quốc tế rộng rãi, nhiều công ty mới được thành lập, mở rộng, chiếm lĩnh thị trường và trở thành những tập đoàn tái bảo hiểm mạnh nhất thế giới vào cuối thế kỷ 20. Sự thành lập công ty tái bảo hiểm ở các nước xã hội chủ nghĩa: sự kiện này ảnh hưởng lớn đến chiều hướng phát triển của tái bảo hiểm quốc tế. Các nước xã hội chủ nghĩa đã tiến hành biện pháp độc quyền về tái bảo hiểm và hạn chế quan hệ với thị trường tái bảo hiểm tư bản chủ nghĩa.
Một số nước xã hội chủ nghĩa thành lập công ty tái bảo hiểm chuyên nghiệp nhưng còn thiếu kinh nghiệm và yêu về khả năng tài chính,. nên thị trường còn hạn hẹp. Những nước chậm phát triển hoặc mới giành được độc lập đã hình thành tô chức tái bảo hiém “độc quyên, cục bộ hay toàn phân” nhăm bảo vệ quyên lợi dat 12 nước như Achentina, Braxin, Chile, Thổ Nhĩ Kỳ, AI Cập,. Sự kiện này có tác động làm thu hẹp khả năng hoạt động của các công ty tái bảo hiểm quốc tế ở những nước đó.
Trong thời gian này, hình thức tái bảo hiểm phi tỷ lệ là hình thức tối ưu nhất đáp ứng được nhu cầu đảm bảo của các công ty bảo hiểm gốc và ngày càng phổ biến rộng rãi. Điều này làm cho các nhà tái bảo hiểm có khó khăn hơn trong việc tính phí phù hợp với phần rủi ro mà họ phải gánh chịu. Thêm vào đó là khả năng xảy ra tôn thất ngày càng tăng. Vì vậy, đặc điểm của giai đoạn này là chiều hướng ngày càng giảm của kết quả kinh doanh nghiệp vụ tái bảo hiểm thuần túy, nhưng đồng thời chiều hướng ngày càng tăng của kết quả kinh doanh đầu tư quỹ tiền tệ bảo hiểm thông qua lãi suất cao.
Ngày nay, thị trường tái bảo hiểm đã phát triển mạnh mẽ, rộng khắp Và CÓ mỗi liên kết giữa các nước. Tái bảo hiểm đã mở ra nhiều nghiệp vụ như tái bảo hiểm hàng hải, hàng không, dầu khí, tái bảo hiểm trách nhiệm dân sự, tái bảo hiểm nhân thọ.