CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN HÀNG HÓA, BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TẠI DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH THƯƠNG MẠI VÀ VAI TRÒ CỦA KẾ TOÁN HÀNG HÓA, BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG 1. Khái niệm, đặc điểm của hoạt động kinh doanh thương mại 1. Khái niệm Thương mại là khâu trung gian nối liền giữa sản xuất và tiêu dùng.
Hoạt động thương mại là việc thực hiện một hay nhiều hành vi thương mại của các thương nhân, làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa các thương nhân với nhau, hoặc giữa các thương nhân với các bên có liên quan, bao gồm việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ thương mại và các hoạt động xúc tiến thương mại nhằm mục đích lợi nhuận hoặc nhằm thực hiện các chính sách kinh tế -xã hội. Thương nhân có thể là cá nhân có đủ năng lực hành vi dân sự đầy đủ hay các hộ gia đình, tổ hợp tác hoặc các doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế thành lập theo quy định của pháp luật (được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đăng kí kinh doanh). Đặc điểm hoạt động kinh doanh thương mại Đặc điểm hoạt động: Hoạt động kinh tế cơ bản của kinh doanh thương mại là lưu chuyển hàng hóa. Lưu chuyển hàng hóa là sự tổng hợp của các hoạt động thuộc các quá trình mua bán, trao đổi và dự trữ hàng hóa.
Đặc điểm về hàng hóa: Hàng hóa là vật phẩm có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người, và nó đi vào quá trình tiêu dùng thông qua hoạt động mua và bán. Trong doanh nghiệp Thương mại thì hàng hóa gồm các loại vật tư, sản SV: Hoàng Thị Hạnh 6 Lớp: CQ 52/21.19 Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS. Thái Bá Công phẩm có hình thái vật chất hay không có hình thái mà doanh nghiệp mua về (hoặc hình thành từ các nguồn khác) với mục đích để bán. Hàng hóa trong doanh nghiệp được hình thành chủ yếu do mua ngoài.
Ngoài ra, hàng hóa còn có thể được hình thành do nhận vốn góp, do nhận thu nhập liên doanh, do thu hồi nợ,… Mục đích của hàng hóa mua về là để bán chứ không phải để chế tạo sản phẩm hay thực hiện các dịch vụ trong doanh nghiệp. Hàng hóa trong doanh nghiệp có thể được phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau như: phân theo ngành hàng (hàng công nghệ phẩm, hàng nông, lâm, thủy sản, thực phẩm, hàng tư liệu sản xuất, hàng tư liệu tiêu dùng, hàng hóa bất động sản…), phân theo nguồn hình thành (hàng thu mua trong nước, hàng nhập khẩu, hàng nhận vốn góp,…), phân theo bộ phận kinh doanh,… Tùy theo hàng hóa kinh doanh và trình độ quản lý của mình, mà mỗi doanh nghiệp lựa chọn tiêu thức phân loại hàng hóa cho phù hợp. Qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho công tác Kế toán, cũng như công tác quản lý, xác định được một cách chính xác kết quả kinh doanh của từng mặt hàng , ngành hàng cũng như kết quả kinh doanh của từng bộ phận kinh doanh. Đặc điểm về phương thức lưu chuyển hàng hóa: Lưu chuyển hàng hóa trong kinh doanh thương mại có thể theo một trong hai phương thức là bán buôn và bán lẻ.
Bán buôn hàng hóa là bán cho người kinh doanh trung gian chứ không bán thẳng cho người tiêu dùng. Bán lẻ hàng hóa là việc bán thẳng cho người tiêu dùng, từng cái, từng ít một. Đặc điểm về tổ chức kinh doanh: Tổ chức kinh doanh thương mại có thể theo nhiều mô hình khác nhau như tổ chức công ty bán buôn, bán lẻ, công ty kinh doanh tổng hợp, công ty môi giới, công ty xúc tiến thương mại… Đặc điểm về sự vận động của hàng hóa: Sự vận động của hàng hóa trong kinh doanh thương mại cũng không giống nhau, tùy thuộc vào nguồn hàng và ngành hàng (hàng công-nghệ phẩm, hàng nông – lâm sản – thực phẩm…). Do đó, chi SV: Hoàng Thị Hạnh 7 Lớp: CQ 52/21.19 Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS.
Thái Bá Công phí thu mua và thời gian lưu chuyển hàng hóa cũng khác nhau giữa các loại hàng. Khái niệm, đặc điểm và tầm quan trọng của công tác bán hàng và hoạt động kế toán bán hàng, xác định kết quả bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1. Khái niệm Khái niệm hàng hóa: hàng hóa là sản phẩm của lao động có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người thông qua trao đổi buôn bán. Xét trong doanh nghiệp thương mại: hàng hóa chính là đối tượng kinh doanh của doanh nghiệp.
Khái niệm bán hàng: Bán hàng là khâu cuối cùng của quá trình hoạt động kinh doanh trong các doanh nghiệp thương mại. Đây là quá trình doanh nghiệp chuyển giao quyền sở hữu hàng hoá cho người mua và thu tiền về hoặc được quyền thu tiền. Xét về góc độ kế toán: bán hàng là quá trình hàng hoá của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái vật chất sang hình thái tiền tệ. Quá trình bán hàng ở các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng có những đặc điểm chính sau: - Có sự thoả thuận, trao đổi giữa người mua và người bán - Có sự chuyển quyền sở hữu từ người bán sang nguời mua Trong quá trình tiêu thụ hàng hoá các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một lượng hàng hoá và nhận lại từ khách hàng một lượng tiền gọi là doanh thu bán hàng.
Số doanh thu này là cơ sở để để doanh nghiệp xác định kết quả kinh doanh của mình và thực hiện nghĩa vụ với nhà nước. Khái niệm về xác định kết quả bán hàng: Xác định kết quả bán hàng chính là việc tìm ra kết quả chênh lệch giữa chi và thu về. Nếu chi phí kinh doanh trong kỳ doanh nghiệp bỏ ra, và lượng tiền trong kỳ doanh nghiệp đã thu có kết quả là doanh thu > chi phí thì kết quả bán hàng là lãi, ngược lại, nếu doanh thu < chi phí thì kết quả bán hàng là lỗ. Việc xác định kết quả bán hàng thường được tiến SV: Hoàng Thị Hạnh 8 Lớp: CQ 52/21.19 Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS.
Thái Bá Công hành vào cuối kỳ kinh doanh, thường là cuối tháng, cuối quý hoặc cuối năm tuỳ thuộc vào đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý ở từng doanh nghiệp. Khi xác định kết quả bán hàng phải tuân thủ nguyên tắc phù hợp. Đặc điểm nghiệp vụ bán hàng trong doanh nghiệp thương mại Về đối tượng phục vụ: Đối tượng phục vụ của các doanh nghiệp thương mại là người tiêu dùng bao gồm các cá nhân, các đơn vị sản xuất, kinh doanh khác và các cơ quan, tổ chức xã hội. Về phương thức và hình thức bán hàng: Có nhiều hình thức bán hàng khác nhau như bán buôn, bán lẻ, đại lý ký gửi.
trong mỗi phương thức lại có thể thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau: trực tiếp, chuyển hàng, chờ chấp nhận. Về phạm vi hàng hoá đã bán: Hàng hoá được coi là hoàn thành việc bán trong doanh nghiệp thương mại được ghi nhận doanh thu bán hàng phải đảm bảo các điều kiện nhất định. Theo quy định hiện hành, được coi là hàng bán phải thoả mãn các điều kiện sau: Hàng hoá phải thông qua quá trình mua và bán, thanh toán theo một phương thức thanh toán nhất định. Hàng hoá phải được chuyển quyền sở hữu từ doanh nghiệp thương mại sang bên mua và doanh nghiệp thương mại đã thu được tiền hay một loại hàng hoá khác hoặc được người mua chấp nhận nợ.
Hàng hoá bán ra phải thuộc diện kinh doanh của doanh nghiệp, do doanh nghiệp mua vào hoặc gia công, chế biến hay nhận vốn góp, nhận cấp phát tặng thưởng. Ngoài ra trong một số trường hợp sau cũng coi là hàng bán: Hàng hoá xuất đổi lấy hàng hoá khác, còn được gọi là đối lưu hay hàng đổi hàng. Hàng hoá xuất để thanh toán tiền lương, tiền thưởng cho công nhân viên, thanh toán thu nhập cho các thành viên của doanh nghiệp. SV: Hoàng Thị Hạnh 9 Lớp: CQ 52/21.19 Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS.
Thái Bá Công Hàng hoá xuất làm quà biếu, tặng, quảng cáo, chào hàng. Hàng hoá xuất dùng trong nội bộ, phục vụ cho sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Giá bán hàng hoá của doanh nghiệp thương mại: Là giá thoả thuận giữa người mua và người bán được ghi trên hoá đơn, hợp đồng. Thời điểm ghi nhận doanh thu: Là thời điểm hàng hoá được xác định là tiêu thụ.
Thời điểm đó đựơc quy định khác nhau phương thức bán hàng khác nhau. Thời điểm đó được quy định cụ thể như sau: Bán buôn qua kho, bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp: Thời điểm ghi nhận doanh thu là thời điểm đại diện bên mua ký nhận đủ hàng, thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận nợ. Bán buôn qua kho, bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: Thời điểm ghi nhận doanh thu là thời điểm thu được tiền của bên mua hoặc bên mua xác nhận đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán. Bán lẻ hàng hoá: Thời điểm ghi nhận doanh thu là thời điểm nhận được báo cáo bán hàng của nhân viên bán hàng.
Bán hàng đại lý, ký gửi: Thời điểm ghi nhận doanh thu là thời điểm cơ sở đại lý ký gửi thanh toán tiền hàng hay chấp nhận thanh toán hoặc thông báo hàng đã bán được 1. Tầm quan trọng của công tác bán hàng và hoạt động kế toán bán hàng, xác định kết quả bán hàng trong doanh nghiệp thương mại Tầm quan trọng của công tác bán hàng: Đối với doanh nghiệp Trong doanh nghiệp thương mại, hàng được bán ra có thể là hàng hóa, vật tư, thiết bị,… khi thực hiện hành vi bán hàng trên thị trường là doanh nghiệp đang thỏa mãn nhu cầu về hàng hóa cho các doanh nghiệp, cá nhân, hoặc tổ chức khác. SV: Hoàng Thị Hạnh 10 Lớp: CQ 52/21.19 Luận văn tốt nghiệp GVHD: TS. Thái Bá Công Thông qua hoạt động bán hàng doanh nghiệp thực hiện việc chuyển giao giá trị hàng hóa của mình cho đối tượng khác, và thu về một khoản giá trị tương ứng dưới hình thức tiền tệ, hoặc các hình thức khác có thể có giá trị lớn hơn giá trị hàng hóa đã bán ra.
Nhờ hoạt động này, doanh nghiệp vừa thu hồi được vốn bỏ ra, vừa thu về được khoản lợi nhuận, mục đích chính của doanh nghiệp là khoản lợi nhuận này.