CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TIỀN LƯƠNG CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG 1. Một số lý luận cơ bản về tiền lương của người lao động 1. Khái niệm, vai trò, bản chất và chức năng của tiền lương 1. Khái niệm về tiền lương Thu nhập của người lao động trong các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh hoặc trong các doanh nghiệp dịch vụ là tất cả các khoản thu nhập trực tiếp hoặc gián tiếp của người lao động đã tham gia quá trình sản xuất xã hội tạo ra sản phẩm vật chất và sản phẩm dịch vụ mà họ được bù đắp bằng tiền công, bảo hiểm xã hội, tiền bồi dưỡng giữa ca, tiền ăn trưa, tiền đi nghỉ mát, tiền đi du lịch… Thu nhập với tư cách là giá trị hay sản phẩm có vai trò quan trọng với chủ doanh nghiệp, người lao động và các đối tượng khác.
Họ cần thu nhập để duy trì cuộc sống của mình và nuôi sống gia đình của họ. Nó là nguồn sống để tái sản xuất sức lao động, nên duy trì thu nhập có vai trò quyết định đến mức sống của cán bộ - công nhân viên, thu nhập cao sẽ có mức sống cao và ngược lại. * Cấu thành của thu nhập Thu nhập của người lao động là tất cả các khoản tính bằng tiền mà người lao động nhận được dưới hình thức trả công lao động, thu nhập của người lao động bao gồm các khoản sau: - Tiền lương cơ bản - Các khoản trích theo lương: BHXH, BHYT, KPCĐ - Các khoản phụ cấp - Các khoản thu nhập khác. Trong các khoản trên phần lớn thu nhập mà người lao động có được là tiền lương.
Sinh viên: Lớp: Luan van Trường Đại họcThương Mại 5 Khoa Kế toán – Kiểm toán * Tiền lương Theo điều 55 Bộ Luật lao động: “Tiền lương của người lao động do hai bên thỏa thuận trong hợp đồng lao động và được trả theo năng suất lao động, chất lượng và hiệu quả công việc. Mức trả của người sử dụng lao động không được thấp hơn mức trực tiếp tối thiểu mà Nhà nước quy định”. Về mặt kinh tế: Tiền lương là biểu hiện bằng tiền giá trị sức lao động, là giá cả sức lao động được hình thành qua sự thỏa thuận giữa người sử dụng sức lao động và người lao động. Do người sử dụng lao động trả cho người lao động.
* Các phạm trù về tiền lương - Tiền lương danh nghĩa: Là tiền lương trả cho người lao động dưới hình thức tiền tệ. Trên thực tế mức lương trả cho người lao động đều là tiền lương danh nghĩa, bản thân nó chưa đưa ra một nhận thức đầy đủ về mức trả công thực tế cho người lao động. Vì lợi ích của người lao động nhận được còn phụ thuộc rất lớn vào sự biến động của giá cả hàng hóa, dịch vụ và mức thuế mà họ phải nộp. - Tiền lương thực tế: Là khối lượng hàng hóa dịch vụ mà người lao động có thể mua sắm được từ tiền lương của mình sau khi đã đóng góp các khoản thuế theo quy định của Nhà nước.
Tiền lương thực tế phụ thuộc vào hai yếu tố cơ bản là số lượng tiền lương danh nghĩa và chỉ số giá cả hàng hóa dịch vụ. Mối quan hệ giữa tiền lương danh nghĩa và tiền lương thực tế có thể được thể hiện qua công thức sau: Tiền lương danh nghĩa Tiền lương thực tế = Chỉ số giá cả hàng hóa, dịch vụ - Tiền lương tối thiểu Theo tổ chức lao động quốc tế những yếu tố cần thiết xác định mức lương tối thiểu gồm: nhu cầu của ngươi lao động và gia đình của họ, có chú ý Sinh viên: Lớp: Luan van Trường Đại họcThương Mại 6 Khoa Kế toán – Kiểm toán đến mức lương tối thiểu chưa được điều chỉnh tùy thuộc vào mức tăng trưởng kinh tế,chỉ số giá sinh hoạt và cun cầu lao đọng trong từng thời kỳ. Nước ta quy định mức lương tối thiểu chung và được ấn định theo giá sinh hoạt để trả cho người lao động làm việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường để bù đắp sức lao động giản đơn và một phần tích lũy để tái sản xuất sức lao động. Tùy theo từng thời kỳ mà Nhà nước quy định mức lương tối thiểu được áp dụng trên phạm vi toàn quốc là 540.
Vai trò, bản chất và chức năng của tiền lương * Vai trò của tiền lương Tiền lương có vai trò vô cùng quan trọng đối với người lao động và cả đối với doanh nghiệp. Họ cần thu nhập để duy trì cuộc sống của mình và nuôi sống gia đình của họ. Nó là nguồn sống để tái sản xuất sức lao động, nên duy trì tiền lương có vai trò quyết định đến mức sống của người lao động. Thông qua tình hình tiền lương của doanh nghiệp có thể đánh giá khái quát quy mô,chất lượng lao động và phần nào đánh giá được tình hình đời sống của người lao động.
Tiền lương còn có ý nghĩa trong công tác quản lý nói chung, quản lý doanh nghiệp nói riêng. Tiền lương được coi là công cụ quản lý quan trọng góp phần phân phối, sắp xếp một cách hợp lý lao động giữa các doanh nghiệp, giữa các ngành. Có thể nói tiền lương là một trong những đòn bẩy kinh tế quan trọng nhất để tăng năng suất lao động, không ngừng phát triển sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp nói riêng và trong toàn xã hội nói chung. Thực hiện tốt công tác tiền lương sẽ tạo nên động cơ thúc đẩy tất cả mọi người mang hết tài năng và nhiệt huyết phấn đấu vì lợi ích chung của xã hội.
* Bản chất của tiền lương Trong nền kinh tế kế hoạch hóa, tiền lương là một phần của thu nhập quốc dân. Sinh viên: Lớp: Luan van Trường Đại họcThương Mại 7 Khoa Kế toán – Kiểm toán Chuyển sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường thì tiền lương được coi là giá cả sức lao động. Giờ đây, tiền lương không chỉ đơn thuần là giá cả sức lao động mà nó còn bao gồm nhiều yếu tố khác. Tiền lương được hình thành thông qua sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động.
* Chức năng của tiền lương Chức năng tái sản xuất sức lao động Người lao động bán sức lao động của mình cho các doanh nghiệp, và nhận được tiền lương từ những nguồi sử dụng lao động. Phần thu nhập này để bù đắp lại sức lao động bỏ ra và tái sản xuất sức lao động cho tương loi.Quá trình tái sản xuất sức lao động được thực hiện bằng việc trả công người lao động thông qua lương. Theo Các Mác: “Sức lao động là toàn bộ khả năng về thể lực và vị trí lực tạo nên cho con người khả năng sáng tạo ra của cải vật chất tinh thần cho xã hội”. Chức năng tái sản xuất sức lao động chỉ thực hiện tốt khi đảm bảo đúng vai trò: Trao đổi ngang giá giữa hoạt động lao động và kết quả lao động.
Nghĩa là tiền lương nhận được phải xứng đáng với sức lao động đã bỏ ra, thỏa mãn đủ các yêu cầu về tái sản xuất sức lao động của người lao động. Chức năng đòn bẩy kinh tế Lao động là một trong những nguồn lực quan trọng của sản xuất, là bộ phận có tính đồng nhất của sản xuất. Phát huy tốt yếu tố lao động sẽ giúp doanh nghiệp đạt kết quả cao về mọi mặt. Một chính sách tiền lương đúng đắn sẽ là động lực to lớn nhằm phát huy sức mạnh to lớn của nhân tố con người trong việc thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội.
Tiền lương có tác dụng kích thích lợi ích vật chất đối với người lao động, làm cho họ vì lợi ích của bản thân và gia đình mà lao động một cách tích cực với chất lượng và hiệu quả ngày càng cao. Sinh viên: Lớp: Luan van Trường Đại họcThương Mại 8 Khoa Kế toán – Kiểm toán Vì vậy công tác tổ chức tiền lương phải gắn với kết quả lao động nhằm thúc đẩy và khuyến khích người lao động có tay nghề hoàn chỉnh tốt mọi công việc, ngày càng gắn bó với doanh nghiệp, phát huy khả năng sáng tạo của họ trong công việc, nâng cao chất lượng tăng năng suất lao động. Như vậy tiền lương có tác dụng là đòn bẩy kinh tế. * Chức năng công cụ quản lý Tiền lương là một bộ phận chi phí đầu vào của doanh nghiệp, là phần chi phí kinh doanh doanh nghiệp phải trả cho việc sử dụng sức lao động.
Do đó nó làm ảnh hưởng đến phần lợi nhuận doanh nghiệp thu được. Lợi nhuận là mục tiêu xuyên suốt, chiến lược kinhdoanh lâu dài và là mục tiêu cao nhất mà các doanh nghiệp theo đuổi. Để thu được lợi nhuận cao, một trong những biện pháp mà các doanh nghiệp thường áp dụng là giảm các khoản chi phí trong đó có chi phí tiền lương. Chi phí tiền lương là những đảm bảo có tính pháp lý của Nhà nước về quyền lợi tối thiểu mà người lao động được hưởng kể từ khi bắt đầu đến khi hoàn thành công việc.
Mức lương tối thiểu là nền tảng cho chính sách trả lương và việc trả lương trong doanh nghiệp, bởi vậy nó phải thể hiện bằng chính sách, bằng pháp luật và buộc mọi doanh nghiệp phải thực hiện bằng chính sách lao động. Việc tổ chức tốt công tác tiền lương giúp nâng cao chức năng quản lý của Nhà nước về lao động và tiền lương. *Chức năng điều hòa lao động Nền kinh tế phát triển với trình độ cao, sức cạnh tranh giữa sản phẩm ngày càng gay gắt. Những đòi hỏi của con người ngày càng cao hơn thì những chính sách về tiền lương, bậc lương không thể tách rời điều đó.
Sự hấp dẫn do mức lương cao sẽ thu hút người lao động nhận mọi công việc dù ở đâu hay làm gì, điều này làm cho cơ cấu lao động trong các ngành nghề không đồng đều, mất cân đối. Do đó việc quy định thang bậc lương sẽ góp phần điều tiết lao động, tạo ra một cơ cấu lao động hợp lý, góp phần ổn định chung thị trường lao động trong từng quốc gia. Sinh viên: Lớp: Luan van Trường Đại họcThương Mại 9 Khoa Kế toán – Kiểm toán * Chức năng thước đo hao phí về lao động xã hội Tiền lương là biểu hiện tiền của giá trị sức lao động, là giá cả sức lao động. Khi tiền lương trả cho người lao động ngang giá với sức lao động mà họ bỏ ra để thực hiện công việc người ta có thể xác định được hao phí lao động của toàn xã hội thông qua tổng quỹ lương cho toàn xã hội.