CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN TRỊ TIỀN LƯƠNG 1. KHÁI NIỆM TIỀN LƯƠNG VÀ QUẢN TRỊ TIỀN LƯƠNG 1. Tiền lương Tiền lương là giá cả sức lao động mà người sử dụng lao động trả cho người lao động. Giá trị này được hình thành thông qua quan hệ cung cầu sức lao động trên thị trường và được pháp luật kiểm soát.
Về tổng thể tiền lương được xem như là một phần của quá trình trao đổi giữa doanh nghiệp và người lao động: - Người lao động cung cấp cho doanh nghiệp thời gian, sức lao động, trình độ nghề nghiệp cũng như kỹ năng lao động của mình. - Đổi lại, người lao động nhận lại từ doanh nghiệp tiền lương, tiền thưởng, trợ cấp xã hội, những khả năng đào tạo và phát triển nghề nghiệp của mình. Tiền lương trả cho người lao động dưới h́ nh thức tiền tệ là tiền lương danh nghĩa. Cùng một số tiền như nhau sẽ mua được khối lượng hàng hóa khác nhau ở các vùng khác nhau hoặc trong cùng một vùng nhưng ở thời điểm khác nhau, vì giá cả hàng hóa và dịch vụ thay đổi.
Do đó, khái niệm tiền lương thực tế được sử dụng để xác định số lượng hàng hóa tiêu dùng và dịch vụ mà người lao động có được thông qua tiền lương danh nghĩa. Tiền lương thực tế phụ thuộc vào hai yếu tố cơ bản là: số lượng tiền lương danh nghĩa và chỉ số giá cả hàng hóa và dịch vụ. Mối quan hệ giữa tiền lương danh nghĩa và tiền lương thực tế được thể hiện qua công thức: Wm WR = CPI Luan van 6 Trong đó: WR : Tiền lương thực tế Wm : Tiền lương danh nghĩa CPI : Chỉ số giá cả hàng hóa tiêu dùng và dịch vụ Muốn cho thu nhập của người lao động tăng lên thì chỉ số tiền lương danh nghĩa phải tăng nhanh hơn chỉ số hàng hóa tiêu dùng và dịch vụ. Quản trị tiền lương Quản trị tiền lương là một hoạt động quản trị nhân lực thông qua việc xác định mức lương chi trả cho người lao động nhằm thu hút và duy trì đội ngũ nhân viên tận tâm với doanh nghiệp.
Quản trị tiền lương có ý nghĩa rất lớn trong việc giúp cho doanh nghiệp đạt được hiệu suất cao cũng như tác động một cách tích cực tới đạo đức của mọi người lao động. Quản trị tiền lương không chỉ đơn thuần là các công việc liên quan đến tính lương, quyết toán thuế, trích nộp BHXH và BHYT, BHTN mà còn liên quan nhiều đến quản lý thông tin của người lao động cũng như gián tiếp duy trì quan hệ với người lao động và thể hiện tầm nhìn nhân sự của doanh nghiệp. Mục tiêu của quản trị tiền lương Các doanh nghiệp thường có nhiều quan điểm, mục tiêu khác nhau khi xếp đặt hệ thống trả lương, nhưng nhìn chung các doanh nghiệp đều hướng đến năm mục tiêu cơ bản sau: - Thu hút nhân viên: Mức lương doanh nghiệp đề nghị thường là một trong các yếu tố cơ bản nhất cho ứng viên quyết định có chấp nhận việc làm ở doanh nghiệp hay không. Các doanh nghiệp càng trả lương cao càng có khả năng thu hút được những ứng viên giỏi từ trên thị trường địa phương.
Thông qua việc thực hiện các cuộc điều tra lương trên thị trường, các doanh nghiệp đề ra chính sách trả lương và các mức lương thích hợp. Luan van 7 - Duy trì những nhân viên giỏi: Để duy trì được những nhân viên giỏi cho doanh nghiệp, trả lương cao chưa đủ mà còn phải thể hiện tính công bằng trong nội bộ doanh nghiệp. Tính công bằng trong công tác trả lương thể hiện không chỉ ở sự công bằng giữa những nhân viên thực hiện cùng công việc mà còn thể hiện giữa những công việc có tầm quan trọng, yêu cầu mức độ phức tạp, kỹ năng thực hiện tương đương, hoặc giữa những nhân viên làm việc trong những bộ phận khác nhau trong doanh nghiệp. Thực hiện định giá công việc và nghiên cứu tiền lương trên thị trường sẽ giúp cho doanh nghiệp vừa đảm bảo được tính công bằng nội bộ, vừa đảm bảo được tính công bằng với thị trường bên ngoài trong trả lương.
- Kích thích, động viên nhân viên: Mỗi nhân viên cần được trả công một cách công bằng, tương xứng với nỗ lực, khả năng và đóng góp của người đó. Tất cả các yếu tố cấu thành trong thu nhập của người lao động như lương cơ bản, phúc lợi, phụ cấp cần được cơ cấu cân đối, hợp lý nhằm tạo động lực kích thích cao nhất đối với nhân viên. Nếu các chính sách và hoạt động quản trị trong doanh nghiệp làm cho nhân viên nhận thấy sự đóng góp của họ không được đền bù tương xứng, họ sẽ không cố gắng làm việc nữa và dần dần có thể hình thành tính thụ động trong nhân viên của doanh nghiệp. - Hiệu quả về mặt chi phí: Mức lương của doanh nghiệp không nên quá cao so với thị trường nhằm đảm bảo tính cạnh tranh cho tổ chức.
Doanh nghiệp cần phân tích cơ cấu chi phí nhân sự như tiền thưởng, phụ cấp, các khoản đầu tư cho nhân viên như đào tạo, phát triển… nhằm giúp doanh nghiệp sử dụng có hiệu quả chi phí nhân sự và quỹ lương không bị vượt quá khả năng tài chính. - Đáp ứng các yêu cầu của luật pháp: Những vấn đề cơ bản của luật pháp liên quan đến trả lương trong doanh nghiệp thường chú trọng đến các vấn đề như: quy định về lương tối thiểu, quy định về thời gian và điều kiện Luan van 8 lao động, quy định về lao động trẻ em, các khoản phụ cấp trong lương, các quy định về phúc lợi xã hội… 1. QUẢN TRỊ TIỀN LƯƠNG TRONG DOANH NGHIỆP Phân tích công việc Định giá công việc Khảo sát lương Quy chế trả lương Cấu trúc lương Đánh giá khả năng Trả lương nhân viên làm việc Tổ chức thực hiện Duy trì và điều chỉnh Kiểm tra tình hình thực hiện Hình 1. Quy trình quản trị tiền lương trong doanh nghiệp Phân tích công việc là cơ sở đầu tiên để xác định hệ số trả lương, phân tích công việc đầy đủ thì công tác định giá công việc mới chính xác.
Dữ liệu trong phần “Phân tích công việc” được sử dụng trong quá trình “Định giá công việc” và “Khảo sát lương”. Hai bước này được thực hiện nhằm đảm bảo tính công bằng trong nội bộ và tính cạnh tranh đối với thị trường trong công tác trả lương. Dữ liệu thu thập trong hai bước này được sử dụng để xây dựng “Cấu trúc lương”, bao gồm các bậc lương và mức lương từ thấp đến cao. Luan van 9 Sau khi xây dựng cấu trúc lương, mỗi công việc được xếp vào mỗi bậc lương và tiền lương của nhân viên được điều chỉnh dựa trên thời gian và khả năng làm việc của mỗi cá nhân.
Sau khi tổ chức thực hiện, duy trì, điều chỉnh hệ thống trả lương thì cần có công tác kiểm tra tình hình thực hiện để khắc phục điểm yếu và phát huy điểm mạnh của công tác quản trị tiền lương. Phân tích công việc Phân tích công việc là quá trình thu thập các thông tin liên quan đến công việc một cách có hệ thống. Phân tích công việc được tiến hành nhằm để xác định các nhiệm vụ thuộc phạm vi công việc đó và các kỹ năng, năng lực quyền hạn và trách nhiệm cụ thể cần phải có để thực hiện công việc đó một cách tốt nhất. Phân tích công việc cung cấp cho các nhà quản trị một bản tóm tắt các nhiệm vụ và trách nhiệm của một công việc nào đó, mối tương quan của công việc đó với công việc khác, kiến thức và kỹ năng cần thiết và các điều kiện làm việc.
Tóm lại Phân tích công việc được tiến hành nhằm: - Xác định nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm khi thực hiện công việc. - Điều kiện để tiến hành công việc. - Các tiêu chuẩn để đánh giá chất lượng hoàn thành công việc. - Mối tương quan của công việc đó với công việc khác.
- Các phẩm chất, kỹ năng nhân viên phải có để thực hiện công việc đó. Mục tiêu cụ thể của phân tích công việc là xây dựng Bản mô tả công việc và Bản tiêu chuẩn công việc. - Bản mô tả công việc là một tài liệu cung cấp thông tin liên quan đến công tác cụ thể, các nhiệm vụ và trách nhiệm của công việc, mô tả các nhiệm vụ cấu thành nên công việc đó. - Bản tiêu chuẩn công việc là bản trình bày các điều kiện tiêu chuẩn tối Luan van 10 thiểu có thể chấp nhận được mà một người cần phải có để hoàn thành một công việc riêng biệt nào đó.
Khảo sát lương Để đảm bảo công bằng của hệ thống tiền lương, thu hút nhân viên và đưa ra quyết định chiến lược trả lương, công ty phải tiến hành khảo sát mức lương hiện hành trong khu vực. Khảo sát lương trả cho CBCNV từ các công ty khác trong cùng vùng địa lý hoặc trong cùng ngành. Quy trình khảo sát lương bao gồm việc xác định các công việc cần khảo sát, lựa chọn tổ chức để khảo sát, và sau đó tiến hành thu thập thông tin. Dữ liệu thu thập được từ các cuộc khảo sát sẽ là cơ sở để xây dựng cấu trúc trả lương trong tổ chức.
- Lựa chọn tổ chức để khảo sát: Xác định tổ chức để khảo sát là hết sức quan trọng. Các tổ chức được khảo sát lương điển hình cần tính đến các khía cạnh như công ty khảo sát có thuê công nhân với cùng kỹ năng, trong cùng khoảng cách địa lý, trong cùng ngành. Cân nhắc cho lựa chọn công ty để khảo sát lương có thể khác nhau đối với từng công việc cụ thể. Lựa chọn công ty để khảo sát Xác định các công việc cần khảo sát.
Quyết định loại thông tin cần khảo sát Tiến hành khảo sát Xử lý kết quả Hình 1. Quy trình khảo sát lượng Luan van 11 - Xác định các công việc cần khảo sát: Trong thực tế, người sử dụng lao động không tìm dữ liệu thị trường về tất cả công việc, mà thay vào đó, họ thu thập thông tin khảo sát chỉ đối với các công việc then chốt, thường có những đặc điểm như: công việc ổn định qua thời gian, các công việc xảy ra thường xuyên ở cả tổ chức và trong các tổ chức khảo sát, các công việc có thể được định nghĩa một cách hoàn toàn chính xác, các công việc được tiến hành theo cùng một cách thức trong hầu hết các tổ chức. - Thu thập thông tin: Công ty có thể tiến hành điều tra độc lập, hoặc mua lại thông tin khảo sát sẵn có, thu thập thông tin từ các bản báo cáo.