Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Thị trường bất động sản giữ vị trí trọng yếu trong nền kinh tế quốc dân, có mối liên hệ mật thiết và tỷ lệ thuận với sự phát triển của các ngành kinh tế - xã hội liên quan. Giai đoạn cuối năm 2022 đến đầu năm 2023, thị trường bất động sản Việt Nam ghi nhận trạng thái trầm lắng, thanh khoản suy giảm và xuất hiện sự mất cân bằng cung - cầu rõ rệt giữa các phân khúc. Đáng chú ý, phân khúc căn hộ chung cư bình dân – nhóm sản phẩm hướng đến nhu cầu ở thực của đại bộ phận người dân – gặp nhiều thách thức lớn khi nguồn cung khan hiếm trong khi nhu cầu thực tế luôn ở mức cao. Một trong những nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng mất cân đối và rủi ro trong việc phát triển dự án là công tác phân tích, nghiên cứu thị trường tại các doanh nghiệp còn bộc lộ nhiều hạn chế, thiếu tính bài bản và chưa được đầu tư đúng mức.

Thực tế tại các doanh nghiệp bất động sản Việt Nam cho thấy hoạt động phân tích thị trường phần lớn chỉ xuất hiện ở các đơn vị dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp hoặc bị lồng ghép chung trong phòng marketing. Tại Công ty Cổ phần PrimeHome Quốc tế, công tác phân tích thị trường còn mang tính chủ quan, thiếu quy trình chuẩn hóa, dữ liệu thu thập chủ yếu dựa vào nguồn thứ cấp và kết quả đánh giá chưa bám sát thực tiễn. Trước bối cảnh đó, đề tài "Hoàn thiện công tác phân tích thị trường bất động sản tại Công ty Cổ phần PrimeHome Quốc tế" được thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận khoa học về bất động sản, thị trường bất động sản, nội dung và phương pháp phân tích thị trường bất động sản cùng các nhân tố ảnh hưởng.
  2. Đánh giá thực trạng hoạt động phân tích thị trường tại Công ty Cổ phần PrimeHome Quốc tế thông qua việc phân tích thực nghiệm tại dự án chung cư BID Residence Tố Hữu (quận Hà Đông, thành phố Hà Nội).
  3. Xác định các ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của những tồn tại trong công tác phân tích thị trường tại doanh nghiệp.
  4. Đề xuất các giải pháp, định hướng quy trình và kiến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả công tác phân tích thị trường tại công ty.
  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác phân tích thị trường bất động sản đối với loại hình chung cư bình dân.
  • Phạm vi không gian: Công ty Cổ phần PrimeHome Quốc tế và địa bàn nghiên cứu cụ thể tại dự án chung cư BID Residence Tố Hữu, quận Hà Đông, Hà Nội.
  • Phạm vi thời gian: Tập trung thu thập dữ liệu và khảo sát thực trạng trong giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật và giáo trình học thuật chuyên ngành bất động sản:

  • Khái niệm và đặc điểm bất động sản: Dẫn chiếu theo Khoản 1 Điều 107 Bộ luật Dân sự năm 2015, xác lập các tiêu chí nhận diện bất động sản bao gồm: yếu tố vật chất mang lại lợi ích cho con người, tính chiếm giữ/chủ quyền sở hữu, khả năng đo lường giá trị, tính bất động (không thể di dời hoặc di dời hạn chế) và tuổi thọ lâu dài (kết hợp giữa tuổi thọ vật lý và tuổi thọ kinh tế).
  • Lý thuyết phân tích thị trường bất động sản: Ứng dụng khung phân tích của Brett & Adrienne Schmitz (2009) về đánh giá thuộc tính cung - cầu và Joshua Kahr & Michael C. Thomsett (2005) về các cấp độ nghiên cứu thị trường (phân tích nền kinh tế địa phương, phân tích thị trường, phân tích khả năng tiếp thị, phân tích tính khả thi và phân tích đầu tư). Đồng thời, đề tài tiếp thu khung phân tích cân bằng cung - cầu theo chu kỳ thị trường (mở rộng, tột đỉnh, thu hẹp, xuống đáy) và hai quy trình tiếp cận thị trường từ Giáo trình Thị trường Bất động sản của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (do PGS.TS. Hoàng Văn Cường chủ biên).
Phương pháp nghiên cứu Kỹ thuật và nguồn dữ liệu thực hiện Mục đích sử dụng
Thu thập dữ liệu thứ cấp Số liệu từ Tổng cục Thống kê, UBND thành phố Hà Nội, báo cáo thị trường quý I/2022, hồ sơ pháp lý và quy hoạch quận Hà Đông. Phác thảo bức tranh kinh tế vĩ mô, biến động dân số, hạ tầng và quy hoạch khu vực.
Thu thập dữ liệu sơ cấp & Khảo sát Quan sát trực tiếp trong quá trình thực tập tại PrimeHome, bảng hỏi điều tra vị trí, khảo sát thực địa dự án BID Residence Tố Hữu. Thu thập thông tin thực tế về đặc tính dự án, tình trạng cạnh tranh và giá bán.
Phỏng vấn chuyên sâu & Tham vấn chuyên gia Phỏng vấn cán bộ nhân viên phòng Phân tích thị trường, Ban Giám đốc dự án và giảng viên Khoa Bất động sản & Kinh tế tài nguyên (NEU). Nhận diện quy trình nội bộ, đánh giá điểm nghẽn và định hướng giải pháp chuyên môn.
Phân tích - Tổng hợp & So sánh Xử lý số liệu thống kê nhân sự, đối chiếu thực tiễn quy trình của doanh nghiệp với mô hình lý thuyết chuẩn. Chỉ ra các khoảng trống nghiệp vụ và sai lệch trong công tác nghiên cứu thị trường.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở khoa học về phân tích thị trường bất động sản

Chương 1 tổng hợp toàn diện các khái niệm nền tảng về bất động sản, thị trường bất động sản và bản chất của công tác phân tích thị trường. Về mặt học thuật, phân tích thị trường là quá trình điều tra, lượng hóa các quan hệ cung - cầu, khả năng hấp thụ và mức giá cạnh tranh của một loại tài sản cụ thể nhằm phục vụ cho công tác lập kế hoạch sơ bộ, thẩm định khả thi tài chính, thu hút vốn và thiết lập chiến lược kinh doanh.

Chương này làm rõ hai mô hình tiếp cận nghiên cứu thị trường bất động sản:

  1. Tiếp cận từ tổng thể đến chi tiết (Top-down): Khởi đầu từ việc phân tích bối cảnh kinh tế vĩ mô, vùng, địa phương và khu vực phụ cận; lập bảng danh mục cung cạnh tranh; ước lượng quy mô cầu; phân tích cân bằng cung - cầu; đánh giá khả năng hấp thụ và phương án sử dụng hiệu quả nhất (HIGHEST AND BEST USE); cuối cùng là xây dựng chiến lược marketing và dự báo dòng thu nhập.
  2. Tiếp cận từ chi tiết đến tổng thể (Bottom-up): Khởi đầu từ việc phân tích đặc tính vật chất, pháp lý, vị trí và hiệu quả của chính bất động sản mục tiêu nhằm sàng lọc các phương án sử dụng không khả thi; sau đó mở rộng phạm vi ra phân tích thị trường khu vực, đo lường cung cầu, khả năng hấp thụ và lập kế hoạch kinh doanh.

Đối với phân khúc chung cư bình dân, nội dung phân tích thị trường đòi hỏi phải bóc tách sâu các biến số cấu thành:

  • Xác định thị trường khu vực: Dựa trên ranh giới di chuyển và mối tương quan giữa nơi làm việc và nơi cư trú của nhóm khách hàng mục tiêu, đo lường bằng thời gian di chuyển và chi phí giao thông chấp nhận được.
  • Phân tích cung cạnh tranh: Thống kê số lượng căn hộ có sẵn, các dự án đang triển khai, dự án đã phê duyệt quy hoạch nhưng chậm tiến độ, chi phí xây dựng, điều kiện tài chính tín dụng và khung pháp lý cấp phép.
  • Phân tích cầu thị trường: Đánh giá cấu trúc dân số, quy mô hộ gia đình, độ tuổi hình thành hộ (đặc biệt nhóm 25-34 tuổi), thu nhập khả dụng thực tế, tỷ lệ di cư lao động và hệ thống tiện ích dịch vụ công cộng.
  • Các nhân tố ảnh hưởng: Hệ thống hóa các yếu tố bên ngoài (kinh tế, tâm lý xã hội, biến động thị trường, dữ liệu thống kê, công nghệ như OneHousing, thực tế ảo VR/AR 360) và các yếu tố nội tại của doanh nghiệp (đối thủ cạnh tranh, tiềm lực tài chính, năng lực nhân sự và tính khoa học của kế hoạch nghiên cứu).

Chương 2: Thực trạng công tác phân tích thị trường tại Công ty Cổ phần PrimeHome Quốc tế

Chương 2 trình bày hồ sơ doanh nghiệp và thực trạng vận hành bộ máy phân tích thị trường tại Công ty Cổ phần PrimeHome Quốc tế (thành lập năm 2017, mã số thuế 0107847310, trụ sở chính tại số 40 ngõ 52 Triều Khúc, Thanh Xuân Nam, Hà Nội). Doanh nghiệp hoạt động chủ yếu trong các lĩnh vực: phân phối bất động sản, nghiên cứu phát triển thị trường phân khúc trung cấp và bình dân, hoạch định chiến lược kinh doanh - marketing, hỗ trợ pháp lý và thiết kế nội thất.

Cơ cấu tổ chức của công ty gồm Tổng Giám đốc, Giám đốc khối, chia làm hai khối chính: Khối Vận hành (Phòng Tài chính - Kế toán, Phòng Hành chính - Nhân sự) và Khối Kinh doanh (Phòng Kinh doanh, Phòng Nghiên cứu thị trường, Phòng Marketing).

Tiêu chí Cơ cấu nhân sự Phòng Phân tích thị trường PrimeHome
Tổng số nhân sự 10 người (bao gồm cả thực tập sinh).
Phân bổ vị trí - 01 Trưởng phòng.
- 01 Phó phòng.
- 04 Nhân sự bộ phận thu thập thông tin (02 chính thức + 02 thực tập sinh).
- 04 Nhân sự bộ phận tổng hợp, đánh giá và xây dựng chiến lược (02 chính thức + 02 thực tập sinh).
Trình độ & Thâm niên - Sinh viên (kinh nghiệm 2 - 6 tháng): 04 người.
- Cao đẳng (kinh nghiệm 6 tháng - 2 năm): 01 người.
- Đại học (kinh nghiệm 6 tháng - 1 năm): 05 người.

Về quy trình và phương pháp thực tế, Phòng Phân tích thị trường vốn được tách ra từ Phòng Marketing nên mục tiêu hoạt động bị thu hẹp vào việc cung cấp ý tưởng truyền thông bán hàng hơn là đánh giá khả năng khả thi dự án. Quy trình nghiên cứu chưa được ban hành thành văn bản chính thức, còn phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân của Trưởng phòng. Khi so sánh với khung lý thuyết, công tác phân tích tại PrimeHome bộc lộ sự thiếu hụt trong việc xác định không gian thị trường khu vực, bỏ qua bước phân tích cân bằng cung - cầu định lượng và dựa quá nhiều vào dữ liệu thứ cấp có sẵn mà thiếu điều tra thực địa.

Đề tài phân tích sâu trường hợp nghiên cứu điển hình tại Dự án chung cư BID Residence Tố Hữu (KĐT Văn Khê, phường La Khê, quận Hà Đông, Hà Nội):

  • Thông số kỹ thuật dự án: Chủ đầu tư BIDGroup (nhận chuyển giao từ Công ty CP Sông Đà Thăng Long năm 2018 sau khi đình trệ từ năm 2009); đơn vị thiết kế NDA Group; tổng thầu EPC BIDCONS; mật độ xây dựng 35%; quy mô 02 tháp (50 tầng và 33 tầng) với 806 căn hộ (diện tích 65 - 143 m²); tổng mức đầu tư 1.020 tỷ đồng; tổng diện tích sàn 163.970 m²; khối đế 5 tầng thương mại; tầng lánh nạn tại tầng 20 và 34; mở bán năm 2022 và kế hoạch bàn giao quý I/2023.
  • Thực tế phân tích dự án: Đội ngũ phân tích gồm 05 nhân sự (02 thu thập dữ liệu, 02 tổng hợp đánh giá, 01 giám sát). Báo cáo đã làm rõ vị trí địa lý của quận Hà Đông (diện tích 49,64 km², dân số năm 2019 đạt 364,9 nghìn người, đầu mối giao thông Quốc lộ 6 và Quốc lộ 21B), khảo sát mạng lưới trường học và liên kết vùng xung quanh dự án. Tuy nhiên, việc đánh giá sức mua và lập bảng so sánh giá bán với các đối thủ lân cận (như HPC Landmark 105, Usilk City) còn mang tính mô tả định tính, thiếu các kịch bản dự báo biến động lãi suất tín dụng và rủi ro chậm bàn giao.

Chương 3: Định hướng hoàn thiện công tác nghiên cứu thị trường tại Công ty Cổ phần PrimeHome Quốc tế

Trên cơ sở phương hướng phát triển kinh doanh của PrimeHome trong giai đoạn tiếp theo, Chương 3 đề xuất các nhóm giải pháp hoàn thiện toàn diện:

  • Thiết lập và chuẩn hóa quy trình phân tích thị trường: Xây dựng quy chế làm việc nội bộ bằng văn bản, chuẩn hóa 6 bước logic: (1) Xác định mục tiêu và phạm vi thị trường mục tiêu; (2) Thu thập dữ liệu đa kênh (kết hợp dữ liệu thứ cấp từ cơ quan quản lý và dữ liệu sơ cấp qua khảo sát thực địa); (3) Xử lý, phân loại và kiểm định dữ liệu; (4) Phân tích tương quan cung - cầu và dự báo khả năng hấp thụ; (5) Xây dựng báo cáo tư vấn chiến lược (giá, sản phẩm, marketing); (6) Lưu trữ dữ liệu và theo dõi biến động sau triển khai.
  • Nâng cao năng lực và chất lượng nguồn nhân lực: Tái cấu trúc tiêu chuẩn tuyển dụng, ưu tiên nhân sự có chuyên môn sâu về kinh tế bất động sản và kỹ năng phân tích định lượng; tổ chức các chương trình đào tạo định kỳ về phương pháp điều tra thị trường, ứng dụng phần mềm thống kê và công nghệ số hóa dữ liệu bất động sản; thiết lập cơ chế kiểm soát chất lượng báo cáo độc lập.
  • Kiến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước:
    • Đối với Nhà nước và Chính phủ: Hoàn thiện hành lang pháp lý, minh bạch hóa hệ thống thông tin quy hoạch và giao dịch bất động sản; kiểm soát và điều tiết dòng vốn tín dụng vào các phân khúc nhà ở đáp ứng nhu cầu thực.
    • Đối với Bộ Xây dựng: Ban hành quy chuẩn phân hạng nhà chung cư rõ ràng; định kỳ công bố dữ liệu nguồn cung, số lượng dự án được cấp phép, đang triển khai và tỷ lệ tồn kho của từng địa phương.
    • Đối với Bộ Tài nguyên và Môi trường: Đẩy nhanh tiến độ số hóa cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia, đơn giản hóa thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhằm giảm thiểu rủi ro pháp lý cho các bên tham gia thị trường.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Nội dung đánh giá Kết quả thực tế được ghi nhận trong công trình
Đặc điểm nhân sự nghiên cứu Đội ngũ gồm 10 người nhưng có đến 9/10 nhân sự có thâm niên dưới 1 năm (trong đó 4 nhân sự là sinh viên thực tập 2 - 6 tháng), cho thấy sự thiếu hụt chuyên viên giàu kinh nghiệm thực chiến.
Quy trình nghiệp vụ nội bộ Quy trình nghiên cứu chưa được thể chế hóa bằng văn bản, còn mang tính chủ quan từ trưởng bộ phận; mục tiêu nghiên cứu bị phụ thuộc nặng vào phòng Marketing.
Dữ liệu phân tích dự án BID Residence Tổng hợp được các thông số chi tiết của dự án (806 căn hộ, vốn 1.020 tỷ đồng, 2 tháp 33 và 50 tầng) và đặc điểm thị trường quận Hà Đông (dân số 364,9 nghìn người năm 2019, kết nối giao thông huyết mạch).
Khoảng cách so với lý thuyết chuẩn Bỏ sót khâu xác định ranh giới thị trường theo thời gian di chuyển, thiếu phân tích cân bằng cung - cầu định lượng và không có bảng ước lượng cung tương lai chi tiết.

Đóng góp của đề tài

  • Làm rõ thực trạng chênh lệch giữa mô hình lý thuyết phân tích thị trường học thuật và thực tiễn triển khai tại một doanh nghiệp môi giới, tư vấn bất động sản tầm trung.
  • Cung cấp khung quy trình phân tích thị trường chuẩn hóa gồm các bước cụ thể, có thể áp dụng trực tiếp cho phân khúc căn hộ chung cư trung cấp và bình dân tại khu vực đô thị mở rộng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Do giới hạn về thời gian thực tập và nguồn lực tiếp cận thông tin doanh nghiệp, các phân tích định lượng về cung - cầu tương lai và dữ liệu tài chính chuyên sâu của các đối thủ cạnh tranh xung quanh dự án BID Residence chưa được xử lý bằng các mô hình kinh tế lượng phức tạp; dữ liệu sơ cấp từ người mua nhà thực tế còn hạn chế về quy mô mẫu.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu sang việc xây dựng mô hình định lượng hóa hệ số co giãn của cầu theo giá và lãi suất đối với phân khúc chung cư bình dân; phát triển bộ chỉ số đánh giá rủi ro pháp lý và tiến độ thi công của các dự án bất động sản chuyển nhượng.

Giá trị tham khảo

Tài liệu này là nguồn tham khảo hữu ích cho sinh viên các ngành Kinh doanh Bất động sản, Kinh tế Tài nguyên, Thẩm định giá và Quản trị Kinh doanh khi thực hiện chuyên đề tốt nghiệp hoặc nghiên cứu thị trường thực tế. Đặc biệt, chương 1 và chương 3 cung cấp tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu thị trường bất động sản từ tổng thể đến chi tiết, cùng hệ thống tiêu chí khảo sát phân khúc chung cư mà các chuyên viên phân tích thị trường mới vào nghề có thể ứng dụng trong công việc.


Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài sử dụng cách tiếp cận nào trong hai mô hình nghiên cứu thị trường bất động sản?
Tác giả xác định áp dụng phương pháp tiếp cận từ tổng thể đến chi tiết (Top-down), bắt đầu từ việc đánh giá các chỉ số kinh tế - xã hội vĩ mô, phân tích thị trường địa phương (quận Hà Đông), sau đó mới đi sâu vào đánh giá chi tiết dự án BID Residence Tố Hữu và đề xuất chiến lược.

2. Thực trạng đội ngũ nhân sự phân tích thị trường tại Công ty PrimeHome có đặc điểm gì?
Phòng Phân tích thị trường của công ty có quy mô 10 người, trình độ học vấn chủ yếu là đại học (5 người) và sinh viên/thực tập sinh (4 người), nhưng kinh nghiệm chuyên môn còn rất mỏng: 4 người dưới 6 tháng kinh nghiệm, 5 người từ 6 tháng đến 1 năm và chỉ 1 người có kinh nghiệm từ 6 tháng đến 2 năm.

3. Dự án thực nghiệm BID Residence Tố Hữu có quy mô và lịch sử xây dựng như thế nào?
Dự án có quy mô 806 căn hộ, tổng mức đầu tư 1.020 tỷ đồng, gồm 2 tòa tháp cao 33 tầng và 50 tầng với mật độ xây dựng 35%. Dự án vốn được khởi công từ năm 2009 bởi Công ty CP Sông Đà Thăng Long nhưng bị dừng thi công sau khi xây 5 tầng khối đế; đến tháng 6/2018, dự án được BIDGroup tiếp quản, tái khởi động và mở bán vào năm 2022.

4. Điểm hạn chế lớn nhất trong nội dung phân tích thị trường của PrimeHome so với lý thuyết là gì?
Nội dung phân tích của công ty chỉ tập trung vào mô tả cung và cầu đơn thuần để phục vụ ý tưởng marketing, thiếu bước xác định ranh giới khu vực thị trường, thiếu mô hình phân tích cân bằng cung - cầu định lượng và phụ thuộc phần lớn vào dữ liệu thứ cấp mà thiếu khảo sát điều tra sơ cấp.


Kết luận

Chuyên đề tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Thị Hồng Nhung đã hệ thống hóa tương đối đầy đủ cơ sở lý luận về phân tích thị trường bất động sản và phản ánh khách quan thực trạng nghiệp vụ tại Công ty Cổ phần PrimeHome Quốc tế. Thông qua trường hợp nghiên cứu dự án BID Residence Tố Hữu, tác giả đã chỉ ra các khoảng trống giữa lý thuyết học thuật và thực tiễn doanh nghiệp, đặc biệt là sự thiếu hụt quy trình chuẩn và hạn chế về kinh nghiệm nhân sự. Các giải pháp và kiến nghị được đề xuất trong công trình mang tính thực tiễn, đóng góp định hướng cụ thể để nâng cao chất lượng nghiên cứu thị trường cho doanh nghiệp trong bối cảnh phân khúc chung cư bình dân đang tái cấu trúc.