CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Thị trường bất động sản 1. Khái niệm Thị trường bất động sản là một trong những thị trường có vị trí và vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia.
Thị trường bất động sản là lĩnh vực rộng lớn liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực như đất đai, xây dựng, kiến trúc, môi trường, thuế, giao dịch đảm bảo,… Bên cạnh đó bât động sản là một loại hàng hóa có tính đặc thù kinh doanh loại hình này sẽ tác động đến hành vi kinh doanh, đầu tư, tái đầu tư, tài chính, tiền tệ, đầu cơ, quỹ dự trữ, dự phòng,… Bất động sản có quan hệ mật thiết tới xây dựng, quản lí nhà nước về đất đai, quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất [5]. Nước ta đang chuyển dần sang nền kinh tế thị trường, nhu cầu kinh doanh bất động sản cũng đang phát triển mạnh mẽ và sôi động, đa dạng về hình thức. Thị trường bất động sản vừa mang tính khu vực vừa mang tính vừa chịu sự chi phối mang tính đa phương của các yếu tố quốc tế. Đối với nhiều hộ gia đình, nhà ở không chỉ là nơi sinh sống đơn thuần mà còn là một đại diện quan trọng trong danh mục đầu tư tài sản.
Ở các nước có nền công nghiệp phát triển thì nhà ở là một trong những thành phần quan trọng đóng góp vào sự giàu có, đồng thời cũng là một nhân tố tác động chủ yếu lên chi tiêu và cơ hội tiết kiệm của hộ gia đình. Các yếu tố tác động thị trường bất động sản Có nhiều yếu tố tác động đến thị trường bất động sản [8]. Dưới đây là một số yếu tố quan trọng: - Tình hình kinh tế: Tình hình kinh tế của một quốc gia hoặc khu vực có ảnh hưởng lớn đến thị trường bất động sản. Khi kinh tế phát triển, thu nhập gia tăng và lòng tin của nhà đầu tư tăng cao, thị trường bất động sản thường có xu hướng tăng trưởng.
Ngược lại, trong các giai đoạn kinh tế suy thoái, thị trường bất động sản thường gặp khó khăn. - Chính sách tài chính và lãi suất: Chính sách tài chính và lãi suất của ngân hàng quốc gia có thể ảnh hưởng đáng kể đến thị trường bất động sản. Lãi suất thấp thường thúc đẩy mua nhà và đầu tư bất động sản, do đó thường có xu hướng tăng giá. Ngược lại, lãi suất cao có thể làm giảm sức mua và gây sức ép giảm giá trị bất động sản.
5 - Cung và cầu: Sự cân đối giữa cung và cầu trên thị trường bất động sản cũng ảnh hưởng đáng kể đến giá cả và hoạt động giao dịch. Nếu cung vượt quá cầu, giá có thể giảm. Ngược lại, nếu cầu vượt quá cung, giá có thể tăng. - Chính sách quy hoạch và pháp lý: Chính sách quy hoạch và pháp lý của chính phủ địa phương có thể có tác động đáng kể đến thị trường bất động sản.
Các quy định về quy hoạch đô thị, pháp lý mua bán, thuế và hỗ trợ nhà ở có thể tạo ra môi trường thuận lợi hoặc khó khăn cho thị trường bất động sản. - Yếu tố xã hội và dân số: Sự phát triển dân số, xu hướng di cư, thay đổi trong cấu trúc gia đình và yêu cầu về nhà ở của người dân cũng có ảnh hưởng đến thị trường bất động sản. Ví dụ, sự gia tăng dân số và xu hướng tăng số lượng gia đình đơn thân có thể tăng nhu cầu về nhà ở và do đó thúc đẩy tăng giá trị bất động sản. - Tình hình thế giới: Sự ổn định chính trị và tình hình kinh tế toàn cầu cũng có thể ảnh hưởng đến thị trường bất động sản.
Sự biến động trong thị trường tài chính quốc tế, các cuộc khủng hoảng kinh tế và chính trị toàn cầu có thể gây ra sự không chắc chắn và ảnh hưởng đến lòng tin của nhà đầu tư trong thị trường bất động sản. Các yếu tố này thường tương tác với nhau và có thể tạo ra sự biến động và sự thay đổi trên thị trường bất động sản. Đặc điểm thị trường bất động sản Thị trường bất động sản là một trong những thị trường quan trọng có tầm ảnh hưởng kinh tế, do đó thị trường bất động sản có nhiều đặc điểm riêng có thể nhận dạng như sau [10]: - Bất động sản là hàng hóa đặc biệt nên không thể trao đổi bằng hiện vật như nhiều tài sản khác, bản chất là giao dịch và quyền lợi. - Thị trường bất động sản là một dạng thị trường không hoàn hảo do không đồng nhất về thông tin và các yếu tố cấu thành.
Điều này xuất phát từ chỗ: các thông tin về bất động sản và thị trường bất động sản không phổ biến, các tiêu chí đánh giá bất động sản chỉ có thể đo lường một cách tương đối, không sẵn có bất động sản cùng loại để so sánh, trên thị trường có lượng nhỏ người tham gia cung và cầu về một bất động sản nên thường người mua có ít kinh nghiệm. - Khi cầu thay đổi, tất yếu dẫn đến sự thay đổi về giá cả bất động sản. Tuy nhiên, do quan hệ cung cầu về bất động sản thường mất cân đối theo chiều hướng 6 cung nhỏ hơn cầu, cung không thể phản ứng nhanh chóng và tương ứng với thay đổi của cầu, việc tăng cung thường mất nhiều thời gian dẫn đến tác động tăng giảm cung bất động sản. - Thị trường bất động sản có mối tương quan chặt chẽ với thị trường vốn, thị trường tài chính.
- Thị trường bất động sản mang đậm tính khu vực, vì đất đai là yếu tố không thể tách rời của mỗi bất động sản, do đó bất động sản có thuộc tính không di dời được. Vì vậy cung cầu chịu ảnh hưởng từ các vùng – miền, các điều kiện tự nhiên cũng như trình độ văn hóa và tốc độ phát triển kinh tế - văn hóa – xã hội. - Bất cứ hoạt động mua bán và trao đổi nào liên quan đến bất động sản phải chịu sự quản lý của nhà nước. Nhà nước có vai trò là người quản lý và thống nhất mọi hoạt động thị trường bất động sản, và đảm bảo pháp lý cho hàng hóa bất động sản.
- Ở nước ta, giao dịch ngầm chiếm tỷ trọng cao trong hệ thống thị trường bất động sản. Phân loại thị trường bất động sản Thị trường bất động sản ngoài giao dịch mua bán chiếm tỷ trọng lớn nhất, còn có các giao dịch khác như cho thuê, thế chấp, chuyển nhượng quyền sử dụng và các giao dịch khác rất phong phú và đa dạng. Đồng thời, cũng phải xác định rõ thị trường nhà và đất, ngoài ra còn có thị trường bất động sản thương mại, thị trường bất động sản dịch vụ, thị trường bất động sản công nghiệp, và nhiều thị trường bất động sản khác [10]. Do đó, chúng ta biết cách phân loại và nhận dạng những thuộc tính cũng như đặc điểm của thị trường bất động sản.
Tùy theo những quan điểm khác nhau có thể phân loại thị trường bất động sản thành nhiều dạng khác nhau, cụ thể như sau: - Theo quan hệ giao dịch, thị trường bất động sản bao gồm các dạng sau: thị trường mua bán, chuyển nhượng quyền sử dụng (dành cho đất ở); thị trường cho thuê; thị trường thế chấp; thị trường bảo hiểm và các thị trường khác; - Theo quan điểm hàng hóa bất động sản, thị trường bất động sản bao gồm các loại sau: thị trường đất đai (đất nông nghiệp, lâm nghiệp, đất ở); thị trường nhà ở (nhà phố, nhà liên kế, biệt thự, nhà vườn); thị trường bất động sản dịch vụ (khách sạn, cao ốc văn phòng, nhà thuê, bến cảng); thị trường bất động sản thương 7 mại (chợ, trung tâm thương mại, cửa hàng, siêu thị); thị trường bất động sản công nghiệp (nhà xưởng, khu chế xuất, khu công nghiệp). - Theo mức độ kiểm soát của Chính phủ, thị trường bất động sản gồm hai dạng là thị trường chính thức và thị trường phi chính thức. - Theo thu nhập có thể phân thị trường bất động sản chia ra thành ba thị trường sau: thị trường dành cho người thu nhập thấp; thị trường dành cho người thu nhập trung bình và thị trường dành cho người thu nhập cao. - Theo trình tự tham gia thị trường của việc khai thác dự án bất động sản, có thể phân loại thị trường bất động sản thành các loại: thị trường chuyển nhượng quyền sử dụng đất (giao đất, cho thuê đất); thị trường lập dự án và xây dựng các công trình (thị trường sơ cấp); thị trường mua bán, cho thuê hoặc các giao dịch khác (thị trường thứ cấp).
Vai trò thị trường bất động sản Thị trường bất động sản có vai trò rất lớn trong nền kinh tế quốc dân tác động trực tiếp lên tốc độ tăng trưởng kinh tế tùy thuộc vào từng thời kỳ phát triển, do đó nhận thức đầy đủ về vai trò của thị trường bất động sản sẽ có ý nghĩa rất lớn trong việc xây dựng chiến lược phát triển trong tương lai. Vai trò của thị trường bất động sản thể hiện qua các điểm sau [10]: - Phát triển thị trường bất động sản góp phần phát triển thị trường vốn. Khi chủ tài sản có nhu cầu vay vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh có thể sử dụng bất động sản để làm tài sản thế chấp đảm bảo cho khoản vay, khi được định chế tài chính chấp thuận cho vay thì bất động sản vẫn được chủ sở hữu hoặc người được quyền sử dụng khai thác, vận hành. Bên vay và bên cho vay đều hưởng lợi, về mặt kinh tế sẽ thúc đẩy thị trường vốn, tín dụng phát triển vì nguồn vốn vay được đưa vào hoạt động sản xuất kinh doanh tạo ra của cải, vật chất cho xã hội.
- Phát triển thị trường bất động sản nhằm tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Với hệ thống pháp luật quản lý tốt thì khi thị trường bất động sản phát triển tất cả các giao dịch sẽ được đăng ký và các bên tham gia thị trường sẽ thực hiện các nghĩa vụ thuế, góp phần tăng nguồn thu ngân sách nhà nước. - Phát triển thị trường bất động sản nhằm mở rộng thị trường trong và ngoài nước, mở rộng quan hệ quốc tế, chuyển giao công nghệ và kỹ năng quản lý. Đồng thời, tạo điều kiện phát triển cho các thị trường bổ trợ.