CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH TẠI DOANH NGHIỆP BẢO HIỂM 1. Khái quát chung về ngành bảo hiểm 1. Khái niệm hoạt động kinh doanh bảo hiểm Hoạt động kinh doanh bảo hiểm là hoạt động của doanh nghiệp bảo, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm chấp nhận rủi ro của người được bảo hiểm, trên cơ sở bên mua bảo hiểm đóng phí bảo hiểm để doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm bồi thường, trả tiền bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm. Có thể khẳng định rằng hoạt động kinh doanh bảo hiểm chính là quá trình phân phối lại tổng sản phẩm quốc nội giữa những người tham gia bảo hiểm để đáp ứng nhu cầu về tài chính phát sinh khi rủi ro xảy ra.
Tuy nhiên phân phối này chủ yếu là không đều và không mang tính bồi hoàn trực tiếp. Bên cạnh đó, bản chất của hoạt động kinh doanh bảo hiểm còn được thể hiện qua các khía cạnh sau: - Rủi ro và sự tồn tại của rủi ro là nguồn gốc của bảo hiểm thương mại. Định nghĩa thông dụng nhất có thể sử dụng cho “rủi ro” là những biến cố gây thiệt hại và không mong đợi. - Cơ chế chuyển giao rủi ro trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm giữa doanh nghiệp bảo hiểm người được bảo hiểm được thực hiện thông qua các cam kết bảo hiểm.
Bên tham gia nộp phí bảo hiểm còn doanh nghiệp bảo hiểm cam kết bồi thường hoặc chi trả khi các sự kiện bảo hiểm xảy ra. - Phí bảo hiểm được bên tham gia nộp cho doanh nghiệp bảo hiểm phải thực hiện trước khi rủi ro hay sự kiện bảo hiểm diễn ra. Ngược lại, khoản chi trả hay bồi thường doanh nghiệp bảo hiểm phải chịu sẽ chỉ được thực hiện sau khi sự kiện trên gây ra tổn thất. - Việc chuyển giao rủi ro, bù trừ tổn thất cũng như hình thành quỹ bảo hiểm của doanh nghiệp bảo hiểm được dựa trên nguyên tắc số đông bù số ít.
5 - Kinh doanh bảo hiểm là một dịch vụ tài chính chứ không phải là hoạt động sản xuất buôn bán, do đó cần được luật hóa cụ thể rõ ràng và quản lý bởi các cơ quan Nhà nước. Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp bảo hiểm Khái niệm “Doanh nghiệp bảo hiểm” Doanh nghiệp bảo hiểm là những doanh nghiệp được thành lập và tổ chức nhằm tham gia các hoạt động kinh doanh bảo hiểm bao gồm: kinh doanh bảo hiểm, kinh doanh tái bảo hiểm, nhượng bảo hiểm. Cách phân loại phổ biến nhất dùng cho doanh nghiệp bảo hiểm là dựa vào hình thái hoạt động, theo đó các doanh nghiệp sẽ được phân làm hai loại là Bảo hiểm phi nhân thọ và Bảo hiểm nhân thọ. - Bảo hiểm phi nhân thọ: Là loại hình kinh doanh chuyên cung cấp các hợp đồng bảo hiểm liên quan đến các rủi ro thông thường như: tai nạn, tổn thất tài sản, cháy nổ… Sản phẩm của loại hình bảo hiểm này bao gồm: + Bảo hiểm tài sản.
+ Bảo hiểm rủi ro về con người. + Bảo hiểm trách nhiệm dân sự. - Bảo hiểm nhân thọ: Là loại hình kinh doanh bảo hiểm liên quan đến sinh mạng, sức khỏe và tuổi thọ con người. Các sản phẩm bao gồm: + Bảo hiểm tử kỳ + Bảo hiểm sinh kỳ + Bảo hiểm trọn đời Hoạt động của Doanh nghiệp bảo hiểm.
Hoạt động kinh doanh bao hiểm bao gồm kinh doanh bảo hiểm, kinh doanh tái bảo hiểm, nhượng tái bảo hiểm, các hoạt động liên quan khác bao gồm đại lý bảo hiểm, môi giới bảo hiểm và các dịch vụ phụ trợ bảo hiểm Khi thực hiện hoạt động kinh doanh bảo hiểm, doanh nghiệp có thể tham gia hợp đồng bảo hiểm dưới hình thức đồng bảo hiểm khi nhiều công ty bảo hiểm cùng tham gia vào một hợp đồng cho một đối tượng bảo hiểm. Theo đó mức phí mà khách hàng đóng sẽ được các công ty phân chia theo một tỷ lệ quy định trong hợp đồng, tương ứng với đó là tỷ lệ bồi thường mà các công ty phải chi trả khi có tổn 6 thất xảy ra. Đồng bảo hiểm thường xuyên được doanh nghiệp sử dụng để phân tán rủi ro theo chiều ngang trong các đơn bảo hiểm có giá trị quá lớn như bảo hiểm máy bay, tàu biển… Bên cạnh đó, phương thức này cũng giúp làm giảm sự cạnh tranh trong ngành, gây thiệt hại cho doanh nghiệp bảo hiểm. Doanh nghiệp bảo hiểm có thể khai thác đơn bảo hiểm qua kinh doanh tái bảo hiểm.
Cụ thể doanh nghiệp có thể mua lại một phần hoặc toàn bộ rủi ro từ doanh nghiệp bảo hiểm gốc khi doanh nghiệp này cảm thấy rủi ro quá lớn và không thể tự mình đảm nhận. Khá giống với đồng bảo hiểm, mức phí bảo hiểm sẽ được doanh nghiệp bảo hiểm gốc chia sẻ cho các doanh nghiệp nhận tái bảo hiểm theo tỉ lệ trong hợp đồng, tương ứng là số tiền họ thu đòi từ các doanh nghiệp nhận tái khi cần bồi thường khi có tổn thất xảy ra. Các hợp đồng nhận – nhượng tái bảo hiểm là vô cùng cần thiết cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bảo hiểm, giúp cho doanh nghiệp bảo hiểm giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng thanh toán bồi thường cho khách hàng. Ngoài ra, việc mua lại rủi ro cũng giúp các công ty bảo hiểm có thể đảm nhận được các khoản bảo hiểm lớn hơn và mở rộng thị trường, đồng thời giảm thiểu sự phụ thuộc vào các khoản bảo hiểm lớn đối với một công ty bảo hiểm đơn lẻ.
Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bảo hiểm với khách hàng có thể thông qua một trung gian là đại lý bảo hiểm, những đơn vị được doanh nghiệp ủy quyền để tư vấn và bán các sản phẩm bảo hiểm cho khách hàng. Đại lý bảo hiểm có các nhiệm vụ kết nối bảo hiểm và khách hàng, giúp khách hàng tìm kiếm được các sản phẩm bảo hiểm phù hợp và đảm bảo quyền lợi của họ được bảo vệ thông qua các hoạt động gồm tìm kiếm khách hàng, tư vấn bảo hiểm, giải đáp thắc mắc, thực hiện thủ tục hồ sơ bảo hiểm (bảo gồm đăng ký hợp đồng, nhận phí thanh toán bồi thường, giải quyết khiếu nại. Cuối mỗi kỳ hoặc năm tùy theo hợp đồng đại lý, doanh nghiệp sẽ chi trả cho các đại lý hoa hồng và chi phí hỗ trợ, phụ thuộc vào doanh thu từ phí bảo hiểm mà đại lý đó thu được. Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp bảo hiểm cần đến những dịch vụ phụ trợ bảo hiểm bao gồm tư vấn, đánh giá rủi ro bảo hiểm, tính toán bảo hiểm, giám định tổn thất, hỗ trợ giải quyết bồi thường.
Các hoạt động này diễn ra song song và hỗ trợ quy trình bảo hiểm từ bước tìm kiếm khách hàng, ký hợp đồng bảo 7 hiểm, thanh toán phí bồi thường. Nhờ đó, doanh nghiệp bảo hiểm đảm bảo an toàn tài chính, không phải chịu những khoản bồi thường vượt quá khả năng cũng như bồi thường chính xác số tiền khi xảy ra tổn thất. Đặc điểm tài chính của Doanh nghiệp bảo hiểm. Doanh nghiệp bảo hiểm là một định chế tài chính trung gian thuộc loại tổ chức tiết kiệm theo hợp đồng với các ađặc trưng cơ bản sau: 1) Cung cấp các dịch vụ, hợp đồng tài chính để thu hút các khoản tiền nhàn rỗi trong nền kinh tế rồi cung ứng cho những nơi có nhu cầu.
2) Huy động vốn bằng cách phát hành tài sản nợ cho công chúng (hợp đồng bảo hiểm) rồi dùng số vốn này để đầu tư. 3) Trực tiếp tham gia vào quy trình phân phối vốn. Khả năng huy động vốn của doanh nghiệp bảo hiểm bắt nguồn nhờ đặc điểm của hoạt động kinh doanh bảo hiểm, doanh thu sẽ phát sinh trước (thông qua phí bảo hiểm), rồi chi phí phát sinh sau (số tiền chi trả và bồi thường), nhờ đó mà doanh nghiệp bảo hiểm “sở hữu” một nguồn tài chính nhàn rỗi tương đối lớn cho hoạt động đầu tư. Tuy nhiên, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ bị hạn chế đầu tư vào một số thị trường có rủi ro quá cao như bất động sản, chứng khoán phái sinh, kim khí, đá quý… trừ một số trường hợp cụ thể được quy định trong Luật.
Trên thực tế, kênh đầu tư chủ yếu của các doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam là Trái phiếu Chính phủ, cổ phiếu, đầu tư góp vốn và tiền gửi ngân hàng. Vai trò của ngành bảo hiểm trong nền kinh tế Ngành bảo hiểm giúp các doanh nghiệp tránh khỏi các sự cố trong quá trình hoạt động kinh doanh, đồng thời bảo đảm về sự an toàn và ổn định về mặt tài chính.Trên thực tế, khoản phí bồi thường cho doanh nghiệp khi xảy ra sự kiện bảo hiểm giúp cho các tổ chức bảo toàn được nguồn vốn, tài sản; đối với các cá nhân và gia đình trợ giúp về tài chính giúp tránh tình trạng kiệt quệ về cả tinh thần và vật chất. Từ đó có thể thấy vai trò đảm bảo sự phát triển ổn định của nền kinh tế - xã hội khi các thành phần trong nền kinh tế phát triển và ổn định. Ngoài đảm bảo tài chính cho doanh nghiệp, bảo hiểm còn có vai trò điều tiết cung - cầu vốn thông qua hoạt động tập trung nguồn vốn nhàn rỗi của doanh nghiệp 8 và tái đầu tư vào nền kinh tế.
Nguồn vốn được tập trung nhanh chóng nhờ đặc điểm hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bảo hiểm, thu phí bảo hiểm trước rồi trả tiền bồi thường sau, từ đó hình thành nên quỹ bảo hiểm với giá trị lớn, đáp ứng nhu cầu vốn xoay vòng của nền kinh tế. Một đóng góp khác của ngành doanh nghiệp bảo hiểm là giảm gánh nặng chi cho ngân sách Nhà nước thông qua các khoản trợ cấp thiên tai, tai nạn. Không những thế, với tốc độ phát triển nhanh chóng của ngành bảo hiểm, lợi nhuận của các doanh nghiệp là một con số khổng lồ, trở thành nguồn thu đáng kể cho nộp ngân sách Nhà nước qua các khoản thuế, phí. Vai trò cuối cùng, thị trường bảo hiểm là hỗ trợ giải quyết vấn đề việc làm cho thị trường lao động.
Với quy mô được mở rộng nhanh chóng trong những năm gần đây, các công ty bảo hiểm có nhu cầu tuyển dụng vô cùng lớn, cung cấp cho hệ thống đại lý, chi nhánh bảo hiểm. nhờ đó giảm phần nào tỷ lệ thất nghiệp của người lao động. Khái quát về phân tích tài chính doanh nghiệp 1.