CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VÈ RỦI RO TÀI CHÍNH VÀ PHÂN TÍCH RỦI RO TÀI CHÍNH 1. KHÁI QUÁT VE RUI RO VA RUI RO TAI CHIN! 1. Khi igm rủi ro Khi nói đến rủi ro thì ai cũng có thể hình dung được rủi ro là như thế nào mà không cần thiết phải biết chính xác khái niệm của nó. Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về rủi ro, có quan điểm cho rằng rủi ro là sự không chắc chắn trong kinh doanh, là những bat trắc có thể đo lường được, nhưng cũng có những quan điểm cho rằng rủi ro là cơ hội, là điểm tựa để có những bước nhảy ngoạn mục trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp; hay nói cách khác rủi ro có thể mang đến những tổn thất mắt mát cho con người và hoạt động kinh doanh (mang tính tiêu cực) nhưng cũng có thể mang, lại những lợi ích, những cơ hội cho con người và quá trình hoạt động kinh.
doanh của họ (mang tính tích cực). Khi rủi ro mang tính tích cực thì đây là cơ hội cho doanh nghiệp trong việc gia tăng lợi nhuận cho mình, nó không làm ảnh hưởng xấu đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp hoặc ít nhất không làm doanh nghiệp rơi vào tình trạng phá sản, như “ Rủi ro là sự bắt trắc có thể đo lường được” (Erank Knigh\), hay các tác giả C.Arthur William, Jr.Smith da viét trong cudn “ Risk management and insurance”: “ Rui ro là sự biến động tiềm ẩn ở những kết quả. Rui ro c6 thé xuat hiện trong. hầu hết mọi hoạt động của con người.
Khi có rủi ro, người ta không thể dự đoán được chính xác kết quả. Sự hiện diện của rủi ro gây nên sự bắt định. Nguy cơ rủi ro phát sinh bất cứ khi nào một hành động dẫn đến khả ning được hoặc mắt không thê đoán trước được.” Nếu tích cực nghiên cứu rủi ro, con người không những có thể có những biện pháp phòng ngừa, né tránh rủi ro, hạn chế những thiệt hại do rủi ro gây ra mà còn có thể biến thách thức thành những cơ hội mang lại kết quả tốt đẹp cho tương lai, Tuy nhiên, trong trường hợp rủi ro mang tính tiêu cực thì khi rủi ro xảy ra, tồn thất là điều chắc. chắn sẽ đến với doanh nghiệp đang gặp rủi ro.
Tóm lại, dù rủi ro mang tính tích cực hay tiêu cực thì điều đầu tiên mà rủi ro mang lại là tôn thất, nhưng. doanh nghiệp sẽ chọn những phương pháp nhằm giảm thiệt hai do tổn thất đó gây ra ở mức thấp nhất có thể, và từ xuất phát điềm là làm giảm thiệt hại do rủi ro gây ra đó mà doanh nghiệp tìm được những hướng đi mang lại nhiều lợi ích về cho doanh nghiệp trên những phương diện khác nhau. Do vậy, về bản chất thì: rủi ro được xem là sự không may mắn, sự tổn thất mắt mát, nguy hiểm. Nó được xem là điều không lành, điều không tốt, bất ngờ xảy đến, là những thiệt hại, mắt mát, nguy hiểm hoặc các yếu tổ liên quan đến nguy hiểm.
Rủi ro còn được hiểu là những bất trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình kinh doanh, sản xuất của doanh nghiệp, tác động xấu đến sự tổn tại và phát triển của một doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp gặp phải rủi ro thì mặc nhiên doanh nghiệp bị tổn thắt, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh và chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp trong thời gian tới và tương lai xa hơn. 11 Phân loại rủi ro. & Phân theo sự tác động ~_Rủi ro thuần túy: là rủi ro mà khi xảy ra dẫn đến kết quả tồn thất về kinh tế, chỉ mang lại hậu quả không có lợi hoặc những tổn thất.
Bất cứ khi nào, ở đâu rủi ro thuần túy xảy ra thì cá nhân, tô chức, xã hội đều bị thiệt hại, mắt mát về tài sản cũng như tỉnh thần. Loại rủi ro này có đặc điểm sau: Thứ. nhất, rủi ro thuần túy nếu xảy ra thường đưa đến kết quả mắt mát hoặc tôn thất. Thứ hai, rủi ro thuần túy là loại rủi ro liên quan đến việc phá hủy tài sản (nếu hỏa hoạn thì tòa nhà bị phá hủy).
Thứ ba, biện pháp đối phó với rủi ro này là bảo hiểm. ~ Rủi ro suy đoán: là loại rủi ro gắn liền với khả năng thành bại của. hoạt động đầu tư kinh doanh, vừa có thể mang lại tổn thất nhưng cũng có thể mang lại lợi ích, ví dụ như đầu tư vào mua bán chứng khoán thì khoản đầu tư có thể lãi, lỗ hay hòa vốn. Rui ro suy đoán là loại rủi ro thường xảy ra trong thực tế, lãi lỗ trong kinh doanh là điều khó tiên lượng được là bản chất của rủi ro suy đoán, phạm vi ảnh hưởng rất rộng lớn.
Đặc điểm cơ bản của loại rủi ro này là thường không được bảo hiểm nhưng có thế đối phó bằng biện pháp hedging. Trong kinh doanh rủi ro càng cao thi lợi nhuận theo đó cũng lớn và ngược lại b, Phân theo nguồn gốc - Rui ro đo môi trường tự nhiên: đây là nhóm rủi ro do các hiện tượng thiên nhiên như: động đất, bão, lũ lụt, sống thần. Những rủi ro này. thường dẫn đến thiệt hại to lớn về người và vật chất.
Ví dụ: trận động đất tại Tokyo năm 1923 làm 142800 người chết; báo cáo của Liên hiệp Chữ thập đỏ quốc tế và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế công bố nhân Ngày quốc tế. cho biết năm 1995 đến năm 2004 mỗi năm có đến 90 nghìn người chết vì thiên tai và thiệt hại về vật chất lên đến 738 tỷ USD; ~_Rủi ro do môi trường văn hóa: là những rủi ro do sự thiếu hiểu biết về phong tục, tập quán, tín ngưỡng, đạo đức,. của các dân tộc khác nhau, từ đó dẫn đến cách hành xử không phù hợp, gây ra thiệt hại, mắt mát, mắt cơ hội kinh doanh. Ví dụ: không được tặng dao, kéo, đồng hị „ cho người “Trung Quốc bởi vì họ cho rằng những món đỗ đó mang lại xui xẻo.
~_ Rủi ro do môi trường xã hội: sự thay đồicác chuẩn mực giá trị, hành vi của con người, cấu trúc xã hội, các định chế,. là một nguồn rủi ro quan trọng. Nếu không nắm được điều này sẽ có thể gánh chịu những thiệt hại nặng nề. Chẳng hạn như ở Hoa Kỳ, lobby là một nghề được pháp luật công 10 nhận và hoạt động này đã thâm nhập vào toàn bộ các ngành, lĩnh vực của đời sống xã hội, nếu không hiểu đúng và không biết cách lobby sẽ khó thành công khi muốn tiếp cận hay kinh doanh trên thị trường này.
~ Rủi ro do môi trường chính trị: môi trường chính trị có ảnh hưởng rất lớn đến bầu không khí kinh doanh. Môi trường chính trị ồn định sẽ giảm thiểu rất nhiều rủi ro cho các doanh nghiệp. Khi một chính thể mới ra đời sẽ có thể làm đảo lộn hoạt động của nhiều doanh nghiệp, tổ chức. Trong kinh doanh quốc tế ảnh hưởng của môi trường chính trị lại cảng lớn.
Chỉ những ai biết nghiên cứu kỹ, nắm vững và có những chiến lược thích hợp với môi trường chính trị không chỉ ở nước mình mà còn ở nước đến kinh doanh thì mới có thể gặt hái được thành công. ~_ Rủi ro do môi trường luật pháp: xã hội luôn phát triển, tiến hóa, nếu các chuẩn luật pháp không phù hợp với các bước tiến của xã hội thì sẽ gay ra nhiều rủi ro. Ngược lại, nếu luật pháp thay đổi quá nhiều, quá thường xuyên, không ôn định, cũng gây ra những khó khăn lớn. Khi luật pháp thay đổi, các tổ chức, cá nhân không nắm vững những đổi thay, không theo kịp những chuẩn mực mới chắc chắn sẽ gặp rủi ro.
Ví dụ: các công ty Việt Nam khi xuất khẩu hàng hóa sang Mỹ nếu không hiểu biết kỹ về luật Liên bang và uật các tiểu bang của Mỹ sẽ gặp phải rủi ro rất lớn, có thể bị kiện vi vi phạm Luật về sở hữu trí tuệ, Luật chống phá giá, Luật bảo về người tiêu dùng. Ngược lại, các công ty Mỹ sang Việt Nam đầu tư nếu khoogn chuẩn bị hỗ sơ đầy đủ theo quy định của Nhà nước Việt Nam (mặc dù đầy đủ theo quy định của Mỹ) thì vẫn không được cấp giấy phép kinh doanh, đầu tư. ~_Rủi ro đo môi trường kinh tế: trong điều kiện hội nhập và toàn cầu hóa nên kinh tế thế giới, mặc dù trong mỗi nước môi trường kinh tế thường vận động theo môi trường chính trị, nhưng ảnh hưởng của môi trường kinh tế chung của thế giới đến từng nước là rất lớn. Mọi hiện tượng diễn ra trong " môi trường kinh tế, như: khủng hoảng, suy thoái, tốc độc phát triển kinh tế,.
đều ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của các doanh nghiệp, gây ra rủi ro và bắt ôn. Đặc biệt các hiện tượng: tỷ giá hối đoái thay đồi, lãi suất thay đổi, giá cả hàng hóa biến động, sẽ ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp xuất nhập khâu nói riêng và kinh doanh quốc tế nói chung. ~ Rủi ro do môi trường hoạt động của tổ chức: trong quá trình hoạt động của mọi tổ chức có thể phát sinh rất nhiều rủi ro. Rủi ro có thể phát sinh ở mọi lĩnh vực, như: công nghệ, tổ chức bộ máy, tuyển dụng, đối thủ cạnh tranh.
Rủi ro do môi trường hoạt động của các tô chức có thể xuất hiện dưới nhiều hình dạng, như: thiếu thông tin hay thông tin không chính xác dẫn đến bị lừa đảo, xảy ra tai nạn lao động, ~ Rui ro do nhận thức của con người: môi trường nhận thức là nguồn rủi ro đầy thách thức. Một khi nhận diện và phân tích không đúng thì tất yếu đưa ra kết luận sai lầm. Nếu nhận thức và thực tế hoàn toàn khác nhau thì rủi ro sẽ vô cùng lớn. © Phân theo môi trường tác động.
~ Môi trường bên trong: là môi trường hoạt động nội tại của tổ chức. Đối với một doanh nghiệp/tô chức để nghiên cứu rủi ro từ môi trường bên trong có thể chọn những hướng tiếp cận khác nhau, như phân tích theo các Tĩnh vực (quản trị, marketing, tài chính/ kế toán, .), phân tích theo các bộ phan (phòng ban, phân xưởng,. ~ Môi trường bên ngoài: môi trường bên ngoài gồm những yếu tố, lực lượng, những thể chế,. xảy ra bên ngoài, doanh nghiệp không kiểm soát được nhưng có ảnh hưởng đến hoạt động và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.
Môi trường bên ngoài gồm: môi trường vĩ mô (kinh tế, chính trị, văn hóa — xã hội,.) và môi trường vi mô/môi trường cạnh tranh (khách hàng, đối 12 thủ cạnh tranh,.
