ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 Giới thiệu chung Trong vòng đời của dự án, các quyết định đấu thầu thường bao gồm việc có nên đấu thầu hay không (SH Han và JE Diekmann, 2001) [1] và chỉ định mức giá thầu nào (hoặc sử dụng phương thức chỉ định thầu). Việc đưa ra quyết định đúng đắn về giá dự thầu cho dự án là rất quan trọng để nhà thầu giành được hợp đồng dự án và thu được lợi nhuận hợp lý, bất kể phương thức ký kết hợp đồng được sử dụng là gì (ví dụ: hợp đồng chuyển nhượng). Giá thầu cao nhằm mục đích tối đa hóa lợi nhuận mâu thuẫn với lợi ích của nhà thầu trong việc giành được hợp đồng. Mặt khác, giá thầu thấp làm tăng khả năng trúng thầu và giảm lợi nhuận (nếu trúng thầu).
Các nhà thầu phải đối mặt với tình thế tiến thoái lưỡng nan khi đặt giá thầu đủ cao để tối đa hóa lợi nhuận nhưng đủ thấp để giành được hợp đồng. Trong thực tế, mức tăng giá dự thầu của một dự án thường được xác định bằng trực giác và kinh nghiệm, đồng thời liên quan đến phản ứng cảm xúc đối với áp lực hiện tại (A. Tuy nhiên, quyết định đấu thầu dựa trên kinh nghiệm như vậy rõ ràng hoặc ngầm tính đến một số tiêu chí liên quan đến điều kiện môi trường, điều kiện công ty và điều kiện dự án (Dozzi và cộng sự, 1996) [3]. Do đó, một quyết định về giá dự thầu phù hợp phải xem xét việc đánh giá các tiêu chí này.
Trong quá trình thi công, để đáp ứng tiến độ thi công, các nguồn lực về vật tư, nhân công, thiết bị, nhân lực, tài chính của nhà thầu thi công sẽ phát sinh nhiều chi phí. khả năng sinh lời của dự án cho thấy vấn đề này cần được kiểm soát. Các mô hình đặt giá thầu hiện tại xác định đánh dấu giá thầu bằng cách tính tổng chi phí xây dựng dự án là cố định. Tuy nhiên, chi phí xây dựng thường thay đổi do sự thay đổi của một số yếu tố không chắc chắn về chi phí như tỷ lệ lạm phát, lãi suất tài chính, khối lượng phát sinh và báo giá (Wei –Chih Wang, Yu –Huang Lu,2007) [4].
Bằng cách coi chi phí xây dựng dự án là có tính xác suất và giả định rằng các quyết định về giá dự thầu phải trải qua nhiều đánh giá theo tiêu chí, như vậy cho thấy khi trúng thầu và đến khi kết thúc dự án thì lợi nhuận sẽ như thế nào, nghiên cứu này phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến giá vốn trúng thầu và lợi nhuận dự án khi hoàn thành sau đó HVTH: Mã Minh Đức 2 kết hợp mô hình chi phí dựa trên mô phỏng và chạy mô hình đánh giá cho ra tính chính xác vấn đề.2 Xác định vấn đề nghiên cứu Các vấn đề nghiên cứu đề tài được đề ra như sau: - Tại sao phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến giá vốn trúng thầu và lợi nhuận dự án? Việc phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến giá vốn trúng thầu và lợi nhuận dự án có lợi ích gì và tầm quan trọng như thế nào? - Các nhân tố nào ảnh hưởng đến giá vốn trúng thầu và lợi nhuận dự án? - Xây dựng mô hình phù hợp để đề xuất giải pháp hoàn thiện về công tác quản lí chi phí cho các dự án xây dựng. - Đề xuất giải pháp hoàn thiện về công tác quản lí chi phí cho các dự án xây dựng. Từ những lý luận và thực tiễn trong lĩnh vực xây dựng kể trên, tác giả quyết định chọn đề tài:” Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến giá vốn trúng thầu và lợi nhuận dự án nhằm đề xuất giải pháp hoàn thiện về công tác quản lí chi phí cho các dự án xây dựng”.3 Các mục tiêu nghiên cứu Từ việc xác định các vấn đề nghiên cứu nêu trên, Luận văn hướng đến xác định các mục tiêu nghiên cứu như sau: - Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến giá vốn trúng thầu và lợi nhuận dự án. - Xác định mức độ ảnh hưởng, đánh giá, xếp hạng các nhóm nhân tố ảnh hưởng đến giá vốn trúng thầu và lợi nhuận dự án.
- Xây dựng mô hình AHP đề xuất giải pháp hoàn thiện về công tác quản lí chi phí cho các dự án xây dựng hạ tầng. - Đánh giá việc ứng dụng mô hình vào công trình cụ thể, đề xuất các giải pháp hoàn thiện về công tác quản lý chi phí cho các dự án xây dựng hạ tầng.4 Phạm vi nghiên cứu - Thời gian thực hiện nghiên cứu: từ tháng 01 năm 2023 đến tháng 6 năm 2023. HVTH: Mã Minh Đức 3 - Phạm vi nghiên cứu: Tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng đến giá vốn trúng thầu và lợi nhuận dự án. - Đối tượng khảo sát: Các anh chị công tác trong lĩnh vực xây dựng tại các công ty, Ban quản lí dự án, Sở chuyên ngành, các chuyên gia về xây dựng tại các đơn vị thi công, đơn vị thiết kế, đơn vị giám sát đang tham gia thực hiện trong các dự án xây dựng.5 Đóng góp của nghiên cứu 1.1 Về mặt học thuật.
Thông qua sử dụng mô hình AHP, nghiên cứu này tìm ra các nhân tố ảnh hưởng đến giá vốn trúng thầu và lợi nhuận dự án. Nghiên cứu cũng cho thấy sự phù hợp của mô hình, áp dụng mô hình để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng và quản lý các yếu tố ảnh hưởng này trong công tác QLCP cho dự án xây dựng.2 Về mặt thực tiễn. Từ nghiên cứu này, các nhà thầu thi công xây dựng Việt Nam có thể phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến giá vốn trúng thầu và lợi nhuận dự án tại các dự án thi công xây dựng và giúp cho các bên tham gia thi công xây dựng có cái nhìn rõ ràng hơn và đảm bảo hơn việc QLCP từ đó giúp các bên đưa ra chiến lược cụ thể giúp áp dụng chiến lược một cách hiệu quả hơn, bảo đảm lợi ích tốt nhất về mặt quản lí chi phí cho các dự án xây dựng. Nghiên cứu góp phần giúp người quản lý có cơ sở để cải tiến, điều chỉnh lại giá vốn trúng thầu để ko gây ra sự chênh lệch quá nhiều so với lợi nhuận khi kết thúc dự án.
Ngoài ra, đưa ra cái nhìn khách quan nhất cho các nhà thầu xây dựng và từ đó cũng mong các nhà thầu xây dựng sau này sẽ có những hướng đi đúng trong sự phát triển chung về chi phí thi công của ngành và bỏ đi những cách làm cũ, quy định cũ để đưa lợi nhuận tốt nhất từ các dự án xây dựng. HVTH: Mã Minh Đức 4 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN 2.1 Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến các nhân tố ảnh hưởng đến giá vốn trúng thầu và lợi nhuận dự án 2.1 Giá vốn trúng thầu. Theo văn bản hợp nhất 12/VBHN-VPQH 2019 Luật Đấu thầu, Gía vốn trúng thầu là giá được ghi trong quyết định phê duyệt kết quả lụa chọn nhà thầu. Để dễ hiểu hơn thì phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu là việc kiểm tra, đánh giá bằng văn bản của cá nhân có thẩm quyền phê duyệt kết quả lựa chọn và đưa ra quyết định lựa chọn nhà thầu thực hiện dự án.
Theo Nghị định 63/2014/NĐ-CP hướng dẫn Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà thầu quy định như sau: Sau khi có quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu, bên mời thầu phải đăng tải thông tin về kết quả lựa chọn nhà thầu theo quy định tại Điểm d Khoản 1 Điều 7 và Điểm c Khoản 1 hoặc Điểm b Khoản 2 Điều 8 của Nghị định này, gửi văn bản thông báo kết quả lựa chọn nhà thầu cho các nhà thầu tham dự thầu trong thời hạn quy định tại Điểm n Khoản 1 Điều 12 của Luật Đấu thầu.2 Lợi nhuận dự án. Theo Nghị định 59/2015 NĐ – CP QLDA đầu tư xây dựng, lợi nhuận dự án là một khoản tiền mà doanh nghiệp thu về được khi tham gia vào một hoạt động sản xuất hoặc mua bán hàng hóa hay dịch vụ cho dự án. Có rất nhiều loại lợi nhuận như lợi nhuận gộp, lợi nhuận trước thuế, thu nhập ròng…, với mỗi loại sẽ có ý nghĩa và phản ánh tình hình chi phí khác nhau. Chỉ số lợi nhuận dự án giúp chủ doanh nghiệp phát hiện ra những tồn tại cần khắc phục và giúp nhà đầu tư nhìn nhận một cách khách quan về tình hình hoạt động của doanh nghiệp cũng như hoạt động tài chính để có những hành động phù hợp.
Vậy tại sao việc tính lợi nhuận dự án lại quan trọng? Có nhiều nguyên nhân để trả lời cho câu hỏi này tuy nhiên bạn có thể tham khảo một số nguyên nhân cơ bản như sau: HVTH: Mã Minh Đức 5 Lợi nhuận dự án là chỉ tiêu đánh giá khách quan về tình hình hoạt động và tài chính của doanh nghiệp về dự án điều hành. Chúng là một số liệu hữu ích để các nhà quản trị có thể phát hiện ra những tồn tại và hạn chế cần khắc phục. Lợi nhuận dự án là thông tin hữu ích cho các nhà đầu tư xem xét và dự đoán công ty có thể tạo ra giá trị gì và có nên bỏ vốn vào doanh nghiệp đó hay không. Dùng để tính các thông số như lãi suất hoàn vốn, lợi nhuận ròng,… trong bảng báo cáo tài chính.3 Tổng quan về các nghiên cứu trước đây.
Theo kết quả của các nghiên cứu trước đây cho thấy ở các nước trên thế giới trong đó có Việt Nam, tình trạng chênh lệch giữa giá trúng thầu với lợi nhuận dự án của các dự án xây dựng vẫn đang hiện hữu. Các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng này tương tự nhau ở các dự án hạ tầng khác nhau trên thế giới. Nếu không có kế hoạch và biện pháp để bảo đảm thu hẹp lại tình trạng trên thì sẽ ảnh hưởng đến tính hiệu quả về mặt kinh tế của dự án, đồng thời gây bất lợi về hoạt động tài chính của doanh nghiệp. Hầu hết các nhà nghiên cứu nổ lực để tìm ra nguyên nhân và giải pháp nhằm hỗ trợ cho các nhà quản lí dự án và các bên đồng hành với dự án có thể tiên lượng, hạn chế và khắc phục các nhân tố ảnh hưởng này nhằm hướng đến QLDA hiệu quả hơn, mang về lợi nhuận dự án tốt nhất cho doanh nghiệp.