Tổng quan nghiên cứu

Ngành xây dựng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, chiếm tỷ trọng lớn và ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế - xã hội. Theo ước tính, các dự án xây dựng tại Việt Nam có quy mô đa dạng, từ vài chục đến hàng nghìn tỷ đồng, với sự tham gia của nhiều bên liên quan như nhà thầu chính, nhà thầu phụ, tư vấn thiết kế, tư vấn giám sát và nhà cung cấp. Tuy nhiên, tỷ lệ thành công của các dự án xây dựng còn nhiều hạn chế do ảnh hưởng của các yếu tố liên quan đến quản lý các bên liên quan (CBLQ).

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích các yếu tố của các bên liên quan ảnh hưởng đến sự thành công của dự án xây dựng tại miền Nam Việt Nam trong giai đoạn từ tháng 4/2021 đến tháng 12/2021. Nghiên cứu sử dụng mô hình SEM (Structural Equation Modeling) để đánh giá mối quan hệ phức tạp giữa các yếu tố và sự thành công dự án, qua đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý dự án. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực đối với các nhà quản lý dự án và doanh nghiệp xây dựng trong việc nhận diện và kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng, góp phần nâng cao tỷ lệ thành công dự án, giảm thiểu rủi ro và chi phí phát sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory) của Freeman (1984), nhấn mạnh vai trò của các cá nhân, nhóm hoặc tổ chức có ảnh hưởng hoặc bị ảnh hưởng bởi hoạt động dự án. Lý thuyết này giúp xác định và phân loại các bên liên quan theo mức độ ảnh hưởng và lợi ích trong dự án xây dựng.

Mô hình quản lý các bên liên quan trong dự án xây dựng được phát triển dựa trên các khái niệm chính: xác định bên liên quan, lập kế hoạch tham gia, quản lý sự tham gia và giám sát sự tham gia. Các bên liên quan chính trong ngành xây dựng gồm: nhà thầu chính/phụ, chủ đầu tư, tư vấn thiết kế, tư vấn giám sát và nhà cung cấp vật liệu.

Mô hình SEM được áp dụng để phân tích cấu trúc tuyến tính giữa các biến tiềm ẩn (các yếu tố bên liên quan) và biến quan sát (các chỉ số thành công dự án). SEM kết hợp phân tích nhân tố khẳng định (CFA) để xác định các nhân tố chính và kiểm định mô hình phù hợp với dữ liệu thực tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ 210 phiếu khảo sát do các kỹ sư, chuyên viên và cán bộ quản lý dự án xây dựng tại miền Nam Việt Nam cung cấp. Đối tượng khảo sát bao gồm các bên liên quan trực tiếp trong dự án như nhà thầu chính (45%), chủ đầu tư (16%), tư vấn thiết kế (15%), tư vấn giám sát (15%) và nhà cung cấp (9%). Quy mô dự án khảo sát đa dạng, chủ yếu trong khoảng 100-500 tỷ đồng (40%) và 500-1000 tỷ đồng (10%).

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện, tập trung vào các cá nhân có kinh nghiệm và tham gia trực tiếp vào các dự án xây dựng. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm phân tích thống kê, sử dụng kỹ thuật phân tích nhân tố khám phá (EFA) để xác định các nhân tố chính, tiếp theo là phân tích nhân tố khẳng định (CFA) để kiểm định mô hình. Cuối cùng, mô hình SEM được xây dựng và kiểm định để đánh giá mối quan hệ giữa các yếu tố bên liên quan và sự thành công dự án.

Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 4/2021 đến tháng 12/2021, đảm bảo thu thập đủ dữ liệu và phân tích sâu sắc các yếu tố ảnh hưởng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Ảnh hưởng tích cực của nhà cung cấp, tư vấn giám sát và tư vấn thiết kế: Các nhóm bên liên quan này có tác động tích cực rõ rệt đến sự thành công dự án với mức độ ảnh hưởng trung bình lần lượt là 3.8, 3.2 và 3.4 trên thang điểm 5. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của việc cung cấp vật liệu đúng tiến độ, giám sát kỹ thuật chặt chẽ và thiết kế phù hợp trong việc đảm bảo chất lượng và tiến độ dự án.

  2. Nhà thầu chính và chủ đầu tư có ảnh hưởng hai chiều: Nhà thầu chính có mức độ ảnh hưởng trung bình cao nhất (4.0), tuy nhiên, sự ảnh hưởng này vừa tích cực vừa tiêu cực tùy thuộc vào năng lực quản lý và tài chính. Chủ đầu tư có mức độ ảnh hưởng trung bình 3.5 nhưng có thể gây ra các rủi ro nếu không kiểm soát tốt nguồn vốn và yêu cầu thay đổi thiết kế.

  3. Yếu tố tài chính của chủ đầu tư là nhân tố quan trọng nhất trong nhóm chủ đầu tư: Với điểm trung bình 3.0, tài chính ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và chất lượng dự án. Thiếu hụt tài chính dẫn đến chậm tiến độ và phát sinh chi phí.

  4. Kinh nghiệm và năng lực của tư vấn giám sát là yếu tố then chốt: Điểm trung bình 3.2 cho thấy tư vấn giám sát có vai trò quan trọng trong việc phát hiện và xử lý kịp thời các vấn đề kỹ thuật, giảm thiểu rủi ro cho dự án.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về vai trò của các bên liên quan trong quản lý dự án xây dựng. Việc nhà cung cấp, tư vấn giám sát và tư vấn thiết kế có ảnh hưởng tích cực được lý giải bởi vai trò trực tiếp của họ trong việc đảm bảo vật tư, chất lượng và kỹ thuật thi công. Nhà thầu chính và chủ đầu tư có ảnh hưởng hai chiều do sự phức tạp trong quản lý tài chính và điều phối nhân lực.

So sánh với một số nghiên cứu trong khu vực, mức độ ảnh hưởng của các bên liên quan tại Việt Nam có sự tương đồng, tuy nhiên, các yếu tố về năng lực quản lý và tài chính vẫn là thách thức lớn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện mức độ ảnh hưởng trung bình của từng nhóm bên liên quan, cùng bảng phân tích độ tin cậy Cronbach alpha cho từng nhóm nhân tố.

Nghiên cứu góp phần làm rõ vai trò của từng bên liên quan trong thành công dự án xây dựng, giúp nhà quản lý có cái nhìn tổng thể và chiến lược phù hợp để kiểm soát các yếu tố rủi ro.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Tăng cường năng lực quản lý tài chính cho chủ đầu tư: Đề xuất xây dựng hệ thống quản lý tài chính chặt chẽ, minh bạch nhằm đảm bảo nguồn vốn dự án được sử dụng hiệu quả, giảm thiểu rủi ro chậm tiến độ. Thời gian thực hiện trong vòng 6 tháng, chủ thể là các chủ đầu tư và cơ quan quản lý nhà nước.

  2. Nâng cao chất lượng tư vấn giám sát và thiết kế: Đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ tư vấn nhằm nâng cao năng lực phát hiện và xử lý các vấn đề kỹ thuật. Áp dụng tiêu chuẩn đánh giá năng lực định kỳ hàng năm, do các doanh nghiệp xây dựng và tổ chức đào tạo thực hiện.

  3. Xây dựng quy trình quản lý nhà cung cấp chuyên nghiệp: Thiết lập hệ thống đánh giá, lựa chọn và giám sát nhà cung cấp nhằm đảm bảo vật tư đúng chất lượng, tiến độ và giá cả hợp lý. Thời gian triển khai 3 tháng, do ban quản lý dự án phối hợp với phòng mua sắm thực hiện.

  4. Tăng cường phối hợp giữa các bên liên quan: Thiết lập kênh giao tiếp hiệu quả, tổ chức các cuộc họp định kỳ để cập nhật tiến độ, giải quyết kịp thời các vướng mắc. Chủ thể thực hiện là ban quản lý dự án và các bên liên quan, áp dụng liên tục trong suốt quá trình dự án.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Nhà quản lý dự án xây dựng: Giúp nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến thành công dự án, từ đó xây dựng chiến lược quản lý hiệu quả, giảm thiểu rủi ro và chi phí phát sinh.

  2. Chủ đầu tư và doanh nghiệp xây dựng: Cung cấp cơ sở khoa học để cải thiện quản lý tài chính, lựa chọn nhà thầu và nhà cung cấp, nâng cao hiệu quả đầu tư.

  3. Tư vấn thiết kế và giám sát: Hiểu rõ vai trò và ảnh hưởng của mình trong dự án, từ đó nâng cao chất lượng dịch vụ, góp phần đảm bảo tiến độ và chất lượng công trình.

  4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý xây dựng: Là tài liệu tham khảo quý giá về ứng dụng mô hình SEM trong phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thành công dự án xây dựng tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

  1. Mô hình SEM là gì và tại sao được sử dụng trong nghiên cứu này?
    Mô hình SEM (Structural Equation Modeling) là kỹ thuật phân tích thống kê phức tạp giúp đánh giá mối quan hệ giữa các biến tiềm ẩn và biến quan sát. Nó được sử dụng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thành công dự án một cách toàn diện và chính xác hơn so với các phương pháp truyền thống.

  2. Ai là các bên liên quan chính trong dự án xây dựng?
    Các bên liên quan chính gồm nhà thầu chính/phụ, chủ đầu tư, tư vấn thiết kế, tư vấn giám sát và nhà cung cấp vật liệu. Mỗi bên có vai trò và ảnh hưởng khác nhau đến tiến độ, chi phí và chất lượng dự án.

  3. Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến sự thành công của dự án?
    Theo nghiên cứu, năng lực và tài chính của nhà thầu chính, cùng với sự phối hợp hiệu quả của nhà cung cấp và tư vấn giám sát là những yếu tố then chốt ảnh hưởng đến thành công dự án.

  4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý các bên liên quan?
    Cần xây dựng quy trình quản lý rõ ràng, tăng cường đào tạo năng lực cho các bên, thiết lập kênh giao tiếp hiệu quả và áp dụng công nghệ quản lý dự án hiện đại để giám sát tiến độ và chi phí.

  5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các dự án ngoài miền Nam Việt Nam không?
    Mặc dù nghiên cứu tập trung vào miền Nam, các kết quả và phương pháp phân tích có thể được điều chỉnh và áp dụng cho các vùng khác với điều kiện tương tự, giúp nâng cao hiệu quả quản lý dự án xây dựng trên phạm vi rộng hơn.

Kết luận

  • Nghiên cứu đã xác định 5 nhóm bên liên quan chính ảnh hưởng đến sự thành công dự án xây dựng tại miền Nam Việt Nam.
  • Mô hình SEM được áp dụng hiệu quả trong việc phân tích mối quan hệ phức tạp giữa các yếu tố bên liên quan và thành công dự án.
  • Nhà thầu chính và chủ đầu tư có ảnh hưởng hai chiều, trong khi nhà cung cấp, tư vấn giám sát và tư vấn thiết kế có ảnh hưởng tích cực rõ rệt.
  • Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các giải pháp quản lý dự án hiệu quả, giảm thiểu rủi ro và chi phí.
  • Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, mở rộng nghiên cứu ra các vùng khác và ứng dụng công nghệ quản lý hiện đại để nâng cao hiệu quả dự án.

Quý độc giả và nhà quản lý dự án được khuyến khích áp dụng các kết quả nghiên cứu này để nâng cao hiệu quả quản lý và thành công của các dự án xây dựng trong thực tế.