đặt vấn đề có thể là dựa và0 kiến thức, vốn sống, kinh nghiệm đã co cua AS hac dựa và0 các lơ liệu về lịch sử phái triển kh0a học Vật lí, hOặc dựa vàO hiện tojong thuc lế có liên quan. bojoc 2: Giải quyết vấn đề Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.vn/ Giải quyết the0 lừng nội dung lr0ng sài, chú ý các đ0ạn chuyên liếp giữa các phần, minh h0ạ - giải thích, nêu vấn đề và giải quyết. có thê giải quyết van đề †he0 c0n đơjờng qui nạp h0ặc diễn dịch tuỳ the0 đặc điểm nội dung pai học. Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.vn/ boc 3: Két luan Tom lắt những nội dung trọng lâm, hệ thống h0á và chỉ ra lôgic giữa các đơn vị kiến thức tr0ng sài, củng cố sài học và gia0 nhiệm vụ liếp ch0 hS.
Phơjơng pháp này có ơịu điểm là GV chủ động về mặt thời gian và kế h0ạch lên lớp, d0 đó cũng chủ động thiết kế lôgic nội dung, cập nhật sổ sung kiến thức, tiết kiệm thời gian. Tuy nhiên, nhojợc điểm lớn nhất của pho|ơng pháp này là là hS thụ động, việc truyền thụ kiến thức dễ mang tính áp đặi. D0 vậy, khi sử dụng phơIơng pháp này, cần chú ý các điểm sau: + Lời giảng của GV phải đủ 10, rõ, không vi phạm các qui luật lôgic. + Tốc độ vừa phải, có định hojớng ghi chép, the0 dõi của hS.
+ biết đừng đúng lúc với thời gian hợp lí. + Hội dung sài thuyết trình phải légic. + Toọi thế, tác ph0ng và cách diễn đạt của GV phải hấp dẫn, lôi cuốn hS. * Sử dụng phoJơng pháp đàm lh0ại the0 hojớng lích cực h0Oá h0ại động học lập của hS.
Phojong phap dam thOai 14 phojong phap trOng do GV dat ra mot hé thống câu hỏi, hS sẽ trả lời hay tra0 đổi với GV h0ặc tranh luận giữa các thành viên tr0ng lớp với nhau, qua đó hS sẽ củng có, ôn lập kiến thức cũ và liếp thu đojợc kiến thức mới. Tr0ng hệ thống câu hỏi, ng0ài các câu hỏi chính còn có những câu hỏi phụ đề gợi ý khi hS gặp khó khăn. TIgơjời †a thojờng chia ra hai dạng đàm †th0ại chính là: + Đàm th0ại lái hiện: các câu hỏi, vấn đề d0 GV đặt ra đòi hỏi hS nhớ, lái hiện lại kiến thức, kinh nghiệm đã có thi có thé giải quyết đơjợc. LOại này chủ yếu dòng đề ôn lập, củng cô kiến thức.
+ Đàm th0ai goi mo hay van dap fim toi: TrOng van dap tim toi GV luôn đóng vai trò chỉ đạ0, điều khiển h0ạt động của hS. hệ thống câu hỏi của 10 Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.vn/ GV giữ vai lrò chỉ đạO, dinh hojéng hOat dong mhan thức của hS. Trậi lự logic của câu hỏi góp phần hojớng dẫn hS từng sojớc phát hiện ra sản chất cua su vat. 11 Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.vn/ s Ilâng ca0 hiệu qua cua phojong phadp van dap tim toi GV cần đầu tq mang ca0 chất lơjợng của các câu hỏi.
Giảm bớt các câu hỏi có yêu cầu thấp về mặt nhận thức chỉ đòi hỏi lái hiện kiến thức. Tăng dần số câu hỏi có yêu cầu ca0 về mặt nhận thức các câu hỏi có sự thông hiểu và sáng †ạ0 lr0ng vận dụng kiến thức để tra lời câu hỏi, cũng nhơt đòi hỏi cả sự phân lích, hệ thống h0á, khái quát h0á kiến thức. *® Dạy học t†he0 nhóm TheO cach day nay, lop hoc dojgc chia thành nhiều nhóm nhỏ, mỗi nhóm từ 4 đến 6 hS. Tuỳ và0 mục đích sơi phạm và vấn đề học lập ma GV phân nhóm ch0 thích hợp.
IIhóm đơjợc duy trì ổn định h0Oặc thay đổi the0 lừng liết học, các nhóm đơjợc gia0 còng một nhiệm vụ h0ặc gia0 những nhiệm vụ khác nhau. Tr0ng mỗi nhóm có nhóm lroJởng, nhóm lrojớng chịu trách nhiệm phân chia công việc ch0 các nhóm viên thực hiện một phần công việc của nhóm. Tr0ng thực hiện công việc, các thành viên ir0ng nhóm làm việc lích cực và †ạ0 không khí thi đua với các nhóm khác. GV cần có biện pháp đề †ạ0 ra không khí thi đua này.
Kết quả làm việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp và0 kết quả chung của cả lớp. Mỗi nhóm sẽ trình sày kết quả của mình trojớc l0àn lớp và các nhóm có thê tra0 đổi, tranh luận với nhau về kết quả của nhóm khác cũng nhoi kết quả của nhóm mình. Tiến trình dạy học the0 nhóm (có thể là một phần Hết học, một liết học.) gồm những sojớc sau: boøjớc 1: GV làm việc chung với cả lớp + IIêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức. + Tổ chức các nhóm, gia0 nhiệm vụ cụ thề ch0 từng nhóm.
+ hojớng dẫn liền trình h0ạt động ch0 từng nhóm. bojớc 2: hS làm việc the0 nhóm 12 Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.vn/ + IIhóm trojong phan céng công việc ch0 từng thành viên. Từng cá nhân thực hiện nhiệm vụ đoøjợc phân công. 13 Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.vn/ + Tra0 đồi ý kiến thả0 luận †r0ng nhóm.
+ cử đại diện đề trình sày kết quả làm việc của nhóm. bơjớc 3: Thả0 luận, tông kết trơiớc 10àn lớp + các nhóm lần lơyợt sá0 cá0 kết quả. + các nhóm tra0 đổi, thả0 luận chung. + GV nhận xét, sổ sung, h0àn chỉnh và đơỊa ra kết luận cuối cùng.
chỉ ra những kiến thức hS cần lĩnh hội. Với phoJơng pháp dạy học hợp lác nhóm, ch0 phép các thành viên lr0ng nhóm chia sẻ kinh nghiệm và những hiểu siết ch0 nhau, cũng nhơi những vojớng mắc, những săn kh0ăn suy nghĩ của sản thân. IIhờ sự trad đồi, thả0 luận giữa các thành viên lr0ng nhóm và giữa các nhóm giúp ch0 hS dễ hiểu và dễ nhớ sài hơn. Tuy nhiên, việc tổ chức ch0 hS học lập the0 nhóm ngay lại lớp bi han chế bởi không gian chật hẹp của lớp học, sởi thời gian hạn định của liết học nên GV phải siết tổ chức hợp lí mới có kết quả.
Không nên lạm dụng các h0ạ† động nhóm và cần đề phòng xu hơjớng hình thức. cần lơiu ý, lr0ng h0ạt động nhóm, †ơi duy lích cực của hS phải đơjợc phát huy và ý nghĩa quan trọng của nó là rèn luyện năng lực hợp lác giữa các thành viên tr0ng lô chức la0 động. * Dạy học the0 lí thuyết kiến †ạ0 - cơ sở của lí thuyết kiến lạ0 + học †r0ng h0ại động. học là mội h0ại động đặc thù của cOn ngojoi, lr0ng đó ngojời học vừa là chủ thẻ, vừa là đối lojợng lác động.
bởi vậy, cách học lốt nhất là học lr0ng h0ạt động và thông qua hành động. D0 đó, thầy giá0 phải lố chức tình huống đề đoỊa hS và0 h0ạt động, qua đó hS kiến l0 đojợc kiến thức, phát triển trí tuệ và nhân 14 Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www. + hoc 1a su vojot qua kho khan vé nhận lhức. 15 Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.vn/ IIhững quan miệm sai lầm thojờng †a0 nên những trở lực ch0 hS †r0ng quá lrình nhận thức.
Vi thế, ngojời †a nói rằng dạy học là xây dựng cái mới trên nền cái cũ. + hoc trong su tojong tac. Thong qua su tojong lác giúp ch0 hS hiểu rõ và nắm vững hơn các kiến thức khOa học. DO đó, việc học của hŠ sẽ thuận lợi và hiệu quả hơn.
Thông qua thả0 luận, tranh luận kiến thức đến với hS sẽ ty nhiên hơn, không áp đặt va gojong ép. + hoc thong qua hOat dong giải quyết vấn đề. Thơiờng trơiớc những vấn đề đojợc hS chấp nhận, thì các em có hứng thú và nhu cầu tìm cách giải quyết. chính sự tò mò đã †a0 ch0 các em quyết lâm tìm lòi câu trả lời.
Đây là yếu lố lạ0 nên sự lích cực của h0ạ! động nhận thức ở hS. - Tiến trình dạy học the0 lí thuyết kiến ta0 Dạy học the0 lí thuyết kiến lạ0 gồm sa pha: + Pha chuyên gia0 nhiệm vụ: Tr0ng pha này fa cần làm ch0 hS ý thức đojợc nhiệm vụ học lập. + Pha hành động giải quyết vẫn đề: Dojới sự hơjớng dẫn và giúp đỡ của GV, hS tham gia h0ạt động đề xây dựng kiến thức ch0 sản than. + Pha lranh luận hợp thức h0á kiến thức và vận dụng kiến thức mới: các kiến thức mà hS đơa ra có khi chơia đầy đủ, choa thật chính xác và kh0a học.
Vì vậy, GV cần lố chức ch0 hS tranh luận, qua đó số sung, chỉnh lí và h0àn chỉnh kiến thức mà hS cần thu nhận. cuối còng, GV lô chức ch0 hS vận dụng kiến thức mới và0 những lình huống tojong hu. - h0ạl động của GV tr0ng dạy học †he0 lí thuyết kiến lạ0 16 Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.vn/ + Ta0 khong khi hoc tap. + Tạ0 điều kiện đề hS sộc lộ quan niệm riêng.
+ Tổ chức ch0 hS tranh luận về những quan niệm của mình. 17 Số hóa bởi trung tâm học liệu http://www.vn/ + Trong ti 1Ong mhimg trojong hop y kién tramh luan không ngã ngũ. + Tạ0 điều kiện và giúp hS nhận ra các quan niệm sai lầm của mình và lự giác khắc phục chúng. + Trình sày lính hiển nhiên của các quan niệm kh0a học.
+ Tổ chức ch0 hS vận dụng kiến thức thu nhận. các phoJơng pháp dạy học lích cực hình thành và phát triển từ lâu, luy nhiên d0 những yêu cầu đổi mới giá0 dục nhằm đà0 †ạ0 thế hệ lrẻ thành những c0n ngojời phát triển, năng động và sáng lạ0, nên các phơ|ơng pháp này ngày càng đojợc đặc siệt quan lâm hơn. TrÖng các phoJơng pháp dạy học lích cực, ngojời la đề ca0 vai trò h0ạt động của hS, nhơing không hề hạ thấp hay giảm nhẹ vai lrò của GV. Trái lại, ngojời GV càng co vai tro quan trong hơn và đojợc chuyền đổi từ vai trò là ngojời truyền đại kiến thức sang vai lrò là ngojời tô chức, điều khiển, hojớng dẫn h0ại động nhận thức của hS.
b) Tích đực sử dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề Dạy học giải quyết vấn đề là phojong pháp lr0ng đó GV đặt ra lrơiớc hS một vấn đề nhận thức, chuyên hS và0 tình huống có vấn đề, đi đến những kết luận cần thiết của nội dung học lập. PhoJơng pháp giải quyết vấn đề đojợc liến hành †he0 một trình tự gồm: Đặt vấn đề và chuyên hS và0 tình huống có vẫn đề, giải quyết vấn đề, kết luận. Dạy học giải quyết vấn đề không phải chỉ sử dụng với liết sài lập mới trên lớp mà còn đơjợc sử dụng đề củng có, ôn lập và học sài ở nhà của hS. Dạy học giải quyết vấn đề có thể thực hiện xen kẽ hay kết hợp với các PPDh khác.
IIg0ài ra dạy học giải quyết vấn đề cũng có thể chỉ sử dụng †r0ng một số nội dung của sài, không nhất thiết phải sử dụng 10àn bài.