Luận văn thạc sĩ về mâu thuẫn lợi ích vùng bờ huyện Tĩnh Gia, Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ phân tích mâu thuẫn lợi ích vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa, cung cấp cái nhìn sâu sắc về phát triển bền vững.

• Tác giả: Lương Văn Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Chu Hồi
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Phân tích mâu thuẫn lợi ích vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÙNG BỜ HUYỆN TĨNH GIA
• 1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.2. Đặc điểm địa hình
• 1.2.1. Tiểu vùng đồng bằng
• 1.2.2. Tiểu vùng ven biển
• 1.2.3. Tiểu vùng trung du và bán sơn địa
• 1.3. Đặc điểm khí tượng
• 1.3.1. Nhiệt độ
• 1.3.2. Lượng mưa
• 1.3.3. Nắng, bức xạ mặt trời và độ ẩm
• 1.3.4. Sương mù và tầm nhìn xa
• 1.3.5. Thiên tai
• 1.4. Đặc điểm thủy – hải văn
• 1.4.1. Thủy văn
• 1.4.2. Hải văn
• 1.5. Tiềm năng tài nguyên
• 1.6. Tài nguyên sinh vật
• 1.7. Tài nguyên phi sinh vật
• 1.8. Đặc điểm kinh tế
• 1.9. Các ngành kinh tế
• 1.10. Những hoạt động khai thác, sử dụng vùng bờ biển
• 1.11. Lao động và việc làm
• 1.12. Các tệ nạn xã hội
• 1.13. Quan niệm về mâu thuẫn lợi ích trong sử dụng đa ngành ở vùng bờ
• 1.13.1. Quan niệm về mâu thuẫn lợi ích
• 1.13.2. Các kiểu mâu thuẫn lợi ích
• 1.14. Tranh chấp và xung đột môi trường
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Cách tiếp cận
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mâu thuẫn lợi ích trong sử dụng vùng bờ huyện Tĩnh Gia
• 3.1.1. Mâu thuẫn lợi ích giữa khai thác thủy sản và các ngành khác
• 3.1.2. Mâu thuẫn lợi ích giữa nuôi trồng thủy sản với các ngành khác
• 3.1.3. Mâu thuẫn lợi ích giữa hoạt động sản xuất nông nghiệp với các ngành khác
• 3.1.4. Mâu thuẫn giữa hoạt động cảng biển với các ngành khác
• 3.1.5. Mâu thuẫn lợi ích giữa hoạt động giao thông vận tải và những nhóm ngành khác
• 3.1.6. Mâu thuẫn giữa du lịch với ngành khác
• 3.2. Dự báo mâu thuẫn lợi ích trong phát triển huyện Tĩnh Gia
• 3.2.1. Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2020
• 3.2.2. Dự báo mâu thuẫn trong quá trình phát triển
• 3.3. Một số giải pháp giảm thiểu mâu thuẫn, xung đột môi trường trong khai thác, sử dụng vùng bờ biển huyện Tĩnh Gia
• 3.3.1. Giải pháp trong khai thác thủy sản bền vững
• 3.3.2. Giải pháp nuôi trồng thủy sản bền vững
• 3.3.3. Giải pháp phát triển du lịch bền vững
• 3.3.4. Giải pháp bảo vệ môi trường cảng biển
• 3.3.5. Giải pháp phát triển nông nghiệp
• 3.3.6. Giải pháp phát triển giao thông trên địa bàn huyện
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về mâu thuẫn lợi ích vùng bờ Tĩnh Gia

Vùng bờ Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa, là một trong những khu vực có tiềm năng phát triển kinh tế lớn với nhiều nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng dẫn đến nhiều mâu thuẫn lợi ích giữa các ngành nghề khác nhau. Việc khai thác tài nguyên biển, nuôi trồng thủy sản, và phát triển du lịch đang tạo ra những xung đột không nhỏ trong việc sử dụng tài nguyên. Đặc biệt, các hoạt động này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn tác động đến đời sống của người dân địa phương.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế vùng bờ Tĩnh Gia

Tĩnh Gia có bờ biển dài 42 km và nhiều cửa lạch lớn, thuận lợi cho hoạt động đánh bắt hải sản. Đặc điểm địa hình và khí hậu cũng tạo điều kiện cho sự phát triển của các ngành kinh tế như du lịch biển và nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, sự phát triển này cần được quản lý một cách bền vững để tránh xung đột giữa các ngành.

1.2. Tình hình khai thác tài nguyên và môi trường

Việc khai thác tài nguyên thiên nhiên tại Tĩnh Gia đang diễn ra mạnh mẽ, nhưng đi kèm với đó là những vấn đề về ô nhiễm môi trường. Các hoạt động như đánh bắt hải sản và nuôi trồng thủy sản không chỉ làm giảm chất lượng nước mà còn gây ra xung đột giữa các ngành nghề. Cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

II. Vấn đề mâu thuẫn lợi ích trong phát triển kinh tế

Mâu thuẫn lợi ích trong phát triển kinh tế tại Tĩnh Gia chủ yếu xuất phát từ sự cạnh tranh giữa các ngành nghề khác nhau. Các ngành như nuôi trồng thủy sản, du lịch, và công nghiệp đang có những xung đột trong việc sử dụng tài nguyên. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững mà còn tác động đến đời sống của người dân địa phương.

2.1. Mâu thuẫn giữa nuôi trồng thủy sản và du lịch

Sự phát triển của nuôi trồng thủy sản đang gây ra những xung đột với ngành du lịch. Nhiều khu vực nuôi trồng thủy sản đã làm giảm vẻ đẹp tự nhiên của bờ biển, ảnh hưởng đến lượng khách du lịch. Cần có các giải pháp hợp lý để cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

2.2. Mâu thuẫn giữa công nghiệp và bảo vệ môi trường

Các hoạt động công nghiệp tại Tĩnh Gia, đặc biệt là trong khu kinh tế Nghi Sơn, đang gây ra ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Việc phát triển công nghiệp cần phải đi đôi với các biện pháp bảo vệ môi trường để tránh xung đột lợi ích giữa các ngành.

III. Phương pháp giải quyết mâu thuẫn lợi ích

Để giải quyết các mâu thuẫn lợi ích trong vùng bờ Tĩnh Gia, cần áp dụng các phương pháp quản lý tổng hợp. Việc này bao gồm việc xây dựng các chính sách hợp lý và đồng bộ giữa các ngành nghề, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững và bảo vệ môi trường.

3.1. Giải pháp quản lý tổng hợp tài nguyên

Cần có một cơ chế quản lý tổng hợp tài nguyên vùng bờ, trong đó các bên liên quan được tham gia vào quá trình ra quyết định. Điều này sẽ giúp giảm thiểu mâu thuẫn và xung đột giữa các ngành nghề.

3.2. Phát triển bền vững trong nuôi trồng thủy sản

Áp dụng các phương pháp nuôi trồng thủy sản bền vững sẽ giúp bảo vệ môi trường và tài nguyên. Cần có các quy định rõ ràng về việc sử dụng tài nguyên nước và bảo vệ hệ sinh thái biển.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về mâu thuẫn lợi ích tại Tĩnh Gia đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp quản lý hiệu quả có thể giúp giảm thiểu xung đột giữa các ngành nghề. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế có thể đồng hành cùng nhau.

4.1. Kết quả từ các mô hình phát triển bền vững

Các mô hình phát triển bền vững đã được áp dụng tại một số khu vực ven biển Tĩnh Gia, cho thấy hiệu quả trong việc bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống người dân. Cần nhân rộng các mô hình này để đạt được kết quả tốt hơn.

4.2. Ảnh hưởng đến cộng đồng địa phương

Việc áp dụng các giải pháp quản lý hiệu quả không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân địa phương. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế tại Tĩnh Gia.

V. Kết luận và hướng đi tương lai

Mâu thuẫn lợi ích tại vùng bờ Tĩnh Gia là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm và giải quyết đồng bộ từ các cơ quan chức năng. Việc phát triển bền vững là mục tiêu hàng đầu để đảm bảo sự hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

5.1. Tầm quan trọng của quản lý bền vững

Quản lý bền vững tài nguyên thiên nhiên là chìa khóa để giải quyết mâu thuẫn lợi ích. Cần có các chính sách rõ ràng và đồng bộ để đảm bảo sự phát triển bền vững tại Tĩnh Gia.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các giải pháp mới nhằm giảm thiểu mâu thuẫn lợi ích và bảo vệ môi trường. Sự hợp tác giữa các ngành nghề và cộng đồng địa phương là rất quan trọng để đạt được mục tiêu này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa, với chiều dài bờ biển 42 km và vùng lãnh hải rộng khoảng 17.000 km², là khu vực có tiềm năng tài nguyên thiên nhiên đa dạng và phát triển kinh tế đa ngành. Theo số liệu từ giai đoạn 2000-2011, huyện có hơn 10.000 người tham gia khai thác thủy sản với tổng công suất tàu thuyền đạt khoảng 80.000 CV, diện tích nuôi trồng thủy sản đạt gần 900 ha với sản lượng khoảng 1.000 tấn/năm, cùng nhiều hoạt động công nghiệp, nông nghiệp, du lịch và cảng biển phát triển. Tuy nhiên, sự phát triển đa ngành này đã dẫn đến nhiều mâu thuẫn lợi ích và xung đột môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của vùng bờ.

Mục tiêu nghiên cứu là phân tích các mâu thuẫn lợi ích trong khai thác và sử dụng tài nguyên vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tập trung vào các xung đột môi trường giữa các ngành nghề như khai thác thủy sản, nuôi trồng thủy sản, nông nghiệp, công nghiệp, du lịch và giao thông vận tải. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ khu vực huyện Tĩnh Gia, đặc biệt là các xã ven biển và vùng biển ven bờ cách bờ 6 hải lý. Nghiên cứu nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý tổng hợp vùng bờ, góp phần thực hiện hiệu quả Chương trình 158 của Chính phủ về quản lý tổng hợp dải ven biển vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải Trung Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu sau:

• Lý thuyết mâu thuẫn lợi ích trong sử dụng tài nguyên đa ngành vùng bờ: Mâu thuẫn lợi ích được hiểu là sự tranh chấp giữa các ngành trong khai thác, sử dụng tài nguyên và môi trường, bao gồm mâu thuẫn nội ngành, giữa các ngành, giữa cá nhân và cộng đồng, và giữa các cấp quản lý. Mâu thuẫn có thể biểu hiện dưới dạng tranh chấp không gian, tài nguyên, đầu tư và môi trường.

• Mô hình quản lý tổng hợp vùng bờ (Integrated Coastal Zone Management - ICZM): Tiếp cận tổng hợp, liên ngành, liên khu vực nhằm hài hòa lợi ích các bên liên quan, bảo vệ hệ sinh thái vùng bờ và phát triển bền vững.

• Khái niệm phát triển bền vững (Sustainable Development): Sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường trong giới hạn chịu đựng của hệ sinh thái, giảm thiểu mâu thuẫn và xung đột môi trường.

• Tiếp cận dựa vào hệ sinh thái (Ecosystem-based approach): Quản lý tài nguyên và hoạt động phát triển dựa trên sự hiểu biết về các hệ sinh thái vùng bờ, nhằm duy trì chức năng và khả năng phục hồi của chúng.

Các khái niệm chính bao gồm: mâu thuẫn lợi ích, xung đột môi trường, quản lý tổng hợp vùng bờ, phát triển bền vững, hệ sinh thái vùng bờ.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Tổng hợp các tài liệu nghiên cứu trước đây về đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội của huyện Tĩnh Gia; số liệu thống kê từ các cơ quan chức năng; khảo sát thực địa tại các khu vực trọng điểm như cảng cá Lạch Bạng, cảng Nghi Sơn, các khu nuôi trồng thủy sản; phỏng vấn chuyên gia và cộng đồng địa phương.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng ma trận quan hệ giữa các hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên để nhận diện mức độ tương thích, tương thích có điều kiện và không tương thích giữa các ngành. Phân tích định lượng tải lượng chất thải ô nhiễm từ các hoạt động khai thác thủy sản, nuôi trồng thủy sản và nông nghiệp. Đánh giá nhanh môi trường có sự tham vấn cộng đồng nhằm thu thập thông tin về hiện trạng và mâu thuẫn.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát thực địa tại các xã ven biển trọng điểm, lựa chọn các điểm đại diện cho các ngành nghề chính. Phỏng vấn chuyên gia và người dân địa phương nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của dữ liệu.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2012, bao gồm thu thập tài liệu, khảo sát thực địa, phân tích dữ liệu và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mâu thuẫn lợi ích giữa khai thác thủy sản và các ngành khác: Tổng số người tham gia khai thác thủy sản là 10.050 người với tổng công suất tàu 80.000 CV. Hoạt động này phát sinh lượng khí thải CO2 khoảng 4.329 tấn/năm, cùng các chất ô nhiễm khác như CO, NOx, muội than. Ngoài ra, lượng chất thải hữu cơ và rác thải sinh hoạt từ ngư dân ước tính khoảng 900 tấn/năm. Việc sử dụng ngư cụ hủy diệt, xả thải dầu nhớt và rác thải nilon xuống biển gây ô nhiễm môi trường nước và làm suy giảm nguồn lợi thủy sản ven bờ, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến ngành du lịch.

2. Mâu thuẫn lợi ích giữa nuôi trồng thủy sản và các ngành khác: Diện tích nuôi trồng thủy sản đạt 892 ha với sản lượng khoảng 1.000 tấn/năm. Tuy nhiên, diện tích rừng ngập mặn giảm 80% trong 10 năm qua do chuyển đổi sang nuôi tôm, làm suy giảm hệ sinh thái và nguồn lợi thủy sản. Lượng chất thải hữu cơ, hóa chất và thức ăn thừa từ nuôi trồng gây ô nhiễm nguồn nước, làm tăng mặn hóa và ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Mâu thuẫn nội bộ nghề nuôi trồng thể hiện qua việc dịch bệnh lan rộng do xử lý nước thải chưa hiệu quả. Mâu thuẫn với ngành du lịch do ô nhiễm môi trường nước và cảnh quan, giảm sức hút du lịch biển.

3. Mâu thuẫn lợi ích trong sản xuất nông nghiệp: Lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật sử dụng hàng năm lần lượt là 3.087,9 tấn và 73,58 tấn, trong đó có khoảng 2/3 lượng phân bón không được cây trồng hấp thụ, gây lãng phí và ô nhiễm môi trường đất, nước. Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật làm suy giảm đa dạng sinh học, tạo vùng “sa mạc sinh học” và phát sinh dịch hại mới. Các chất dinh dưỡng rửa trôi gây phì dưỡng sông, biển ven bờ, ảnh hưởng đến các ngành khác.

4. Mâu thuẫn giữa các ngành công nghiệp, cảng biển và giao thông vận tải với các ngành khác: Sự phát triển công nghiệp nặng tại khu kinh tế Nghi Sơn và hoạt động cảng biển tạo áp lực lớn lên đất đai, môi trường và các ngành nông nghiệp, thủy sản. Ma trận quan hệ cho thấy nhiều hoạt động không tương thích, đặc biệt giữa công nghiệp với nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và du lịch.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các mâu thuẫn là do sự phát triển nhanh, thiếu quy hoạch tổng thể và quản lý đồng bộ các ngành nghề tại vùng bờ huyện Tĩnh Gia. Việc khai thác thủy sản ven bờ không kiểm soát dẫn đến suy thoái nguồn lợi, trong khi nuôi trồng thủy sản phát triển ồ ạt làm phá hủy rừng ngập mặn và gây ô nhiễm môi trường nước. Sản xuất nông nghiệp sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật không hợp lý làm suy giảm chất lượng đất và nước, ảnh hưởng đến các ngành khác. Các hoạt động công nghiệp và cảng biển chưa có cơ chế điều phối hiệu quả với các ngành khác, gây áp lực lên tài nguyên và môi trường.

So sánh với các nghiên cứu trong khu vực Bắc Trung Bộ, các mâu thuẫn tại Tĩnh Gia có tính điển hình và mức độ nghiêm trọng tương đương, đặc biệt là mâu thuẫn giữa phát triển công nghiệp nặng và bảo vệ môi trường vùng bờ. Việc trình bày dữ liệu qua biểu đồ ma trận tương tác và bảng thống kê tải lượng chất thải giúp minh họa rõ ràng các mối quan hệ và mức độ ảnh hưởng giữa các ngành.

Ý nghĩa của nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách quản lý tổng hợp vùng bờ, giảm thiểu mâu thuẫn và xung đột môi trường, hướng tới phát triển bền vững huyện Tĩnh Gia.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và thực hiện quy hoạch tổng thể vùng bờ huyện Tĩnh Gia: Định hướng phát triển các ngành nghề phù hợp, phân vùng chức năng rõ ràng, hạn chế phát triển ồ ạt các hoạt động gây ô nhiễm. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: UBND huyện phối hợp Sở Tài nguyên và Môi trường.

2. Tăng cường quản lý và kiểm soát khai thác thủy sản ven bờ: Áp dụng các quy định về kích thước mắt lưới, vùng cấm khai thác, khuyến khích chuyển đổi nghề cho ngư dân. Mục tiêu giảm 30% số lượng tàu công suất nhỏ trong 3 năm. Chủ thể: Ban quản lý nghề cá, chính quyền địa phương.

3. Phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững: Áp dụng kỹ thuật nuôi sạch, xử lý nước thải hiệu quả, bảo vệ và phục hồi rừng ngập mặn. Giảm diện tích nuôi trồng không hợp lý 20% trong 5 năm. Chủ thể: Phòng Nông nghiệp, các hộ nuôi trồng, tổ chức hỗ trợ kỹ thuật.

4. Quản lý sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật trong nông nghiệp: Tuyên truyền, đào tạo kỹ thuật sử dụng hợp lý, áp dụng các biện pháp canh tác hữu cơ, giảm 30% lượng phân bón hóa học trong 3 năm. Chủ thể: Sở Nông nghiệp, UBND xã, nông dân.

5. Tăng cường phối hợp liên ngành trong quản lý vùng bờ: Thiết lập cơ chế điều phối giữa các ngành công nghiệp, cảng biển, nông nghiệp, thủy sản và du lịch để giảm xung đột. Thành lập Ban quản lý vùng bờ huyện trong 1 năm. Chủ thể: UBND tỉnh, các sở ngành liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch và quản lý tổng hợp vùng bờ hiệu quả, giảm thiểu mâu thuẫn và xung đột môi trường.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực khoa học môi trường và phát triển bền vững: Tham khảo phương pháp tiếp cận hệ thống, ma trận tương tác và phân tích mâu thuẫn lợi ích trong vùng bờ biển.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong các ngành công nghiệp, thủy sản, du lịch: Hiểu rõ các mâu thuẫn lợi ích và tác động môi trường để điều chỉnh hoạt động sản xuất kinh doanh phù hợp với phát triển bền vững.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội tại vùng ven biển: Nâng cao nhận thức về các mâu thuẫn lợi ích, tham gia vào quá trình quản lý và bảo vệ môi trường vùng bờ, góp phần xây dựng cộng đồng phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Mâu thuẫn lợi ích vùng bờ là gì?
   Mâu thuẫn lợi ích vùng bờ là sự tranh chấp giữa các ngành, nhóm xã hội trong khai thác và sử dụng tài nguyên vùng bờ, bao gồm cả mâu thuẫn về kinh tế và môi trường. Ví dụ, nuôi trồng thủy sản mở rộng làm giảm diện tích đất nông nghiệp và gây ô nhiễm nước.

2. Tại sao mâu thuẫn lợi ích lại nghiêm trọng ở huyện Tĩnh Gia?
   Do phát triển đa ngành nhanh, thiếu quy hoạch tổng thể và quản lý đồng bộ, các hoạt động như khai thác thủy sản, nuôi trồng thủy sản, công nghiệp và du lịch chồng chéo, gây áp lực lớn lên tài nguyên và môi trường.

3. Phương pháp nào được sử dụng để phân tích mâu thuẫn lợi ích?
   Nghiên cứu sử dụng ma trận quan hệ giữa các hoạt động khai thác tài nguyên để đánh giá mức độ tương thích, cùng với phân tích tải lượng chất thải ô nhiễm và khảo sát thực địa, phỏng vấn chuyên gia và cộng đồng.

4. Giải pháp nào hiệu quả để giảm mâu thuẫn lợi ích?
   Xây dựng quy hoạch tổng thể vùng bờ, tăng cường quản lý khai thác thủy sản, phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững, quản lý sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, và thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành.

5. Ai nên sử dụng kết quả nghiên cứu này?
   Cơ quan quản lý nhà nước, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp các ngành liên quan và cộng đồng dân cư vùng ven biển đều có thể sử dụng kết quả để nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển bền vững vùng bờ.

Kết luận

• Vùng bờ huyện Tĩnh Gia có tiềm năng phát triển đa ngành nhưng đang đối mặt với nhiều mâu thuẫn lợi ích và xung đột môi trường nghiêm trọng.
• Mâu thuẫn chủ yếu phát sinh giữa khai thác thủy sản, nuôi trồng thủy sản, nông nghiệp, công nghiệp và du lịch do thiếu quy hoạch và quản lý đồng bộ.
• Lượng chất thải ô nhiễm từ các hoạt động kinh tế gây áp lực lớn lên môi trường nước, đất và hệ sinh thái vùng bờ.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp quản lý tổng hợp, phát triển bền vững và phối hợp liên ngành nhằm giảm thiểu mâu thuẫn và bảo vệ môi trường.
• Các bước tiếp theo cần tập trung xây dựng quy hoạch tổng thể, tăng cường kiểm soát khai thác và phát triển nuôi trồng bền vững, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng và năng lực quản lý nhà nước.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ và phát triển bền vững vùng bờ huyện Tĩnh Gia – tương lai của cộng đồng và môi trường đang chờ đón bạn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Trên thế giới, mâu thuẫn lợi ích trong việc khai thác, sử dụng tài nguyên thiên nhiên và môi trường ở vùng bờ biển (coastal area) đã và đang diễn ra với quy mô ngày càng rộng và tính chất ngày một nghiêm trọng. Khái niệm mâu thuẫn lợi ích với cách hiểu là mâu thuẫn trong việc khai thác, sử dụng tài nguyên và môi trường ở vùng bờ biển giữa các nhóm xã hội trong quá trình phát triển đã được rất nhiều các nhà khoa học trên thế giới nghiên cứu. Ở vùng bờ biển Việt Nam, sự phát triển kinh tế đa ngành, đa nghề cũng dẫn tới các mâu thuẫn lợi ích, chủ yếu về mặt môi trường trong nội tại mỗi ngành, nghề cũng như giữa các ngành, nghề với nhau trong việc khai thác và sử dụng vùng bờ biển. Trong khi cơ chế quản lý vùng bờ biển của nước ta hiện nay còn mang tính đơn ngành, chính sách quản lý thiếu đồng bộ, chưa hợp lý; còn chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ; chưa có cơ chế điều phối rõ ràng giữa các bên liên quan nhằm quản lý việc khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên ở vùng này một cách bền vững.

Trong tương lai, cùng với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội thì những mâu thuẫn lợi ích và xung đột môi trường chắc chắn sẽ trở nên gay gắt hơn. Chính vì vậy, Chính phủ đã có quyết định số 158/2007/QĐ-TTg ngày 09 tháng 10 năm 2007 về việc phê duyệt chương trình quản lý tổng hợp dải ven biển vùng bắc trung bộ và duyên hải trung bộ đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 (gọi tắt là Chương trình 158). Mục tiêu chung của Chương trình 158 là tăng cường năng lực quản lý, bảo vệ, sử dụng và khai thác tài nguyên, môi trường, phục vụ phát triển bền vững 14 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải Trung Bộ thông qua áp dụng phương thức quản lý tổng hợp vùng bờ biển. Phạm vi vùng bờ biển quản lý gồm các quận, huyện, thị xã ven biển của các tỉnh, phần biển là vùng biển ven bờ cách đường bờ biển 6 hải lý trở vào của các tỉnh.

Thanh Hoá có 102 km đường bờ biển và một vùng lãnh hải rộng 17.000 km2, với những bãi cá, bãi tôm có trữ lượng lớn. Dọc bờ biển có 5 cửa lạch lớn, thuận lợi cho tàu thuyền đánh cá ra vào. Tỉnh cũng được xác định là trọng điểm của Chương trình 158 mà một trong những mục tiêu cụ thể của kế hoạch quản lý tổng Lương Văn Hải – K18 Cao học Môi trường 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Phân tích mâu thuẫn lợi ích vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa hợp vùng bờ của tỉnh là giảm thiểu mâu thuẫn lợi ích, bao gồm các xung đột môi trường nảy sinh trong quá trình khai thác, sử dụng vùng này. Tĩnh Gia là một trong 06 huyện, thị xã ven biển của tỉnh Thanh hóa và nằm ở phía nam tỉnh, có bờ biển dài 42 km với 3 cửa lạch và là một trong các huyện phát triển kinh tế bậc nhất ở tỉnh Thanh Hóa.

Đặc biệt vùng ven biển của huyện có khu kinh tế Nghi Sơn được thành lập tại quyết định số 1364/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, là khu kinh tế tổng hợp, đa ngành, đa lĩnh vực với trọng tâm là công nghiệp nặng và công nghiệp cơ bản như: công nghiệp lọc - hóa dầu, công nghiệp luyện cán thép cao cấp, cơ khí chế tạo, sản xuất và lắp ráp ôtô, sửa chữa và đóng mới tàu biển, công nghiệp điện, công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng, sản xuất hàng tiêu dùng, chế biến và xuất khẩu. Ngoài ra, Tĩnh Gia còn là huyện phát triển về du lịch và đánh bắt, nuôi trồng thủy sản,… Các hoạt động trên, bên cạnh những lợi ích kinh tế trước mắt và lâu dài, đang làm nảy sinh các mâu thuẫn lợi ích, thậm chí các xung đột môi trường trong từng ngành và giữa các ngành, lĩnh vực nói trên. Do đó, tác giả đã chọn đề tài: "Phân tích mâu thuẫn lợi ích vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa" để làm luận văn thạc sỹ chuyên ngành Quản lý Môi trường. Trong quá trình thực hiện đề tài luận văn, bên cạnh phân tích các mâu thuẫn lợi ích trong sử dụng vùng bờ biển của huyện nói chung, tác giả đặt trọng tâm phân tích các mâu thuẫn về môi trường, đặc biệt các xung đột môi trường trong hoạt động của các ngành nghề trên địa bàn huyện.

Hy vọng kết quả nhỏ bé của đề tài luận văn sẽ góp phần vào việc triển khai thực hiện Chương trình 158 trên địa bàn vùng bờ biển tỉnh Thanh Hóa, thông qua đó tăng cường kiến thức và phương pháp làm việc của tác giả. Lương Văn Hải – K18 Cao học Môi trường 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Phân tích mâu thuẫn lợi ích vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VÙNG BỜ HUYỆN TĨNH GIA 1. Điều kiện tự nhiên Tĩnh Gia là một huyện đồng bằng ven biển thuộc tỉnh Thanh Hóa, trung tâm huyện cách thành phố Thanh Hóa 45km về phía Nam theo quốc lộ 1A. Phía Bắc giáp huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa, phía Nam giáp huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, phía Đông giáp vịnh Bắc Bộ, phía Tây giáp với huyện Nông Cống, huyện Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa.

Tọa độ của huyện Tĩnh Gia kéo dài từ 19017’16’’ đến 19037’2’’ vĩ độ Bắc, từ 105037’43’’ đến 105049’45’’ kinh độ Đông. Huyện Tĩnh Gia trên bản đồ hành chính Thanh Hóa [14]. Lương Văn Hải – K18 Cao học Môi trường 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Phân tích mâu thuẫn lợi ích vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa 1. Đặc điểm địa hình Địa hình toàn huyện có hướng nghiêng dần từ đông bắc xuống đông nam và được chia làm 3 tiểu vùng: 1.1 Tiểu vùng đồng bằng Bao gồm các xã phía tây và tây bắc, có địa hình khá bằng phẳng và nhiều sông rạch chảy qua, thích hợp cho việc trồng lúa, cây lương thực thực phẩm, cây công nghiệp và cây ăn quả, chăn nuôi gia súc và gia cầm.

Trong khu vực này, một số xã giáp với vùng bán sơn địa có khả năng phát triển trồng cây công nghiệp ngắn ngày như Triệu Dương, Ngọc Lĩnh… 1.2 Tiểu vùng ven biển Bao gồm các xã phía đông đường quốc lộ 1A như Hải Châu, Hải An, Tân Dân, Hải Ninh, Hải Lĩnh, Hải Hòa, Hải Thanh, Hải Bình, Nghi Sơn…Trong đó có một số xã có lạch suối chạy qua, tạo một kiểu dáng khác hẳn so với 02 tiểu vùng địa hình đồng bằng và bán sơn địa. Địa hình ở đây thấp và có xu hướng nghiêng ra biển, có điều kiện phát triển kinh tế biển. Dọc ven biển, địa hình có dạng lượn sóng bao gồm những dải cồn cát cao và những dải đất trũng có dạng lòng máng dốc dần theo hướng bắc – nam xen kẽ nhau. Phía trong là dải đồng bằng hẹp chạy dọc theo biển và dọc theo các con sông có độ cao từ 2 đến 20m tương đối bằng phẳng, có điều kiện phát triển kinh tế nông nghiệp và là nơi có điều kiện để phát triển du lịch, dịch vụ.3 Tiểu vùng trung du và bán sơn địa Bao gồm các xã phía tây và tây nam của huyện có địa hình cao, bao trùm bởi một dãy núi chạy dài tạo nên dạng địa hình bán sơn địa rõ nét.

Vùng núi và bán sơn địa trải rộng trên địa phận của 13 xã, trong đó, 6 xã địa hình núi non hiểm trở là Tùng Lâm, Phú Lâm, Phú Sơn, Định Hải, Tân Trường, Trường Lâm, cộng thêm 7 xã có địa hình bán sơn địa là Hải Nhân, Nguyên Bình, Các Sơn, Anh Sơn, Hùng Sơn, Mai Lâm, Trúc Lâm. Trên vùng địa hình núi non bán sơn địa đó, huyện Tĩnh Gia có thể sử dụng phát triển lâm nghiệp, chăn nuôi gia súc, khai thác tài nguyên khoáng sản, đất đá. Lương Văn Hải – K18 Cao học Môi trường 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Phân tích mâu thuẫn lợi ích vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa Vùng núi, các đỉnh núi có độ cao từ 100 – 250m là vùng đầu nguồn nước, có điều kiện thuận lợi để phát triển thủy lợi, lâm nghiệp. Đặc điểm khí tượng Theo tài liệu của Trạm Dự báo và Phục vụ khí tượng thủy văn Thanh Hóa, Tĩnh Gia nằm trong tiểu vùng khí hậu ven biển có khí hậu nhiệt đới, gió mùa và chịu ảnh hưởng tương tác khí hậu vịnh Bắc Bộ và khí hậu khu vực Bắc Trung Bộ.1 Nhiệt độ Tổng nhiệt độ trong năm từ 8.6000C, biên độ nhiệt độ ngày từ 5,5-60C.

Nhiệt độ trung bình tháng 1: 16,5-170C. Nhiệt độ thấp nhất tuyệt đối chưa dưới 50C. Nhiệt độ trung bình tháng 7: từ 29-29,50C, nhiệt độ cao nhất tuyệt đối chưa quá 410C. Nhiệt độ trung bình của các năm 2000 - 2009 Nhiệt độ TB 25 24 23 22 21 20 19 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Năm Hình 1.2 Biểu diễn nhiệt độ trung bình của các năm 2000 – 2009 [17].2 Lượng mưa Lượng mưa trung bình năm 1.800 mm (thuộc khu vực có lượng mưa trung bình trong vùng), lượng mưa tập trung vào các tháng 6, 7, 8, 9, 10, chiếm đến 80% lượng mưa cả năm.

Tháng 9 có lượng mưa lớn nhất, lượng mưa ít nhất vào các tháng 12 và tháng 1 hàng năm. Lương Văn Hải – K18 Cao học Môi trường 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Phân tích mâu thuẫn lợi ích vùng bờ huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa Lượng mưa Tổng hợp lượng mưa hàng năm giai đoạn 2000 - 2009 (mm) 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 Năm 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Hình 1.3: Lượng mưa trên địa bàn huyện Tĩnh Gia từ năm 2000 -2009 [17].3 Nắng, bức xạ mặt trời và độ ẩm. Tổng số giờ nắng trung bình cả năm 1.730 giờ, số giờ nắng cao nhất trong năm là 2. Các tháng 5, 6, 7, có số giờ nắng nhiều nhất, đạt trên 200 giờ/tháng.

Tổng lượng bức xạ trung bình ngày đạt mức 280-320 cal/cm2/ngày. Độ ẩm không khí trung bình 80%, cao nhất lên tới 86% và thấp nhất xuống 76%. Tĩnh Gia là huyện ven biển cửa ngõ đón gió bão, gió mùa đông bắc và các luồng gió từ biển Đông tràn vào. Tốc độ gió ở đây khá mạnh, trung bình năm đạt từ 1,8 – 2,2 m/s.

Tốc độ gió mạnh nhất đo được trong bão lên tới trên 40 m/s và trong gió mùa đông bắc là 25 m/s. Các luồng gió từ phía tây tràn đến, nhưng ảnh hưởng ở mức độ yếu hơn. Hướng gió thịnh hành tháng 1 là gió đông bắc, hướng gió thịnh hành tháng 7 là gió đông nam.