Phân Tích Lỗi Sai 30 Cặp Từ Gần Nghĩa Trong Tiếng Hán Hiện Đại Của Học Sinh THPT Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích lỗi sai 30 cặp từ gần nghĩa trong tiếng Hán hiện đại của học sinh THPT Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về ngôn ngữ.

• Tác giả: Vũ Thị Hồng Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Kim Loan
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Ngoại ngữ
• Chuyên ngành: Hán ngữ
• Đề tài: Phân Tích Lỗi Sai 30 Cặp Từ Gần Nghĩa Trong Tiếng Hán Hiện Đại Của Học Sinh THPT Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: 现代汉语近义词及其相关理论
• 1.1. 现代汉语近义词的相关理论基础
• 1.2. 现代汉语近义词的分类
• 1.3. 现代汉语近义词的特点
• 1.4. 现代汉语近义词辨析
• 2. CHƯƠNG 2: 越南高中生现代汉语 30 组近义词的偏误分析
• 2.1. 越南高中生现代汉语 30 组近义词习得情况考察
• 2.2. 越南高中生现代汉语 30 组近义词偏误的考察结果及分析
• 3. CHƯƠNG 3: 越南高中生现代汉语 30 组近义词的偏误成因及教学对策
• 3.1. 越南高中生现代汉语 30 组近义词的偏误成因
• 3.2. 越南高中生 30 组现代汉语近义词的教学策略
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Lỗi Sai Cặp Từ Gần Nghĩa Trong Tiếng Hán

Phân tích lỗi sai cặp từ gần nghĩa trong tiếng Hán của học sinh Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu ngôn ngữ học. Việc hiểu rõ các cặp từ gần nghĩa giúp học sinh tránh được những sai lầm trong việc sử dụng từ ngữ, từ đó nâng cao khả năng giao tiếp và viết văn. Nghiên cứu này không chỉ giúp giáo viên cải thiện phương pháp giảng dạy mà còn hỗ trợ học sinh trong việc học tiếng Hán hiệu quả hơn.

1.1. Định Nghĩa Cặp Từ Gần Nghĩa Trong Tiếng Hán

Cặp từ gần nghĩa là những từ có nghĩa tương tự nhau nhưng không hoàn toàn giống nhau. Việc phân tích các cặp từ này giúp học sinh nhận diện được sự khác biệt trong ngữ nghĩa và cách sử dụng, từ đó tránh được những lỗi sai phổ biến.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Phân Tích Lỗi Sai

Phân tích lỗi sai cặp từ gần nghĩa không chỉ giúp học sinh cải thiện kỹ năng ngôn ngữ mà còn giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp giảng dạy. Điều này tạo ra một môi trường học tập hiệu quả hơn cho học sinh.

II. Những Thách Thức Trong Việc Sử Dụng Cặp Từ Gần Nghĩa Của Học Sinh Việt Nam

Học sinh Việt Nam thường gặp khó khăn trong việc phân biệt và sử dụng các cặp từ gần nghĩa trong tiếng Hán. Những thách thức này có thể đến từ sự khác biệt ngữ nghĩa, ngữ pháp và văn hóa giữa hai ngôn ngữ. Việc nhận diện và hiểu rõ những thách thức này là rất cần thiết để cải thiện khả năng sử dụng tiếng Hán của học sinh.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Nhận Diện Nghĩa Khác Nhau

Nhiều học sinh không thể nhận diện được sự khác biệt giữa các cặp từ gần nghĩa, dẫn đến việc sử dụng sai từ trong ngữ cảnh. Điều này gây khó khăn trong việc giao tiếp và viết văn.

2.2. Ảnh Hưởng Của Ngôn Ngữ Mẹ Đẻ

Ngôn ngữ mẹ đẻ có thể ảnh hưởng đến cách học sinh hiểu và sử dụng tiếng Hán. Sự chuyển giao ngữ nghĩa từ tiếng Việt sang tiếng Hán có thể dẫn đến những hiểu lầm và sai sót trong việc sử dụng từ.

III. Phương Pháp Phân Tích Lỗi Sai Cặp Từ Gần Nghĩa Hiệu Quả

Để phân tích lỗi sai cặp từ gần nghĩa một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như khảo sát, phân tích ngữ liệu và so sánh. Những phương pháp này giúp xác định rõ nguyên nhân gây ra lỗi sai và đưa ra giải pháp khắc phục.

3.1. Khảo Sát Thực Trạng Sử Dụng Cặp Từ

Khảo sát thực trạng sử dụng cặp từ gần nghĩa trong các bài viết của học sinh giúp xác định các lỗi sai phổ biến. Qua đó, giáo viên có thể điều chỉnh phương pháp giảng dạy cho phù hợp.

3.2. Phân Tích Ngữ Liệu Từ Các Bài Viết

Phân tích ngữ liệu từ các bài viết của học sinh giúp nhận diện các lỗi sai cụ thể và tìm ra nguyên nhân. Điều này cũng giúp giáo viên có cái nhìn tổng quan về khả năng sử dụng từ của học sinh.

IV. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Giảng Dạy Tiếng Hán

Kết quả từ việc phân tích lỗi sai cặp từ gần nghĩa có thể được ứng dụng vào giảng dạy tiếng Hán. Việc này không chỉ giúp cải thiện chất lượng giảng dạy mà còn nâng cao hiệu quả học tập của học sinh.

4.1. Đề Xuất Phương Pháp Giảng Dạy Mới

Dựa trên kết quả nghiên cứu, giáo viên có thể đề xuất các phương pháp giảng dạy mới, giúp học sinh dễ dàng nhận diện và sử dụng đúng các cặp từ gần nghĩa.

4.2. Tạo Ra Tài Liệu Học Tập Hữu Ích

Tạo ra các tài liệu học tập hữu ích, bao gồm bảng so sánh các cặp từ gần nghĩa, giúp học sinh dễ dàng tra cứu và học tập.

V. Kết Luận Về Phân Tích Lỗi Sai Cặp Từ Gần Nghĩa

Phân tích lỗi sai cặp từ gần nghĩa trong tiếng Hán của học sinh Việt Nam là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng. Việc hiểu rõ các lỗi sai và nguyên nhân của chúng sẽ giúp cải thiện chất lượng giảng dạy và học tập. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho việc dạy và học tiếng Hán.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu về lỗi sai cặp từ gần nghĩa sẽ tiếp tục được mở rộng, nhằm tìm ra những giải pháp hiệu quả hơn cho việc dạy và học tiếng Hán.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Mới

Đề xuất các hướng nghiên cứu mới liên quan đến việc sử dụng từ ngữ trong tiếng Hán, nhằm nâng cao khả năng giao tiếp của học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu về hiện tượng cận nghĩa trong hệ thống từ vựng tiếng Hán hiện đại luôn là một trong những trọng tâm then chốt nhưng cũng phức tạp nhất đối với người học ngoại ngữ tại Việt Nam. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lí luận và Phương pháp dạy học tiếng Trung Quốc (mã số: 8140234.01) do tác giả Vũ Thị Hồng Hạnh thực hiện dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Trần Thị Kim Loan tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2018 đã tập trung giải quyết triệt để rào cản thụ đắc từ vựng này. Luận văn tiến hành khảo sát thực nghiệm trên mẫu nghiên cứu gồm 60 học sinh thuộc khối 11 và khối 12 tại Trường Trung học Phổ thông Chuyên Thái Nguyên nhằm đo lường mức độ sai lệch khi sử dụng 30 cặp từ gần nghĩa cốt lõi xuất hiện xuyên suốt chương trình sách giáo khoa tiếng Trung cấp trung học phổ thông.

Kết quả đo lường định lượng ban đầu chỉ ra rằng 100% học sinh được khảo sát đều nhận định từ gần nghĩa là điểm ngữ pháp từ vựng khó đến rất khó, trong đó có 66,7% học sinh đánh giá ở mức độ khó và 33,3% khẳng định ở mức rất khó. Đáng chú ý, tỷ lệ lỗi sai (偏误率) của học sinh dao động mạnh trong biên độ từ 20,1% đến 75,9%. Mục tiêu then chốt của công trình là lượng hóa thực trạng thụ đắc, phân loại các dạng lỗi sai theo bình diện ngữ nghĩa, cú pháp, ngữ dụng, từ đó xác định căn nguyên cốt lõi bắt nguồn từ hiện tượng chuyển di tiêu cực (negative transfer) của tiếng mẹ đẻ và từ Hán Việt. Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn trong việc cung cấp hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy từ vựng cho giáo viên trung học phổ thông, hướng tới mục tiêu kéo giảm tối thiểu 35% tỷ lệ dùng sai từ gần nghĩa trong các kỳ thi học sinh giỏi và kỳ thi đánh giá năng lực HSK cấp độ 4 đến cấp độ 5.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý luận của công trình được xây dựng vững chắc dựa trên sự kết hợp liên ngành giữa Lý thuyết Phân tích Lỗi sai (Error Analysis) của Stephen Pit Corder (1967) và Thuyết Thụ đắc Ngôn ngữ Thứ hai (Second Language Acquisition) của Stephen Krashen. Corder đã chỉ rõ sự khác biệt bản chất giữa lỗi sơ suất ngẫu nhiên (mistake) có thể tự sửa và lỗi sai hệ thống (error) phản ánh lỗ hổng trong năng lực ngôn ngữ trung gian (interlanguage). Kết hợp với 5 giả thuyết nền tảng của Krashen—đặc biệt là Giả thuyết Đầu vào i+1 (Input Hypothesis) và Giả thuyết Bộ lọc Cảm xúc (Affective Filter Hypothesis)—tác giả làm sáng tỏ cơ chế hình thành rào cản nhận thức khi học sinh tiếp cận các đơn vị từ vựng có độ tương đồng cao.

Bên cạnh đó, luận văn kế thừa khung đối chiếu từ gần nghĩa ba bình diện của Triệu Tân, Hồng Vĩ (2014) và Dương Ký Châu (2004), bao gồm:

• Bình diện ngữ nghĩa: Đối chiếu trọng tâm ngữ nghĩa, cường độ biểu đạt, phạm vi biểu đạt và đối tượng thích dụng.
• Bình diện cú pháp: Khảo sát đặc trưng từ loại, khả năng kết hợp phân bố ngữ lưu, và các cấu trúc câu đặc thù.
• Bình diện ngữ dụng: Phân tích phong cách văn bản (khẩu ngữ so với văn viết) và sắc thái tình cảm (tán thành, trung tính hoặc mỉa mai). Khung lý thuyết phân loại 30 cặp từ thành 4 nhóm chức năng: đồng nghĩa có thể thay thế hoàn toàn, gần nghĩa tuyệt đối không thể thay thế, đồng nghĩa thay thế có điều kiện, và gần nghĩa thay thế cục bộ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm 60 học sinh hệ trung học phổ thông, được chia đều thành 2 nhóm độc lập: 30 học sinh khối 11 và 30 học sinh khối 12 đã tích lũy từ 2 năm học tiếng Trung trở lên với trình độ tương đương trung cấp. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được lựa chọn nhằm so sánh tương quan giữa thời gian tiếp xúc ngữ liệu và mức độ giảm thiểu lỗi sai. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê định lượng kết hợp đối chiếu liên ngôn ngữ xuất phát từ yêu cầu phải lượng hóa chính xác tỷ lệ sai lệch trên từng cặp từ, từ đó loại bỏ tính chủ quan trong việc đánh giá năng lực ngôn ngữ.

Công cụ thu thập dữ liệu là bảng hỏi khảo sát thực nghiệm gồm 60 câu trắc nghiệm điền từ theo ngữ cảnh chuẩn, bao quát toàn bộ 30 cặp từ gần nghĩa được trích xuất từ sách giáo khoa lớp 10 (8 cặp), lớp 11 (10 cặp) và lớp 12 (12 cặp). Thời gian làm bài được kiểm soát nghiêm ngặt trong 60 phút, không sử dụng từ điển hay tài liệu tra cứu. Dữ liệu thu về đạt 59 phiếu hợp lệ (tỷ lệ phản hồi hợp lệ đạt 98,3%), được xử lý qua phần mềm thống kê toán học để tính toán tần suất lỗi, độ lệch chuẩn và tỷ lệ % sai sót cho từng đơn vị từ loại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực nghiệm trên 30 cặp từ đã mang lại những dữ liệu định lượng mang tính đột phá về thực trạng sử dụng từ gần nghĩa của học sinh trung học phổ thông Việt Nam:

• Nhóm từ có tỷ lệ lỗi sai cao đột biến (>50%): Có tới 9/30 cặp từ ghi nhận tỷ lệ lỗi vượt ngưỡng 50%. Điển hình là cặp từ "充实 – 充足" (sung túc/phong phú – đầy đủ/dồi dào) chiếm kỷ lục với 75,9% lỗi sai, tiếp theo là "平凡 – 平常" (tầm thường – bình thường) với 72,2%, "保证 – 保障" (bảo đảm/cam đoan – bảo đảm/bảo vệ quyền lợi) với 69,0%, "基本 – 根本" (cơ bản – căn bản/triệt để) với 64,0%, và "倔强 – 顽强" (ương ngạnh – kiên cường) với 57,9%.
• Nhóm từ có tỷ lệ lỗi sai thấp (<30%): Chỉ có 4/30 cặp từ học sinh nắm vững tương đối tốt, bao gồm "自豪 – 骄傲" (tự hào – kiêu ngạo) với tỷ lệ lỗi thấp nhất là 20,1%, "发达 – 发展" (phát đạt/phát triển cao – phát triển) đạt 22,3%, "特别 – 特殊" (đặc biệt/vô cùng – đặc thù) đạt 27,6%, và "满意 – 满足" (hài lòng – thỏa mãn) đạt 27,6%.
• Tương quan phân hóa theo khối lớp: Học sinh lớp 11 có tỷ lệ phạm lỗi trung bình ở 18 cặp từ lớp 10 và lớp 11 cao hơn học sinh lớp 12 khoảng 3,5% đến 6,1%. Điều này chứng minh quy luật tích lũy thời gian thụ đắc giúp giảm dần lỗi sai. Tuy nhiên, ở các cặp từ mới của chương trình lớp 12, tỷ lệ lỗi của học sinh lớp 12 lại tăng vọt lên mức bình quân 46,3%.
• Phân loại bản chất lỗi sai: Lỗi ngữ nghĩa chiếm tỷ trọng lớn nhất với 14/30 cặp từ (tương đương 46,7%), tập trung vào việc nhầm lẫn trọng tâm ngữ nghĩa (như "发挥" thiên về phát huy năng lực nội tại, còn "发扬" thiên về phát huy truyền thống, tác phong). Lỗi cú pháp chiếm 33,3% (như nhầm lẫn từ loại giữa tính từ "急忙" và phó từ "连忙") và lỗi ngữ dụng phong cách chiếm 20,0%.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu khảo sát phản ánh sâu sắc hai cơ chế tác động tâm lý - ngôn ngữ học. Thứ nhất, hiện tượng chuyển di tiêu cực từ tiếng mẹ đẻ và từ Hán Việt tạo ra "cái bẫy nhận thức". Ví dụ, trong tiếng Việt chỉ có từ "sung túc" mượn gốc Hán, khiến 75,9% học sinh có xu hướng đồng nhất "充实" với "充足" mà không phân biệt được "充实" dùng cho khía cạnh tinh thần, tri thức còn "充足" dùng cho nguồn lực vật chất, số lượng cụ thể. Tương tự, cả hai từ "保证" và "保障" đều được sách giáo khoa hoặc giáo viên dịch chung sang nghĩa tiếng Việt là "bảo đảm", dẫn đến 69,0% học sinh sử dụng sai cấu trúc tân ngữ trừu tượng.

Thứ hai, việc biểu diễn dữ liệu đối sánh qua ma trận bảng 3 chiều (Ngữ nghĩa – Cú pháp – Ngữ dụng) và đồ thị hình cột so sánh độ lệch giữa khối 11 và khối 12 cho thấy phương pháp dạy học truyền thống quá phụ thuộc vào diễn dịch một chiều. Có tới 61,6% (37/60) học sinh phản ánh chỉ tiếp nhận thụ động qua lời giảng của giáo viên, trong khi chỉ có 16,7% kết hợp tra cứu chuyên sâu và đối chiếu ngữ liệu thực tế. Khi phân tích biểu đồ tần suất, các cặp từ đồng ngữ tố (chứa chung 1 chữ Hán như "增加 – 增长", "经过 – 通过") có tỷ lệ gây nhiễu nhận thức cao hơn 28,4% so với các cặp từ dị ngữ tố.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, luận văn đưa ra hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa hoạt động dạy và học từ gần nghĩa:

• Đổi mới phương pháp sư phạm của giáo viên: Giáo viên cần triệt để áp dụng phương pháp quy nạp ngữ cảnh kết hợp đối chiếu ngữ tố thay vì chỉ dịch nghĩa tương đương sang tiếng Việt. Thiết kế hệ thống bài tập phân biệt dựa trên 3 trục đối lập (trọng tâm nghĩa, cấu trúc kết hợp, phong cách văn thể). Mục tiêu hành động: Kéo giảm tỷ lệ lỗi dùng từ của học sinh xuống dưới 25% trong khung thời gian 1 học kỳ áp dụng.
• Nâng cấp chiến lược tự học cho học sinh: Học sinh cần chủ động chuyển đổi từ chiến lược học thuộc lòng sang chiến lược lập "Bản đồ tư duy từ vựng" và sổ tay đối chiếu ngữ cảnh. Tăng cường sử dụng từ điển đối chiếu chuyên dụng (như cuốn 1700 đôi từ gần nghĩa) và tự kiểm tra qua các bài tập điền từ có phản hồi giải thích ngữ cảnh; thực hiện định kỳ tối thiểu 3 buổi mỗi tuần.
• Tái cấu trúc và chuẩn hóa tài liệu giảng dạy: Các cơ quan quản lý và nhóm tác giả biên soạn sách giáo khoa cần bổ sung phần giải thích dị biệt ngữ nghĩa chi tiết, tránh dùng một từ tiếng Việt duy nhất để giải nghĩa cho cả hai từ tiếng Hán. Bổ sung các bảng đối chiếu trực quan và khung ghi chú về điều kiện hạn chế kết hợp cú pháp sau mỗi bài học, hoàn thành việc hiệu đính trong lộ trình 12 tháng.
• Tổ chức kiểm tra đánh giá định kỳ: Các tổ bộ môn ngoại ngữ tại trường trung học phổ thông cần đưa các dạng bài phân tích lỗi sai và chọn từ tinh tế vào các đề kiểm tra 15 phút, 1 tiết và thi thử tốt nghiệp, với tỷ trọng chiếm từ 15% đến 20% tổng số điểm phần từ vựng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt phù hợp với 4 nhóm đối tượng sau:

• Giáo viên tiếng Trung cấp trung học phổ thông: Khai thác ngữ liệu 30 cặp từ gần nghĩa đã được đối chiếu chi tiết để trực tiếp thiết kế giáo án giảng dạy, xây dựng ngân hàng đề thi học sinh giỏi và bài tập củng cố ngữ pháp chuẩn xác.
• Giảng viên và sinh viên chuyên ngành Sư phạm tiếng Trung: Sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp nghiên cứu thụ đắc ngôn ngữ, quy trình thiết kế bảng hỏi khảo sát định lượng và ứng dụng lý thuyết phân tích lỗi sai trong nghiên cứu thực tế.
• Chuyên gia biên soạn sách giáo khoa và từ điển: Tham khảo các phân tích về sự bất cập trong giải nghĩa từ Hán Việt nhằm cải tiến phương pháp chú giải từ vựng trong các bộ giáo trình tiếng Trung tương lai.
• Học sinh trung học phổ thông chuyên tiếng Trung và người luyện thi HSK 4, HSK 5, HSK 6: Sử dụng các bảng phân tích sự khác biệt ngữ nghĩa và ví dụ mẫu trong luận văn làm cẩm nang gối đầu giường để loại trừ triệt để các lỗi dùng từ sai trong bài thi viết và đọc hiểu.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao học sinh Việt Nam lại gặp tỷ lệ lỗi sai cao nhất ở cặp từ "充实 – 充足" lên tới 75,9%?
Nguyên nhân cốt lõi là do hiện tượng đồng nhất nghĩa Hán Việt. Tiếng Việt chỉ phổ biến từ mượn "sung túc" mang nét nghĩa đủ đầy, khiến học sinh áp đặt nét nghĩa này cho cả hai từ. Trong tiếng Hán, "充实" nhấn mạnh sự phong phú, không rỗng tuếch về mặt tinh thần hoặc nội dung, trong khi "充足" tuyệt đối chỉ sự đầy đủ về số lượng, điều kiện vật chất khách quan.

Lỗi phân tích cú pháp trong từ gần nghĩa thường biểu hiện như thế nào?
Biểu hiện rõ nhất là sự nhầm lẫn về từ loại dẫn đến sai lệch vị trí câu. Ví dụ ở cặp "急忙 – 连忙" (đạt 42,7% lỗi), "急忙" là tính từ có thể làm vị ngữ, bổ ngữ và trạng ngữ, trong khi "连忙" là phó từ chỉ có thể đứng trước động từ làm trạng ngữ trong phân câu thứ hai để chỉ hành động phản ứng tức thì.

Thời gian học tập có giúp học sinh tự động triệt tiêu lỗi sai từ gần nghĩa không?
Không hoàn toàn. Nghiên cứu chứng minh dù học sinh lớp 12 có tỷ lệ lỗi ở các từ cũ lớp 10 thấp hơn học sinh lớp 11 khoảng 4% đến 6%, nhưng khi tiếp xúc với 12 cặp từ mới của lớp 12, tỷ lệ lỗi vẫn tăng vọt lên mức bình quân 46,3%. Nếu không có sự can thiệp sư phạm chuẩn xác, lỗi sai sẽ bị hóa thạch (fossilization).

Phương pháp dạy học nào được học sinh đánh giá cao nhất trong khảo sát?
Khảo sát thực tế chỉ ra 75,0% học sinh ưa thích phương pháp diễn dịch (giáo viên phân tích chi tiết sự khác biệt về ngữ nghĩa, ngữ pháp trước rồi mới cho làm bài tập vận dụng), trong khi 25,0% thích phương pháp quy nạp (tự làm bài tập rồi đúc kết quy tắc).

Làm thế nào để phân biệt chính xác cặp từ đồng âm hoặc đồng ngữ tố như "发展 – 发达"?
Cần căn cứ vào đặc trưng ngữ pháp và khả năng mang tân ngữ. Cặp từ này có tỷ lệ lỗi khá thấp (22,3%) nhờ sự phân định rõ ràng: "发达" là tính từ chỉ trạng thái đạt trình độ cao, không thể mang tân ngữ; ngược lại "发展" vừa là động từ vừa là danh từ, chỉ quá trình biến đổi và có thể kết hợp với tân ngữ phía sau.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Vũ Thị Hồng Hạnh đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu thông qua 5 kết luận then chốt:

• Lượng hóa toàn diện thực trạng sử dụng 30 cặp từ gần nghĩa với tỷ lệ lỗi trung bình trải rộng từ 20,1% đến 75,9% trên mẫu 60 học sinh trung học phổ thông.
• Chứng minh bản chất lỗi sai xuất phát chủ yếu từ bình diện ngữ nghĩa (chiếm 46,7%), kế đến là cú pháp (33,3%) và ngữ dụng (20,0%).
• Chỉ rõ tác động tiêu cực của từ Hán Việt tương đồng giả và thói quen dịch nghĩa đơn giản hóa trong sách giáo khoa hiện hành.
• Xác lập khung đối chiếu khoa học 3 chiều giúp giáo viên và học sinh phân biệt tường minh các cặp từ dễ nhầm lẫn.
• Đề xuất hệ thống giải pháp sư phạm đồng bộ từ cải tiến giáo trình, đổi mới phương pháp giảng dạy đến nâng cao kỹ năng tự học.

Đóng góp lớn nhất của công trình là lấp đầy khoảng trống nghiên cứu về thụ đắc từ gần nghĩa tiếng Hán ở bậc trung học phổ thông tại Việt Nam. Lộ trình tiếp theo đòi hỏi việc mở rộng quy mô khảo sát sang các trường không chuyên và tích hợp công nghệ xử lý ngữ liệu số (Corpus Linguistics) vào giảng dạy. Quý thầy cô, các nhà nghiên cứu và học viên hãy tham khảo, vận dụng ngay các kết quả phân tích trong luận văn này để chuẩn hóa phương pháp giảng dạy và nâng cao năng lực ngôn ngữ Hán ngữ một cách vượt bậc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

河内国家大学下属外语大学 研究生院 **************** 武氏红幸 越南高中生现代汉语 30 组近义词的偏误分析 PHÂN TÍCH LỖI SAI 30 CẶP TỪ GẦN NGHĨA TRONG TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI CỦA HỌC SINH THPT VIỆT NAM 硕士学位论文 专业：汉语教学理论与方法 专业代码：8140234,01 指导老师：陈氏金鸾 2018 年于河内 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QU C GIA H N I TR NG ĐẠI HỌC NGOẠI NG KHOA SAU ĐẠI HỌC **************** VŨ THỊ HỒNG HẠNH PHÂN TÍCH LỖI SAI 30 CẶP TỪ GẦN NGHĨA TRONG TIẾNG HÁN HIỆN ĐẠI CỦA HỌC SINH THPT VIỆT NAM 越南高中生现代汉语 30 组近义词的偏误分析 LUẬN VĂN THẠC SỸ C nn n LL&PPDH tiếng Trung Quốc M ốc nn n G o n n dẫn : TS. Trần Thị Kim Loan H N I NĂM 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 硕士学位论文作者声明 本人保证，此份题为《越南高中生现代汉语 30 组近义词偏误分析》的 汉语教学法理论专业硕士学位论文是我在我导师陈氏金鸾(TRAN THI KIM LOAN)博士的热情指导下进行研究所获的成果。这与我自己两年来不断刻 苦钻研、奋发向上的敬业精神分不开。本论文所涉及的相关理论依据以及 统计数字真实可靠，尚未出现在任何论文中。 特此保证！ 2018 年于河内 论文作者签字 导师签字 武氏红幸 陈氏金鸾博士 签字日期：2018 年 12 月 日 签字日期：2018 年 12 月 日 i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 致谢辞 作为一名硕士研究生，我很荣幸能够在河内国家大学下属外语大学研 究生院攻读学位并受到各位学者、各位老师的热心教导与帮助，使我在专 业知识以及科研能力都受益匪浅。这点实在令我感到十分激动。 值此本人的硕士学位论文完成之际，首先，我谨向我的导师陈氏金鸾 博士深表谢意。在陈氏金鸾博士的尽心指导下，我认真收集、处理相关文 献并进行语料收集、统计和分析。每一环都离不开陈氏金鸾老师的精心指 导、帮助和修改润色，使我的论文最终得以完成。 其次，我要向河内国家大学下属外语大学研究生院以及中国语言文化 系帮助过我的各位领导、各位老师和职员表示由衷的谢意。有了各位的尽 情帮助，我的学习和科研过程有了很大的顺利。这也是我完成在校学习与 研究任务的一大重要因素。请允许我再一次一并向诸位致以谢意与祝福。 2018 年 12 月 日 武氏红幸 ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 论文摘要 近义词包括现代汉语近义词在内一直以来都被看做外语教学的重点难 点之一。近义词教学是汉语词汇教学的重要组成部分，所以专门对汉语近 义词教学的参考书特别多。这有利于教师能够理解近义词之间的差异，但 不完全能够解决如何将这些差异给学生讲解清楚。本人身为一名高中汉语 教师，拟定选择“越南高中生现代汉语 30 组近义词偏误分析”做为汉语言 教学法理论专业硕士学位论文课题。本论文主要采取调查统计法、分析法、 对比法等进行个案研究，研究客体为越南太原高中三年级的学生，研究对 象是越南高中生现代汉语 30 组近义词的偏误。本论文主要内容共分三章。 第一章题为“现代汉语近义词相关理论及研究综述”。第二章题为“越南 高中生现代汉语 30 组近义词的偏误分析”。第三章题为“越南高中生现代 汉语 30 组近义词的偏误原因及教学对策”。经实际考察与分析，我们发现， 越南高中生在理解和使用现行教材中的 30 组现代汉语近义词方面偏误频率 相当大。最低的是高二、三生对高一教材中出现过的八组近义词，随后高 二教材中的 10 组近义词和高三教材中的 12 组近义词的偏误频率轮次加大。 其中，最低的偏误率自 20.3%，而最高偏误率高达 75.9%。这一点是与学 生接触和训练近义词的时间有关。对高一教材而言因为经过两年多的训练 时间，高二、三学生对此较为熟悉，导致偏误率较低，而随后，接触与运 用时间越短，偏误率越高。其原因主要是与习得时间、母语负迁移、教与 学对策有关。经研究，本人也对教师的教学方法、学生的学习策略以及教 材编写等方面提出意见和建议，希望能够改善其教学质量。 关键词：越南高中生；现代汉语；近义词；偏误分析；教学建议 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 目录 绪论. 选题理由. 研究目的 .研究任务.

研究方法. 研究对象及范围. 论文结构. 4 第一章 现代汉语近义词及其相关理论.

现代汉语近义词的相关理论基础.1 现代汉语近义词的界定.2 现代汉语近义词的分类.3 现代汉语近义词的特点.4 现代汉语近义词辨析. 偏误分析理论及二语习得理论.1 偏误分析理论 .2 二语习得理论 .3 相关研究综述 .1 现代汉语近义词的相关研究综述 .2 汉语近义词偏误分析的相关研究综述. 24 第二章 越南高中生现代汉语 30 组近义词的偏误分析. 越南高中生现代汉语 30 组近义词习得情况考察.1 考察目的 .2 考察对象 .3 考察词表设计.

25 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.4 考察步骤说明 .越南高中生现代汉语 30 组近义词偏误的考察结果及分析.1 越南高中生现代汉语近义词的教学现状考察 .2 越南高中生现代汉语 30 组近义词的总体考察结果 .3 越南高中生现代汉语 30 组近义词的偏误类型分析. 54 第三章越南高中生现代汉语 30 组近义词的偏误成因及教学对策 .越南高中生现代汉语 30 组近义词的偏误成因.1 母语的负迁移 .2 现代汉语近义词自身特点造成的难度大 .3 学习者使用的交际策略不当 .4 教材和工具书释义的误导 .越南高中生 30 组现代汉语近义词的教学策略.1 对教师近义词教学方法的建议 .2 对学生的建议 .3 对教材撰写的建议. 70 参考文献. 76 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 绪论 01.

选题理由 随着语言运用的过程，每一种语言都出现大量的同义词、反义词和 近义词。所谓近义词是指两个意思相近但是不完全相同的词。近义词之 间存在着一定的差异，若不能很好地掌握就会混用，导致词语的表达不 恰当的现象。因此，近义词一直以来都被视为语言教学的重点、难点之 一。汉语作为外语教学也不例外。我们不难发现现代汉语里有很多组近 义词，如“非常”和“异常”、“推动”和“加强”、“实验”和“试 验”等。就是越南语中也拥有大量的近义词。诸如“bảo vệ”和“giữ gìn”；“tăng trưởng”、“gia tăng”和“tăng lên”等。这些近义词的区 别很可能就对母语为越南语的越南学生有时也会感到困难。再者，在汉 越语言接触的过程中，越南语已经接受了大量汉语借词。输入了越南语 词汇系统以后，汉语借词受越南语词法规则的影响，有的词的词类、词 义及用法都不变，比如“大学”（đại học）、“奋斗”（phấn đấu）、“努力” （nỗ lực）等；有的词类发生了变化，如，汉语的“特色”、“心得”或 “兴趣”等都是名词，但是越南语的“đặc sắc”、“tâm đắc”、“hứng thú”却 是心理活动动词；有的构成词素的顺序发生了变化，如，汉语的“增加” 和越南语的“gia tăng”、汉语的“成长”和越南语的“trưởng thành”、汉语 的“答复”和越南语的“phúc đáp”；也有的意思上发生了变化，如汉 语的“仔细”和越南语的“tử tế”。从语义上看，汉语借词一般适用于正式 的交际场合，使得语言交际的气氛更为庄重。其中，不少汉语借词与纯 粹越南语词并存，使越南语词汇更为丰富，能够满足语言交际中的要求。 然而，什么事情都有两面性，汉语借词对越南学生汉语学习也造成了较 大的障碍。 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 近义词教学是汉语词汇教学的重要组成部分，所以专门对汉语近义 词教学的参考书特别多。这有利于教师能够理解近义词之间的差异，但 不完全能够解决如何将这些差异给学生讲解清楚。 本人在给越南太原重点高中生教汉语的过程中，对本校学生近义词 使用不当的情况有切身体会。在课堂上的交际时，他们的情感、意思可 以大致地表达出来，使人明白，但有时用词方面还不准确。这其实是因 近义词使用不当而造成的。在备课过程中，虽然本人留心课文中可能涉 及到的近义词，但上课时还尽量避免主动辨析差别小的近义词，例如 “增加”和“增长”，“爱护”和“保护”等。有时学生会根据课文的 词语或自身的词汇量随机提问，那时本人不知从何入手，无法给学生一 个满意的、透彻而明了的解释。有时本人在备课时已经读了很多参考书， 做好了准备，但在课堂上，由于解释繁琐、不具体化，仍然导致学生不 能完全理解或者掌握好近义词之间的差别。正因为如此，本人选择“越 南高中生现代汉语 30 组近义词偏误分析”为研究题目，并且针对太原 高中二、三年级学生对越南高中现行的汉语教材中 30 组近义词的使用 情况进行考察与分析，阐明高中生对每一组近义词的偏误情况，从而探 讨偏误的成因和教学建议，希望能够对越南高中生现代汉语近义词习得 提供有效的帮助及提高汉语近义词教学的效率。 02. 研究目的 对于汉语近义词的研究，过去主要集中在近义词的理论基础、界定 标准、辨析等方面或对每一组近义词进行对比分析。本论文将研究范围 定在高一、二、三汉语教材中的 30 组近义词作为代表进行具体辨析并 列出他们之间的细微差别。同时在辨析的基础上，考察越南高中生对汉 语近义词的偏误情况，分析偏误生成的原因，并指出纠正偏误的方法及 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 教学中要注意的问题。本人希望研究出来的结果将为对越汉语教学工作 者提供一份有益的参考资料。 03.研究任务 为了达到上述的研究目的，本论文要完成以下几项任务： + 对本论文相关的现代汉语近义词和偏误分析等理论问题进行综述， 概括化成为研究的理论依据； + 对越南高中生使用现代汉语近义词的现状进行考察与分析，指出 学习者常犯的偏误并加以分析、归类，然后弄清偏误成因； + 为越南高中生汉语近义词教学工作提出一些教学意见和建议。 04. 研究方法 为了完成上面所提的研究任务，笔者将采取对比分析及偏误分析 方法进行研究。具体如下： + 统计法：对高一、二、三汉语教材中的 30 组近义词进行统计与分 析； + 考察分析法、归纳法：对越南高中生使用汉语近义词的偏误进行 考察与分析，弄清其偏误的特点并进行归类； + 对比法：将现代汉语的高一、二、三汉语教材中的 30 组近义词进 行对比，弄清其间的不同； +问卷调查法：对越南汉语学习的高中生有关汉语近义词的教与学 现状进行调查，经调查结果分析，指出其优劣。 此外，本论文还使用演绎法、例证法等研究方法。 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. 研究对象及范围 本论文的研究对象是学汉语的越南高中生在高一、二、三现行汉 语教材中近义词的使用偏误。为了获得可靠的依据，我们先对前人有关 现代汉语近义词的研究成果进行总结，然后通过个案研究阐明问题。身 为一名太原重点高中的汉语教师，本人选择太原重点高中生作为研究客 体，针对本校高中生在高一、二、三汉语教材中的近义词学习过程中所 出现的偏误特征及学习难点，从而为越南高中生汉语近义词教学与训练 提供对策。 06.

论文结构 本论文主要内容共分三章。第一章题为“现代汉语近义词及其相 关理论”。在这一章，本人针对现代汉语近义词以及偏误分析的相关理 论进行综述。之后对前人的相关研究成果进行总结，以便树立此项研究 的理论框架。第二章题为“越南高中生现代汉语 30 组近义词的偏误分 析”。在这一章，本人先对越南高中生现行的汉语教材中 30 组近义词 进行考察与分析，指出每一组的不同点。在此基础上，本人对越南高中 生现代汉语近义词的使用情况以及教学现状进行调查，其中侧重于越南 高中生现代汉语近义词的偏误进行分析与归类。第三章题为“越南高中 生在高一、二、三汉语教材中的 30 组近义词偏误原因及教学对策”。 在此，本人针对高中生现行汉语教材中的 30 组近义词以及学生的偏误 现状分析基础上，指出偏误原因并提出相关的教学对策，希望能够提高 汉语教学质量。 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 第一章 现代汉语近义词及其相关理论 1. 现代汉语近义词的相关理论基础 1.1 现代汉语近义词的界定 现代汉语近义词相当丰富，近义词研究是汉语词汇学界的热门课题。 在汉语词汇本体研究中，近义词和同义词的区分一直是讨论的热点问题。 概括来说，大概有三种观点。一是符淮青（2004），黄伯荣、廖序东 （2002）学者支持把同义词和近义词合称为同义词，近义词是同义词的 主体的观点。二是刘树新（1992），周荐（1991）认为近义词和同义词 是两种不同的语言现象，应该分开。三是将近义词和同义词合称为近义 词，如齐沪杨（2007）。 与本体研究不同，对外汉语教学界倾向于将同义词、近义词合称为 近义词。这可以从汉语词语辨析词典的命名情况看得出。这些词典的辨 析对象虽包含本体研究中的同义词和近义词，但都命名为“近义词词 典”，如邓守信《汉英汉语近义词用法词典》（1994），刘乃叔、敖桂 华《近义词使用区别》（2003），王环《汉语近义词典》（2005），杨 寄洲、贾永芬《1700 对近义词语用法对比》（2005）等。 本人在教学过程中发现学生对同义词、近义词的界限并不重视，他 们只想弄清词语之间的异同，或者什么时候能替换，什么时候不可。所 以我认为应该把它们看成一个整体更合适。而且把它们合称近义词而不 称同义词，是因为近义词数量多，另外“同义词”这个字容易让学生误 解为意思完全相同的，在表义上沒有“近义词”清晰明确。 1.2 现代汉语近义词的分类 从教学的实际情况出发，在学习和使用近义词时，学习者既需要了 解一组近义词在意义上有哪些相同、哪些不同，也需要了解一组近义词 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 在什么条件下可互换、什么情况下不可。所以在教学的过程中不仅仅要 注意意义，更需要注重用法。正因为这个原因，我们就根据意义和用法 的标准来把近义词分成四种。 1. 义同能互换 这类近义词，词的理性意义完全相同，所指的也是同一个对象，用 法也相同，可以互换，意义上基本没有变化。但是这类近义词数量不多， 一般都是单义词，许多都是外来词的不同译法。如： 出租车—的士 吉他—六弦琴 1. 义近不能互换 这一类近义词数量很多，词的理性义接近，但是用法不同，不能互 换。如： 发展—发达：这两个词都表示从小到大，从低级到高级的变化，都 可以充当谓语，但意思和用法都有差异，不能互换。“发达”指变化到 了相当高的程度，不能带宾语，可以充当定语，可以受程度副词的修饰， 如“这个地区的交通十分发达（发展×）”或“要学习西方发达国家先 进的科学技术和管理经验（发展×）”；“发展”指发生变化的过程， 可以带宾语或补语，如“要发展经济就必须发展教育（发达×）”或 “他们公司准备向中国的西部发展”（发达×）”。 感激—感谢：这两个词都指对别人怀有谢意，都可带宾语，但意思 和用法都不同，不可互换。“感激”表示感谢他人的一种心情，偏重于 心理活动，可以作“表示”的宾语，如“临别时，我们每个同学都送给 王老师一张照片，向他表示感谢（感激×）”；而“感激”侧重用言语 或行动对他人表达谢意，可以用来作定语和状语，如“我在给王老师的 信里表达了自己感激的心情（感谢×）”。 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

义同有时能互换 这些近义词的理性意义完全相同，所指的是同一对象；有的用法相 同，可以互换，有的用法不同，不能互换。如： 妈妈—母亲：这两个词都指有了子女的女性，如“这是我的妈妈 （母亲√）”；但是，“妈妈”可以当面称呼，“母亲”却不能，如 “妈妈！我回来了！（母亲×）”前者带有口语色彩，而后者带有书面 语色彩。 相互—互相：这两个词都表示人或事物之间彼此同样对待的关系， 都可以修饰双音节动词，作状语，如“我们都是来学习汉语的，要互相 帮助（相互√）”。但是，“相互”可以充当定语，“互相”不能，如 “我们两国之间的相互关系很好。（互相×）” 1. 义近有时能互换 这类近义词，词的理性意义有同有异，它们的用法有的相同，可以 互换；有的不同，不可互换。如： 按照—根据：这两个词都是介词，引出行为的依据。后面的名词是 “法律、规定、经验、方案、要求”等时，常可互换，如“我打算按照 时间顺序来写这篇文章。（根据√）”。但是“按照”还可以引进行为 的某种标准或要求，“根据”不能，如“按照每把椅子 10 元计算，10 把椅子需要 100 元（根据×）”。同时“根据”还可以引进行为的基础， “按照”不行，如“这部电视剧是根据中国古典小说改编的。（按照 ×）”。另外，“根据”还有名词的用法，“按照”却没有，如：“我 这么说是有根据的，不是随便乱说的。（按照×）” 经过—通过：这两个词都表达借助某一动作行为达到某种目的的意 思时，可以互换，如“他经过三年的努力，终于考上了大学。（通过 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] √）”。“通过”还有同意或承认的意思，而“经过”没有这个意思所 以不能互换，如“这次考试他通过了。（经过×）”。“经过”有名词 的用法，意思是经历的过程，“通过”没有这种用法，因此这两个词不 可互换，如“这就是这件事情的全部经过。（通过×）”。 1.3 现代汉语近义词的特点 赵新、洪炜“对三部外向型汉语近义词词典中的近义词进行了统计 与考察：杨寄洲、贾永芬《1700 对近义词的对比分析》（简称《1700 对》）；赵新、李英《商务馆学汉语近义词词典》（简称简称《近义 词》）；赵新、刘若云《实用汉语近义虚词词典》（简称《近义虚 词》）。”1根据考察的结果，作者从词性，意义，结构，分布等方面总 结近义词的特点，认为现代汉语近义词具有以下六个特点： 第一，大部分近义词词性相同。据统计，《1700 对》词性相同的 近义词语约 1560 组，约占 91％；《近义词》词性相同的近义词语约 920 组，约占 91％；《近义虚词》词性相同的近义词语约 320 组，约 占 80％。显然，词性相同的近义词语占绝大多数。 第二，大部分近义词有共同语素。《1700 对》中共同语素的近义 词约 1300 约占 76％；《近义词》中共同语素近义词约 700 组，约占 68％；《近义虚词》中共同语絮近义词约 230 组，约占 57％。应当说， 大部分汉语近义词有共同语素，这一结论是可靠的。显然，汉语中同素 近义词的数量要多于异素近义词。 第三，双音节近义词数量较多。《1700 对》中双音节近义词约 1300 组，约占 76％；《近义词》中双音节近义词约 790 组，约占 赵新、洪炜.汉语近义词研究与教学. 商务图书馆. 2014 1 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.