CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LỢI NHUẬN VÀ PHÂN TÍCH LỢI NHUẬN 1. Một số khái niệm cơ bản về lợi nhuận và phân tích lợi nhuận trong doanh nghiệp 1. Một số khái niệm cơ bản *Khái niệm lợi nhuận “Lợi nhuận là chỉ tiêu tổng hợp phản ánh kết quả kinh tế của các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, nó là khoản chênh lệch giữa các khoản thu nhập thu được và các khoản chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra để đạt được thu nhập đó trong một thời kỳ nhất định” (Giáo trình tài chính doanh nghiệp thương mại – Trường Đại Học Thương Mại, 2005). Công thức chung xác định lợi nhuận: L ợ inhu ậ n=Doanhthu−Chi phí *Các khái niệm liên quan: “Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu” (Giáo trình Phân tích kinh tế doanh nghiệp thương mại – Trường Đại Học Thương Mại, 2012).
“Chi phí kinh doanh là những khoản chi bằng tiền hoặc tài sản mà doanh nghiệp bỏ ra để thực hiện các hoạt động kinh doanh” (Giáo trình Phân tích kinh tế doanh nghiệp thương mại – Trường Đại Học Thương Mại, 2012). Phân phối lợi nhuận trong doanh nghiệp là quá trình phân chia và sử dụng các khoản loại nhuận thu được sau một thời kỳ hoạt động sản xuất kinh doanh để thỏa mãn lợi ích của các bên có quyền lợi liên quan. Các nguồn hình thành lợi nhuận Lợi nhuận thu được của doanh nghiệp cũng đa dạng theo phương thức đầu tư của doanh nghiệp. Lợi nhuận của doanh nghiệp được hình thành từ các nguồn sau: Lợi nhuận thu được từ hoạt động sản xuất kinh doanh: Hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là hoạt động đầu tư vốn nhằm tìm kiếm lợi nhuận theo những mục tiêu đã được định sẵn, bao gồm hai hoạt động sau: - Lợi nhuận từ hoạt độngbán hàng và cung cấp dịch vụ: Là lợi nhuận thu được từ hoạt động kinh doanh hàng hóa dịch vụ được hình thành từ việc thực hiện GVHD: TS.
Đặng Văn Lương 7 SVTH: Trần Thị Thảo Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán - Kiểm toán chức năng và nhiệm vụ chủ yếu của doanh nghiệp. Bộ phận lợi nhuận này thường chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng lợi nhuận của doanh nghiệp. - Lợi nhuận từ hoạt động tài chính: Ngoài lĩnh vực hoạt động bán hàng và cung cấp dịch vụ, các doanh nghiệp còn có thể tham gia vào hoạt động đầu tư tài chính. Hoạt động tài chính là hoạt động đầu tư vốn ra bên ngoài doanh nghiệp.
Các khoản lợi nhuận thu được từ hoạt động này góp phần làm tăng tổng lợi nhuận cho doanh nghiệp. Lợi nhuận từ hoạt động khác: Đó là các khoản lãi thu được từ các hoạt động, nghiệp vụ riêng biệt nằm ngoài hoạt động nêu trên. Nó là số chênh lệch giữa các khoản thu nhập khác và các khoản chi phí khác ngoài dự tính của doanh nghiệp. Vậy: Tổng lợi nhuận của Lợi nhuận từ hoạt động Lợi nhuận từ hoạt = + doanh nghiệp sản xuất kinh doanh động khác 1.
Phương pháp xác định lợi nhuận 1. Đối với hoạt động sản xuất kinh doanh Lợi nhuận từ hoạt động Lợi nhuận từ hoạt Lợi nhuận hoạt động = + sản xuất kinh doanh động BH&CCDV tài chính Trong đó: Lợi nhuận từ hoạt động BH&CCDV Lợi nhuận từ hoạt Lợi nhuận Chi phí Chi phí quản lý = - - động BH&CCDV gộp bán hàng doanh nghiệp Hoặc Chi Chi phí Lợi nhuận Các khoản Doanh thu Giá vốn phí quản lý từ hoạt động = - giảm trừ - - - BH&CCDV hàng bán bán doanh BH&CCDV doanh thu hàng nghiệp GVHD: TS. Đặng Văn Lương 8 SVTH: Trần Thị Thảo Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán - Kiểm toán Trong đó: - Doanh thu BH&CCDV: là giá trị các lợi ích kinh tế thu được từ hoạt động bán hàng hóa, thành phẩm và cung cấp dịch vụ. - Các khoản giảm trừ doanh thu gồm: Chiết khấu thương mại: là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn.
Giảm giá hàng bán: là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu. Giá trị hàng bán bị trả lại: là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán. - Giá vốn hàng bán: Phản ánh trị giá gốc sản phẩm hàng hóa, dịch vụ đã được xác định là tiêu thụ. Khi xác định được doanh thu thì đồng thời giá trị sản phẩm hàng hóa xuất kho cũng được phản ánh vào giá vốn để xác định kết quả.
- Chi phí bán hàng: là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí lao động sống và lao động vật hóa cần thiết phát sinh liên quan đến quá trình tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ. - Chi phí quản lý doanh nghiệp: Là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí lao động sống và lao động vật hóa cần thiết phát sinh ở bộ máy quản lý chung của doanh nghiệp gồm các chi phí quản lý kinh doanh, chi phí quản lý hành chính và chi phí chung khác liên quan đến hoạt động chung của doanh nghiệp. Lợi nhuận từ hoạt động tài chính Lợi nhuận hoạt Doanh thu hoạt Chi phí Thuế = - - động tài chính động tài chính tài chính (nếu có) Trong đó: - Doanh thu hoạt động tài chính gồm:lãi cho vay, lãi tiền gửi, lãi đầu tư trái phiếu, chiết khấu thanh toán được hưởng; thu nhập từ cho thuê tài sản, cho người khác sử dụng tài sản; chênh lệch giữa giá bán, giá mua từ hoạt động mua bán chứng khoán; cổ tức, lợi chia từ đầu tư cổ phiếu, trái phiếu, góp vốn kinh doanh; chênh lệch tỷ giá ngoại tê,. - Chi phí tài chính gồm: lỗ do kinh doanh chứng khoán và các hoạt động đầu tư khác, lỗ do chênh lệch tỷ giá ngoại tệ; chi phí cho vay và đi vay vốn, mua GVHD: TS.
Đặng Văn Lương 9 SVTH: Trần Thị Thảo Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán - Kiểm toán bán ngoại tệ, chứng khoán, chi phí góp vốn liên doanh, chiết khấu thanh toán cho người mua,. Đối với lợi nhuận từ hoạt động khác Lợi nhuận khác = Thu nhập khác - Chi phí khác Trong đó: - Thu nhập khác là các khoản thu bất thường ngoài các khoản thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh và hoạt động đầu tư tài chính. - Chi phí khác là các khoản chi bất hường ngoài khoản mục phí phục vụ cho hoạt động kinh doanh và đầu tư tài chính. Ý nghĩa của việc tăng lợi nhuận với doanh nghiệp Lợi nhuận giữ vị trí quan trọng trong việc sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, một trong những mục tiêu hàng đầu của doanh nghiệp là lợi nhuận, như vậy, nếu một doanh nghiệp bị thua lỗ liên tục, kéo dài thì doanh nghiệp đó sẽ sớm lâm vào tình trạng phá sản.
Lợi nhuận là nguồn tài chính quan trọng đảm bảo cho doanh nghiệp tăng trưởng và phát triển bền vững, lợi nhuận cũng chính là nguồn thu quan trọng của Ngân sach nhà nước. Lợi nhuận cũng là nguồn lực quan trọng để cải thiện đời sống vật chất- tinh thần cho người lao động. Giúp người lao động yên tâm công tác, làm việc và cống hiến cho doanh nghiệp. Lợi nhuận được coi là một đòn bẩy kinh tế quan trọng.
Bởi lẽ, doanh nghiệp muốn thực hiện chỉ tiêu lợi nhuận thì trước tiên sản phẩm, hàng hóa hay dịch vụ của doanh nghiệp phải được thị trường chấp nhận. Điều này làm động lực thúc đẩy các doanh nghiệp không ngừng nâng cải tiến đổi mới dây chuyền công nghệ, sử dụng tốt các nguồn lực của mình, không ngừng nỗ lực thực hiện tốt các mặt hoạt động kinh doanh. Và cuối cùng lợi nhuận chính là cơ sở để đánh giá năng lực hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trên thương trường, đông thời là cơ sở cho việc phân phối đúng đắn lợi nhuận tạo ra để đảm bảo cho quá trình tái sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được tiến hành một cách thường xuyên, liên tục. Đặng Văn Lương 10 SVTH: Trần Thị Thảo Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán - Kiểm toán 1.
Nội dung phân tích lợi nhuận 1. Phân tích tốc độ phát triển của tổng lợi nhuận qua các năm Mục đích phân tích: Nhằm nhận thức, đánh giá tổng quát tình hình biến động tăng giảm và xu hướng phát triển của tổng lợi nhuận qua các năm, qua đó thấy được tốc độ tăng trưởng lợi nhuận đã phù hợp với tiềm năng của doanh nghiệp hay chưa, từ đó đưa ra các giải pháp thích hợp. Phương pháp phân tích: Tính toán các chỉ tiêu tốc độ phát triển liên hoàn, tốc độ phát triển định gốc, và tốc độ phát triển bình quân và lập bảng phân tích để thể hiện số liệu tính toán được. Đồng thời ta sử dụng đồ thị so sánh theo thời gian để minh họa tốc độ phát triển của lợi nhuận.
Nguồn tài liệu phân tích: Sử dụng các số liệu lợi nhuận sau thuế trong Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh các năm 2010, 2011, 2012, 2013. Phân tích tổng hợp tình hình lợi nhuận theo các nguồn hình thành Mục đích phân tích: Nhằm nhận thức, đánh giá sự biến động của từng nguồn hình thành lợi nhuận và cơ cấu tỷ trọng lợi nhuận theo từng nguồn, đánh giá việc thực hiện chức năng và nhiệm vụ của doanh nghiệp và thể hiện mối quan hệ lợi ích của doanh nghiệp, nhà nước và người lao động. Phương pháp phân tích: Phân tích tổng hợp tình hình lợi nhuận theo các nguồn hình thành được thực hiện trên cơ sở áp dụng các phương pháp so sánh và lập biểu so sánh các chỉ tiêu kỳ này với kỳ trước, bao gồm các chỉ tiêu: Lợi nhuận từ hoạt động BH&CCDV Lợi nhuận hoạt động tài chính Lợi nhuận hoạt động khác Tổng lợi nhuận trước thuế Thuế thu nhập doanh nghiệp Lợi nhuận sau thuế Nguồn tài liệu phân tích: Số liệu lấy từ Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh năm 2012, 2013 GVHD: TS. Đặng Văn Lương 11 SVTH: Trần Thị Thảo Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán - Kiểm toán 1.
Phân tích lợi nhuận hoạt động kinh doanh 1. Phân tích chung tình hình lợi nhuận hoạt động kinh doanh Mục đích phân tích: Nhằm đánh giá tình hình tăng giảm các chỉ tiêu xác định lợi nhuận và mối quan hệ giữa chúng để thấy được kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh và quá trình sinh lợi của doanh nghiệp.