Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu 7 Chương 2: Những vấn đề chung về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp thương mại Chương 3: Thực trạng kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại công ty cổ phần mạng trực tuyến META Chương 4: Kết luận và một số kiến nghị nhằm hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại công ty cổ phần mạng trực tuyến META 8 CHƯƠNG 2 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 2.1 Đặc điểm hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thương mại ảnh hưởng đến kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh 2. Khái niệm “Doanh nghiệp thương mại là một đơn vị kinh doanh được thành lập hợp pháp, nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực thương mại”.2 Đặc điểm hoạt động kinh doanh thương mại Hoạt động kinh doanh thương mại là hoạt động lưu thông phân phối hàng hóa trên thị trường buôn bán của từng quốc gia riêng biệt hoặc giữa các quốc gia với nhau, thực hiện quá trình lưu thông chuyển hang hóa từ nơi sản xuất, nhập khẩu tới nơi tiêu dùng. Hoạt động thương mại có hoạt động chủ yếu sau: - Kinh doanh hàng hoá trong doanh nghiệp thương mại là sự tổng hợp các hoạt động thuộc quá trình bán, trao đổi và dự trữ hang hóa. - Đối tượng kinh doanh thương mại là các loại hàng hóa phân theo từng ngành hang như: vật tư thiết bị, hàng công nghệ phẩm tiêu dùng, lương thực, thực phẩm chế biến.
- Quá trình kinh doanh hàng hóa được thực hiện theo hai phương thức bán buôn và bán lẻ, trong đó bán buôn là bán hàng hóa cho các tổ chức bán lẻ hoặc đơn vị xuất khẩu để tiếp tục quá trình lưu chuyển hàng hóa, bán lẻ và bán hàng cho người tiêu dùng cuối cùng. 9 - Bán buôn hàng hóa và bán lẻ hàng hóa có thể thực hiện bằng nhiều hình thức: Bán thẳng, bán qua kho, bán trực tiếp và gửi bán qua đại lý, ký gửi… Tổ chức kinh doanh thương mại có thể theo mọt trong các mô hình: tổ chức bán buôn, tổ chức bán lẻ, chuyên doanh hoặc kinh doanh tổng hợp hoặc chuyên mô giới… ở các quy mô tổ chức: quầy, cửa hàng, công ty, tổng công ty… 2.2 Những vấn đề cơ bản về doanh thu và kế toán doanh thu 2.1 Khái niệm, điều kiện ghi nhận, nguyên tắc kế toán các khoản doanh thu 2.1 Khái niệm Theo Chuẩn mực kế toán quốc tế “Doanh thu” số 18 – IAS 18 thì “Doanh thu và luồng gộp các lợi ích kinh tế trong kỳ, phát sinh trong quá trình hoạt động thông thường, làm tăng vốn chủ sở hữu, chứ không phải phần đóng góp của những người tham gia góp vốn cổ phần, doanh thu không bao gồm những khoản thu cho bên thứ ba”. Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14: “Doanh thu: Là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu”. Doanh thu chỉ bao gồm tổng giá trị của các lợi ích kinh tế doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được.
Các khoản thu hộ bên thứ ba không phải là nguồn lợi ích kinh tế, không làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp sẽ không được coi là doanh thu (Ví dụ: Khi người nhận đại lý thu hộ tiền bán hàng cho đơn vị chủ hàng, thì doanh thu của người nhận đại lý chỉ là tiền hoa hồng được hưởng). Các khoản góp vốn của cổ đông hoặc chủ sở hữu làm tăng vốn chủ sở hữu nhưng không là doanh thu.2 Điều kiện ghi nhận doanh thu Doanh thu bán hàng được ghi nhận khi đồng thời thỏa mãn tất cả năm (5) điều kiện sau: (a) Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua; (b) Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa; (c) Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn; (d) Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng; (e) Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng. Trong đó quy định về điều kiện doanh thu được xác định tương đối chắc chắn như sau: ( Theo thông tư 200/2014/TT-BTC) + Hợp đồng quy định người mua được quyền trả lại sản phẩm, hàng hóa, đã mua theo điều kiện cụ thể, doanh nghiệp chỉ được ghi nhận doanh thu khi những điều kiện cụ thể. + Nếu khách hàng có quyền trả lại hàng hóa dưới hình thức đổi lại để lấy hàng hóa, dịch vụ khác thì vẫn ghi nhận doanh thu từ thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa, dịch vụ.3 Nguyên tắc kế toán các khoản doanh thu - Nguyên tắc phù hợp: Việc ghi nhận doanh thu và chi phí phải phù hợp với nhau.
Khi ghi nhận một khoản doanh thu thì phải ghi nhận một khoản chi phí tương ứng có liên quan đến việc tạo ra doanh thu đó. Chi phí tương ứng với doanh thu gồm chi phí của kỳ tạo ra doanh thu và chi phí của các kỳ trước hoặc chi phí phải trả nhưng liên quan đến doanh thu của kỳ đó. 11 - Nguyên tắc thận trọng: Thận trọng là việc xem xét, cân nhắc, phán đoán cần thiết để lập các ước tính kế toán trong các điều kiện không chắc chắn. Nguyên tắc thận trọng đòi hỏi: a/ Phải lập các khoản dự phòng nhưng không lập quá lớn; b/ Không đánh giá cao hơn giá trị của các tài sản và các khoản thu nhập; c/ Không đánh giá thấp hơn giá trị của các khoản nợ phải trả và chi phí; d/ Doanh thu và thu nhập chỉ được ghi nhận khi có bằng chứng chắc chắn về khả năng thu được lợi ích kinh tế, còn chi phí phải được ghi nhận khi có bằng chứng về khả năng phát sinh chi phí.
- Nguyên tắc hiện thực: Doanh thu được ghi nhận ngay sau khi chuyển giao quan hệ sở hữu, quyền sử dụng cho người mua kể cả chưa thu được tiền. Phân loại doanh thu 2.1 Theo bản chất kinh tế hay theo lĩnh vực tạo ra doanh thu thì doanh thu được chia ra: - Doanh thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh Doanh thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh hay còn gọi là doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là toàn bộ số tiền thu được, hoặc sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm cả các khoản phụ thu và phí thu tiền ngoài giá bán. Doanh thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh của một kỳ kế toán gồm các doanh thu từ các giao dịch và các nghiệp vụ sau: + Bán hàng: Bán các sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất ra hoặc bán các hàng hóa mua vào và bất động sản đầu tư (đối với các doanh nghiệp thương mại chủ yếu là bán các hàng hóa mua vào). 12 + Cung cấp dịch vụ: Thực hiện các công việc đã thỏa thuận theo hợp đồng trong một kỳ, hoặc nhiều kỳ kế toán, ví dụ như các dịch vụ tư vấn, vận tải, cho thuê TSCĐ theo phương thức hoạt động, thuê vị trí, … - Doanh thu hoạt động tài chính Doanh thu hoạt động tài chính là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được từ hoạt động tài chính hoặc kinh doanh về vốn trong kỳ kế toán.
- Doanh thu hoạt động tài chính bao gồm: + Tiền lãi + Cổ tức, lợi nhuận được chia; + Thu nhập về hoạt động đầu tư mua, bán chứng khoán ngắn hạn, dài hạn; + Thu nhập về các hoạt động đầu tư khác; + Chênh lệch lãi do bán ngoại tệ; lãi chênh lệch tỷ giá ngoại tệ; … - Thu nhập khác Thu nhập khác là các khoản thu từ các hoạt động xảy ra không thường xuyên ngoài các hoạt động tạo ra doanh thu. Thu nhập khác bao gồm: Thu thanh lý, nhượng bán tài sản cố định; các khoản nợ phải thu đã xóa sổ tính vào chi phí kỳ trước; các khoản nợ phải trả nay mất chủ; tiền thưởng của khách hàng liên quan đến tiêu thụ hàng hóa, sản phẩm…; 2.2 Theo thời điểm ghi nhận và thanh toán tiền hàng, doanh thu được chia ra làm các loại sau: - Doanh thu bán hàng thu tiền ngay Doanh thu bán hàng thu tiền ngay được xác định bằng cách quy đổi giá trị danh nghĩa của các khoản sẽ thu được trong tương lai về giá trị thực tế tại thời điểm ghi nhận doanh thu theo tỷ lệ lãi suất hiện hành. 13 - Doanh thu chưa thực hiện Doanh thu chưa thực hiện dùng để phản ánh doanh thu chưa thực hiện được của doanh nghiệp trong kỳ kế toán.3 Theo phạm vi bán hàng, doanh thu được chia làm các loại sau: - Doanh thu bán hàng nội bộ Doanh thu bán hàng nội bộ là lợi ích kinh tế thu được từ việc bán hàng hóa, sản phẩm, cung cấp dịch vụ nội bộ giữa các đơn vị trực thuộc hạch toán phụ thuộc trong cùng một công ty, Tổng công ty tính theo giá bán nội bộ. - Doanh thu bán hàng ra bên ngoài Doanh thu bán hàng ra bên ngoài là lợi ích kinh tế thu được từ việc bán hàng hóa, sản phầm, cung cấp dịch vụ cho các đối tượng khách hàng bên ngoài công ty.3 Kế toán doanh thu dưới góc độ kế toán tài chính 2.1 Kế toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là toàn bộ số tiền thu được hoặc sẽ thu được từ giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm, hàng hóa cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán.
Chứng từ và sổ kế toán phản ánh: doanh thu bán hàng: Hoá đơn GTGT (mẫu số 01 GTKT – 3LL); Hoá đơn bán hàng thông thường (mẫu số 2 GTTT – 3LL); Bảng thanh toán hàng đại lý, ký gửi (mẫu số 01 – BH); Thẻ quầy hàng (mẫu 02 – BH); Sổ chi tiết bán hàng (mẫu số S35 – DN); Sổ doanh thu, hóa đơn thương mại (Hàng xuất khẩu) b. Kế toán sử dụng tài khoản: TK 511 “ Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ”.