Luận văn phân tích thực trạng kê đơn thuốc ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào năm 2021

Phân tích thực trạng kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú tại trung tâm y tế huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên năm 2021. Luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I.

• Tác giả: Vũ Thị Thưởng
• Người hướng dẫn: TS. Lã Thị Quỳnh Liên
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược Sĩ Chuyên Khoa Cấp I
• Đề tài: Phân Tích Thực Trạng Kê Đơn Thuốc Trong Điều Trị Ngoại Trú Tại Trung Tâm Y Tế Huyện Mỹ Hào Tỉnh Hưng Yên Năm 2021
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ KHÁI NIỆM KÊ ĐƠN THUỐC NGOẠI TRÚ
• 1.1. Khái niệm đơn thuốc
• 1.2. Quy định về kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú
• 1.3. Các chỉ số kê đơn
• 1.4. Thực trạng kê đơn và sử dụng thuốc trong những năm gần đây
• 1.4.1. Thực trạng kê đơn thuốc trên thế giới
• 1.4.2. Thực trạng kê đơn thuốc tại Việt Nam hiện nay
• 1.5. Vài nét về Trung tâm y tế Mỹ Hào
• 1.5.1. Tổng quan về Trung tâm y tế Mỹ Hào
• 1.5.2. Mô hình bệnh tật tại Trung tâm Y tế Mỹ Hào năm 2021 phân loại theo mã ICD 10
• 1.5.3. Chức năng và nhiệm vụ của khoa Dược
• 1.5.4. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.1.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Biến số nghiên cứu
• 2.2.2. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.4. Mẫu nghiên cứu
• 2.2.5. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú
• 3.1.1. Thực hiện tuân thủ một số quy định về thủ tục hành chính
• 3.1.2. Thực hiện quy định thông tin về người kê đơn
• 3.1.3. Thông tin liên quan đến thuốc kê đơn
• 3.1.4. Phân tích một số chỉ số kê đơn thuốc BHYT trong điều trị ngoại trú
• 3.1.4.1. Thuốc được kê theo nguồn gốc xuất sứ
• 3.1.4.2. Thuốc được kê đơn nằm trong danh mục thuốc của trung tâm y tế
• 3.1.4.3. Số lượt thuốc được kê đúng theo hướng dẫn sử dụng thuốc
• 3.1.4.4. Chi phí trung bình của mỗi đơn thuốc
• 3.1.4.5. Đơn thuốc có kê kháng sinh
• 3.1.4.6. Đơn thuốc có kê vitamin
• 3.1.4.7. Tương tác trong đơn thuốc
• 3.1.5. Đánh giá việc thực hiện qui định về kê đơn thuốc ngoại trú tại Trung tâm y tế Mỹ Hào
• 3.1.5.1. Thủ tục hành chính về kê đơn
• 3.1.5.2. Thông tin về người kê đơn
• 3.1.5.3. Thông tin liên quan đến thuốc kê đơn
• 3.1.6. Về một số chỉ số kê đơn thuốc ngoại trú BHYT tại Trung tâm y tế huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên
• 3.1.6.1. Thuốc được kê theo nguồn gốc xuất sứ
• 3.1.6.2. Số thuốc trong đơn
• 3.1.6.3. Thuốc được kê đơn nằm trong danh mục thuốc của trung tâm y tế
• 3.1.6.4. Đơn thuốc kê đúng theo hướng dẫn sử dụng thuốc
• 3.1.6.5. Chi phí cho một đơn thuốc
• 3.1.6.6. Đơn thuốc có kê kháng sinh
• 3.1.6.7. Đơn thuốc có kê vitamin
• 3.1.6.8. Tương tác và mức độ tương tác thuốc
• 3.1.7. Một số hạn chế của đề tài
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phân tích kê đơn thuốc ngoại trú tại Mỹ Hào

Phân tích kê đơn thuốc ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào năm 2021 là một nghiên cứu quan trọng nhằm đánh giá thực trạng và hiệu quả của việc kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về quy trình kê đơn mà còn chỉ ra những vấn đề tồn tại trong việc sử dụng thuốc. Việc phân tích này có thể cung cấp thông tin quý giá cho các nhà quản lý y tế và các bác sĩ trong việc cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe.

1.1. Khái niệm và vai trò của kê đơn thuốc ngoại trú

Kê đơn thuốc ngoại trú là quá trình mà bác sĩ chỉ định thuốc cho bệnh nhân để điều trị tại nhà. Đơn thuốc không chỉ là tài liệu pháp lý mà còn là căn cứ để bệnh nhân thực hiện điều trị đúng cách. Việc kê đơn đúng cách giúp đảm bảo an toàn và hiệu quả trong điều trị.

1.2. Tình hình kê đơn thuốc tại Trung tâm Y tế Mỹ Hào

Tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào, tình hình kê đơn thuốc trong năm 2021 cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Số lượng thuốc kê trong mỗi đơn thường vượt quá mức khuyến cáo, dẫn đến nguy cơ tương tác thuốc và lạm dụng thuốc. Việc phân tích này sẽ giúp xác định các chỉ số kê đơn và đưa ra giải pháp khắc phục.

II. Vấn đề và thách thức trong kê đơn thuốc ngoại trú

Việc kê đơn thuốc ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào năm 2021 gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng điều trị mà còn gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng. Cần có những biện pháp cụ thể để giải quyết các vấn đề này.

2.1. Tình trạng kê đơn không hợp lý

Nhiều đơn thuốc được kê với số lượng thuốc vượt quá mức cần thiết, dẫn đến tình trạng lạm dụng thuốc. Việc này không chỉ làm tăng chi phí điều trị mà còn gây ra các tác dụng phụ không mong muốn cho bệnh nhân.

2.2. Thiếu thông tin và hướng dẫn sử dụng thuốc

Nhiều bác sĩ chưa cung cấp đầy đủ thông tin về cách sử dụng thuốc cho bệnh nhân. Điều này dẫn đến việc bệnh nhân không tuân thủ đúng phác đồ điều trị, làm giảm hiệu quả điều trị và tăng nguy cơ phản ứng có hại.

III. Phương pháp phân tích kê đơn thuốc ngoại trú hiệu quả

Để phân tích kê đơn thuốc ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Việc này sẽ giúp thu thập dữ liệu chính xác và đáng tin cậy, từ đó đưa ra các kết luận và khuyến nghị hợp lý.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và thu thập dữ liệu

Nghiên cứu sẽ được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, thu thập dữ liệu từ các đơn thuốc đã được kê trong năm 2021. Dữ liệu sẽ được phân tích để xác định các chỉ số kê đơn và mức độ tuân thủ quy định.

3.2. Phân tích số liệu và đánh giá kết quả

Sau khi thu thập dữ liệu, các chỉ số kê đơn sẽ được phân tích để đánh giá tình hình kê đơn thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào. Kết quả sẽ được so sánh với các tiêu chuẩn của WHO để xác định mức độ tuân thủ và hiệu quả của việc kê đơn.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về kê đơn thuốc ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào năm 2021 sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về thực trạng kê đơn thuốc. Những phát hiện này có thể được ứng dụng để cải thiện quy trình kê đơn và nâng cao chất lượng điều trị cho bệnh nhân.

4.1. Đánh giá các chỉ số kê đơn thuốc

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhiều chỉ số kê đơn thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào không đạt yêu cầu. Cần có các biện pháp can thiệp để cải thiện tình hình này, bao gồm việc đào tạo bác sĩ và nâng cao nhận thức của bệnh nhân.

4.2. Đề xuất giải pháp cải thiện kê đơn thuốc

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số giải pháp sẽ được đề xuất nhằm cải thiện quy trình kê đơn thuốc. Các giải pháp này bao gồm việc áp dụng công nghệ thông tin trong kê đơn và tăng cường giám sát việc thực hiện quy định kê đơn.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Phân tích kê đơn thuốc ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào năm 2021 đã chỉ ra nhiều vấn đề cần được giải quyết. Việc cải thiện quy trình kê đơn không chỉ nâng cao chất lượng điều trị mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan y tế và các bác sĩ để thực hiện các giải pháp đã đề xuất.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải thiện kê đơn thuốc

Cải thiện quy trình kê đơn thuốc là một nhiệm vụ cấp bách nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả trong điều trị. Việc này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro cho bệnh nhân mà còn tiết kiệm chi phí cho hệ thống y tế.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các công cụ hỗ trợ kê đơn thuốc và nâng cao năng lực cho các bác sĩ. Điều này sẽ giúp cải thiện chất lượng kê đơn và đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và tiết kiệm là một trong những mục tiêu cốt lõi của hệ thống y tế toàn cầu. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới, hơn 50% tổng số thuốc trên thế giới được kê đơn, cấp phát hoặc bán ra chưa thực sự phù hợp, trong khi chi phí dành cho tiền thuốc thường chiếm từ 20% đến 40% ngân sách y tế tại các quốc gia đang phát triển. Tại Việt Nam, công tác quản lý chất lượng kê đơn ngoại trú theo tuyến bảo hiểm y tế tại tuyến y tế cơ sở đóng vai trò quyết định trong việc tối ưu hóa nguồn quỹ khám chữa bệnh và nâng cao hiệu quả điều trị cho cộng đồng.

Nghiên cứu được triển khai tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên – đơn vị y tế tuyến huyện phụ trách chăm sóc sức khỏe cho người dân khu vực cửa ngõ kinh tế của tỉnh. Trong năm 2021, đơn vị đã tiếp nhận và xử trí 103.954 lượt khám bệnh, với mô hình bệnh tật tập trung cao ở các bệnh lý mãn tính, điển hình là nhóm bệnh nội tiết, dinh dưỡng chuyển hóa chiếm tỷ lệ 28,84% và bệnh hệ tuần hoàn chiếm 21,98%.

Mục tiêu trọng tâm của luận văn là phân tích thực trạng tuân thủ quy chế kê đơn ngoại trú theo các văn bản pháp lý hiện hành, đồng thời lượng hóa các chỉ số kê đơn theo khuyến cáo chuẩn hóa. Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm quan trọng giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị của trung tâm nhận diện các điểm nghẽn, từ đó nâng cao chất lượng kê đơn an toàn, giảm thiểu tương tác bất lợi và tối ưu hóa chi phí điều trị cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng khung lý thuyết đánh giá sử dụng thuốc hợp lý của Tổ chức Y tế Thế giới ban hành năm 1993, kết hợp với các khuyến cáo khu vực của Tổ chức Y tế Thế giới khu vực Đông Nam Á về thúc đẩy sử dụng thuốc an toàn. Bộ chỉ số chuẩn mực quốc tế bao gồm 5 thước đo nòng cốt: tỷ lệ đơn kê kháng sinh (ngưỡng khuyến nghị 20,0% – 26,8%), số lượng thuốc trung bình trong một đơn (ngưỡng khuyến nghị 1,6 – 1,8 thuốc), tỷ lệ thuốc được kê theo tên chung quốc tế (mục tiêu 100%), tỷ lệ thuốc nằm trong danh mục thuốc thiết yếu (mục tiêu 100%) và tỷ lệ đơn có thuốc tiêm (13,4% – 24,1%).

Bên cạnh đó, đề tài xây dựng tiêu chuẩn đánh giá dựa trên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật nghiêm ngặt của Bộ Y tế Việt Nam:

• Thông tư 52/2017/TT-BYT và Thông tư 18/2018/TT-BYT quy định về đơn thuốc và kê đơn thuốc hóa dược, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú.
• Thông tư 21/2013/TT-BYT quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong bệnh viện.
• Thông tư 19/2018/TT-BYT ban hành Danh mục thuốc thiết yếu tân dược.
• Hệ thống phân loại tương tác thuốc dựa trên tài liệu hướng dẫn chuyên ngành Dược thư Quốc gia và cơ sở dữ liệu tra cứu tương tác chuẩn mực.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài áp dụng thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang với kỹ thuật hồi cứu toàn diện dữ liệu kê đơn và bảng kê thanh toán chi phí khám chữa bệnh bảo hiểm y tế. Cỡ mẫu nghiên cứu được tính toán theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể:

$$n = Z^2_{1-\alpha/2} \times \frac{P(1-P)}{d^2}$$

Với độ tin cậy 95% ($Z = 1,96$), mức sai số tuyệt đối $d = 0,1$ và tỷ lệ ước tính $P = 0,5$ nhằm đạt cỡ mẫu tối đa, cỡ mẫu lý thuyết xác định là 96 đơn. Trong thực tế triển khai, tác giả đã thu thập 100 đơn thuốc ngoại trú bảo hiểm y tế đại diện cho 273 lượt chỉ định thuốc trong suốt 12 tháng của năm 2021 (từ ngày 01/01/2021 đến 31/12/2021). Phương pháp chọn mẫu phân bổ đều đặn 8 đơn mỗi tháng từ tháng 2 đến tháng 12, riêng tháng 1 chọn 12 đơn để đảm bảo tính đại diện theo mùa bệnh tật.

Toàn bộ dữ liệu được trích xuất từ phần mềm quản lý bệnh viện, mã hóa, làm sạch và xử lý thống kê mô tả trên phần mềm Microsoft Excel. Phương pháp phân tích hồi cứu được lựa chọn vì tính khách quan, phản ánh chính xác thói quen chỉ định thực tế của bác sĩ mà không tạo ra hiệu ứng thay đổi hành vi do bị quan sát.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát 100 đơn thuốc ngoại trú với 273 lượt thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào mang lại nhiều phát hiện cụ thể:

• Mức độ tuân thủ thủ tục hành chính và thông tin định danh: Nhờ ứng dụng phần mềm quản lý bệnh viện, 100% đơn thuốc ghi nhận đầy đủ họ tên, giới tính, ngày kê đơn, chẩn đoán bệnh và chữ ký bác sĩ. Tuy nhiên, 100% đơn thuốc chưa ghi chi tiết địa chỉ đến số nhà, đường phố mà chỉ dừng lại ở cấp xã/phường/thị trấn. Đối với đối tượng bệnh nhi dưới 72 tháng tuổi (chiếm 2% mẫu khảo sát), 100% đơn chưa thể hiện cân nặng và thông tin số tháng tuổi theo đúng quy định chuẩn hóa. Số điện thoại của người kê đơn cũng chưa được tích hợp trên mẫu đơn xuất bản (đạt 0%).
• Chỉ số kê đơn và cơ cấu sử dụng thuốc: Số lượng thuốc trung bình trong một đơn đạt 2,73 thuốc, dao động từ 1 đến 5 thuốc/đơn. Trong đó, đơn kê 2 thuốc chiếm tỷ lệ cao nhất với 43,0%, tiếp theo là đơn kê 3 thuốc chiếm 40,0%, đơn kê 4 thuốc chiếm 14,0% và đơn kê từ 5 thuốc trở lên chiếm 2,0%. Tỷ lệ chỉ định thuốc theo tên chung quốc tế đơn thuần đạt 23,2%, trong khi hình thức kết hợp tên chung quốc tế kèm tên thương mại chiếm 76,8%. 100% thuốc được kê nằm trong danh mục thuốc của trung tâm và 97,1% thuộc Danh mục thuốc thiết yếu quốc gia.
• Chỉ số kháng sinh, vitamin và dạng bào chế: Tỷ lệ đơn thuốc có kê kháng sinh đạt mức thấp ấn tượng là 11,0% (11 đơn), trong đó đơn kê 1 kháng sinh chiếm 9,0% và đơn kê 2 kháng sinh phối hợp chiếm 2,0%. Tỷ lệ đơn có kê vitamin chiếm 5,0%. Đường dùng chủ đạo là đường uống với 91,57% (250 lượt), đường tiêm chiếm 5,86% (16 lượt, chủ yếu là insulin điều trị ngoại trú) và đường dùng ngoài da chiếm 2,57% (7 lượt).
• Bất đối xứng cơ cấu chi phí và rủi ro tương tác thuốc: Thuốc sản xuất trong nước chiếm ưu thế về số lượng sử dụng với 56,41% (154 lượt), nhưng chỉ chiếm 20,51% tổng chi phí thuốc (561.915 đồng). Ngược lại, thuốc nhập ngoại chiếm 43,59% số lượng (119 lượt) nhưng chiếm tới 79,49% tổng giá trị thanh toán tiền thuốc (2.177.523 đồng). Xét theo nhóm bệnh, thuốc điều trị đái tháo đường ngốn tới 70,64% tổng chi phí. Khảo sát tương tác phát hiện 6,0% đơn thuốc xuất hiện tương tác ở mức độ trung bình, tập trung vào các phối hợp làm tăng nguy cơ hạ đường huyết hoặc tương tác hấp thu, nhưng 100% các đơn này chưa có ghi chú can thiệp dược lâm sàng.

Thảo luận kết quả

Khi đặt kết quả nghiên cứu trong tương quan với các cơ sở y tế tuyến huyện cùng thời kỳ, bức tranh kê đơn tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào thể hiện những điểm sáng rõ rệt song hành cùng những thách thức quản lý đặc trưng.

Tỷ lệ kê đơn kháng sinh 11,0% tại trung tâm thấp hơn đáng kể so với ngưỡng khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (20,0% – 26,8%) và thấp hơn rất nhiều so với các bệnh viện tuyến huyện khác như Bệnh viện Đa khoa Vị Xuyên (83,6%), Bệnh viện Đa khoa huyện Nam Sách (71,8%) hay Bệnh viện Đa khoa Hậu Nghĩa (51,2%). Kết quả này phản ánh sự kiểm soát chặt chẽ của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong việc hạn chế lạm dụng kháng sinh cho bệnh nhân ngoại trú, phù hợp với mô hình bệnh tật chủ yếu là các bệnh lý mãn tính không lây.

Tuy nhiên, số thuốc trung bình 2,73 thuốc/đơn vẫn vượt ngưỡng lý tưởng (1,6 – 1,8 thuốc). Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ đặc thù bệnh lý ngoại trú: nhóm bệnh nội tiết - chuyển hóa và tim mạch chiếm trên 50% tổng số lượt khám, đòi hỏi phác đồ phối hợp đa hoạt chất (thuốc hạ áp, hạ đường huyết, điều hòa lipid máu). Khi trình bày cơ cấu này qua biểu đồ phân bố chi phí và bảng kiểm soát tương tác, sự mất cân đối tài chính lộ rõ khi thuốc nhập ngoại hấp thụ gần 80% ngân sách thuốc dù số lượt kê chỉ chiếm hơn 43%. Tình trạng thiếu vắng cảnh báo tương tác thuốc tự động trên hệ thống kê đơn điện tử khiến 6,0% đơn thuốc chứa tương tác trung bình bị bỏ qua mà không có lời dặn dò hay can thiệp điều chỉnh thời điểm dùng thuốc từ dược sĩ lâm sàng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng định lượng thu được, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm hoàn thiện công tác kê đơn và quản lý dược:

• Nâng cấp và tối ưu hóa hệ thống phần mềm kê đơn điện tử: Bộ phận Công nghệ thông tin phối hợp cùng Khoa Dược hoàn thành nâng cấp phân hệ quản lý đơn thuốc trong quý 1 và quý 2 năm 2023. Cần thiết lập trường dữ liệu bắt buộc đối với địa chỉ chi tiết, thông tin cân nặng, tháng tuổi của trẻ em dưới 72 tháng và số điện thoại liên hệ của bác sĩ. Đồng thời, tích hợp mô-đun cảnh báo tự động tương tác thuốc và chống chỉ định theo thời gian thực để hỗ trợ bác sĩ ra quyết định lâm sàng chính xác.
• Tăng cường vai trò can thiệp của Dược lâm sàng và Hội đồng Thuốc và Điều trị: Thiết lập quy trình duyệt đơn ngoại trú định kỳ hàng tháng do Dược sĩ lâm sàng chủ trì. Mục tiêu giảm tỷ lệ đơn thuốc có tương tác không được can thiệp từ 6,0% xuống 0% vào cuối năm 2023, chú trọng kiểm soát các cặp tương tác thuốc tim mạch – đái tháo đường và hướng dẫn chi tiết thời điểm uống thuốc cho người bệnh.
• Điều chỉnh cơ cấu danh mục thuốc và thúc đẩy chính sách ưu tiên thuốc nội: Ban Giám đốc và Hội đồng Thuốc và Điều trị xây dựng danh mục đấu thầu ưu tiên các thuốc sản xuất trong nước đạt tiêu chuẩn tương đương điều trị sinh học. Đặt mục tiêu nâng tỷ trọng chi phí thuốc nội từ 20,51% lên mức 35% – 40% trong giai đoạn 2023–2024, nhằm giảm gánh nặng chi phí quỹ bảo hiểm y tế và hạ giá thành điều trị cho bệnh nhân.
• Tổ chức tập huấn liên tục về quy chế kê đơn và an toàn sử dụng thuốc: Phòng Kế hoạch Nghiệp vụ chủ trì tổ chức 2 khóa tập huấn mỗi năm cho toàn bộ bác sĩ, y sĩ khám bệnh ngoại trú. Nội dung tập trung cập nhật các quy định mới tại Thông tư 52/2017/TT-BYT, kỹ năng kê đơn theo tên chung quốc tế và kiểm soát số lượng thuốc trung bình trên mỗi đơn tiệm cận mức 2,0 – 2,2 thuốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và tính ứng dụng cao đối với 4 nhóm đối tượng trọng tâm trong ngành y dược:

• Ban Giám đốc và Hội đồng Thuốc và Điều trị tại các bệnh viện, trung tâm y tế tuyến cơ sở: Tài liệu cung cấp phương pháp luận và bộ chỉ số thực tế để đánh giá hiệu quả sử dụng thuốc tại đơn vị, phục vụ công tác xây dựng danh mục thuốc đấu thầu và kiểm soát chi phí bảo hiểm y tế khoa học.
• Bác sĩ lâm sàng và Dược sĩ phụ trách công tác Dược lâm sàng: Nắm bắt các lỗi hành chính thường gặp, các nguy cơ tương tác thuốc ngoại trú phổ biến trên bệnh nhân mãn tính, từ đó nâng cao chất lượng chỉ định điều trị và tư vấn sử dụng thuốc an toàn.
• Học viên sau đại học, Dược sĩ chuyên khoa và sinh viên ngành Dược: Sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc nghiên cứu mô tả cắt ngang hồi cứu, kỹ thuật tính toán cỡ mẫu và phương pháp phân tích chỉ số kê đơn theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới.
• Cán bộ quản lý quỹ Bảo hiểm Y tế và cơ quan quản lý dược địa phương: Có thêm góc nhìn thực chứng về cơ cấu chi phí thuốc nội – thuốc ngoại tuyến huyện, hỗ trợ quá trình hoạch định chính sách chi trả và giám sát bảo hiểm y tế minh bạch, hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

• Tỷ lệ kê đơn kháng sinh 11,0% tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào phản ánh điều gì về chất lượng điều trị? Tỷ lệ 11,0% nằm sâu dưới ngưỡng trần khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (20,0% – 26,8%), chứng minh trung tâm kiểm soát rất tốt tình trạng lạm dụng kháng sinh ngoại trú. Điều này hoàn toàn phù hợp với mô hình bệnh tật năm 2021 vốn tập trung vào bệnh mãn tính (chiếm trên 50%), hạn chế đáng kể nguy cơ gia tăng vi khuẩn kháng thuốc tại cộng đồng.

• Tại sao thuốc nhập ngoại chỉ chiếm 43,59% số lượt kê nhưng lại chiếm tới 79,49% tổng chi phí thuốc? Sự chênh lệch này xuất phát từ cơ cấu bệnh lý đái tháo đường và tim mạch đòi hỏi các dòng thuốc biệt dược, insulin dạng tiêm và các chế phẩm giải phóng kéo dài có giá thành cao mà nguồn cung trong nước chưa thay thế hoàn toàn. Do đó, chi phí bị chi phối mạnh bởi nhóm thuốc chuyên khoa nhập khẩu.

• Những sai sót hành chính phổ biến nhất được ghi nhận trong đơn thuốc ngoại trú là gì? Các sai sót tập trung ở việc thiếu địa chỉ cụ thể đến số nhà/đường phố (100%), không có số điện thoại bác sĩ (100%), và đối với trẻ em dưới 72 tháng tuổi thì thiếu thông tin cân nặng cũng như số tháng tuổi chi tiết theo quy định của Thông tư 52/2017/TT-BYT.

• Số thuốc trung bình 2,73 thuốc/đơn có gây ra nguy cơ tương tác thuốc nghiêm trọng không? Khảo sát ghi nhận 6,0% đơn thuốc có tương tác nhưng tất cả đều ở mức độ trung bình (chủ yếu là tương tác hiệp đồng hạ đường huyết hoặc ảnh hưởng hấp thu), không có tương tác chống chỉ định nguy hiểm. Tuy nhiên, con số 2,73 thuốc/đơn cho thấy nguy cơ tương tác tăng dần khi người bệnh phải điều trị đồng thời nhiều bệnh mãn tính.

• Hệ thống phần mềm quản lý bệnh viện đóng góp vai trò như thế nào trong việc cải thiện kê đơn? Hệ thống kê đơn điện tử giúp 100% đơn thuốc đạt chuẩn về tính rõ ràng, loại bỏ hoàn toàn chữ viết tay khó đọc, tự động hóa ghi nhận họ tên, chẩn đoán và ngày kê đơn. Mặc dù vậy, hệ thống cần được cấu hình bổ sung các trường dữ liệu kiểm tra bắt buộc và bộ lọc tương tác thuốc tự động.

Kết luận

• Nghiên cứu đã hoàn thành phân tích toàn diện 100 đơn thuốc ngoại trú bảo hiểm y tế đại diện cho 273 lượt dùng thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào năm 2021.
• Đơn vị thực hiện xuất sắc các quy định hành chính cơ bản (100% rõ ràng thông tin người bệnh, chẩn đoán, chữ ký) và kiểm soát tỷ lệ kháng sinh ở mức lý tưởng 11,0%.
• Số lượng thuốc trung bình đạt 2,73 thuốc/đơn; 100% thuốc nằm trong danh mục trung tâm và 97,1% thuộc danh mục thuốc thiết yếu.
• Tồn tại sự mất cân đối lớn về kinh tế y tế khi thuốc nhập ngoại chiếm 79,49% chi phí và ghi nhận 6,0% đơn có tương tác thuốc mức độ trung bình chưa có can thiệp.
• Công trình đóng góp hệ thống số liệu thực chứng giá trị, định hướng lộ trình nâng cấp hệ thống phần mềm kê đơn và chuẩn hóa hoạt động dược lâm sàng tuyến huyện giai đoạn 2023–2025.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Thuốc là một loại hàng hoá đặc biệt, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ con người. Việc quyết định lựa chọn thuốc, đường dùng, cách dùng, liều dùng, thời điểm dùng phụ thuộc vào người thầy thuốc, người trực tiếp thăm khám và chẩn đoán bệnh; bệnh nhân là người thực hiện đầy đủ và đúng theo phác đồ điều trị của thầy thuốc. Để chỉ định sử dùng thuốc cho bệnh nhân an toàn, hợp lý và có hiệu quả, vai trò của người thầy thuốc là hết sức quan trọng. Nó đòi hỏi người thầy thuốc phải có trình độ chuyên môn giỏi, vững vàng và phải có đạo đức nghề nghiệp.

Tuy nhiên trước tác động của cơ chế thị trường việc sử dụng thuốc chưa hiệu quả và không hợp lý đang là vấn đề cần báo động, cùng với sự xuất hiện của hàng loạt các loại thuốc mới và sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống y - dược tư nhân đã làm cho việc quản lý kê đơn và sử dụng thuốc ngày càng trở nên khó khăn hơn. Việc sử dụng thuốc trong bệnh viện hiện nay vẫn còn nhiều bất cập, do có nhiều nguồn cung ứng thuốc (doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp cổ phần, doanh nghiệp nước ngoài.) với nhiều hình thức, cách tiếp thị và ưu đãi khác nhau. Chất lượng thuốc đôi khi không được đảm bảo dẫn đến việc xuất hiện phản ứng bất lợi của thuốc diễn ra liên tục thường xuyên. Việc kê đơn thuốc không đúng chỉ định, liều dùng, thời gian dùng, kê quá nhiều thuốc trong một đơn, kê tên thuốc với tên biệt dược đã gây ra tình trạng kháng kháng sinh, lạm dụng thuốc và gây lãng phí không cần thiết.

Trước thực trạng đó, Bộ trưởng BYT đã ra thông tư 52/2017/TT-BYT ngày 29/12/2017,quy định về kê đơn trong điều trị ngoại trú, thông tư 23/2011/TT-BYTvề hướng dẫn sử dụng thuốc trong cơ sở y tế có giường bệnh. 1 Để góp phần nâng cao hiệu quả hơn nữa trong việc sử dụng thuốc khám và điều trị cho người bệnh tại bệnh viện, đề tài: “Phân tích thực trạng kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú tại Trung tâm y tế huyện Mỹ Hào tỉnh Hưng Yên năm 2021” được thực hiện với 2 mục tiêu: - Phân tích việc thực hiện qui định về kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú tại Trung tâm y tế Mỹ Hào tỉnh Hưng Yên năm 2021. - Phân tích một số chỉ số kê đơn thuốc ngoại trú tại Trung tâm Y tế Mỹ Hào tỉnh Hưng Yên năm 2021. Từ đó đưa ra một số kiến nghị và đề xuất nhằm nâng cao chất lượng việc thực hiện quy chế kê đơn hướng tới việc sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả.1 Một số khái niệm kê đơn thuốc ngoại trú 1.

Khái niệm đơn thuốc Đơn thuốc là tài liệu chỉ định dùng thuốc của bác sỹ cho người bệnh. Đơn thuốc là căn cứ để bán thuốc, cấp phát thuốc, pha chế thuốc, cân thuốc, sử dụng thuốc và hướng dẫn sử dụng thuốc [22]. Theo Tổ chức y tế thế giới, đơn thuốc là một hướng dẫn dùng thuốc cho bệnh nhân của người kê đơn đối với người cấp và bán thuốc theo đơn. Không có quy định chung nào về kê đơn và mỗi quốc gia đều có quy định phù hợp với điều kiện của đất nước mình.

Các quốc gia đều có quy định riêng về thông tin tối thiểu cần thiết cho một đơn thuốc cũng như thuốc cần phải kê đơn, điều kiện của người kê đơn và quy định riêng về kê đơn thuốc gây nghiện.Trong đó, điều quan trọng nhất là đơn thuốc phải rõ ràng, đơn thuốc phải hợp lệ và chỉ định chính xác thuốc cần dùng. Trong ngành y tế, đơn thuốc có ý nghĩa rất quan trọng cả về y khoa (chỉ định điều trị), kinh tế (căn cứ để tính chi phí điều trị) và pháp lý (căn cứ để giải quyết các khía cạnh pháp lý của hoạt động khám chữa bệnh và hành nghề dược, đặc biệt liên quan đến thuốc độc, thuốc gây nghiện. Quy định về kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú Để thống nhất quy định kê đơn toàn cầu, Tổ chức Y tế thế giới- WHO 1993 đã đưa ra các chỉ số kê đơn sau: Bảng 1.1: Các chỉ số kê đơn của WHO TT Chỉ số Mục đích Tỷ lệ phần trăm đơn kê có Để đo lường mức độ kê đơn phù hợp 1 kháng sinh phác đồ điều trị và tránh lạm dụng thuốc Tỷ lệ phần trăm đơn kê có Để đo lường mức độ tổng thể của việc sử 2 thực phẩm chức năng dụng loại thuốc quan trọng, nhưng 3 thường bị lạm dụng và tốn kém trong chi phí điều trị bằng thuốc Số thuốc trung bình trong 3 Để đo mức độ đơn kê nhiều thuốc một đơn Tỷ lệ phần trăm thuốc Để đo lường xu hướng kê đơn theo tên 4 được kê theo tên generic generic Tỷ lệ phần trăm của các Để đo mức độ thực hành phù hợp với thuốc được kê thuộc danh chính sách thuốc quốc gia, bằng việc thực 5 mục thuốc thiết yếu hoặc hiện kê đơn từ danh sách thuốc chủ yếu danh mục thuốc chủ yếu đối với từng loại hình cơ sở khảo sát Bảng 1.2: Giá trị khuyến cáo chỉ số kê đơn WHO Giá trị TT Chỉ số tiêu chuẩn 1 Tỷ lệ phần trăm đơn kê kháng sinh 20,0-26,8 2 Tỷ lệ phần trăm đơn kê thuốc tiêm 13,4-24,1 3 Số thuốc trung bình trong một đơn 1,6-1,8 4 Tỷ lệ thuốc được kê tên generic 100,0 5 Tỷ lệ thuốc được kê thuộc danh mục thuốc thiết yếu 100,0 Nhằm đưa ra kế hoạch phối hợp để cải thiện tình hình sử dụng thuốc, sử dụng một công cụ được thiết kế sẵn, tổ chức y tế thế giới ở khu vực Đông và Nam Á (WHO/SEAPRO) đã thực hiện các chiến lược khu vực để thúc đẩy sử dụng thuốc hợp lý (RUM), cập nhật tại các cuộc họp vào tháng 7 năm 2010, đề nghị thực hiện phân tích tình hình sử dụng thuốc tại các cơ sở chăm sóc sức khoẻ. Tổ chức y tế thế giới đã đưa ra các giá trị khuyến cáo đối với các chỉ số kê đơn [31].

Các chỉ số kê đơn Ngoài ra, trong Thông tư 21/2013/TT-BYT ngày 08 tháng 8 năm 2013 Quy định về “Tổ chức và hoạt động của HĐT & ĐT trong bệnh viện”, Bộ Y tế đưa ra các chỉ số kê đơn và sử dụng thuốc như sau: Các chỉ số kê đơn - Số thuốc kê trung bình trong một đơn; - Tỷ lệ phần trăm thuốc được kê theo tên chung quốc tế (INN); - Tỷ lệ phần trăm đơn kê có kháng sinh; - Tỷ lệ phần trăm đơn kê có thuốc tiêm; - Tỷ lệ phần trăm đơn kê có vitamin; - Tỷ lệ phần trăm thuốc được kê đơn có trong Danh mục thuốc thiết yếu do Bộ Y tế ban hành. Các chỉ số sử dụng thuốc toàn diện - Tỷ lệ phần trăm người bệnh được điều trị không dùng thuốc; - Chi phí cho thuốc trung bình của mỗi đơn; - Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho kháng sinh; - Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho vitamin; - Tỷ lệ phần trăm đơn kê phù hợp với phác đồ điều trị; - Tỷ lệ phần trăm người bệnh hài lòng với dịch vụ chăm sóc sức khỏe; - Tỷ lệ phần trăm cơ sở y tế tiếp cận được với các thông tin thuốc khách quan [4]. Thực trạng kê đơn và sử dụng thuốc trong những năm gần đây 1. Thực trạng kê đơn thuốc trên thế giới Năm 2011 Tổ chức Y tế thế giới đã nêu lên một số tình hình sử dụng thuốc trên thế giới như sau [22]: 5 1.

Sử dụng thuốc hợp lý là một vấn đề trên toàn thế giới. Có nhiều cách dẫn đến việc sử dụng thuốc chưa hợp lý như bệnh nhân sử dụng quá nhiều thuốc cùng một lúc để điều trị nhiều bệnh. Kê đơn chưa phù hợp với hướng dẫn điều trị có thể gây lãng phí và có hại. Ở các nước đang phát triển, ngân sách y tế quốc gia chi cho thuốc 20%-40% và 10%-20% ở các nước phát triển.

Sự tuân thủ của bệnh nhân đối với chỉ định điều trị là khoảng 50% trên toàn thế giới và thấp hơn ở các nước đang phát triển. 50% tất cả các loại thuốc trên toàn thế giới được kê đơn hoặc bán chưa hợp lý. Thuốc kháng sinh bị lạm dụng dẫn đến sự gia tăng tình trạng kháng kháng sinh là một trong những vẫn đề sử dụng thuốc không hợp lý. Sử dụng thuốc không hợp lý có thể dẫn đến tăng tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ tử vong đặc biệt ở trẻ em bị nhiễm trùng và các bệnh mãn tính như tăng huyết áp, tiểu đường; tăng chi phí điều trị cho người bệnh và phản ứng có hại của thuốc, làm mất niềm tin của người bệnh vào hệ thống y tế.

Tổ chức Y tế thế giới ở khu vực Đông và Nam Á (WHO/SEARO) đã thực hiện các chiến lược khu vực để thúc đẩy sử dụng thuốc hợp lý (RUM), cập nhật tại các cuộc họp vào tháng 7 năm 2010, đề nghị thực hiện phân tích tình hình sử dụng thuốc tại các cơ sở chăm sóc sức khỏe nhằm đưa ra kế hoạch phối hợp để cải thiện tình hình sử dụng thuốc, sử dụng một công cụ được thiết kế sẵn. Tổ chức y tế thế giới đã đưa ra các giá trị khuyến cáo đối với các chỉ số kê đơn [21]: Bảng 1.3: Giá trị khuyến cáo đối với các chỉ số kê đơn. Tên chỉ số Giá trị tiêu chuẩn Số thuốc trung bình/đơn 1,6-1,8 Tỷ lệ đơn kê kháng sinh 20,0-20,8 Tỷ lệ thuốc được kê tên chung quốc tế 100,0 6 Tỷ lệ thuốc được kê nằm trong danh 100,0 mục thuốc thiết yếu Hiện nay tình trạng kê đơn không hợp lý, không an toàn vẫn xảy ra ở nhiều quốc gia và trong các hệ thống chăm sóc sức khỏe trên thế giới. Thực trạng kê nhiều thuốc trong một đơn Trong một nghiên cứu đánh giá sử dụng thuốc hợp lý tại Pakistan năm 2014 tại 4 cơ sở y tế về các chỉ số kê đơn cho thấy số thuốc trung bình/đơn cao là 3,53 thuốc trong đó cơ sở 1 là 4,70 thuốc, cơ sở 2 là 2,76 thuốc, cơ sở 3 là 3,20 thuốc, cơ sở 4 là 3,46 thuốc, cao hơn tiêu chuẩn (1,6 -1,8 thuốc) [23].

Thực trạng lạm dụng kháng sinh Nghiên cứu tại 4 cơ sở y tế tại Pakistan, tỉ lệ đơn thuốc có kê kháng sinh lên tới 90% ở cơ sở 1 và 4, 83,3% ở cơ sở 3, cao hơn rất nhiều so với tiêu chuẩn mà WHO khuyến cao (20,0 - 26,8). Riêng có cơ sở 2 tỉ lệ đơn kê kháng sinh thấp có 16,66% cho thấy được việc lạm dụng kháng sinh rất lớn tại bệnh viện [23].