CHƯƠNG I. LÝ LUẬN CHUNG VE XUẤT KHẨU NONG SAN 1. Cơ sở lý luận về xuất khẩu nông sản 1.1 Xuất khẩu nông sản và vai trò của xuất khẩu nông sản 1.1 Khái niệm Thương mại quốc tế là hoạt động trao đôi, mua bán hàng hóa và dịch vụ vượt qua biên giới một quốc gia thông qua hoạt động xuất nhập khâu. Theo định nghĩa này thì hoạt động xuất khâu là một hoạt động của thương mại quốc tế, là hoạt động trao đổi mua bán hàng hóa và dịch vụ cho quốc gia khác trên cơ sở dùng tiền tệ làm phương tiện thanh toán với nguyên tắc ngang giá.
Tiền tệ ở đây có thé là ngoại tệ của một quốc gia hoặc đối với cả hai quốc gia. Nhu vậy, xuất khẩu nông sản là hoạt động trao đổi nông sản giữa nước này với nước khác. Cũng có thé hiểu xuất khâu nông sản là nông sản sản xuất trong nước được đem đi tiêu thụ ở nước ngoài.2 Vai trò của xuất khẩu nông sản Xuất khẩu là hoạt động kinh tế đối ngoại cơ bản và là phương tiện thúc đây nền kinh tế phát triển. Mục đích của xuất khẩu là khai thác lợi thế của từng quốc gia trong phân công lao động quốc tế, nhằm mang lại lợi ích cho quốc gia tham gia vào hoạt động xuất khẩu Với Việt Nam xuất khẩu nông sản không chi là bộ phận cấu thành trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế mà còn là hoạt động liên quan đến cân bằng xuất nhập khâu, đến cuộc sống của hàng triệu người dân nông thôn, đến khả năng nâng cao đời sống của người dân Việt Nam.
Vì vây nhà nước ta luôn nhận thức được đầy đủ vai trò của hoạt động xuất khẩu nông sản, nó đã góp phan thúc đây phát triên kinh tế nước ta như hiện nay và trong tương lai sắp tới. Đối với Việt Nam, xuất khâu nông san là nguồn thu rất quan trọng, xuất khâu nông sản có vai trò cụ thé như sau * Xuất khẩu tạo điều kiện cho các quốc gia tận dụng lợi thế so sánh của mình Mỗi quốc gia có những lợi thế khác nhau và theo thương mại quốc tế thì mỗi quốc gia nên tập trung chuyên môn hóa sản xuất sản phâm mà mình có lợi thế so sánh sau đó trao đối với quốc gia khác. Nông sản là một trong những sản phẩm nông nghiệp không thé thiếu được trong nhu cầu sống của con người. Tuy nhiên, tùy vào điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia mà có quốc gia thuận lợi cho phát triển nông nghiệp nhưng lại có quốc gia không đủ điều kiện để phát triển nông nghiệp.
Do đó nảy sinh nhu cầu trao đổi nông sản giữa các quốc gia với nhau. Nước ta được thiên nhiên rat ưu đãi dé phát triển một nền nông nghiệp đa dang, sản phẩm 4 phong phú, bên cạnh đó nguồn nhân lực dồi dào và giàu kinh nghiệm. do đó xuất khâu nông sản giúp nước ta tận dụng, khai thác được tối đa những nguồn lực sẵn có để tạo ra được những sản phẩm có lợi thế so sánh cao v Xuất khẩu nông sản góp phần chuyên dich cơ cấu kinh tế và thúc đây sản xuất phát triển theo hướng sử dụng có hiệu quả nhất nguồn lực và lợi thế của quốc gia. Do tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học, công nghệ hiện đại, cơ cầu sản xuất và tiêu dùng trên thé giới đã va đang thay đối nhanh chóng.
Sự chuyền dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa để phù hợp với xu hướng phát triển của nền kinh tế thế giới là con đường tat yếu đối với Việt Nam. Dé phục vụ cho xuất khẩu, việc tổ chức sản xuất ở mỗi quốc gia đều phải xuất phát từ nhu cầu của thị trường thế giới. Điều này tác động tích cực đến sự chuyên dịch cơ cấu kinh tế, thúc đây sản xuất phát triển; bao gồm: - Xuất khẩu nông sản sẽ tạo điều kiện cho các thành phan kinh tế khác phát triển thuận lợi: Day mạnh xuất khẩu nông sản sẽ cho phép mở rộng quy mô sản xuất, tao điều kiện để nhiều ngành nghề mới ra đời, gây phản ứng dây chuyền thúc day các ngành kinh tế khác phát triển theo, kết quả là làm tăng tổng sản phẩm xã hội và nền kinh tế phát triển nhanh. Ví dụ, xuất khâu gạo sẽ kéo theo sự phát triển các ngành sản xuất và dịch vụ khác như sản xuất bao bì, chăn nuôi, trồng trọt, vận chuyền.
` - Xuất khẩu nông sản tạo ra nguồn thu ngoại tệ lớn để nhập khẩu thiết bị và công nghệ tiên tiến góp phan hiện đại hóa kinh tế đất nước, tao ra năng lực sản xuất mới mạnh mẽ hơn. Đồng thời thông qua xuất khâu nông sản chúng ta chứng minh được khả năng của Việt Nam về các sản phẩm nhiệt đới, về khả năng hợp tác, liên doanh, liên kết với các đối tác trong sản xuất, kinh doanh. Từ đó tăng thêm niềm tin và sự chủ động trong phát triển kinh tế đất nước. - Thông qua xuất khâu nông sản, các nhà sản xuất trong nước buộc phải cạnh tranh quyết liệt trên thị trường thế giới.
Để chiến thăng trong cạnh tranh đòi hỏi chúng ta phải tổ chức lại sản xuất tốt hơn, quản lý và kinh doanh hiệu quả hơn đề tăng năng suất lao động, ha giá thành và nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng tốt hơn các đòi hỏi ngày càng cao của thị trường. - Xuất khẩu nông sản còn là yếu tố quan trọng nhằm phát huy mọi nguồn nội lực, tạo thêm vốn dau tư dé đổi mới công nghệ, tăng thêm việc làm, thúc đây nhanh quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước. * Xuất khẩu nông sản có tác động tích cực và có hiệu quả đến việc nâng cao đời sống của nhân dân trên cơ sở tạo thêm công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người lao động. Sản xuất hàng hóa xuất khâu có khả năng thu hút hàng triệu lao động vào làm việc với thu nhập cao.
Việt Nam có nguồn lao động dồi dào với khoảng 40 triệu người, trong đó tỷ lệ thiếu việc làm ở nông thôn hiện nay là khoảng 25 %. Day mạnh xuất khâu nông sản sẽ làm tăng sỐ lượng công ăn việc làm, do đó thu hút được thêm nhiều lao động, đặc biệt là lao động ở các vùng nông thôn vào các khu công nghiệp, khu chế xuất và các vùng chuyên canh cây trồng đề sản xuất hàng xuất khâu. Ngành nông sản là ngành sử dụng nhiều lao động vào quá trình sản xuất - kinh doanh. Đây là một ưu thế quan trọng hiện nay vì hàng năm Việt Nam phải giải quyết thêm việc làm cho hơn 1,4 triệu người bước vào tuổi lao động.
Ví dụ, để trồng và chăm sóc 1 ha dứa hay | ha dâu tằm mỗi năm cần sử dụng tới 20 lao động. Trong khi đó, giá nhân công Việt Nam rẻ hơn các nước khác trong khu vực như Thailand từ 2 - 3 lần. Lợi thé này sẽ không tôn tại lâu dài và dan mắt di cùng với sự phát triển kinh tế của đất nước. Đề nắm vững và làm chủ được công nghệ trong quá trình sản xuất, người lao động buộc phải nâng cao trình độ cả lý thuyết và thực hành.
Nhu vậy, day mạnh xuất khẩu sẽ có tác động đến việc chuyên dịch cơ cấu lao động cả về tính chất ngành nghề và cả về chất lượng lao động. Đồng thời, với việc day mạnh xuất khâu nông sản sẽ góp phần tăng thu nhập của người lao động, tạo điều kiện để họ nâng cao đời sống vật chất, văn hóa và tinh thần. Ngoài ra, một phần kim ngạch xuất khẩu có thé dùng để nhập khẩu hàng tiêu dùng thiết yếu nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú, đa dang của đời sống con người. Xuất khâu nông sản đã và đang đóng vai trò quan trọng trong việc tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người nông dân vốn phần lớn đang sống trong nghèo nàn, thiếu thốn, lạc hậu.
* Xuất khâu nông sản góp phan giữ ồn định nền kinh tế của đất nước Cùng với các ngành hàng xuất khẩu quan trọng khác như may mặc và giày da, nông sản là ngành hàng sử dụng nhiều nguồn lực lao động tại chỗ hơn là nguồn vốn đầu tư nước ngoài. Nông sản xuất khâu còn có vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam vì liên quan đến hơn 70% dân số, là một thị trường lớn cho các ngành hang sản xuất khác. Khi xuất khẩu nông sản được giữ 6n định và tăng trưởng, cả nền kinh tế có nhiều cơ hội hơn dé phát triển. Vai trò của ngành nông nghiệp trong việc ôn định kinh tế Việt Nam đã được chứng minh trong quá khứ.
Năm 1989, công 6 nghiệp tăng trưởng âm nhưng sản xuất nông nghiệp phát triển mạnh nên cứu được khủng hoảng. Đến năm 1999, một lần nữa, công nghiệp - dịch vụ đều chựng lại, chỉ có nông nghiệp tăng trưởng tốt nên đã cứu được nền kinh tế đang bên bờ vực khủng hoảng. v Xuất khâu nông sản góp phan mở rộng và thúc đây các quan hệ kinh tế đối ngoại, tăng cường dia vị kinh tế của quốc gia trên thị trường thé giới Xuất khẩu và các quan hệ kinh tế đối ngoại có tác động qua lại phụ thuộc vào nhau. Xuất khâu là một hoạt động kinh tế đối ngoại.
Có thé nói, xuất khâu nói chung và xuất khẩu nông sản nói riêng có vai trò thúc day các hoạt động kinh tế đối ngoại khác. Bởi vì khi xuất khẩu hàng hóa nói chung và xuất khẩu nông sản nói riêng phát triển sẽ kéo theo sự phát triển của các hoạt động dịch vụ quốc tế trong các lĩnh vực khác như: đầu tư tai chính - tin dụng, bảo hiểm, thanh toán quốc tẾ, phát triển vận tải quốc tế, chuyên giao công nghệ. Ngược lại, các hoạt động kinh tế đối ngoại phát triển sẽ tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng xuất khâu. Ví dụ, hoạt động dau tư quốc tế sẽ mang đến nguồn vốn và công nghệ tiên tiến dé mở rộng sản xuất hàng nông sản xuất khâu như việc đầu tư xây dựng các nhà máy chế biến nông sản, chuyên giao giống và kỹ thuật thâm canh cây trồng có năng suất và chất lượng cao tạo nguồn nguyên liệu đầu vào cho sản xuất.
Việc ký kết các hiệp định thương mại song phương, đa phương và gia nhập các tổ chức kinh tế quốc tế sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các mặt hàng nông sản xuất khẩu thâm nhập và mở rộng thị trường.