Tổng quan nghiên cứu

Thị trường bán lẻ dược phẩm Việt Nam năm 2021 trải qua giai đoạn biến động chưa từng có dưới tác động của làn sóng dịch COVID-19 lần thứ tư, với hơn 1,5 triệu ca nhiễm trên cả nước và gần 500 nghìn ca ghi nhận tại Thành phố Hồ Chí Minh. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng bị gián đoạn và các biện pháp giãn cách xã hội nghiêm ngặt theo Chỉ thị 16 được áp dụng, mạng lưới hơn 41.000 cơ sở bán lẻ dược phẩm toàn quốc đã trở thành mắt xích y tế tuyến đầu tiếp cận trực tiếp với người dân. Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán tối ưu hóa hoạt động thương mại và chuyên môn tại Nhà thuốc Thịnh Phát – một cơ sở bán lẻ dược phẩm tư nhân hoạt động từ năm 2015 tại xã An Phú Tây, huyện Bình Chánh, nơi có mật độ dân số đạt 1.851 người/km² với quy mô trên 458.930 người.

Mục tiêu cốt lõi của đề tài là phân tích toàn diện kết quả kinh doanh năm 2021 và đánh giá chi tiết cơ cấu danh mục 887 mặt hàng thuốc đã xuất bán. Nghiên cứu làm rõ sự biến thiên doanh số qua 4 quý, biến động lượng khách hàng qua 12 tháng, cơ cấu định phí - biến phí và hiệu quả khai thác vốn lưu động. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp bộ chỉ số đo lường chuẩn xác về tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu (ROS), tỷ lệ hàng tồn kho và mức độ thích ứng của nhà thuốc đạt chuẩn Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc (GPP). Kết quả nghiên cứu là căn cứ thực chứng giúp các nhà quản lý bán lẻ dược phẩm tư nhân xây dựng chiến lược dự trữ hàng hóa, tối ưu chi phí vận hành và nâng cao năng lực tư vấn sức khỏe cộng đồng trong các giai đoạn khủng hoảng y tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng lý thuyết quản trị kinh doanh bán lẻ hiện đại kết hợp các quy định chuyên môn ngành dược. Trọng tâm lý thuyết bao gồm:

  • Tiêu chuẩn Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc (GPP): Thực hiện theo Thông tư 02/2018/TT-BYT của Bộ Y tế và khuyến cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Bộ tiêu chuẩn đặt lợi ích người bệnh lên hàng đầu, bảo đảm chất lượng cung ứng và giám sát sử dụng thuốc hợp lý.
  • Mô hình phân tích tài chính doanh nghiệp bán lẻ: Vận dụng lý thuyết phân tích doanh thu, cơ cấu chi phí (định phí tài sản cố định và biến phí hoạt động) cùng chỉ số tỷ suất sinh lời trên doanh thu (ROS) nhằm đánh giá năng lực tạo lợi nhuận của từng nhóm sản phẩm.
  • Nguyên lý phân loại hàng hóa ABC: Ứng dụng phân tích mối quan hệ giữa số lượng chủng loại và giá trị tích lũy để phân nhóm danh mục thuốc theo mức độ đóng góp doanh thu và lợi nhuận.
  • Quy trình nghiệp vụ 5 đúng và thông tư chuyên môn: Áp dụng nguyên tắc "Đúng thuốc - Đúng người bệnh - Đúng liều - Đúng đường dùng - Đúng thời gian" theo Thông tư 21/2013/TT-BYT và Thông tư 07/2017/TT-BYT nhằm chuẩn hóa kỹ năng tư vấn của dược sĩ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang theo phương thức hồi cứu số liệu toàn bộ hoạt động kinh doanh từ ngày 01/01/2021 đến ngày 31/12/2021.

  • Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu chọn mẫu toàn bộ với tổng quy mô 887 mặt hàng thuốc có phát sinh giao dịch trong năm khảo sát. Việc chọn toàn bộ 887 mặt hàng giúp loại bỏ hoàn toàn sai số chọn mẫu, phản ánh bức tranh toàn diện về danh mục thuốc luân chuyển tại cơ sở.
  • Nguồn dữ liệu: Cơ sở dữ liệu được trích xuất trực tiếp từ phần mềm quản lý bán lẻ dược do Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh cấp phép, đối chiếu đồng bộ cùng sổ sách hóa đơn chứng từ mua bán thực tế tại nhà thuốc.
  • Phương pháp phân tích: Dữ liệu sau khi làm sạch được phân tích thống kê mô tả, tính toán tỷ trọng phần trăm, tốc độ tăng trưởng và so sánh tương quan chuỗi thời gian bằng phần mềm Microsoft Excel 2016. Phương pháp phân tích tài chính kết hợp phân loại ABC được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc bóc tách chính xác tỷ suất sinh lời của từng nhóm biệt dược, thuốc generic, thuốc kê đơn và không kê đơn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích hoạt động kinh doanh của Nhà thuốc Thịnh Phát trong năm 2021 ghi nhận những số liệu cụ thể:

  • Biến động mạnh về doanh thu theo chu kỳ quý: Tổng doanh thu cả năm đạt sự phân hóa rõ nét. Quý 1 đạt đỉnh cao nhất với 1.329.372.100 đồng nhờ nhu cầu chuẩn bị trước Tết và tâm lý dự phòng y tế. Doanh thu Quý 2 giảm 26,03% xuống mức 982.628.800 đồng. Quý 3 chạm đáy ở mức 540.775.400 đồng, tương đương mức sụt giảm 44,97% so với Quý 2. Bước sang Quý 4, khi các biện pháp giãn cách được nới lỏng, doanh thu phục hồi mạnh mẽ đạt 905.102.300 đồng, tăng trưởng 167,37% so với Quý 3.
  • Xu hướng doanh thu theo tháng: Tháng 1 ghi nhận doanh số cao nhất năm với 478.200.000 đồng, trong khi tháng 2 duy trì ở mức 451.000.000 đồng. Điểm đáy rơi vào tháng 7 và tháng 8 khi doanh số chỉ đạt khoảng 153.000.000 đồng/tháng. Sau khi mở cửa kinh tế, doanh số tháng 9 đạt 230.000.000 đồng, tháng 10 đạt 208.000.000 đồng và tháng 12 phục hồi lên mức 364.000.000 đồng.
  • Sự suy giảm và phục hồi lượt khách hàng: Tháng 1 đạt 4.329 lượt khách, tháng 2 giảm nhẹ 5,06% xuống 4.110 lượt, tháng 3 đạt 3.650 lượt và tháng 4 tăng lên 4.035 lượt. Trong giai đoạn phong tỏa, lượng khách tháng 5 giảm 47,96% còn 2.100 lượt, tháng 6 đạt 2.513 lượt, tháng 7 giảm còn 1.532 lượt và chạm mức thấp nhất vào tháng 8 với 1.426 lượt (giảm 6,92% so với tháng 7). Sau đó, lượng khách tăng trở lại trong tháng 9 (1.965 lượt), tháng 10 (1.765 lượt), tháng 11 (2.689 lượt, tăng 52,35%) và tháng 12 (2.877 lượt).
  • Định phí và cấu trúc đầu tư tài sản: Tổng nguyên giá tài sản cố định ban đầu của nhà thuốc ghi nhận mức trên 276.000.000 đồng. Trong đó, hệ thống tủ quầy, kệ, cửa kính chiếm tỷ trọng lớn nhất với nguyên giá 200.000.000 đồng (khấu hao 15 năm, tương ứng 13.333.333 đồng/năm); thiết bị công nghệ và bảo quản như máy vi tính 30.000.000 đồng, máy điều hòa 30.000.000 đồng, bảng hiệu 6.000.000 đồng và nhiệt ẩm kế 500.000 đồng bảo đảm nghiêm ngặt điều kiện GPP.

Thảo luận kết quả

Số liệu kinh doanh năm 2021 của Nhà thuốc Thịnh Phát phản ánh trung thực tác động của khủng hoảng y tế đối với khối bán lẻ tư nhân. Kết quả này hoàn toàn tương thích với báo cáo ngành của Vietnam Report công bố cuối năm 2021, trong đó chỉ ra 57,14% doanh nghiệp dược phẩm bị suy giảm hiệu quả kinh doanh do đứt gãy chuỗi cung ứng và giãn cách xã hội. Mối tương quan đồng biến chặt chẽ giữa số lượng khách hàng và doanh thu hàng tháng cho thấy lưu lượng khách hàng là chỉ số quyết định sống còn đến sự phát triển của điểm bán.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn sinh động qua hệ thống biểu đồ đường thể hiện biến thiên doanh số 12 tháng và biểu đồ cột so sánh kết quả 4 quý kinh doanh. Sự sụt giảm 44,97% ở Quý 3 là hệ quả tất yếu khi địa bàn áp dụng nguyên tắc "ai ở đâu ở yên đó", khách hàng chỉ tiếp cận qua lực lượng giao hàng hỗ trợ. Mặt khác, phân tích cơ cấu 887 mặt hàng chỉ ra sự dịch chuyển tiêu dùng mạnh mẽ từ các nhóm thuốc thông thường sang các sản phẩm tăng cường miễn dịch, sát khuẩn và hạ sốt. Cơ cấu chi phí khấu hao cố định được duy trì ổn định ở mức hợp lý đã giúp nhà thuốc bảo toàn nguồn vốn lưu động và duy trì hệ số lợi nhuận dương trong suốt giai đoạn dịch bệnh căng thẳng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng kinh doanh năm 2021, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động cho nhà thuốc tư nhân:

  1. Chuyển đổi số và đa kênh hóa kênh tiếp cận khách hàng: Triển khai quy trình tư vấn và nhận đơn trực tuyến qua Zalo Official Account và hotline chuyên môn. Mục tiêu nâng tỷ trọng doanh thu từ kênh từ xa đạt tối thiểu 20% tổng doanh số trong vòng 6 tháng, do Dược sĩ phụ trách chuyên môn trực tiếp điều phối.
  2. Tái cấu trúc danh mục hàng tồn kho theo phương pháp ABC: Tối ưu hóa định mức tồn trữ cho 887 mặt hàng thuốc, tập trung nguồn vốn vào nhóm A có tốc độ luân chuyển nhanh và tỷ suất lợi nhuận tốt. Mục tiêu giảm 15% tỷ lệ vốn ứ đọng trong kho trong vòng 3 tháng tới, do bộ phận quản lý kho và thủ kho thực hiện.
  3. Chuẩn hóa kỹ năng tư vấn chuyên môn theo nguyên tắc 5 đúng: Tổ chức định kỳ 02 khóa đào tạo nội bộ mỗi quý về dược lâm sàng, cập nhật kiến thức tương tác thuốc và kỹ năng khai thác bệnh sử cho 100% nhân sự dược. Mục tiêu nâng mức độ hài lòng của khách hàng lên trên 90%, do Chủ nhà thuốc và Dược sĩ đại học chủ trì.
  4. Thiết lập chính sách giá bán linh hoạt và tìm kiếm nguồn cung ứng đa dạng: Đa dạng hóa mạng lưới nhà cung ứng đạt chuẩn GDP, thương lượng mức chiết khấu thương mại tốt hơn từ 3% đến 5% đối với các mặt hàng generic chất lượng cao nhằm gia tăng biên lợi nhuận gộp, thực hiện ngay từ Quý 1 năm tài chính tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao, phục vụ thiết thực cho các nhóm đối tượng sau:

  • Chủ cơ sở bán lẻ và nhà thuốc tư nhân: Khai thác các bài học thực tế về quản trị dòng tiền, cơ cấu chi phí khấu hao tài sản và phương pháp duy trì doanh số trong bối cảnh thị trường có biến động lớn.
  • Dược sĩ quản lý và nhân sự vận hành nhà thuốc: Nắm vững quy trình bán thuốc 5 đúng theo chuẩn GPP, phương pháp phân loại danh mục sản phẩm và kỹ năng xử lý tình huống giao tiếp với khách hàng cộng đồng.
  • Học viên sau đại học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tổ chức Quản lý Dược: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu mô tả cắt ngang hồi cứu, kỹ thuật xử lý dữ liệu bán lẻ dược phẩm và khung lý thuyết đánh giá hiệu quả kinh doanh.
  • Cơ quan quản lý y tế địa phương: Đánh giá đúng vai trò thực tế của mạng lưới nhà thuốc tư nhân trong hệ thống y tế cơ sở, từ đó ban hành các chính sách điều tiết cung ứng thuốc và hỗ trợ cơ sở bán lẻ phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Nghiên cứu sử dụng quy mô mẫu khảo sát là bao nhiêu mặt hàng thuốc? Nghiên cứu tiến hành khảo sát chọn mẫu toàn bộ trên 887 mặt hàng thuốc có phát sinh giao dịch thương mại trong toàn bộ năm 2021 tại Nhà thuốc Thịnh Phát, bảo đảm tính bao quát và loại bỏ sai số chọn mẫu.

2. Đợt bùng phát dịch COVID-19 năm 2021 ảnh hưởng thế nào đến doanh số nhà thuốc? Doanh thu nhà thuốc biến động sâu sắc, giảm mạnh 44,97% trong Quý 3 xuống còn 540.775.400 đồng do áp dụng Chỉ thị 16, sau đó phục hồi mạnh mẽ 167,37% trong Quý 4 khi đạt 905.102.300 đồng lúc thành phố mở cửa trở lại.

3. Mối quan hệ giữa lượt khách hàng và doanh thu tại nhà thuốc thể hiện ra sao? Kết quả ghi nhận mối tương quan thuận rõ rệt; khi lượng khách giảm từ đỉnh 4.329 lượt (tháng 1) xuống đáy 1.426 lượt (tháng 8), doanh số tương ứng giảm từ 478.200.000 đồng xuống mức thấp nhất khoảng 153.000.000 đồng.

4. Tổng nguyên giá tài sản cố định của cơ sở nghiên cứu được phân bổ như thế nào? Tổng nguyên giá tài sản cố định ban đầu đạt trên 276.000.000 đồng, trong đó danh mục tủ quầy kệ kính chiếm 200.000.000 đồng (khấu hao 15 năm), hệ thống điều hòa và máy tính chiếm 60.000.000 đồng bảo đảm chuẩn GPP.

5. Cơ sở lý thuyết nền tảng nào được sử dụng để đánh giá hoạt động kinh doanh? Luận văn kết hợp bộ nguyên tắc Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc (GPP) theo Thông tư 02/2018/TT-BYT, quy trình bán hàng 5 đúng, phân loại ma trận hàng hóa ABC và hệ chỉ số tài chính doanh thu, chi phí, tỷ suất lợi nhuận ROS.

Kết luận

  • Nghiên cứu đã lượng hóa thành công toàn bộ bức tranh tài chính của Nhà thuốc Thịnh Phát năm 2021 với doanh thu đỉnh điểm đạt 1.329.372.100 đồng ở Quý 1 và chạm đáy 540.775.400 đồng ở Quý 3 trước khi phục hồi ở Quý 4.
  • Phân tích chi tiết biến động lưu lượng khách hàng qua 12 tháng, xác nhận vai trò then chốt của việc duy trì tệp khách hàng thân thiết đối với sự ổn định dòng tiền.
  • Đánh giá thực trạng quản trị 887 mặt hàng thuốc và hoàn thiện bảng cơ cấu tài sản cố định nguyên giá trên 276.000.000 đồng phục vụ công tác tính toán điểm hòa vốn.
  • Đóng góp hệ thống giải pháp toàn diện về chuyển đổi số kênh bán lẻ, ứng dụng phân tích ABC trong dự trữ hàng hóa và nâng chuẩn quy trình tư vấn 5 đúng.
  • Kế hoạch triển khai tối ưu danh mục hàng hóa dự kiến hoàn tất trong 06 tháng tới nhằm bảo đảm tăng trưởng biên lợi nhuận bền vững.

Hãy ứng dụng ngay các phương pháp phân tích tài chính và quản trị danh mục thuốc từ luận văn để tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh cho nhà thuốc của bạn ngay hôm nay.