CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái quát về hiệu quả kinh doanh trong doanh nghiệp 1. Khái niệm về hiệu quả kinh doanh Tác giả Nguyễn Thành Độ và Nguyễn Ngọc Huyền (2001, tr.54) cho rằng: “Hiệu quả kinh doanh là phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh doanh, phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực sản xuất trong quá trình tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp”. Tác giả Đỗ Tiến Tới cho rằng: “Hiệu quả kinh doanh chính là thước đo tăng trưởng cho các doanh nghiệp, là mối quan tâm hàng đầu của bất kỳ doanh nghiệp nào và là vấn đề quan trọng nhất trong mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp.
Hiệu quả kinh doanh phản ánh trình độ quản lý và sử dụng các nguồn lực của các doanh nghiệp sao cho tối đa hóa kết quả đạt được và tối thiểu hóa chi phí bỏ ra để đạt được mục tiêu mà doanh nghiệp đã xác định trong các giai đoạn và hướng tới mục tiêu lâu dài là tối đa hóa lợi nhuận cho doanh nghiệp” (Đỗ Tiến Tới, 2018, tr. Còn tác giả Đỗ Huyền Trang định nghĩa về hiệu quả kinh doanh như sau: “Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế được biểu hiện bằng hệ thống chỉ tiêu kinh tế đặc trưng thiết lập trên cơ sở so sánh tương quan giữa kết quả đầu ra với chi phí hoặc các yếu tố đầu vào, qua đó phản ánh trình độ sử dụng chi phí hoặc các yếu tố đầu vào nhằm đạt được kết quả cao nhất trong điều kiện kết hợp hài hòa giữa hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội” (Đỗ Huyền Trang và Lê Mộng Huyền, 2021, tr. Bản chất của hiệu quả kinh doanh Hiệu quả kinh doanh là chỉ tiêu phản ánh kết quả thu được trong mối liên hệ với nguồn lực bỏ ra và phải được xem xét một cách toàn diện cả về mặt thời gian, không gian trong mối quan hệ với hiệu quả chung của nền kinh tế quốc dân. Thực chất của hiệu quả kinh doanh là sự so sánh giữa kết quả đầu ra với các yếu tố đầu vào của doanh nghiệp được xét trong một kỳ nhất định.
Tuy nhiên độ chính xác của các chỉ tiêu phân tích phụ thuộc vào nguồn số liệu, thời gian và không gian phân tích. Các chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh được xác định bằng công thức dưới đây: Yếu tố đầu vào Hiệu quả kinh doanh = Kết quả đầu ra Kết quả đầu ra Hiệu quả kinh doanh = Yếu tố đầu vào 5 1. Phân loại hiệu quả kinh doanh Căn cứ vào đối tượng cần đánh giá hiệu quả, có hai loại hiệu quả: - Hiệu quả kinh tế – xã hội: Thể hiện sự đóng góp của doanh nghiệp vào sự tăng trưởng và phát triển bền vững của nền kinh tế. - Hiệu quả kinh tế cá biệt: Thể hiện kết quả kinh doanh cũng như những lợi ích mà doanh nghiệp thu được từ hoạt động kinh doanh.
Căn cứ vào phạm vi xác định hiệu quả, có hai loại hiệu quả: - Hiệu quả chi phí tổng hợp: Thể hiện mối tương quan giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra để thực hiện nhiệm vụ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. - Hiệu quả chi phí bộ phận: Thể hiện mối tương quan giữa kết quả thu được với chi phí của từng yếu tố cần thiết đã được sử dụng để thực hiện sản xuất kinh doanh. Căn cứ vào chỉ tiêu phản ánh hiệu quả, có hai loại hiệu quả: - Hiệu quả tuyệt đối: Là lượng hiệu quả được xác định cho từng phương án kinh doanh trong từng kỳ kinh doanh. - Hiệu quả tương đối: Được xác định bằng cách so sánh các chỉ tiêu hiệu quả tuyệt đối của các phương án kinh doanh khác nhau trong một kỳ hoặc giữa các kỳ với nhau.
Khái quát về phân tích hiệu quả kinh doanh trong doanh nghiệp 1. Khái niệm về phân tích hiệu quả kinh doanh Phân tích hiệu quả kinh doanh là việc xem xét, đối chiếu, so sánh và đánh giá hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp qua các chỉ tiêu hiệu quả giữa hiện tại và quá khứ của doanh nghiệp, giữa hiệu quả của doanh nghiệp mình với hiệu quả của các doanh nghiệp khác trong cùng ngành, cùng lĩnh vực. Các thông tin từ việc phân tích hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp sẽ giúp cho các đối tượng có cơ sở khoa học đưa ra các quyết định của mình (Trần Thị Thu Phong, 2012). Tầm quan trọng của phân tích hiệu quả kinh doanh Phân tích hiệu quả kinh doanh chiếm một vị trí quan trọng trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp, cho phép các nhà quản trị đánh giá việc thực hiện các chỉ tiêu kinh tế, những mục tiêu đặt ra được thực hiện đến đâu, rút ra những tồn tại, tìm nguyên nhân và biện pháp khắc phục.
Phân tích hiệu quả kinh doanh gắn với quá trình hoạt động của doanh nghiệp, giúp cho nhà quản trị doanh nghiệp chỉ đạo mọi hoạt động sản xuất kinh doanh. Qua đó giúp nhà quản trị điều hành từng lĩnh vực cụ thể với sự tham gia của từng bộ phận trực thuộc của doanh nghiệp. 6 Ngoài ra, thông tin từ các chỉ tiêu phân tích hiệu quả kinh doanh cung cấp cho mọi đối tượng quan tâm để có cơ sở khoa học đưa ra các quyết định hữu ích cho các đối tượng khác nhau. Cụ thể: - Đối với các nhà quản trị doanh nghiệp: Thu nhận các thông tin từ việc phân tích để đánh giá hiệu quả sử dụng tài sản, nguồn vốn, chi phí.
- Đối với các nhà đầu tư: Thông qua các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh doanh để đưa ra các quyết định đầu tư thêm, hay rút vốn. - Đối với các đối tượng cho vay: Thông qua các chỉ tiêu phân tích hiệu quả kinh doanh để đưa ra các quyết định cho vay ngắn, dài hạn, nhiều hay ít vốn,… - Đối với cơ quan chức năng của Nhà nước: Thông qua các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả kinh doanh để kiểm tra tình hình thực hiện nghĩa vụ của doanh nghiệp. Nhiệm vụ của phân tích hiệu quả kinh doanh - Thu thập các tài liệu để phục vụ cho quá trình phân tích. Tài liệu phục vụ cho quá trình phân tích chủ yếu là Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Bảng cân đối kế toán,… - Xây dựng hệ thống chỉ tiêu phân tích và sử dụng các phương pháp phân tích thích hợp để nhằm đánh giá chính xác hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.
- Đánh giá hiệu quả kinh doanh và xác định các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. - Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp hay đưa ra các quyết định kinh doanh đúng đắn. Phương pháp phân tích hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 1. Phương pháp so sánh Đây là phương pháp được sử dụng phổ biến nhất trong phân tích.
Phương pháp này được sử dụng để đánh giá kết quả, chỉ ra sự khác biệt, xác định nhịp điệu, tốc độ và xu hướng biến động khái quát của từng chỉ tiêu trong khoảng thời gian ngắn nhất về tình hình hoạt động của doanh nghiệp giữa các kỳ kinh doanh khác nhau, phục vụ cho việc ra quyết định kinh doanh (Đỗ Huyền Trang và Lê Mộng Huyền, 2021). Thứ nhất, xác định gốc so sánh: Để có thể so sánh được, cần lựa chọn chỉ tiêu để làm căn cứ so sánh hay còn gọi là gốc so sánh. - Về mặt thời gian: Gốc so sánh có thể là tài liệu kỳ trước nhằm đánh giá sự biến động, tốc độ tăng trưởng của các chỉ tiêu kỳ này; các mục tiêu đã dự kiến nhằm đánh giá tình hình thực hiện so với kế hoạch, dự toán,. Lựa chọn gốc so sánh theo thời gian 7 có thể đánh giá kết quả đạt được, mức độ, xu hướng tăng trưởng của chỉ tiêu phân tích.
- Về mặt không gian: Gốc so sánh được lựa chọn cũng có thể là chỉ tiêu tổng thể nhằm đánh giá mức độ phổ biến của chỉ tiêu bộ phận; chỉ tiêu của đơn vị khác có cùng điều kiện hay chỉ tiêu trung bình của ngành, khu vực kinh doanh,. Thứ hai, về điều kiện so sánh: Để có thể so sánh được, số liệu của các chỉ tiêu so sánh phải đảm bảo tính thống nhất về nội dung kinh tế, đơn vị đo lường, phạm vi,… Thứ ba, về kỹ thuật so sánh: Phương pháp so sánh được thể hiện dưới hai dạng khác nhau. Đó là so sánh bằng số tuyệt đối và so sánh bằng số tương đối. - So sánh bằng số tuyệt đối: Kết quả so sánh biểu hiện cho sự biến động về khối lượng, quy mô của chỉ tiêu phân tích.
Gọi Q1 là chỉ tiêu kỳ phân tích, Q0 là chỉ tiêu kỳ gốc. Mức biến động tuyệt đối: ∆Q = Q1 – Q0 - So sánh bằng số tương đối: Kết quả so sánh cho thấy kết cấu, mối quan hệ, tốc độ phát triển, mức độ phổ biến của các chỉ tiêu phân tích. Mức biến động tương đối: %∆Q = (∆Q x 100)/Q0 Ưu điểm của phương pháp này là đơn giản và dễ thực hiện. Tuy nhiên, nhược điểm chính là chỉ dừng lại ở việc đánh giá trạng thái biến đổi tăng lên hay giảm xuống của các chỉ tiêu mà không thấy được nguyên nhân dẫn đến sự biến đổi đó.
Phương pháp chi tiết Phương pháp chi tiết được áp dụng dựa trên đặc điểm của những yếu tố cấu thành nên đối tượng nghiên cứu, khi đối tượng phân tích được chi tiết hóa càng cao thì tính chính xác của kết quả phân tích càng tốt. Mỗi một đối tượng phân tích kinh doanh đều có thể được chi tiết theo nhiều chiều hướng khác nhau (Đỗ Huyền Trang và Lê Mộng Huyền, 2021). Cụ thể như sau: Chi tiết theo các bộ phận cấu thành của chỉ tiêu: Cách chi tiết này sẽ giúp cho nhà phân tích biết chỉ tiêu phân tích được cấu thành từ những yếu tố nào, mỗi yếu tố đóng góp đến kết quả chung ra sao, từ đó có các biện pháp tương ứng với từng yếu tố. Chi tiết theo thời gian: Cách chi tiết này dựa vào đặc điểm của kết quả kinh doanh trong từng khoảng thời gian khác nhau.
Cách này giúp cho doanh nghiệp đánh giá chính xác và đúng đắn kết quả kinh doanh trong từng giai đoạn cụ thể. Chi tiết theo địa điểm và phạm vi kinh doanh: Cách chi tiết này dựa vào đặc điểm kết quả hoạt động kinh doanh do nhiều bộ phận, địa điểm phát sinh khác nhau tạo nên. 8 Khi phân tích theo hướng này, nhà quản lý doanh nghiệp có thể nhận thấy khả năng cũng như những yếu kém của từng bộ phận, từng phạm vi hoạt động.