CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh 1. Khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh Từ trước tới nay các nhà kinh tế đã đưa ra nhiều khái niệm kinh tế khác nhau về hiệu quả sản xuất kinh doanh của công ty.Nordhaus (1991): “Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng sản lượng một loạt hàng hóa mà không cắt giảm một loạt sản lượng hàng hóa khác. Một nền kinh tế có hiệu quả nằm trên giới hạn khả năng sản xuất của nó”.
Thực chất của quan điểm này đã đề cập đến khía cạnh phân bổ và sử dụng các nguồn lực sản xuất trên đường giới hạn khả năng sản xuất sẽ làm cho nền kinh tế có hiệu quả cao. Có thể nói, mức hiệu quả ở đây mà tác giả đưa ra là cao nhất, là lý tưởng và không thể có mức hiệu quả nào cao hơn nữa. Hai tác giả Wohe và Doring lại đưa ra khái niệm về hiệu quả kinh tế. Đó là, hiệu quả kinh tế tính bằng đơn vị giá trị.
Theo hai ông thì hai khái niệm này hoàn toàn khác nhau: “Mối quan hệ tỷ lệ giữa sản lượng tính theo đơn vị hiện vật (chiếc, kg,.) và lượng các nhân tố đầu vào (giờ lao động, đơn vị thiết bị, nguyên vật liệu,.) được gọi là tính hiệu quả có tính chất kỹ thuật hay hiện vật”, “Mối quan hệ kinh doanh phải chi ra trong điều kiện thuận lợi nhất và chi phí kinh doanh thực tế phải chi ra được gọi là tính hiệu quả xét về mặt giá trị” và để xác định tính hiệu quả về mặt giá trị còn người ta hình thành tỷ lệ giữa sản lượng tính bằng tiền và các nhân tố đầu vào tính bằng tiền. Một số quan điểm lại cho rằng hiệu quả kinh tế được xác định bởi tỷ số giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để có được kết quả đó. Điển hình cho quan điểm này là tác giả Marned Kuhn, theo ông: “Tính hiệu quả được xác định bằng cách lấy kết quả tính theo đơn vị giá trị chia cho chi phí kinh 5 doanh”. Đây là quan điểm được nhiều nhà kinh tế và quản trị kinh doanh áp dụng vào việc tính hiệu quả kinh tế của các quá trình kinh tế.
Từ các quan điểm trên ta có thể đưa ra khái niệm về hiệu quả sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp như sau: “Hiệu quả sản xuất kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (lao động, máy móc, thiết bị, tiền vốn và các yếu tố khác) nhằm đạt được mục tiêu mà công ty đã đề ra” Theo nhà kinh tế học người Anh Adam Smith: “Hiệu quả là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế, doanh thu tiêu thụ hàng hóa”. Ở đây hiệu quả đồng nhất với chỉ tiêu phản ánh kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Hiệu quả là lợi ích tối đa thu được trên lợi ích tối thiểu (Ngô Đình Giao,1997). - So sánh tương đối: H = K/C - So sánh tuyệt đối: H=K–C Trong đó: H là hiệu quả sản xuất kinh doanh K là kết quả đạt được C là chi phí bỏ ra Do đó để tính được hiệu quả kinh doanh của công ty ta phải tính kết quả đạt được và chi phí bỏ ra.
Nếu xét mối quan hệ giữa hiệu quả và kết quả thì kết quả chính là cơ sở và là tính hiệu quả của kinh doanh. Kết quả kinh doanh có thể là những đại lượng có khả năng cân, đo, đong, đếm được như số sản phẩm tiêu thụ mỗi loại, doanh thu bán hàng, thị phần, lợi nhuận,.Như vậy kết quả kinh doanh thường là mục tiêu quan trọng nhất của công ty. Hiệu quả hoạt động kinh doanh là chỉ tiêu tổng hợp đánh giá sự phát triển kinh tế theo chiều sâu, phản ánh sự khai thác các nguồn lực một cách tốt nhất phục vụ cho các mục tiêu kinh tế của công ty và mục tiêu xã hội của công ty đối với Nhà nước. Bản chất hiệu quả hoạt động kinh doanh a.
Bản chất của hoạt động kinh doanh Khái niệm về hiệu quả hoạt động kinh doanh đã cho thấy bản chất của hiệu quả kinh doanh là phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh doanh của công ty, phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt được các mục tiêu của doanh nghiệp. Ý nghĩa của hoạt động kinh doanh - Đối với toàn bộ nền kinh tế: Phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt các mục tiêu kinh tế (tốc độ tăng trưởng kinh tế, tổng sản phẩm quốc nội, thu nhập quốc dân,…). - Đối với Công ty: Hiệu quả kinh doanh không những là thước đo giá trị chất lượng, phản ánh trình độ tổ chức và quản lý hoạt động kinh doanh của công ty mà còn là cơ sở để duy trì sự tồn tại và phát triển của công ty. Ngoài ra, nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh còn là nhân tố thúc đẩy sự cạnh tranh và tự hoàn thiện bản thân của công ty trong cơ chế thị trường hiện nay, nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh để đảm bảo cho doanh nghiệp tồn tại và phát triển lâu dài.
Như vậy, hiệu quả HĐKD đã trở thành điều kiện tồn tại và phát triển của công ty. Ngoài ra, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh còn là nhân tố thúc đẩy sự cạnh tranh và tự hoàn thiện bản thân của doanh nghiệp trong cơ chế thị trường hiện nay, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh để đảm bảo cho công ty tồn tại và phát triển lâu dài. Như vậy, hiệu quả HĐKD đã trở thành điều kiện tồn tại và phát triển của không chỉ bản thân doanh nghiệp mà còn là của toàn bộ xã hội. Do vậy, nâng cao hiệu quả HĐKD có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với công ty và cả nền kinh tế.
Vai trò của hiệu quả hoạt động kinh doanh - Đối với Công ty: 7 Hiệu quả hoạt động kinh doanh là công cụ hữu hiệu để các nhà quản trị doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ quản trị kinh doanh: Khi tiến hành bất kỳ một hoạt động hoạt động kinh doanh nào thì các công ty đều phải huy động và sử dụng các nguồn lực mà doanh nghiệp có khả năng có thể tạo ra kết quả phù hợp với mục tiêu mà công ty đề ra. Ở mỗi giai đoạn phát triển của công ty thì công ty đều có nhiều mục tiêu khác nhau, nhưng mục tiêu cuối cùng bao trùm toàn bộ quá trình HĐKD của công ty là tối đa hóa lợi nhuận trên cơ sở sử dụng tối ưu các nguồn lực của Công ty. Để thực hiện mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận cũng như các mục tiêu khác, các nhà doanh nghiệp phải sử dụng nhiều phương pháp, nhiều công cụ khác nhau. Hiệu quả hoạt động kinh doanh là một trong các công cụ hữu hiệu nhất để các nhà quản trị thực hiện chức năng quản trị của mình.
Thông qua việc tính toán hiệu quả hoạt động kinh doanh không những cho phép các nhà quản trị kiểm tra đánh giá tính hiệu quả của các hoạt động hoạt động kinh doanh của Công ty (các hoạt động có hiệu quả hay không và hiệu quả đạt ở mức độ nào), mà còn cho phép các nhà quản trị phân tích tìm ra các nhân tố ảnh hưởng đến các hoạt động kinh doanh của công ty, để từ đó đưa ra được các biện pháp điều chỉnh thích hợp trên cả hai phương diện giảm chi phí, tăng kết quả nhằm nâng cao hiệu quả các HĐKD của công ty. Với tư cách là một công cụ quản trị kinh doanh, hiệu quả kinh doanh không chỉ được sử dụng để kiểm tra, đánh giá và phân tích trình độ sử dụng tổng hợp các nguồn lực đầu vào trong phạm vi toàn doanh nghiệp mà còn được sử dụng để kiểm tra đánh giá trình độ sử dụng từng yếu tố đầu vào trong phạm vi toàn công ty cũng như ở từng bộ phận cấu thành của công ty. Do vậy xét trên phương diện lý luận và thực tiễn thì phạm trù hiệu quả hoạt động kinh doanh đóng vai trò rất quan trọng và không thể thiếu được trong việc kiểm tra đánh giá và phân tích nhằm đưa ra các giải pháp tối ưu 8 nhất, lựa chọn được các phương pháp hợp lý nhất để thực hiện các mục tiêu của công ty đã đề ra. - Đối với người lao động: Hiệu quả hoạt động kinh doanh của công ty cao sẽ góp phần mang lại cho người lao động công việc và thu nhập ổn định, đời sống vật chất và tinh thần, điều kiện và môi trường làm việc của người lao động ngày càng được cải thiện, nâng cao.
Mặt khác, khi người lao động yên tâm gắn bó với công ty thì họ sẽ toàn tâm toàn ý với công việc, khi đó năng suất lao động sẽ tăng lên góp phần vào việc nâng cao hiệu quả hoạt động của công ty. Các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả hoạt động kinh doanh 1. Nhóm nhân tố khách quan (bên ngoài) Các nhân khách quan là các yếu tố mà doanh nghiệp không thể kiểm soát được. Môi trường bên ngoài doanh nghiệp tác động liên tục tới hoạt động doanh nghiệp theo những xu hướng khác nhau, vừa tạo cơ hội, vừa hạn chế khả năng thực hiện mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp.
Nhân tố đối thủ cạnh tranh Mức độ cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong cùng một ngành với nhau ảnh hưởng trực tiếp tới lượng cung cầu sản phẩm của mỗi doanh nghiệp, ảnh hưởng tới giá bán, tốc độ tiêu thụ của sản phẩm,… Do vậy ảnh hưởng đến hiệu quả của mỗi doanh nghiệp. Trong cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay trong hầu hết các lĩnh vực, các ngành nghề kinh doanh có mức doanh thu cao thì đều bị các doanh nghiệp khác nhìn ngó và sẵn sàng đầu tư vào lĩnh vực đó nếu như không có sợ cản trở từ phía chính phủ. Vì vậy, buộc các doanh nghiệp trong các ngành có mức doanh thu cao phải tạo ra các hàng rào sự gia nhập mới bằng cách khai thác triệt để các lợi thế riêng của doanh nghiệp, bằng các định giá phù hợp (mức ngăn chặn sự gia nhập, mức giá này có thể làm giảm mức doanh lợi) và tăng cường mở rộng chiếm lĩnh thị trường. Người mua Khách hàng là một vấn đề vô cùng quan trọng và được các doanh nghiệp đặc biệt quan tâm chú ý.
Nếu như sản phẩm của doanh nghiệp không có người hoặc là không được người tiêu dùng chấp nhận rộng rãi thì doanh nghiệp không thể tiến hành kinh doanh được.