Đồ án ThS: Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại TTYT TP. Tân Uyên năm 2024

Đồ án Thạc sĩ phân tích danh mục thuốc tại TTYT Tân Uyên, Bình Dương 2024. Nghiên cứu mô hình bệnh tật, cơ cấu và chi phí sử dụng thuốc thực tế.

• Tác giả: Đỗ Thị Mỹ Linh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đỗ Quang Dương
• Trường học: Trường Đại học Lạc Hồng
• Chuyên ngành: Tổ Chức Quản Lý Dược
• Đề tài: Phân Tích Danh Mục Thuốc Được Sử Dụng Tại Trung Tâm Y Tế Thành Phố Tân Uyên Tỉnh Bình Dương Năm 2024
• Loại tài liệu: Đồ Án Tốt Nghiệp Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Đồng Nai

Tóm tắt

I. Tổng quan về danh mục thuốc tại TTYT Tân Uyên

Phân tích danh mục thuốc tại Trung tâm Y tế Thành phố Tân Uyên, Bình Dương năm 2024 là một nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực quản lý dược học. Năm 2023, cơ sở sử dụng 9.881 đơn vị thuốc với tổng chi phí khoảng 23,2 tỷ đồng, trong khi 6 tháng đầu năm 2024 sử dụng 4.394 đơn vị thuốc với chi phí 11,9 tỷ đồng. Việc theo dõi và phân tích tình hình sử dụng thuốc giúp đảm bảo hiệu quả điều trị, tối ưu hóa chi phí y tế và nâng cao an toàn cho người bệnh. Đặc biệt, cơ cấu bệnh tật tại TTYT Tân Uyên chủ yếu là các bệnh hệ tuần hoàn, hô hấp và nội tiết, đòi hỏi phải có danh mục thuốc phù hợp và đa dạng.

1.1. Quy mô và tình hình khám chữa bệnh

Trung tâm Y tế Thành phố Tân Uyên ghi nhận 70.861 lượt khám chữa bệnh trong năm 2023 và 35.725 lượt trong 6 tháng đầu năm 2024. Những con số này cho thấy khối lượng công tác y tế đáng kể, yêu cầu quản lý danh mục thuốc khoa học và hiệu quả. Sự tăng trưởng lượt khám phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe cộng đồng ngày càng lớn tại thành phố Tân Uyên.

1.2. Cơ cấu chi phí thuốc và giá trị sử dụng

Chi phí thuốc chiếm tỷ lệ đáng kể trong ngân sách hoạt động của cơ sở y tế. Trong năm 2023, chi phí trung bình khoảng 2,3 tỷ đồng/tháng, giảm nhẹ trong 6 tháng đầu năm 2024 với 1,98 tỷ đồng/tháng. Sự phân bổ này yêu cầu phân tích chi tiết danh mục thuốc để tối ưu hóa và đảm bảo hiệu quả kinh tế.

II. Phân tích mô hình bệnh tật và cấu trúc danh mục thuốc

Mô hình bệnh tật tại TTYT Tân Uyên năm 2024 cho thấy các bệnh không lây nhiễm chiếm tỷ lệ cao, đặc biệt là bệnh hệ tuần hoàn, hô hấp và các bệnh nội tiết. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến cơ cấu danh mục thuốc được sử dụng. Nhóm thuốc giảm đau, hạ sốt, chống viêm không Steroid và thuốc điều trị gout có số lượng sử dụng cao nhất. Phân tích danh mục thuốc theo các phương pháp tiên tiến như ABC/VEN giúp phân loại thuốc theo mức độ quan trọng và chi phí, hỗ trợ quyết định quản lý hiệu quả.

2.1. Nhóm bệnh phổ biến và nhu cầu thuốc

Các bệnh hệ tuần hoàn, hô hấp và nội tiết chiếm tỷ lệ lớn nhất trong mô hình bệnh tật. Nhu cầu thuốc tương ứng bao gồm thuốc hạ huyết áp, kháng sinh, corticosteroid và các loại thuốc chuyên biệt khác. Danh mục thuốc phải đáp ứng đủ các nhu cầu lâm sàng này để đảm bảo chất lượng điều trị.

2.2. Phân loại thuốc theo nhóm pharmaco therapeutic

Phân tích danh mục thuốc cho thấy sự đa dạng trong các nhóm thuốc sử dụng. Các thuốc chống viêm, kháng sinh, thuốc tim mạch và thuốc đường hô hấp chiếm tỷ lệ lớn. Việc phân loại rõ ràng giúp quản lý kho thuốc hiệu quả và tránh tình trạng thiếu hoặc thừa thuốc.

III. Phương pháp phân tích ABC VEN danh mục thuốc

Phương pháp phân tích ABC/VEN là công cụ quan trọng trong quản lý danh mục thuốc hiện đại. Phân tích ABC dựa trên giá trị chi phí, chia thuốc thành 3 nhóm A (80% chi phí), B (15% chi phí) và C (5% chi phí). Phân tích VEN phân loại theo tính thiết yếu: V (thiết yếu), E (cần thiết) và N (không thiết yếu). Kết quả tại TTYT Tân Uyên cho thấy nhóm A chiếm khoảng 75% giá trị sử dụng cả năm 2023 và 75,18% trong 6 tháng đầu năm 2024. Ma trận ABC/VEN giúp xác định các thuốc không cần thiết nên giảm hoặc loại bỏ, tối ưu hóa chi phí y tế.

3.1. Phân tích ABC Phân loại theo giá trị chi phí

Phân tích ABC cho thấy nhóm A (thuốc chi phí cao) cần được quản lý chặt chẽ và theo dõi kỹ lưỡng. Các thuốc này đòi hỏi kiểm soát kho thuốc khắt khe, lập kế hoạch mua sắm cẩn thận. Nhóm B cần quản lý thường xuyên, còn nhóm C chỉ cần kiểm soát cơ bản. Chiến lược này giúp tập trung nguồn lực vào những thuốc quan trọng nhất.

3.2. Phân tích VEN Phân loại theo tính thiết yếu

Phân tích VEN giúp phân biệt thuốc thiết yếu, cần thiết và không thiết yếu. Tại TTYT Tân Uyên, một số thuốc nhóm N (không thiết yếu) được phát hiện đang sử dụng với tỷ lệ cao. Loại bỏ hoặc giảm sử dụng những thuốc này có thể tiết kiệm chi phí đáng kể mà không ảnh hưởng đến chất lượng điều trị bệnh nhân.

IV. Khuyến nghị và hướng phát triển quản lý danh mục thuốc

Dựa trên kết quả phân tích danh mục thuốc năm 2024, cần có những điều chỉnh chiến lược quản lý dược phẩm tại TTYT Tân Uyên. Khuyến nghị bao gồm: (1) Giảm hoặc loại bỏ các thuốc không thiết yếu nhưng chi phí cao; (2) Tăng cường sử dụng thuốc generic thay vì thuốc thương mại khi có hiệu quả tương đương; (3) Xây dựng quy trình kiểm soát chất lượng thuốc nghiêm ngặt; (4) Đào tạo nhân viên về quản lý danh mục thuốc hiệu quả. Những biện pháp này sẽ giúp tối ưu hóa chi phí y tế, nâng cao hiệu quả điều trị và đảm bảo an toàn dược học cho người bệnh.

4.1. Tối ưu hóa cơ cấu danh mục thuốc

Cơ cấu danh mục thuốc cần được điều chỉnh theo mô hình bệnh tật thực tế tại cơ sở. Ưu tiên sử dụng thuốc thiết yếu, loại bỏ thuốc dư thừa, và nâng cấp thuốc mới khi cần thiết. Phân tích định kỳ danh mục giúp đảm bảo hiệu quả và tiết kiệm chi phí.

4.2. Xây dựng hệ thống theo dõi và đánh giá liên tục

Cần thiết lập hệ thống theo dõi sử dụng thuốc định kỳ, ít nhất 6 tháng một lần. Sử dụng phần mềm quản lý hiện đại, đào tạo cán bộ dược về phương pháp phân tích danh mục thuốc. Điều này giúp phát hiện sớm những vấn đề, điều chỉnh kịp thời và liên tục cải thiện hiệu quả quản lý dược học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 – TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về cung ứng thuốc bệnh viện 1. Quy trình cung ứng thuốc Theo thông tư số 22/2011/TT-BYT ngày 10/06/2011 của Bộ Y tế Quy định tổ chức và hoạt động của khoa Dược bệnh viện, khoa Dược bệnh viện phải đảm bảo việc cung ứng thuốc đầy đủ và có chất lượng cho người bệnh, thuốc hiệu quả, an toàn, tiết kiệm và phù hợp kinh phí của bệnh viện (Sơ đồ chu trình cung ứng thuốc mình họa trong Hình 1. Lựa chọn thuốc Mô hình bệnh tật Sử dụng Mua và phác đồ điều Cấp phát Hình 1.

Sơ đồ chu trình cung ứng thuốc 1. Quản lý lựa chọn thuốc Theo thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08/08/2013 của Bộ Y tế Quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng thuốc và điều trị trong bệnh viện (Bộ Y tế, 2013), việc lựa chọn thuốc đóng vai trò quan trọng để bệnh nhân được tiếp cận với thuốc có chất lượng tốt, giá cả hợp lý và tiết kiệm chi phí. Việc lựa chọn thuốc thành phẩm để mua sắm, sử dụng cho người bệnh ưu tiên lựa chọn thuốc generic, thuốc đơn chất, thuốc sản xuất trong nước, thuốc đã dùng tại bệnh viện, có chất lượng đảm bảo, giá phù hợp, cung ứng dễ dàng, đồng thời loại bỏ những 5 thuốc mà hoạt lực điều trị bị giới hạn hoặc bổ sung những thuốc đảm bảo chất lượng đáp ứng công tác điều trị của bệnh viện. Xây dựng danh mục thuốc Danh mục thuốc chủ yếu là thuốc đáp ứng nhu cầu điều trị trong cơ sở khám chữa bệnh, phù hợp với cơ cấu bệnh tật ở Việt Nam được quy định tại danh mục thuốc chủ yếu sử dụng trong cơ sở khám chữa bệnh do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành.

Theo thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08/08/2013 của Bộ Y tế Quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng thuốc và điều trị trong bệnh viện (Bộ Y tế, 2013), việc xây dựng danh mục thuốc chủ yếu ở mỗi bệnh viện do Hội đồng thuốc và điều trị chịu trách nhiệm. Phần lớn các bệnh viện tham gia khám chữa bệnh Bảo hiểm y tế thì xây dựng danh mục thuốc chủ yếu dựa trên danh mục hoạt chất dùng trong Bảo hiểm y tế được quy định trong thông tư số 40/2014/TT-BYT ngày 17/11/2014 và thông tư số 36/2015/TT-BYT ngày 29/10/2015 sửa đổi, bổ sung một số điều của thông tư số 40/2014/TT-BYT (Bộ Y tế, 2014], [Bộ Y tế, 2015) và danh mục thuốc của bệnh viện những năm trước đó. Một danh mục thuốc được xây dựng tốt sẽ tiết kiệm chi phí và sử dụng hợp lý nguồn tài chính đồng thời cải thiện chất lượng chăm sóc y tế tại bệnh viện. Chính vì vậy, có thể nói rằng việc xây dựng danh mục thuốc là một bước then chốt quyết định tính phù hợp an toàn và hiệu quả, tiết kiệm được chi phí tồn trữ, giảm tình trạng quá thừa hay thiếu hụt thuốc.

Nguyên tắc xây dựng danh mục thuốc bệnh viện căn cứ vào thông tư 21/2013/TT-BYT của Bộ y tế Quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng thuốc và điều trị trong bệnh viện (Bộ Y tế, 2013) (các căn cứ để xây dựng danh mục thuốc bệnh viện được minh họa trong Hình 1. 6 Hội đồng thuốc và điều trị Mô hình bệnh tật Phác đồ điều trị Trình độ chuyên môn Chức năng, nhiệm vụ, kinh phí Các chính sách về thuốc của nhà nước Nhu cầu thuốc đã sử (Danh mục thuốc chủ dụng và dự đoán trong yếu, danh mục thuốc tương lai thiết yếu) Danh mục thuốc bệnh viện Hình 1. Các căn cứ để xây dựng danh mục thuốc bệnh viện Theo quy định của Bộ Y tế thì việc xây dựng danh mục thuốc chủ yếu phải đảm bảo tính phù hợp với mô hình bệnh tật và các tiêu chí lựa chọn thuốc đã đề ra. Chính vì vậy, việc xây dựng danh mục thuốc phải thực hiện theo các bước quan trọng như thu thập dữ liệu và phân tích tình hình sử dụng thuốc năm trước về số lượng, giá trị sử dụng, phân tích ABC/VEN, thuốc kém chất lượng, thuốc hỏng, các phản ứng có hại của thuốc ADR, các sai sót trong điều trị dựa trên các báo cáo cuối năm của bệnh viện và các công văn liên quan đến thuốc của Sở Y tế, Bảo hiểm y tế và các nguồn thông tin đáng tin cậy khác.

Đồng thời, đánh giá các thuốc đề nghị bổ sung hoặc loại bỏ từ các khoa lâm sàng một cách khách quan và yêu cầu đối với các đề xuất bổ sung thuốc mới là phải cung cấp đầy đủ bằng chứng đáng tin cậy về hiệu quả điều trị, độ an toàn, hiệu quả - chi phí và người đề xuất không hưởng lợi ích từ việc sử dụng thuốc đó. Danh mục thuốc và phân loại các thuốc trong danh mục phải theo nhóm điều trị và theo phân loại VEN. Quản lý sử dụng thuốc Năm 2004, Bộ Y tế ra chỉ thị số 05/2004/CT-BYT về việc sử dụng thuốc không hợp lý đã và đang là vấn đề toàn cầu đang quan tâm (Bộ Y tế, 2004). Sử dụng thuốc không hợp lý sẽ gây nên những hậu quả về kinh tế xã hội rất nghiêm trọng làm tăng đáng kể chi phí cho hoạt động chăm sóc sức khoẻ và giảm chất lượng điều trị, tăng nguy cơ xảy ra phản ứng có hại và làm cho bệnh nhân lệ thuộc quá mức vào thuốc.

Để thực hiện chỉ thị 05 của Bộ Y tế thì Hội đồng thuốc và điều trị có nhiệm vụ giúp Giám đốc bệnh viện trong việc giám sát kê đơn hợp lý, tổ chức theo dõi các phản ứng có hại và các vấn đề liên quan đến thuốc trong bệnh viện, tổ chức thông tin về thuốc. Giám đốc bệnh viện có trách nhiệm chỉ đạo hoạt động của Hội đồng thuốc và điều trị trong việc lựa chọn thuốc và sử dụng thuốc hợp lý, an toàn (Bộ Y tế, 2013). Để việc quản lý sử dụng thuốc tốt cần phải huấn luyện ngắn hạn và dài hạn cho bác sĩ, điều dưỡng, cán bộ dược; xây dựng phác đồ điều trị, giám sát việc thực hiện phác đồ điều trị và phản hồi từ bác sĩ về phác đồ điều trị; giám sát kê đơn tại khoa khám bệnh, giám sát sử dụng thuốc trong các khoa nội trú, giám sát thực hiện các quy chế dược tại Khoa Dược được quy định trong thông tư 31/2012/TT-BYT (Bộ Y tế, 2012). Các phương pháp phân tích được áp dụng đánh giá sử dụng thuốc Để quản lý sử dụng thuốc một cách hiệu quả cần có các phương pháp phân tích dữ liệu tổng hợp sử dụng thuốc (Bộ Y tế, 2013).

Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách cho thuốc của bệnh viện. Phân tích ABC có thể được dùng để đưa ra sự ưu tiên đối với các thuốc thuộc loại A trong việc đưa ra các quyết định lựa chọn và mua sắm thuốc. - Ưu điểm: giúp xác định xem phần lớn ngân sách được chi trả cho những thuốc nào. - Nhược điểm: không cung cấp được đủ thông tin để so sách những thuốc có hiệu lực khác nhau Mục đích phân tích ABC cho thấy những thuốc được sử dụng thay thế với lượng lớn mà có chi phí thấp trong danh mục hoặc có sẵn trên thị trường.

Phân tích ABC được sử dụng để: - Lựa chọn những thuốc thay thế có chi phí điều trị thấp hơn. - Tìm ra những liệu pháp điều trị thay thế. - Thương lượng với nhà cung cấp để mua được thuốc với giá thấp hơn. - Lượng giá mức độ tiêu thụ thuốc, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khoẻ của cộng đồng và từ đó phát hiện những vấn đề chưa hợp lý trong sử dụng thuốc, bằng cách so sánh lượng thuốc tiêu thụ với mô hình bệnh tật.

- Xác định phương thức mua các thuốc không có trong danh mục thuốc thiết yếu của bệnh viện. 9 Các bước tiến hành phân tích ABC được trình bày trong Hình 1. Liệt kê tất cả các thuốc đã sử dụng Điền thông tin các sản phẩm (đơn giá, số Tính trị giá của từng sản phẩm (đơn giá x số Tính tỷ lệ % theo tổng trị giá thuốc sử dụng Sắp xếp theo thứ tự giảm dần theo trị giá Tính tỷ lệ % giá trị tích lũy Chọn điểm cắt cho các nhóm ABC Hình 1. Các bước tiến hành phương pháp ABC Phân tích VEN là phương pháp giúp xác định ưu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua toàn bộ các loại thuốc như mong muốn.

Trong phân tích VEN, các thuốc được phân chia thành 3 hạng mục cụ thể như sau: - Thuốc V (Vital drugs) là thuốc dùng trong các trường hợp cấp cứu hoặc các thuốc quan trọng, nhất thiết phải có để phục vụ công tác khám bệnh, chữa bệnh của bệnh viện. - Thuốc E (Essential drugs) là thuốc dùng trong các trường hợp bệnh ít nghiêm trọng hơn nhưng vẫn là các bệnh lý quan trọng trong mô hình bệnh tật của bệnh viện. 10 - Thuốc N (Non-Essential drugs) là thuốc dùng trong các trường hợp bệnh nhẹ, bệnh có thể tự khỏi, có thể bao gồm các thuốc mà hiệu quả điều trị còn chưa được khẳng định rõ ràng hoặc giá thành cao không tương xứng với lợi ích lâm sàng của thuốc. Phân tích theo nhóm điều trị là xác định những nhóm điều trị có mức tiêu thụ thuốc cao nhất và nhiều nhất, trên cơ sở thông tin về mô hình bệnh tật.

Xác định những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý, những trường hợp lạm dụng thuốc. Để thuận lợi cho công tác khám chữa bệnh được thống nhất giữa các cơ sở điều trị trong và ngoài nước, các chẩn đoán bệnh tật được Bộ Y Tế quy định phân loại theo mã ICD (International Classification of Diseases-Phân loại quốc tế bệnh tật). Mã ICD- 10 là công cụ chẩn đoán tiêu chuẩn cho dịch tể học, quản lý sức khỏe và mục đích lâm sàng. Đây là công cụ được sử dụng tại tất cả các nước thành viên WHO trong đó có Việt nam, dùng trong việc “Mã hóa lâm sàng” tức là sự chuyển đổi các khái niệm về bệnh, cùng các vấn đề sức khỏe và các thủ thuật y tế từ dạng chữ viết thành dạng mã ký tự chữ hoặc số để lưu trữ và phân tích dữ liệu.

Việc sắp xếp thuốc theo nhóm điều trị hiện nay dựa vào ICD-10 theo thông tư 34/2013/TT-BYT và quyết định số 3970/QĐ- BYT của Bộ y tế (Bộ Y tế, 2013], [Bộ Y tế, 2015) (các chương bệnh theo ICD10 được trình bày trong Bảng 1. Các chương bệnh theo ICD10 Chương Tên nhóm bệnh Chương I Bệnh nhiễm trùng và ký sinh trùng. Chương II Khối u (Bướu tân sinh).