ĐẶT VẤN ĐỀ Thuốc là hàng hóa đặc biệt có vai trò rất quan trọng trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân nói chung và điều trị tại bệnh viện nói riêng. Việc sử dụng thuốc thiếu hiệu quả và chưa hợp lý đã và đang là vấn đề bất cập không chỉ ở Việt Nam mà còn là mối quan tâm của nhiều quốc gia. Đây cũng là nguyên nhân chính gây lên tình trạng lạm dụng thuốc và làm tăng chi phí cho người bệnh và quỹ Bảo hiểm y tế. Theo một số nghiên cứu, chi phí tiền thuốc chiếm khoảng 30% - 40% tổng chi phí phí điều trị và phần lớn số tiền đó sử dụng chưa hợp lý và hiệu quả.
Tại Việt Nam, mỗi người Việt khám bệnh trung bình 2,1 lần/năm với số tiền bình quân 129 USD/người (khoảng 3 triệu đồng/người), trong đó có tới 37% là tiền thuốc. Chi phí tiền thuốc tại các nước đang phát triển luôn cao hơn các nước phát triển. Ở nước ta, Đảng và Chính phủ luôn có cơ chế và chính sách khuyến khích và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp dược nhập khẩu và sản xuất thuốc chữa bệnh theo cơ chế thị trường và đa dạng các loại hình cung ứng thuốc nhằm nâng cao công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân. Theo số liệu thống kê của Cục quản lý Dược trong 5 năm (từ năm 2010 đến tháng 12/2015), cơ quan này đã cấp số đăng ký cho 11.291 thuốc sản xuất ở nước ngoài và 18.364 thuốc sản xuất trong nước với hơn 1.
Việc này đã góp phần quan trọng trong việc cung ứng thuốc, tăng sự tiếp cận của bệnh nhân với những thuốc tốt tuy nhiên cũng gây không ít khó khăn, lúng túng trong việc lựa chọn thuốc không chỉ với bệnh nhân mà cả cơ sở y tế. Điều đó dẫn đến tình trạng sử dụng thuốc thiếu hiệu quả, lãng phí ngày càng phổ biến tại các cơ sở y tế. Hiện tại quỹ bảo hiểm y tế của chúng ta đang có sự thâm hụt đáng kể, số tiền chi cho khám chữa bệnh cao hơn nhiều so với số tiền đóng bảo hiểm hàng năm. Nên việc giảm chi phí điều trị, nhất là chi phí thuốc là vấn đề cấp 1 bách góp phần quan trọng vào việc duy trì quỹ bảo hiểm y tế trong tương lai.
Trung tâm y tế thị xã Mỹ Hào tỉnh Hưng Yên là đơn vị tuyến huyện, hạng 3 trực thuộc Sở Y tế Hưng Yên có chức năng triển khai thực hiện công tác khám bệnh, chữa bệnh cho nhân dân trên địa bàn thị xã Mỹ Hào và các nhiệm vụ chuyên môn kỹ thuật về Y tế dự phòng; Phòng chống HIV/AIDS; Phòng chống bệnh xã hội; An toàn vệ sinh thực phẩm; Chăm sóc sức khoẻ sinh sản; Truyền thông giáo dục sức khoẻ. Số lượt khám bệnh ngoại trú hàng năm tại Trung tâm khoảng 90.000 lượt/năm, số lượng người bệnh đến khám bệnh trung bình 250-300 người/ngày. Kinh phí sử dụng cho việc mua thuốc khoảng 12 tỷ đồng/ năm. Điều này cho thấy kinh phí sử dụng mua thuốc phục vụ trong công tác khám chữa bệnh tương đối cao so với ngân sách của toàn Đơn vị.
Tuy nhiên lĩnh vực quản lý dược hiện đang triển khai chưa có đề tài nào nghiên cứu về hoạt động cung ứng thuốc cũng như đánh giá hiệu quả của việc xây dựng DMT của Trung tâm để tăng cường cho việc sử dụng thuốc an toàn, hiệu quả. Với mong muốn nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc, giảm chi phí điều trị cho bệnh nhân, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế thị xã Mỹ Hào tỉnh Hưng Yên năm 2020” với mục tiêu sau: 1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế thị xã Mỹ Hào tỉnh Hưng Yên năm 2020. Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế thị xã Mỹ Hào tỉnh Hưng Yên năm 2020 theo phương pháp ABC, VEN và ma trận ABC- VEN.
Từ đó đề xuất một số giải pháp xây dựng danh mục thuốc hợp lý và sử dụng thuốc có hiệu quả phục vụ bệnh nhân tại Trung tâm Y tế thị xã Mỹ Hào cho những năm tiếp theo. Khái niệm danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện và xây dựng danh mục thuốc bệnh viện 1. Khái niệm danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện DMT sử dụng tại bệnh viện là một danh sách các thuốc được sử dụng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe và bác sĩ sẽ kê đơn các thuốc trong danh mục này. DMT của bệnh viện là một danh sách các thuốc đã được lựa chọn và phê duyệt để sử dụng trong bệnh viện [5].
Nguyên tắc xây dựng danh mục Căn cứ vào DMT thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu và các quy định sử dụng thuốc do Bộ Y tế ban hành, đồng thời căn cứ vào mô hình bệnh tật và kinh phí của bệnh viện. HĐT& ĐTcó nhiệm vụ giúp Giám đốc bệnh viện lựa chọn, xây dựng danh mục thuốc bệnh viện theo nguyên tắc sau [5]: a) Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí về thuốc dùng điều trị trong bệnh viện; b) Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; c) Căn cứ vào hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; d) Đáp ứng với các phương pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị; e) Thống nhất với danh mục thuốc thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu của Bộ Y tế ban hành; f) Phù hợp với phạm vi chuyên môn của bệnh viện; g) Ưu tiên thuốc sản xuất trong nước. Các bước xây dựng danh mục thuốc trong bệnh viện a) Thu thập, phân tích tình hình sử dụng thuốc năm trước về số lượng và giá trị sử dụng, phân tích ABC/VEN, thuốc kém chất lượng, thuốc hỏng, các 3 phản ứng có hại của thuốc, các sai sót trong điều trị trên các nguồn gốc thông tin đáng tin cậy; b) Đánh giá các thuốc đề nghị bổ sung hoặc loại bỏ từ các khoa lâm sàng một cách khách quan; c) Xây dựng DMT và phân loại các thuốc trong danh mục theo nhóm điều trị và phân loại VEN; d) Xây dựng các nội dung hướng dẫn sử dụng danh mục (ví dụ như thuốc hạn chế sử dụng, thuốc cần hội chẩn, thuốc gây nghiện, hướng tâm thần. Các tiêu chí lựa chọn thuốc a) Thuốc có đủ bằng chứng tin cậy về hiệu quả điều trị, tính an toàn thông qua kết quả thử nghiệm lâm sàng; b) Thuốc sẵn có ở dạng bào chế thích hợp đảm bảo sinh khả dụng, ổn định về chất lượng trong những điều kiện bảo quản và sử dụng theo quy định; c) Khi có từ hai thuốc trở lên tương đương nhau về tiêu chí thì phải lựa chọn trên cơ sở đánh giá kỹ thuật các yếu tố về hiệu quả điều trị, tính an toàn, chất lượng, giá và khả năng cung ứng; d) Đối với thuốc có cùng tác dụng điều trị nhưng khác nhau về dạng bào chế, cơ chế tác dụng, khi lựa chọn thuốc cần phân tích chi phí, hiệu quả giữa các thuốc với nhau, so sánh tổng chi phí liên quan đến quá trình điều trị, không so sánh chi phí tính đơn vị của từng thuốc; đ) Ưu tiên lựa chọn thuốc đơn chất, đối với những thuốc ở dạng phối hợp nhiều thành phần phải đủ tài liệu chứng minh liều lượng của từng hoạt chất đáp ứng yêu cầu điều trị trên quần thể đối tượng người bệnh đặc biệt và có thể vượt trội về hiệu quả, tính an toàn hoặc tiện dụng so với thuốc ở dạng đơn chất; e) Ưu tiên lựa chọn thuốc generic hoặc thuốc mang tên chung quốc tế, hạn chế tên biệt dược hoặc nhà sản xuất cụ thể; 4 Trong một số trường hợp, có thể căn cứ vào một số yếu tố khác như các đặc tính dược động học hoặc yếu tố thiết bị bảo quản, hệ thống kho chứa hoặc nhà sản xuất, cung ứng; 1.
Hội đồng thuốc và điều trị Việc thành lập Hội đồng thuốc và điều trị bệnh viện (HĐT&ĐT) là tối cần thiết, là một tổ chức đứng ra điều phối toàn bộ quá trình cung ứng thuốc tại bệnh viện. HĐT&ĐT là một tổ chức được thành lập nhằm đánh giá tác dụng của thuốc trên lâm sàng, phát triển các chính sách quản lý, sử dụng thuốc và quản lý DMT. HĐT&ĐT ra đời nhằm đảm bảo cho người bệnh được hưởng chế độ chăm sóc tốt nhất với chi phí phù hợp thông qua xác định xem loại thuốc nào cần phải cung ứng, giá cả ra sao và sử dụng như thế nào. Ngày 08/8/2013, Bộ Y tế ban hành Thông tư số 21/2013/TT-BYT hướng dẫn việc tổ chức hoạt động của HĐT&ĐT ở bệnh viện [5].
* Nhiệm vụ của HĐT&ĐT Bộ Y tế quy định bốn nhiệm vụ của HĐT&ĐT [5]. - Xây dựng và trình giám đốc phê duyệt các quy định cơ bản về cung ứng và sử dụng thuốc của bệnh viện. - Xây dựng và trình giám đốc phê duyệt DMT dùng cho bệnh viện. - Xây dựng và trình giám đốc phê duyệt quy trình cấp phát thuốc theo dõi sử dụng thuốc và đồng thời giúp giám đốc kiểm tra việc thực hiện quy trình trên được phê duyệt.
- Giúp Giám đốc bệnh viện các hoạt động, giám sát kê đơn thuốc hợp lý, tổ chức theo dõi các phản ứng có hại và các vấn đề liên quan đến thuốc trong bệnh viện, tổ chức thông tin thuốc, tổ chức nghiên cứu khoa học và đào tạo kiến thức về thuốc và thiết lập mối quan hệ hợp tác chặt chẽ giữa dược sỹ, bác sỹ và điều dưỡng. * Vai trò của HĐT&ĐT trong chu trình quản lý thuốc 5 Lựa chọn thuốc là hoạt động đầu tiên và quan trọng nhất trong chu trình quản lý cung ứng thuốc. Đánh giá và lựa chọn thuốc cho DMT bệnh viện là chức năng quan trọng nhất của HĐT&ĐT. Thuốc được lựa chọn phải dựa trên các hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị chẩn đó được xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hay cơ sở khám bệnh chữa bệnh.
Một DMT được xây dựng tốt có thể giúp loại bỏ được các thuốc không an toàn và không hiệu quả do đó có thể giảm tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ tử vong đồng thời giúp giảm số lượng thuốc được mua sẵn dẫn đến giảm tổng số tiền chi tiêu cho thuốc, giảm số ngày nằm viện. DMTBV sẽ cung cấp các thông tin thuốc tập trung và có trọng tâm, giúp cho chương trình tập huấn giáo dục được diễn ra thường xuyên, liên tục. Một DMT được xây dựng tốt sẽ tiết kiệm được chi phí và sử dụng hợp lý nguồn tài chính đồng thời cải thiện chất lượng chăm sóc y tế tại bệnh viện.