ĐẶT VẤN ĐỀ Thuốc là loại hàng hóa đặc biệt và có vai trò quan trọng trong công tác phòng bệnh, chữa bệnh và chẩn đoán bệnh của các cơ sở y tế, là mặt hàng trực tiếp ảnh hưởng đến an toàn, hiệu quả trong điều trị và nguồn tài chính của các cơ sở y tế. Trong những năm gần đây theo chủ trương hội nhập Quốc tế, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của ngành Dược trên thế giới, ngành Dược trong nước đã có sự quan tâm lớn và đạt được những thành tựu đáng kể giúp tạo ra số lượng danh mục các mặt hàng thuốc không ngừng tăng lên phục vụ nhu cầu khám chữa bệnh của nhân dân. Song song cùng với sự phát triển mạnh mẽ đó là tình trạng lạm dụng thuốc và bất hợp lý trong việc lựa chọn và sử dụng thuốc gây lãng phí, ảnh hưởng đến sức khỏe nhân dân và kéo theo gánh nặng về kinh phí chi trả cho hệ thống y tế.Theo BHXH Việt Nam, hiện nay tỉ lệ chi thuốc trên tổng chi khám chữa bệnh (KCB) nói chung và KCB BHYT đều cao hơn các nước khác. Cụ thể, tổng chi cho thuốc từ quỹ BHYT năm 2015 khoảng 25.000 tỉ đồng (chiếm 47% tổng chi phí); năm 2016 là trên 32.000 tỉ đồng (43%) và 6 tháng đầu năm 2017 là khoảng 17.
Số liệu trên cho thấy tỷ lệ tiền thuốc cho chi phí khám chữa bệnh ở nước ta là rất lớn, tiềm ẩn nhiều sự bất hợp lý và lạm dụng thuốc trong quá trình sử dụng tại các cơ sở Y tế. Việc xây dựng và sử dụng danh mục thuốc tại các cơ sở y tế một cách hợp lý sẽ đem lại rất nhiều lợi ích, giúp tăng cường sự an toàn, hợp lý và hiệu quả trong công tác khám chữa bệnh, đồng thời giúp tiết kiệm nguồn kinh phí đầu tư đáng kể cho việc phát triển các dịch vụ kỹ thuật nâng cao để chăm sóc sức khoẻ nhân dân. Trung tâm y tế huyện Ý Yên là trung tâm 2 chức năng có nhiệm vụ phòng bệnh và khám chữa bệnh cho nhân dân trong toàn huyện và các vùng lân cận, là bệnh viện hạng 3, có 17 khoa phòng, có số giường kế hoạch là 225 1 giường bệnh nhưng số giường thực kê là 315 giường bệnh, trong những năm gần đây, chi phí sử dụng thuốc tại Trung tâm ngày một tăng do lưu lượng bệnh nhân đến khám và điều trị tại Trung tâm tăng.Với mô hình bệnh tật đa dạng, trung tâm có một danh mục thuốc với nhiều nhóm tác dụng dược lý và biệt dược khác nhau.Công tác cung ứng thuốc cũng gặp không ít những khó khăn.Năm 2020 Trung tâm phải tự chủ 70% về tài chính nên nguồn vốn dành cho mua thuốc bị hạn chế .Mặt khác trong những năm qua chưa có đề tài nào nghiên cứu về lĩnh vực dược trong bệnh viện. Do vậy em tiến hành nghiên cứu này nhằm phân tích rõ hơn cơ cấu danh mục thuốc đã được sử dụng tại trung tâm y tế Ý Yên tỉnh Nam Định năm 2020, từ đó đưa ra những đề xuất để xây dựng cơ cấu danh mục thuốc phù hợp, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn ngân sách, tiết kiệm chi phí thuốc, giúp việc sử dụng thuốc an toàn, hiệu quả và hợp lý hơn.
Vì vậy để góp phần tăng cường sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả tại trung tâm, chúng tôi tiến hành đề tài “Phân tích danh mục thuốc đã sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Ý Yên tỉnh Nam Định năm 2020”. Với hai mục tiêu sau: 1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc đã sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Ý Yên tỉnh Nam Định năm 2020. Phân tích danh mục thuốc đã sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Ý Yên tỉnh Nam Định năm 2020 theo phương pháp ABC/VEN.
Trên cơ sở các kết quả thu được, giúp chỉ ra những vấn đề bất hợp lý trong quá trình sử dụng thuốc tại đơn vị, đóng góp ý kiến cho Hội đồng thuốc và điều trị có những thay đổi phù hợp cho những năm tiếp theo để danh mục thuốc sử dụng đảm bảo tính hợp lý, an toàn và hiệu quả. Danh mục thuốc sử dụng trong bệnh viện 1.Danh mục thuốc sử dụng Danh mục thuốc sử dụng là một danh sách các thuốc đã được lựa chọn, phê duyệt và đã được sử dụng phục vụ công tác phòng bệnh và chữa bệnh tại trung tâm. Danh mục thuốc sử dụng phải đảm bảo các nguyên tắc và tiêu chí như sau: * Nguyên tắc xây dựng danh mục: a) Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí về thuốc dùng điều trị trong bệnh viện; b) Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; c) Căn cứ vào các hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã được xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; d) Đáp ứng với các phương pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị; đ) Phù hợp với phạm vi chuyên môn của bệnh viện; e) Thống nhất với danh mục thuốc thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu do Bộ Y tế ban hành; g) Ưu tiên thuốc sản xuất trong nước[2]. * Tiêu chí lựa chọn thuốc: a) Thuốc có đủ bằng chứng tin cậy về hiệu quả điều trị, tính an toàn thông qua kết quả thử nghiệm lâm sàng.
Mức độ tin cậy của các bằng chứng được thể hiện tại Phụ lục 1 ban hành kèm theo Thông tư 21/2013/TT-BYT ngày 08/8/2013 của Bộ Y tế; b) Thuốc sẵn có ở dạng bào chế thích hợp bảo đảm sinh khả dụng, ổn định về chất lượng trong những điều kiện bảo quản và sử dụng theo quy định; 3 c) Khi có từ hai thuốc trở lên tương đương nhau về hai tiêu chí thì phải lựa chọn trên cơ sở đánh giá kỹ các yếu tố về hiệu quả điều trị, tính an toàn, chất lượng, giá và khả năng cung ứng; d) Đối với các thuốc có cùng tác dụng điều trị nhưng khác về dạng bào chế, cơ chế tác dụng, khi lựa chọn cần phân tích chi phí - hiệu quả giữa các thuốc với nhau, so sánh tổng chi phí liên quan đến quá trình điều trị, không so sánh chi phí tính theo đơn vị của từng thuốc; đ) Ưu tiên lựa chọn thuốc ở dạng đơn chất. Đối với những thuốc ở dạng phối hợp nhiều thành phần phải có đủ tài liệu chứng minh liều lượng của từng hoạt chất đáp ứng yêu cầu điều trị trên một quần thể đối tượng người bệnh đặc biệt và có lợi thế vượt trội về hiệu quả, tính an toàn hoặc tiện dụng so với thuốc ở dạng đơn chất; e) Ưu tiên lựa chọn thuốc generic hoặc thuốc mang tên chung quốc tế, hạn chế tên biệt dược hoặc nhà sản xuất cụ thể. g) Trong một số trường hợp, có thể căn cứ vào một số yếu tố khác như các đặc tính dược động học hoặc yếu tố thiết bị bảo quản, hệ thống kho chứa hoặc nhà sản xuất, cung ứng[2]. Nguồn kinh phí mua sắm thuốc tại trung tâm từ nguồn thanh toán bảo hiểm y tế và các nguồn kinh phí hợp pháp khác của đơn vị.
Vì vậy, tất cả các hoạt động lựa chọn thuốc, cung ứng, sử dụng thuốc đều phải cân đối để đảm bảo phù hợp với nguồn kinh phí của cơ sở y tế. Qui định về sử dụng thuốc trong cơ sở y tế Việc sử dụng thuốc trong cơ sở y tế được thực hiện dựa theo các thông tư mà bộ y tế ban hành bao gồm: *Thông tư 22/2011/TT- BYT quy định tổ chức và hoạt động của khoa Dược bệnh viện, ngày 10/6/2011 .Quy định đầy đủ các hoạt động của khoa 4 Dược từ khâu nhập thuốc,bảo quả, xuất thuốc, thống kê sử dụng thuốc …và công tác dược lâm sàng, quả lý thuốc tại các khoa lâm sàng. *Thông tư 23/2011/TT- BYT hướng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giường bệnh, ngày 10/06/2011 .Trong đó có hướng dẫn về việc ưu tiên sử dụng thuốc đường uống, hạn chế sử dụng thuốc đường tiêm để an toàn và giảm chi phí cho người bệnh mà vẫn đảm bảo hiệu quả điều trị bệnh. *Thông tư 21/2013/TT-BYT quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và điều trị trong bệnh viện, ngày 8/8/2013.Hướng dẫn sử dụng các phương pháp phân tích danh mục thuốc như phương pháp phân tích ABC,phương pháp phân tích VEN,phương pháp phân tích nhóm điều trị.
* TT05/2015/TT-BYT ngày 17/3/2015 của BYT ban hành thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ BHYT.Ban hành danh mục thuốc thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ BHYT để dễ dàng việc tra cứu thuốc sử dụng theo nhóm thuốc. * Thông tư 20/2017/TT-BYT quy định chi tiết một số điều của Luật Dược và Nghị định số 54/2017/NĐ-CP ngày 8/5/2017 của Chính phủ về thuốc và nguyên liệu làm thuốc phải kiểm soát đặc biệt, ngày 10/5/2017oặc đơn “()” là thành phần có thể gia, giảm [11]. * TT19/2018/TT-BYT ngày 30/8/2018 ban hành danh mục thiết yếu * TT30/2018/TT-BYT ngày 30/10/2018 của BYT. Thông tư ban hành Danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩ, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế.
Căn cứ thông tư này giúp tra cứu các nhóm tác dụng dược lý sử dụng tại đơn vị mà được quĩ BHYT chi trả. 5 * TT03/2019/TT-BYT ngày 28/3/2019 ban hành danh mục thuốc sản xuất trong nước đáp ứng yêu cầu về điều trị, giá thuốc và khả năng cung cấp 1. Một số phương pháp phân tích danh mục thuốc Theo Thông tư 21/2013/TT-BYT ngày 08/8/2013 của Bộ Y tế Quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và điều trị trong bệnh viện. Bộ Y tế đã hướng dẫn các phương pháp phân tích sử dụng thuốc như sau: a) Phân tích ABC b) Phân tích nhóm điều trị c) Phân tích VEN d) Phân tích theo liều xác định trong ngày - DDD đ) Giám sát các chỉ số sử dụng thuốc Hội đồng thuốc và điều trị cần xác định các vấn đề, nguyên nhân liên quan đến sử dụng thuốc và lựa chọn các giải pháp can thiệp phù hợp theo hướng dẫn kèm theo Thông tư này[2].
Từ đó HĐT&ĐT phát hiện các vấn đề về sử dụng thuốc, làm căn cứ xây dựng DMT năm tiếp theo hợp lý hơn và có các biện pháp cải tiến nâng cao chất lượng sử dụng thuốc an toàn và hợp lý hơn. Phương pháp phân tích ABC Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hằng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách cho thuốc của bệnh viện [2].