ĐẶT VẤN ĐỀ Việc sử dụng thuốc thiếu hiệu quả và bất hợp lý nói chung và trong bệnh viện nói riêng đã và đang là một vấn đề bất cập của nhiều quốc gia trên toàn thế giới. Theo một số nghiên cứu, chi phí mua thuốc chiếm khoảng 30-40% ngân sách ngành Y tế của nhiều nước và phần lớn số tiền đó bị lãng phí do sử dụng thuốc không hợp lý và các hoạt động cung ứng không hiệu quả. Đây cũng là một trong các nguyên nhân chính làm gia tăng đáng kể chi phí cho người bệnh, giảm chất lượng chăm sóc sức khỏe và uy tín của các cơ sở khám chữa bệnh. Tại Việt Nam, thị trường thuốc ngày càng đa dạng và phong phú cả về số lượng, chủng loại và nhà cung cấp.
Sự cạnh tranh giữa thuốc sản xuất trong nước với thuốc nhập khẩu, thuốc có cùng tác dụng dược lý hoặc cùng một dạng bào chế giữa các doanh nghiệp trong nước sản xuất với nhau gây không ít khó khăn, lúng túng đối với các bệnh viện trong việc lựa chọn xây dựng danh mục thuốc sử dụng tại đơn vị. Bên cạnh đó, còn rất nhiều bất cập trong sử dụng thuốc tại các bệnh viện như: các thuốc không thiết yếu (không thực sự cần thiết) được sử dụng với tỷ lệ cao, lạm dụng kháng sinh, vitamin, thuốc tiêm. Điều đó dẫn đến tình trạng sử dụng thuốc thiếu hiệu quả, lãng phí ngày càng phổ biến tại các cơ sở y tế. Để hạn chế tình trạng trên, Tổ chức Y tế thế giới đã khuyến cáo các quốc gia thành lập Hội đồng thuốc và Điều trị (HĐT&ĐT) tại các bệnh viện.
HĐT&ĐT đóng vai trò quan trọng trong việc điều phối toàn bộ quá trình cung ứng thuốc trong chu trình quản lý cung ứng thuốc ở bệnh viện. Việc xây dựng được một danh mục thuốc an toàn, có hiệu quả điều trị cao, chi phí hợp lý nhằm đáp ứng được yêu cầu điều trị tại cơ sở sẽ mang lại rất nhiều lợi ích to lớn cho bệnh viện nói riêng cũng như toàn xã hội nói chung. Trung tâm Y tế huyện Văn Lâm với quy mô 110 giường kế hoạch và 134 1 giường thực kê, có nhiệm vụ khám chữa bệnh cho nhân dân khu vực phía Bắc tỉnh Hưng Yên. Huyện Văn Lâm tỉnh Hưng Yên là huyện tập trung các khu công nghiệp trọng điểm của tỉnh nên ngoài dân bản địa còn rất đông công nhân và người lao động từ nơi khác đến cư trú.
Vì vậy, lượng bệnh nhân đến khám tại trung tâm ngày càng đông, mô hình bệnh tật ngày càng đa dạng, mức tiêu thụ thuốc ngày càng lớn đòi hỏi bệnh viện không ngừng nâng cao công tác khám chữa bệnh, tạo ra thương hiệu, uy tín và sự tin tưởng của nhân dân trong huyện cũng như trong tỉnh Hưng Yên. Đối với Trung tâm Y tế huyện Văn Lâm việc sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, tiết kiệm là một trong những nội dung quan trọng trong quản lý bệnh viện. Năm 2016 đã có đề tài nghiên cứu phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm y tế huyện Văn Lâm theo phương pháp ABC. Tuy nhiên, sau khi thông tư 30/2018/TT-BYT được triển khai thì việc xây dựng danh mục thuốc sử dụng của bệnh viện có nhiều thay đổi để đáp ứng kịp thời nhu cầu khám chữa bệnh tại đơn vị.
Xuất phát từ thực tế trên, đồng thời với mong muốn làm rõ được tính hợp lý hoặc chưa hợp lý của danh mục thuốc đã được bệnh viện lựa chọn và sử dụng năm 2020, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Văn Lâm tỉnh Hưng Yên năm 2020” nhằm các mục tiêu: - Mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Văn Lâm tỉnh Hưng Yên năm 2020. - Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Văn Lâm tỉnh Hưng Yên năm 2020 theo phương pháp phân tích ABC, VEN và ma trận ABC/VEN. Nhằm mục đích đưa ra được các đề xuất góp phần nâng cao hiệu quả và chất lượng sử dụng thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Văn Lâm trong những năm tiếp theo. Danh mục thuốc sử dụng trong bệnh viện.
Danh mục thuốc bệnh viện là một danh sách các thuốc đã được lựa chọn và phê duyệt để sử dụng trong bệnh viện. Danh mục này phải thường xuyên cập nhật các thuốc và các thông tin liên quan tới thuốc, đáp ứng yêu cầu lâm sàng của bác sỹ, dược sỹ và các chuyên gia y tế khác trong chẩn đoán, phòng ngừa, điều trị bệnh hoặc cải thiện sức khỏe [4]. Trong bệnh viện HĐT&ĐT có chức năng tư vấn cho giám đốc bệnh viện về các vấn đề liên quan đến thuốc và điều trị bằng thuốc của bệnh viện, thực hiện tốt chính sách quốc gia về thuốc trong bệnh viện. HĐT&ĐT đóng vai trò chủ đạo trong việc xây dựng DMT, trước khi xây dựng danh mục thuốc, HĐT&ĐT phải lấy ý kiến đóng góp của các khoa phòng.
Căn cứ vào danh mục thuốc thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu và các quy định về sử dụng DMT do Bộ Y tế ban hành, đồng thời căn cứ vào mô hình bệnh tật và kinh phí của bệnh viện, HĐT&ĐT có nhiệm vụ giúp Giám đốc bệnh viện lựa chọn, xây dựng DMT bệnh viện theo nguyên tắc [12]. - Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí về thuốc dùng điều trị trong bệnh viện; - Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; - Căn cứ vào các hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã được xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; - Đáp ứng với các phương pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị; - Phù hợp với phạm vi chuyên môn của bệnh viện; - Thống nhất với danh mục thuốc thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu do Bộ Y tế ban hành. - Ưu tiên thuốc sản xuất trong nước [10]. Việc xây dựng một danh mục thuốc phù hợp sẽ mang lại rất nhiều lợi 3 ích, đảm bảo thuốc có hiệu quả điều trị, với chất lượng tốt và chi phí hợp lý đồng thời loại bỏ các thuốc không an toàn và hiệu quả không cao, làm giảm những nguy cơ về sức khỏe và lãng phí trong quá trình sử dụng thuốc.
Một số văn bản liên quan tới lĩnh vực nghiên cứu Luật dược 105/2016/QH13 ngày 06/4/2016. Nghị định 54/2017/NĐ-CP ngày 08 tháng 05 năm 2017 của chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành luật dược. Thông tư 21/2013/TT-BYT ngày 08 tháng 08 năm 2013 của Bộ Y tế quy định về tổ chức hoạt động của hội đồng thuốc và điều trị trong bệnh viện. Thông tư 22/2011/TT-BYT ngày 10 tháng 06 năm 2011 của Bộ Y tế quy định về tổ chức hoạt động của khoa dược bệnh viện Thông tư 23/2011/TT-BYT ngày 10 tháng 6 năm 2011 của Bộ Y tế ban hành và hướng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giường bệnh.
Thông tư 30/2018/TT-BYT ngày 30 tháng 10 năm 2018 của Bộ Y tế ban hành danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế. Thông tư số 20/2017/TT-BYT ngày 10/5/2017 của Bộ Y tế quy định chi tiết một số điều của luật dược và nghị định số 54/2017/NĐ-CP ngày 08 tháng 5 năm 2017 của chính phủ về thuốc và nguyên liệu làm thuốc phải kiểm soát đặc biệt. Thông tư 03/2019/TT-BYT ngày 28 tháng 3 năm 2019 của Bộ Y tế ban hành danh mục thuốc sản xuất trong nước đáp ứng yêu cầu về điều trị, giá thuốc và khả năng cung cấp. Thông tư 11/2016/TT-BYT ngày 11 tháng 5 năm 2016 của Bộ Y tế quy định việc đấu thầu thuốc tại các cơ sở y tế công lập.
Thông tư 05/2015/TT-BYT ngày 17 tháng 3 năm 2015 của Bộ Y tế ban hành danh mục thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế. 4 Thông tư số 15/2019/TT-BYT ngày 11 tháng 07 năm 2019 Quy định việc đấu thầu thuốc tại các cơ sở y tế công lập, quy định phải sử dụng 80-120% số lượng của các thuốc trúng thầu. Một số trường hợp được phép mua vượt nhưng số lượng không được vượt quá 20% số lượng của nhóm thuốc trong hợp đồng đã ký. Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc 1.
Phân tích sử dụng thuốc theo nhóm điều trị. Khái niệm phân tích nhóm điều trị Phân tích nhóm điều trị là phương pháp phân tích việc sử dụng thuốc dựa vào đánh giá số lượng sử dụng và giá trị tiền thuốc của các nhóm điều trị. Vai trò và ý nghĩa: - Giúp xác định các nhóm điều trị có lượng tiêu thụ, chi phí cao nhất. - Trên cơ sở thông tin về MHBT, xác định những vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý, xác định những thuốc bị lạm dụng hoặc mức tiêu thụ không mang tính đại diện.
- Giúp HĐT&ĐT lựa chọn các thuốc có chi phí hiệu quả cao nhất trong các nhóm điều trị và lựa chọn thuốc cho các liệu pháp điều trị thay thế. Phương pháp phân tích ABC a. Khái niệm Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn nhất trong chi phí dành cho mua thuốc bệnh viện [12].Vai trò và ý nghĩa phân tích ABC Phân tích ABC tạo ra cơ sở đưa ra những quyết định quan trọng trong tồn trữ, mua sắm trong lựa chọn nhà cung cấp - Cho thấy những thuốc được sử dụng thay thế với số lượng lớn mà chỉ có chi phí thấp trong danh mục hoặc có sẵn trên thị trường, được sử dụng để: + Lựa chọn những thuốc thay thế có chi phí điều trị thấp hơn 5 + Tìm ra những liệu pháp điều trị thay thế - Lượng giá mức độ tiêu thụ thuốc, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe của cộng đồng và từ đó phát hiện những chưa hợp lý trong sử dụng thuốc, bằng cách so sánh lượng thuốc tiêu thụ với mô hình bệnh tật. - Xác định phương thức mua các thuốc không có trong danh mục thuốc thiết yếu của bệnh viện.
Phương pháp phân tích VEN a. Khái niệm: Là phương pháp giúp xác định ưu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua toàn bộ các loại thuốc như mong muốn Trong phân tích VEN, các thuốc được phân chia loại 3 nhóm cụ thể như sau: + Thuốc V (Vital drugs) - Là thuốc sống còn dùng trong trường hợp cấp cứu hoặc các thuốc quan trọng, nhất thiết phải có để phục vụ công tác khám bệnh, chữa bệnh của bệnh viện.