ĐẶT VẤN ĐỀ Sử dụng thuốc thiếu hiệu quả, bất hợp lý nói chung và trong bệnh viện nói riêng đã và đang là vấn đề bất cập của nhiều quốc gia. Theo một số nghiên cứu, chi phí mua thuốc chiếm khoảng 30-40% ngân sách ngành Y tế của nhiều nước và phần lớn số tiền đó bị lãng phí do sử dụng thuốc chưa hợp lý và các hoạt động cung ứng thuốc không hiệu quả. Sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả trong điều kiện nguồn thuốc cung ứng phong phú, đa dạng, nhiều chủng loại; tình trạng kháng thuốc gia tăng và khả năng chi trả có hạn của quỹ Bảo hiểm y tế đã và đang là một thách thức lớn cho các cơ sở khám, chữa bệnh. Trong công tác khám chữa bệnh, cung ứng thuốc đóng vai trò lớn trong hiệu quả điều trị.
Để đạt mục đích cung cấp cho người bệnh thuốc có chất lượng tốt với giá cả phù hợp, việc đầu tiên là phải lựa chọn được những thuốc phù hợp vào danh mục thuốc của cơ sở khám chữa bệnh. Trung tâm Y tế huyện Gia Viễn là cơ sở khám chữa bệnh trực thuộc Sở Y tế Ninh Bình với sứ mệnh chăm sóc sức khỏe cho nhân dân trên địa bàn Huyện Gia Viễn và các vùng phụ cận. Hàng năm, Trung tâm đã thực hiện khám chữa bệnh cho hàng trăm nghìn người bệnh có bảo hiểm, tự nguyện. Để đảm bảo cho hoạt động sử dụng thuốc an toàn hợp lý đạt hiệu quả cao, HĐT&ĐT luôn bám sát thông tư, văn bản quy phạm hiện hành của Bộ Y tế nhằm nâng cao chất lượng khám và điều trị bệnh.
Tuy nhiên đến nay chưa có phân tích cụ thể về danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm cũng như đánh giá vấn đề bất cập còn tồn tại trong sử dụng thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Gia Viễn để giúp HĐT&ĐT tại đơn vị có cơ sở xây dựng, điều chỉnh và lựa chọn thuốc cho phù hợp. Với mong muốn thực hiện tốt công tác cung ứng thuốc nhằm mục đích nâng cao chất lượng và hiệu quả điều trị cho bệnh nhân, tôi tiến hành đề tài 1 “Phân tích danh mục thuốc đã sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Gia Viễn tỉnh Ninh Bình năm 2020 " Với 02 mục tiêu như sau : 1. Mô tả cơ cấu về số lượng và giá trị của danh mục thuốc được sử dụng theo một số chỉ tiêu. Phân tích danh mục thuốc đã sử dụng năm 2020 theo phương pháp phân tích ABC, VEN.
Để từ nghiên cứu khoa học này phát hiện ra ưu, nhược điểm của danh mục thuốc đã sử dụng. Từ đó tham mưu, đề xuất cho lãnh đạo và HĐT& ĐT xây dựng một danh mục thuốc sử dụng tại đơn vị phù hợp nhất với tuyến chuyên môn mà đơn vị đang thực hiện, hướng tới mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân. Quy định sử dụng thuốc và phương pháp phân tích đánh giá 1. Sử dụng thuốc hợp lý và một số quy định liên quan đến sử dụng thuốc 1.
Sử dụng thuốc hợp lý Việc sử dụng thuốc không hiệu quả và bất hợp lý là một vấn đề có phạm vi ảnh hưởng rộng ở khắp mọi cấp độ chăm sóc y tế. Việc dùng thuốc thiếu hiệu quả và bất hợp lý trong bệnh viện là nguyên nhân làm tăng đáng kể chi phí cho người bệnh. Việc quản lý danh mục thuốc là rất quan trọng, có ảnh hưởng tới chất lượng chăm sóc y tế. Một danh mục thuốc cần bao gồm các thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả nhất về chi phí và sẵn có với chất lượng bảo đảm đáp ứng được các nhu cầu về chăm sóc sức khỏe y tế của đông đảo người bệnh.
Việc sử dụng thuốc hiện nay đã được quy định rõ ràng. Theo Thông tư số 23/2011/TT-BYT ngày 10 tháng 6 năm 2011 của Bộ Y tế về việc hướng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giường bệnh. Thuốc chỉ định cho người bệnh cần bảo đảm các yêu cầu sau: Phù hợp với chẩn đoán và diễn biến bệnh; Phù hợp tình trạng bệnh lý và cơ địa người bệnh; Phù hợp với tuổi và cân nặng; Phù hợp với hướng dẫn điều trị (nếu có); Không lạm dụng thuốc. Một số văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu Thông tư số 21/2013/TT-BYT ngày 08/8/2013 quy định về tổ chức và hoạt động của hội đồng thuốc và điều trị trong bệnh viện.
Trong đó nêu rõ: HĐT&ĐT có chức năng tư vấn cho Giám đốc bệnh viện các vấn đề liên quan đến thuốc và điều trị bằng thuốc của bệnh viện, thực hiện tốt chính sách quốc 3 gia về thuốc trong bệnh viện. Thông tư cũng quy định rõ nhiệm vụ của HĐT&ĐT là: Xây dựng các quy định về quản lý và sử dụng thuốc trong bệnh viện, xây dựng danh mục thuốc dùng trong bệnh viện, xây dựng và thực hiện các hướng dẫn điều trị, xác định và phân tích các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc, Giám sát phản ứng có hại của thuốc (ADR) và các sai sót trong điều trị, Thông báo, kiểm soát thông tin về thuốc, HĐT&ĐT đóng vai trò điều phối, xử lý các vấn đề sử dụng thuốc trong đó quan trọng nhất là việc xây dựng và quản lý DMT bệnh viện. Trong nhiệm vụ xác định và phân tích các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc, HĐT&ĐT phải xác định các vấn đề liên quan đến thuốc trong suốt quá trình từ khi tồn trữ, bảo quản đến kê đơn, cấp phát và sử dụng. Đồng thời HDT&ĐT cần áp dụng ít nhất một trong các phương pháp phân tích: phân tích nhóm điều trị, phân tích ABC, phân tích VEN, giám sát các chỉ số sử dụng thuốc theo hướng dẫn của Bộ Y tế để phân tích việc sử dụng thuốc tại đơn vị.
Qua đó HĐT&ĐT sẽ xác định được các vấn đề, nguyên nhân liên quan đến sử dụng thuốc và lựa chọn các giải pháp can thiệp phù hợp. Thông tư 22/2011/TT-BYT ngày 10/6/2011 của Bộ Y tế quy định về chức năng hoạt động của khoa Dược. Đây là khoa có chức năng quản lý và tham mưu cho Giám đốc và toàn bộ công tác Dược trong bệnh viện, nhằm đảm bảo cung cấp đầy đủ, kịp thời thuốc có chất lượng và tư vấn, giảm sát việc thực hiện sử dụng thuốc an toàn, hợp lý. Như vậy, khoa Dược đóng vai trò chủ đạo và là đầu mối trong quản lý sử dụng thuốc tại bệnh viện [1].
Thông tư số 30/2018/TT-BYT ngày 30/10/2018 về việc ban hành danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế. Bao gồm 27 nhóm thuốc, 1030 hoạt chất, 59 thuốc phóng xạ. Đây là cơ sở quan trọng để các bệnh viện xây dựng DMT sử dụng phù hợp 4 với mô hình bệnh tật, trình độ chuyên môn kỹ thuật cũng như khả năng tài chính của bệnh viện. Các phương pháp phân tích đánh giá.
DMT bệnh viện là một tiền đề quan trọng cho việc sử dụng thuốc hợp lý và an toàn tại các khoa lâm sàng. Chỉ những thuốc thực sự cần thiết mới được đưa vào danh mục, tránh đưa những thuốc không có hiệu quả điều trị vào trong danh mục vì có nhiều thuốc trong danh mục sẽ khó kiểm soát và có thể gây hại cho người bệnh. Để đánh giá trực tiếp vấn đề sử dụng thuốc trong bệnh viện, người ta sử dụng các phương pháp phân tích DMT đã sử dụng trong bệnh viện. Theo WHO bước đầu tiên để giải quyết các vấn để sử dụng thuốc chưa hợp lý đó là xác định vấn đề, phân tích và tìm hiểu nguyên nhân của các vấn đề đó.
Có 4 phương pháp chỉnh để nghiên cứu tình hình sử dụng thuốc: 1.Phương pháp thu thập số liệu tổng hợp: Bao gồm các số liệu không liên quan trực tiếp đến từng bệnh nhân cụ thể và có thể thu thập tương đối dễ dàng. Các phương pháp như phân tích ABC, phân tích VEN và phương pháp DDD thường sử dụng để nhận định những vấn đề lớn trong sử dụng thuốc, 2.Nghiên cứu các chỉ số về thuốc: Là phương pháp thu thập số liệu ở từng bệnh nhân nhưng không thường xuyên bao gồm các thông tin cần thiết để đánh giá việc sử dụng thuốc điều trị phù hợp với chẩn đoán. Những số liệu này có thể được thu thập bởi những người không trực tiếp kê đơn và được sử dụng để nhận định những vấn đề về sử dụng thuốc chăm sóc bệnh nhân và đưa ra những biện pháp can thiệp để giải quyết vấn đề.Phương pháp định tính: Thảo luận nhóm có trọng tâm, phỏng vấn sâu, quan sát và đặt câu hỏi có chọn lọc thường được sử dụng để nhận định nguyên nhân của vấn đề.Đánh giá sử dụng thuốc: Là một hệ thống những đánh giá liên tục về sử dụng thuốc dựa trên các tiêu chuẩn, giúp cho việc đảm bảo sử dụng thuốc 5 hợp lý ở trên từng cá thể người bệnh. Phương pháp này đòi hỏi những phân tích chi tiết ở từng bệnh nhân cụ thể.
Trong đó phương pháp phân tích dữ liệu tổng hợp sử dụng thuốc sẽ mang lại một bức tranh toàn cảnh về sử dụng thuốc và hữu ích trong việc quản lý DMT, Các dữ liệu tổng hợp có thể sử dụng để làm cơ sở khi tiến hành các phương pháp phân tích ABC, phân tích nhóm điều trị, phân tích VEN. Tất cả các phương pháp này đều là công cụ hết sức hữu hiệu mà HĐT&ĐT nên sử dụng để quản lý DMT và phát hiện các vấn đề sử dụng thuốc. Dữ liệu tổng hợp về sử dụng thuốc có thể thu thập được từ nhiều nguồn trong hệ thống y tế bao gồm các chứng từ mua bán thuốc, chứng từ lưu kho, báo cáo có số lượng xuất nhập tồn. HĐT&ĐT nên áp dụng thường xuyên cả 4 phương pháp này.
Phương pháp phân tích ABC. Khái niệm: Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỉ lệ lớn trong ngân sách. • Hạng A; Gồm những sản phẩm chiếm 75 – 80% tổng giá trị tiền • Hạng B: Gồm những sản phẩm chiếm 15 – 20% tổng giá trị tiền • Hạng C: Gồm những sản phẩm chiếm 5 - 10% tổng giá trị tiền Thông thường, sản phẩm hạng A chiếm 10 – 20% tổng sản phẩm; hạng B chiếm 10 – 20% và 60 – 80% còn lại là hạng C. Trên thực tế, 75 - 80% chi phí cho thuốc của bệnh viện chỉ dành để mua 10 - 20% sản phẩm thuốc có giá trị cao nhất.