ĐẶT VẤN ĐỀ Thuốc là hàng hóa đặc biệt và vô cùng quan trọng. Nếu sử dụng thuốc không đúng hoặc thuốc kém chất lượng và bất hợp lý sẽ gây ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của người bệnh. Sử dụng thuốc thiếu hiệu quả, bất hợp lý nói chung và trong bệnh viện nói riêng đã và đang là vấn đề bất cập của nhiều quốc gia, là vấn đề mà hiện nay các nước trên thế giới đặc biệt quan tâm. Ở nước ta, với những chính sách mở cửa của cơ chế thị trường và đa dạng hóa các loại hình cung ứng thuốc, thị trường thuốc ngày càng phong phú về số lượng, chủng loại và cả nhà cung cấp.
Điều này giúp cho việc cung ứng thuốc nói chung và cung ứng thuốc trong bệnh viện nói riêng trở nên dễ dàng và thuận tiện hơn. Tuy nhiên, nó cũng tác động không nhỏ tới hoạt động sử dụng thuốc trong bệnh viện, dẫn đến tình trạng lạm dụng thuốc. Việc dùng thuốc thiếu hiệu quả và bất hợp lý trong bệnh viện đã và đang là điều đáng lo ngại, là một trong những nguyên nhân làm tăng đáng kể chi phí cho người bệnh, giảm chất lượng chăm sóc sức khỏe và uy tín của các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, hơn nữa còn ảnh hưởng không nhỏ đến việc đảm bảo sử dụng thuốc an toàn, hợp lý và hiệu quả. Chính vì vậy, một danh mục thuốc hiệu quả sẽ mang lại lợi ích rất lớn.
Trong lĩnh vực cung ứng, nó giúp cho việc mua sắm dễ dàng hơn, đảm bảo thuốc có chất lượng, giá cả phù hợp. Để phản ánh hiệu quả của việc xây dựng danh mục thuốc và hoạt động mua sắm cũng như có cái nhìn tổng thể về việc sử dụng thuốc tại Bệnh viện, cần tiến hành phân tích cơ cấu danh mục thuốc đã sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định. Bệnh viện Nhi Thái Bình là Bệnh viện tuyến tỉnh, hạng I với quy mô hơn 450 giường, có nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho đối tượng trẻ em dưới 16 tuổi trên địa bàn và một số tỉnh lân cận. Với mong muốn tìm hiểu thực trạng sử dụng tại đơn vị mình như thế nào? Danh mục thuốc sử dụng đã đáp ứng tối ưu nhu cầu 1 điều trị và tiết kiệm tối ưu chi phí hay chưa? Có vấn đề gì cần cải thiện trong danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Phân tích danh mục thuốc đã sử dụng tại Bệnh viện Nhi Thái Bình năm 2020” với các mục tiêu sau: 1.
Mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Nhi Thái Bình năm 2020. Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Nhi Thái Bình năm 2020 theo phương pháp ABC, VEN và ABC/VEN. Từ kết quả nghiên cứu của đề tài tìm ra những vấn đề chưa hợp lý trong cơ cấu thuốc sử dụng làm cơ sở đề xuất một số ý kiến, giải pháp tăng cường quản lý sử dụng thuốc, đóng góp nhằm xây dựng được danh mục thuốc chất lượng, hợp lý, sử dụng có hiệu quả nguồn ngân sách, tiết kiệm chi phí tại Bệnh viện Nhi Thái Bình trong những năm tiếp theo. DANH MỤC THUỐC VÀ XÂY DỰNG DANH MỤC THUỐC BV 1.
Khái niệm danh mục thuốc và danh mục thuốc bệnh viện. “Danh mục thuốc là một danh sách các thuốc được sử dụng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe và bác sĩ kê đơn các thuốc trong danh mục này”. “Danh mục thuốc bệnh viện là một danh sách các thuốc đã được lựa chọn và phê duyệt để sử dụng trong bệnh viện”. DMT bệnh viện được xây dựng tốt sẽ mang lại những lợi ích sau: - Loại bỏ được các thuốc không an toàn và kém hiệu quả, từ đó có thể giảm được số ngày nằm viện đồng thời giảm tỷ lệ bệnh tật và tử vong.
- Giảm số lượng và chi phí mua thuốc, sử dụng chi phí tiết kiệm được để mua các thuốc chất lượng tốt hơn, an toàn và hiệu quả hơn. - Giúp bệnh viện tập trung vào các hoạt động cung cấp thông tin thuốc và đào tạo liên tục cho cán bộ nhân viên. Xây dựng danh mục thuốc Căn cứ vào danh mục thuốc thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu và các qui định về sử dụng danh mục thuốc do Bộ Y tế ban hành, đồng thời căn cứ vào mô hình bệnh tật và kinh phí của bệnh viện (ngân sách nhà nước,nguồn thu viện phí, nguồn quỹ Bảo hiểm y tế và các nguồn thu hợp pháp của bệnh viện) HĐT&ĐT có nhiệm vụ giúp giám đốc bệnh viện lựa chọn, xây dựng danh mục thuốc bệnh viện theo nguyên tắc: a) Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí về thuốc dùng điều trị trong bệnh viện; b) Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; c) Căn cứ vào các hướng dẫn hoặc các phác đồ điều trị đã được xây dựng và áp dụng tại bệnh viện; 3 d) Đáp ứng các phương pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị; e) Phù hợp với phạm vi chuyên môn của bệnh viện; f) Thống nhất với danh mục thuốc thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu do Bộ Y tế ban hành; g) Ưu tiên thuốc sản xuất trong nước. Các tiêu chí lựa chọn danh mục thuốc Việc lựa chọn danh mục thuốc trong bệnh viện phải dựa trên những tiêu chí cụ thể do HĐT&ĐT xây dựng.
Thông tư 21/2013/TT-BYT của Bộ Y tế [7] đưa ra 7 tiêu chí lựa chọn thuốc bao gồm: a) Thuốc có đủ bằng chứng tin cậy về hiệu quả điều trị, tính an toàn thông qua kết quả thử nghiệm lâm sàng; b) Thuốc sẵn có ở dạng bào chế thích hợp bảo đảm sinh khả dụng, ổn định về chất lượng trong những điều kiện bảo quản và sử dụng theo quy định; c) Khi có từ hai thuốc trở lên tương đương nhau về hai tiêu chí thì phải lựa chọn trên cơ sở đánh giá kỹ các yếu tố về hiệu quả điều trị, tính an toàn, chất lượng, giá và khả năng cung ứng; d) Đối với các thuốc có cùng tác dụng điều trị nhưng khác về dạng bào chế, cơ chế tác dụng, khi lựa chọn cần phân tích chi phí - hiệu quả giữa các thuốc với nhau, so sánh tổng chi phí liên quan đến quá trình điều trị, không so sánh chi phí tính theo đơn vị của từng thuốc; e) Ưu tiên lựa chọn thuốc ở dạng đơn chất. Đối với những thuốc ở dạng phối hợp nhiều thành phần phải có đủ tài liệu chứng minh liều lượng của từng hoạt chất đáp ứng yêu cầu điều trị trên một quần thể đối tượng người bệnh đặc biệt và có lợi thế vượt trội về hiệu quả, tính an toàn hoặc tiện dụng so với thuốc ở dạng đơn chất; f) Ưu tiên lựa chọn thuốc generic hoặc thuốc mang tên chung quốc tế, hạn chế tên biệt dược hoặc nhà sản xuất cụ thể; 4 g) Trong một số trường hợp, có thể căn cứ vào một số yếu tố khác như các đặc tính dược động học hoặc yếu tố thiết bị bảo quản, hệ thống kho chứa hoặc nhà sản xuất, cung ứng. Hội đồng thuốc và điều trị (HĐT & ĐT) * Chức năng: HĐT&ĐT có chức năng tư vấn cho giám đốc về các vấn đề liên quan đến thuốc và điều trị bằng thuốc của bệnh viện, thực hiện tốt chính sách quốc gia về thuốc trong bệnh viện. * Nhiệm vụ: - Xây dựng các quy định về quản lý và sử dụng thuốc trong bệnh viện.
- Xây dựng DMT trong bệnh viện. - Xây dựng và thực hiện các hướng dẫn điều trị. - Xác định và phân tích các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc. - Giám sát các phản ứng có hại của thuốc (ADR) và sai sót trong điều trị.
- Thông báo, kiểm soát thông tin về thuốc. * Tổ chức Y tế thế giới đã xây dựng một quy trình để xây dựng DMT trong bệnh viện bao gồm 4 giai đoạn với 19 bước. Vai trò quan trọng của HĐT&ĐT thể hiện rõ trong từng giai đoạn, từng bước cụ thể của quy trình. Các bước xây dựng và thực hiện DMT bệnh viện Giai đoạn 1: Quản lý hành chính Giới thiệu các khái niệm cần thiết để có được sự ủng hộ của Ban giám Bước 1 đốc bệnh viện Bước 2 Thành lập HĐT&ĐT Bước 3 Xây dựng các chính sách và quy trình Giai đoạn 2: Xây dựng danh mục thuốc Bước 4 Xây dựng hoặc lựa chọn các phác đồ điều trị Bước 5 Thu thập các thông tin để đánh giá lại danh mục thuốc hiện tại 5 Bước 6 Phân tích mô hình bệnh tật và tình hình sử dụng thuốc Bước 7 Đánh giá lại các nhóm thuốc và xây dựng phác thảo DMT bệnh viện Bước 8 Phê chuẩn DMT sử dụng tại bệnh viện Đào tạo cho nhân viên trong bệnh viện về DMT bệnh viện: Quy định và quá trình xây dựng, quy định bổ sung hoặc loại bỏ thuốc khỏi danh Bước 9 mục, quy định sử dụng thuốc không có trong danh mục và kê đơn thuốc generic.
Giai đoạn 3: Xây dựng cẩm nang danh mục thuốc Bước 10 Quyết định xây dựng cẩm nang DMT Bước 11 Xây dựng các quy định và các thông tin trong cẩm nang Bước 12 Xây dựng các chuyên luận trong cẩm nang DMT Bước 13 Xây dựng các chuyên luận đặc biệt trong cẩm nang Bước 14 Xây dựng các hướng dẫn tra cứu cẩm nang Bước 15 In ấn và phát hành cẩm nang DMT Giai đoạn 4: Duy trì danh mục thuốc Bước 16 Xây dựng các hướng dẫn điều trị chuẩn Bước 17 Thiết kế và tiến hành điều tra sử dụng thuốc Bước 18 Thiết kế và tiến hành theo dõi các phản ứng có hại của thuốc Bước 19 Cập nhật các thuốc trong cẩm nang danh mục thuốc Bước 6 trong giai đoạn 2: “Phân tích mô hình bệnh tật và tình hình sử dụng thuốc” tương tự với Bước 1 trong các bước xây dựng danh mục thuốc theo hướng dẫn tại thông tư 21/2013/TT-BYT của Bộ Y tế [7]. Theo cả hai hướng dẫn của WHO và Bộ Y tế, HĐT&ĐT cần tiến hành thu thập thông tin về tình hình sử dụng thuốc năm trước, tiến hành phân tích ABC-VEN, xác định phần lớn ngân sách tập trung vào những thuốc nào và phát hiện các vấn đề trong sử dụng thuốc. Sơ đồ các bước xây dựng DMT theo thông tư 21/2013/TT-BYT Bước 1: Thu thập, Bước 3: phân tích tình Xây dựng hình sử dụng Bước 2: DMT và phân Bước 4: thuốc năm Đánh giá các trước, phân loại các thuốc Xây dựng tích ABC- thuốc đề nghị trong DMT các nội dung VEN, thuốc bổ sung hoặc kém chất theo nhóm hướng dẫn sử lượng, thuốc loại bỏ từ các điều trị và dụng DMT hỏng, ADR khoa lâm của thuốc, theo phân các sai sót sàng trong điều trị loại VEN 7 1.