Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong hệ thống quản lý kinh tế vĩ mô, thuế là công cụ tài chính thiết yếu gắn liền với sự tồn tại và thực thi chức năng của Nhà nước. Thuế không chỉ tạo lập nguồn thu bền vững cho ngân sách quốc gia mà còn giữ vai trò điều tiết nền kinh tế, định hướng đầu tư và thực hiện công bằng xã hội. Cùng với quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, hệ thống chính sách pháp luật về thuế tại Việt Nam liên tục được điều chỉnh, bổ sung (tiêu biểu như các quy định hướng dẫn Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và chế độ kế toán doanh nghiệp). Thực tế này đòi hỏi các đơn vị sản xuất kinh doanh phải thường xuyên cập nhật quy định để thực hiện nghĩa vụ thuế chính xác, hạn chế rủi ro pháp lý và quản trị tốt dòng tiền.
Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu INTEC – MJ VINA là doanh nghiệp chuyên sản xuất hàng may mặc, gia công may sẵn, sản xuất thảm, chăn đệm cho các đối tác trong và ngoài nước. Do đặc thù hoạt động xuất nhập khẩu và gia công, các nghiệp vụ kinh tế phát sinh liên quan đến thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) diễn ra thường xuyên với quy trình quản lý chứng từ phức tạp (khấu trừ thuế đầu vào, áp dụng thuế suất 0% cho hàng xuất khẩu, kê khai bổ sung, hoàn thuế và tạm nộp thuế TNDN). Nhận thức được tầm quan trọng của việc hoàn thiện công tác kế toán thuế tại đơn vị, tác giả đã thực hiện đề tài: "Thực trạng công tác kế toán thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp tại Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu INTEC – MJ VINA".
Mục tiêu nghiên cứu
- Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu thực trạng công tác kế toán thuế GTGT và thuế TNDN tại Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu INTEC – MJ VINA; trên cơ sở đánh giá thực trạng để đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán thuế GTGT và thuế TNDN tại công ty.
- Mục tiêu cụ thể:
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về thuế, kế toán thuế GTGT và thuế TNDN trong doanh nghiệp.
- Tìm hiểu, phân tích thực trạng công tác kế toán thuế GTGT, thuế TNDN và nhận diện những vướng mắc, khó khăn phát sinh trong quá trình thực hiện tại Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu INTEC – MJ VINA.
- Đánh giá ưu điểm, hạn chế và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện công tác kế toán hai sắc thuế này tại doanh nghiệp.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng tổ chức công tác kế toán thuế GTGT và thuế TNDN tại Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu INTEC – MJ VINA (bao gồm hệ thống chứng từ, tài khoản sử dụng, phương pháp hạch toán, kê khai, quyết toán và hoàn thuế).
- Phạm vi nghiên cứu:
- Nội dung: Công tác kế toán thuế GTGT và thuế TNDN theo quy định pháp luật và chế độ kế toán hiện hành.
- Không gian: Tại Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu INTEC – MJ VINA (Địa chỉ: 52/5A Dương Công Khí, Ấp 1, Xã Xuân Thới Sơn, Huyện Hóc Môn, TP. Hồ Chí Minh).
- Thời gian: Đánh giá tình hình hoạt động kinh doanh giai đoạn 2017 – 2019; tập trung nghiên cứu số liệu thực tế về kế toán thuế GTGT và thuế TNDN năm 2019.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khung lý thuyết và văn bản pháp luật áp dụng
Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận về thuế và các quy định pháp luật kế toán, thuế hiện hành tại Việt Nam:
- Đặc trưng và vai trò của thuế: Phân tích bản chất bắt buộc, không hoàn trả trực tiếp, phục vụ chi tiêu công của thuế; phân loại thuế trực thu (điều tiết trực tiếp vào thu nhập/tài sản như thuế TNDN) và thuế gián thu (cấu thành trong giá bán hàng hóa dịch vụ như thuế GTGT).
- Khung pháp lý về Thuế Giá trị gia tăng:
- Căn cứ theo quy định tại Thông tư số 219/2013/TT-BTC và Thông tư số 26/2015/TT-BTC của Bộ Tài chính: Xác định 26 nhóm đối tượng không chịu thuế GTGT; phương pháp tính thuế khấu trừ:
$$\text{Số thuế GTGT phải nộp} = \text{Thuế GTGT đầu ra} - \text{Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ}$$
- Thuế suất áp dụng gồm 0% (cho hàng hóa xuất khẩu, gia công xuất khẩu đáp ứng đủ điều kiện hợp đồng, tờ khai hải quan, thanh toán không dùng tiền mặt qua ngân hàng), 5% và 10%.
- Điều kiện khấu trừ và hoàn thuế GTGT đối với cơ sở kinh doanh có hàng hóa xuất khẩu có số thuế GTGT đầu vào chưa khấu trừ từ 300 triệu đồng trở lên.
- Khung pháp lý về Thuế Thu nhập doanh nghiệp:
- Căn cứ theo quy định tại Thông tư số 78/2014/TT-BTC và Thông tư số 96/2015/TT-BTC của Bộ Tài chính:
$$\text{Thuế TNDN phải nộp} = (\text{Thu nhập tính thuế} - \text{Trích lập quỹ KH&CN}) \times \text{Thuế suất thuế TNDN}$$
$$\text{Thu nhập tính thuế} = \text{Thu nhập chịu thuế} - (\text{Thu nhập miễn thuế} + \text{Các khoản lỗ kết chuyển})$$
$$\text{Thu nhập chịu thuế} = (\text{Doanh thu} - \text{Chi phí được trừ}) + \text{Thu nhập chịu thuế khác}$$
- Quy định về trích lập quỹ khoa học và công nghệ (tối đa 10% thu nhập tính thuế), nguyên tắc kết chuyển lỗ liên tục không quá 5 năm, và điều kiện ghi nhận chi phí được trừ khi xác định nghĩa vụ thuế TNDN.
- Chế độ kế toán áp dụng: Thực hiện theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp.
Phương pháp nghiên cứu
Khóa luận sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu thực tiễn và phân tích định tính, định lượng:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập, tổng hợp các giáo trình, luật thuế, chuẩn mực kế toán, thông tư hướng dẫn và tài liệu chuyên ngành để xây dựng cơ sở lý luận.
- Phương pháp quan sát, trao đổi: Quan sát thực tế quy trình xử lý công việc và trao đổi trực tiếp với nhân viên kế toán tại công ty nhằm tiếp cận quy trình luân chuyển chứng từ, lập báo cáo tài chính và kê khai thuế.
- Phương pháp thu thập và xử lý số liệu: Thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp từ phòng kế toán, phòng hành chính của công ty (hóa đơn GTGT, phiếu chi, tờ khai thuế, sổ cái, sổ chi tiết, báo cáo tài chính) và hệ thống hóa để phục vụ phân tích.
- Phương pháp phân tích số liệu: Đánh giá thực trạng tài chính, biến động nguồn vốn, tài sản và cơ cấu lao động của doanh nghiệp qua các năm.
- Phương pháp so sánh: So sánh giá trị tuyệt đối và tương đối giữa các năm (2018 so với 2017, 2019 so với 2018) nhằm làm rõ xu hướng biến động và nguyên nhân thực tế.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Cơ sở lý luận về thuế, kế toán thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp trong doanh nghiệp
- Khái quát về thuế: Làm rõ khái niệm, 3 đặc trưng cơ bản (tính bắt buộc, tính không hoàn trả trực tiếp, phục vụ chi tiêu công), 3 vai trò chủ yếu trong nền kinh tế thị trường (huy động tài chính, điều tiết vĩ mô, phân phối thu nhập bảo đảm công bằng xã hội) và tiêu thức phân loại thuế (trực thu/gián thu, đối tượng đánh thuế).
- Lý luận về Thuế GTGT và kế toán thuế GTGT:
- Phân tích đối tượng chịu thuế, đối tượng không chịu thuế, đối tượng nộp thuế, căn cứ tính thuế, thuế suất (0%, 5%, 10%), quy định kê khai định kỳ tháng/quý và điều kiện khấu trừ, hoàn thuế đầu vào.
- Hệ thống chứng từ sử dụng (Hóa đơn GTGT mẫu 01/GTKT, Bảng kê mua vào/bán ra, Tờ khai 01/GTGT...).
- Hệ thống tài khoản: Tài khoản 133 (1331, 1332) để phản ánh thuế GTGT đầu vào được khấu trừ; Tài khoản 3331 (33311, 33312) để theo dõi nghĩa vụ thuế GTGT đầu ra, thuế GTGT hàng nhập khẩu; sơ đồ hạch toán luân chuyển từ lúc phát sinh đến kết chuyển khấu trừ cuối kỳ.
- Lý luận về Thuế TNDN và kế toán thuế TNDN:
- Quy định về đối tượng nộp thuế, phương pháp xác định thu nhập tính thuế, các khoản doanh thu tính thuế, quy chuẩn chi phí được trừ và danh mục các khoản chi không được trừ (khấu hao sai quy định, chi phí không có hóa đơn/chứng từ thanh toán ngân hàng đối với hóa đơn từ 20 triệu đồng trở lên, lãi vay vượt mức trần 150% lãi suất cơ bản, các khoản trích trước không đúng kỳ hạn...).
- Quy định tạm nộp thuế theo quý (chậm nhất ngày thứ 30 của quý sau) và hồ sơ quyết toán năm (mẫu số 03/TNDN, nộp chậm nhất ngày thứ 90 kể từ ngày kết thúc năm tài chính).
- Hệ thống tài khoản: Tài khoản 3334 (Thuế TNDN phải nộp), Tài khoản 8211 (Chi phí thuế TNDN hiện hành), quan hệ kết chuyển với Tài khoản 911 (Xác định kết quả kinh doanh).
Chương 2: Thực trạng công tác kế toán thuế GTGT và thuế TNDN tại Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu INTEC – MJ VINA
| Tiêu thức phân loại |
Năm 2017 (Người) |
Tỷ trọng 2017 (%) |
Năm 2018 (Người) |
Tỷ trọng 2018 (%) |
Năm 2019 (Người) |
Tỷ trọng 2019 (%) |
So sánh 2018/2017 (%) |
So sánh 2019/2018 (%) |
| Tổng số lao động |
690 |
100,00 |
702 |
100,00 |
710 |
100,00 |
+1,74 |
+1,14 |
| 1. Theo giới tính |
|
|
|
|
|
|
|
|
| - Nữ |
512 |
74,20 |
520 |
74,07 |
524 |
73,80 |
+1,56 |
+0,77 |
| - Nam |
178 |
25,80 |
182 |
25,93 |
186 |
26,20 |
+2,25 |
+2,20 |
| 2. Theo trình độ |
|
|
|
|
|
|
|
|
| - Phổ thông |
600 |
62,61 |
610 |
86,89 |
617 |
86,90 |
+1,67 |
+1,15 |
| - Cao đẳng, đại học |
90 |
15,63 |
92 |
13,11 |
93 |
13,10 |
+2,22 |
+1,09 |
- Tình hình tài sản và nguồn vốn: Tổng tài sản có xu hướng giảm nhẹ do giá trị hao mòn lũy kế của tài sản cố định tăng qua các năm. Năm 2017 tổng tài sản đạt hơn 15,21 tỷ đồng, năm 2018 đạt khoảng 14,73 tỷ đồng (giảm 3,17%) và năm 2019 đạt khoảng 13,52 tỷ đồng (giảm 8,16%).
| Khoản mục tài sản (VNĐ) |
Năm 2017 |
Năm 2018 |
Năm 2019 |
| Tài sản ngắn hạn (TSNH) |
8.073.321.025 |
8.679.110.849 |
8.431.087.745 |
| Tài sản dài hạn (TSDH) |
7.139.784.574 |
6.051.260.788 |
5.097.551.436 |
| Tổng cộng tài sản |
15.213.105.599 |
14.730.371.637 |
13.528.639.181 |
- Thực trạng kế toán thuế GTGT và thuế TNDN tại công ty (năm 2019):
- Kế toán thuế GTGT: Áp dụng phương pháp khấu trừ, khai thuế theo tháng. Tác giả phân tích chi tiết quy trình xử lý hóa đơn đầu vào (TK 1331 qua các hóa đơn số 0003437, 0000209, 0000432), hóa đơn đầu ra (TK 33311 như hóa đơn số 0000264), lập sổ chi tiết và sổ cái TK 1331, TK 33311 tháng 12/2019. Phân tích các trường hợp điều chỉnh kê khai bổ sung (kỳ thuế tháng 3/2019 và tháng 9/2019) và quy trình hoàn thuế GTGT đối với hoạt động xuất khẩu (hồ sơ đề nghị hoàn trả khoản thu NSNN).
- Kế toán thuế TNDN: Quy trình xác định chi phí hợp lý, loại trừ chi phí không hợp lý khi tính thuế; hạch toán số thuế tạm nộp hàng quý và quyết toán năm trên TK 33341, TK 8211; lập tờ khai quyết toán thuế TNDN (mẫu 03/TNDN) năm 2019.
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác kế toán thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp tại Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu INTEC – MJ VINA
- Đánh giá tổng hợp ưu điểm và nhược điểm trong khâu tổ chức bộ máy, vận hành phần mềm SmartPro 5.2, luân chuyển chứng từ và hạch toán kế toán.
- Chỉ ra những điểm còn tồn tại trong công tác kê khai, khấu trừ, kê khai bổ sung thuế GTGT và theo dõi chi phí tính thuế TNDN.
- Đề xuất các nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình kiểm soát chứng từ hóa đơn, chuẩn hóa hạch toán và nâng cao hiệu quả công tác kê khai, quyết toán thuế tại doanh nghiệp.
Kết quả và đóng góp
Kết quả chính
- Mô tả chi tiết thực trạng vận hành: Làm rõ toàn bộ chu trình luân chuyển chứng từ kế toán thuế trên phần mềm SmartPro 5.2 theo hình thức Nhật ký chung tại một doanh nghiệp may mặc xuất khẩu.
- Hệ thống hóa số liệu thực tế: Trích xuất và phản ánh trung thực số liệu về lao động, tài sản, nguồn vốn giai đoạn 2017 – 2019, cùng hệ thống sổ cái, sổ chi tiết các tài khoản thuế (TK 1331, TK 33311, TK 33341) và hồ sơ tờ khai thuế năm 2019.
- Xử lý các tình huống nghiệp vụ đặc thù: Phân tích thực tế các nghiệp vụ kê khai bổ sung thuế GTGT (tháng 3/2019 và tháng 9/2019) và thủ tục lập hồ sơ đề nghị hoàn thuế GTGT đầu vào cho hàng may mặc xuất khẩu.
Giải pháp và kiến nghị
- Kiến nghị doanh nghiệp tăng cường công tác kiểm tra, đối chiếu hóa đơn chứng từ đầu vào ngay khi phát sinh nhằm hạn chế việc phải kê khai bổ sung, điều chỉnh tờ khai thuế GTGT qua nhiều lần.
- Đề xuất hoàn thiện quy trình phân loại và lưu trữ chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, chứng từ hải quan đối với các lô hàng gia công và xuất khẩu để bảo đảm điều kiện khấu trừ và hoàn thuế.
- Nâng cao tính chính xác trong việc tạm tính thuế TNDN hàng quý, rà soát chặt chẽ các khoản chi phí không được trừ theo quy định của Thông tư 96/2015/TT-BTC trước khi lập báo cáo quyết toán năm.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện theo phương pháp nghiên cứu tình huống (case study) tại một doanh nghiệp cụ thể (Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu INTEC – MJ VINA) trong ngành may mặc gia công. Dữ liệu chuyên sâu về kế toán thuế tập trung vào năm 2019, chưa bao quát được các biến động chính sách thuế trong các giai đoạn tiếp theo.
- Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các sắc thuế khác có liên quan trực tiếp đến doanh nghiệp may mặc xuất khẩu như thuế xuất nhập khẩu, thuế thu nhập cá nhân; hoặc nghiên cứu so sánh thực tiễn công tác kế toán thuế giữa các doanh nghiệp trong cùng ngành may mặc trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh.
Giá trị tham khảo
- Đối tượng thụ hưởng:
- Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính doanh nghiệp đang thực hiện khóa luận tốt nghiệp hoặc chuyên đề thực tập về kế toán thuế.
- Nhân viên kế toán, kế toán viên thuế mới tiếp cận công việc tại các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực may mặc, gia công xuất khẩu.
- Nội dung tham khảo giá trị:
- Cách thức tổ chức bộ máy kế toán và quy trình ghi sổ Nhật ký chung trên phần mềm kế toán SmartPro 5.2.
- Bộ mẫu biểu thực tế: Hóa đơn GTGT đầu vào/đầu ra, sổ cái, sổ chi tiết TK 1331, TK 33311, TK 33341, tờ khai thuế GTGT chính thức và bổ sung, cùng hồ sơ hoàn thuế GTGT.
Câu hỏi thường gặp
1. Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu INTEC – MJ VINA áp dụng chế độ kế toán và phần mềm kế toán nào?
Công ty áp dụng Chế độ Kế toán Doanh nghiệp ban hành theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính, niên độ kế toán từ ngày 01/01 đến 31/12, sử dụng đơn vị tiền tệ VNĐ và vận hành công tác kế toán trên phần mềm SmartPro 5.2 theo hình thức Nhật ký chung trên máy vi tính.
2. Tình hình lao động tại công ty giai đoạn 2017 – 2019 có đặc điểm gì nổi bật?
Quy mô lao động của công ty tăng nhẹ qua các năm: 690 người (2017), 702 người (2018) và 710 người (2019). Do đặc thù ngành may mặc, lao động nữ chiếm tỷ trọng chủ đạo từ 73,80% đến 74,20%, và lao động trình độ phổ thông chiếm tỷ lệ cao (trên 86% trong các năm 2018 - 2019).
3. Biến động tổng tài sản của công ty trong giai đoạn 2017 – 2019 diễn ra như thế nào?
Tổng tài sản của công ty có xu hướng giảm từ 15,21 tỷ đồng (năm 2017) xuống 14,73 tỷ đồng (năm 2018, giảm 3,17%) và còn 13,52 tỷ đồng (năm 2019, giảm 8,16%). Nguyên nhân chủ yếu do giá trị hao mòn lũy kế của tài sản cố định tăng lên theo thời gian sử dụng máy móc thiết bị.
4. Các tài khoản kế toán chủ yếu được sử dụng để theo dõi thuế GTGT và thuế TNDN tại công ty là gì?
- Kế toán thuế GTGT: Sử dụng TK 133 (chi tiết TK 1331 - Thuế GTGT được khấu trừ của HHDV) và TK 3331 (chi tiết TK 33311 - Thuế GTGT đầu ra, TK 33312 - Thuế GTGT hàng nhập khẩu).
- Kế toán thuế TNDN: Sử dụng TK 3334 (chi tiết TK 33341 - Thuế TNDN phải nộp) và TK 8211 (Chi phí thuế TNDN hiện hành).
5. Khóa luận phản ánh những trường hợp kê khai bổ sung thuế GTGT nào trong năm 2019 tại công ty?
Khóa luận đã trích dẫn và phân tích hồ sơ kê khai bổ sung thuế GTGT thực tế tại công ty trong kỳ tính thuế tháng 3/2019 (Tờ khai thuế GTGT nộp bổ sung lần thứ nhất) và kỳ tính thuế tháng 9/2019 (Trích tờ khai thuế GTGT nộp chính thức lần 1 và lần 2).
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Kim Tuyến đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về thuế GTGT, thuế TNDN và phân tích chi tiết thực trạng công tác kế toán hai sắc thuế này tại Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu INTEC – MJ VINA trong năm 2019. Thông qua việc phản ánh trung thực số liệu tài chính giai đoạn 2017 – 2019 cùng hệ thống chứng từ, sổ sách kế toán và tờ khai thuế thực tế, đề tài đã làm rõ phương thức vận hành kế toán máy bằng phần mềm SmartPro 5.2 tại một doanh nghiệp may mặc xuất khẩu. Các giải pháp được đề xuất trong khóa luận bám sát thực tiễn hoạt động của đơn vị, góp phần hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện quy trình quản lý hóa đơn chứng từ, thực hiện đúng nghĩa vụ thuế và tối ưu hóa hiệu quả kế toán tài chính.
